Մարիետա Բաղդասարյանի բոլոր հրապարակումները

marieta baghdasaryan

Եթե նույնիսկ չէ, ապա կդառնա

Հեռուստացույցով, համացանցում, մեր խոսակցություններում ու ամենուր մի թեմա է՝ այն, ինչ կատարվում է Երևանի կենտրոնական փողոցներում վերջին օրերին։ Դե… Երևանի փողոցներում ու մեր խոսակցություններում։ Շատ մարդիկ խոսում են, քննարկում, կարծիք արտահայտում, որակավորումներ տալիս տեղի ունեցող իրադարձություններին, բայց երբ պահը գալիս է պայքարելու, փողոց դուրս գալու ու կարծիքն ու ձայնը հնչեցնելու, բոլորը գոհ են, բոլորը շնոհակալ ու երջանիկ։ Ախր, չէ, մինչև ե՞րբ պետք է բողոքները մնան բամբասանքների մակարդակում, մինչև ե՞րբ պետք է պետական աշխատողները վախենան տեսախցիկներից, ոստիկանները դուրս գան իրենց իսկ հարազատների դեմ, սոցիալական կայքերում բոլորը հեղափոխություն պահանջեն ու ամպագոռգոռ խոսքեր ասեն։

Ընկերներիս ու ծանոթներիս վերջին օրերին բաժանել եմ մտովի երկու մեծ խմբի։ Նրանք, ովքեր հաշվի չառնելով ոչինչ, պայքարում են, ու նրանք, ում պայքարը սկսում ու ավարտվում է մեկնաբանություններ գրելով ու բողոքելով, թե ինչ վատ է ամեն ինչ ընթանում։ Ու մտածում եմ. ի՞նչ եմ անում ես ինքս։ Տեսանյութեր ու նյութեր տարածելով փորձում եմ արդարացնել բացակայություն կոչվող մեղքս ու ամեն րոպե ինձ մեղադրում, որ ես՝ ինքս ոչինչ չեմ անում հայրենիքիս ապագայի համար։ Երևի էդ մի քանի տասնյակ կիլոմետրը նաև հոգեբանություն է փոխում։ Ախր, ինչքա՞ն է ամեն ինչ ակտիվ ու բորբոքուն մայրաքաղաքում ու ինչքան պասիվ՝ մարզերում։ Ինչո՞ւ։ Մի՞թե մարզում ապրող մարդիկ լիովին բավարարված են այս վիճակով ու դրա հետագա զարգացումներով։ Մի՞թե ցանկություն չունեն ինչ-որ բան դեպի լավը փոխելու։ Չէ, երևի հավատ չունեն։ Այս ու այն կողմում էսպիսի բաներ են ընկնում ականջիս․

«Իսկ ի՞նչ է փոխվելու», «Ամեն ինչ ոնց կա, տենց էլ կմնա», «Մեր արածը շատ փոքր բան ա» ու էլի խոսքեր, որոնք կարծես վիրավորեն հազարավոր մարդկանց, ովքեր իրենց առողջության ու երբեմն էլ անվտանգության հաշվին պայքար են մղում։

Քաղաքում, ուր ես եմ ապրում, ամեն ինչ ավելի քան սովորական է։ Էդ սովորականությունը մի քիչ սպասելի ու ավելի շատ անսպասելի էր։ Քայլում ես փողոցում ու զգում, որ կարծես մարդկանց համար ամեն ինչ միևնույնն է, կարծես նրանց ոչինչ չի մտահոգում։ Բայց բոլորս էլ գիտենք, որ դա այդպես չէ, նախկին աղետի գոտու մարդիկ կարծես ճնշվածություն ու թերահավատություն ունեն։

Ուզում եմ հավատալ, ուզում եմ հավատացնել, որ ամեն ինչ կախված է էն երիտասարդ աղջիկներից ու տղաներից, ովքեր պայքարում են, ովքեր հավատում են ու հավատացնում, որ էս երկիրը երկիր է, կամ եթե նույնիսկ չէ, ապա կդառնա։

Երևի մի օր ամեն ինչ կփոխվի, ու մեր բոլորի անգամ փոքր քայլերը այդ ժամանակ ցույց կտան իրենց արդյունքը։

marieta baghdasaryan

Ամեն ինչ այլ կլիներ

Չեմ սիրում խոսակցություններ լսել, բայց երբեմն խանութի հերթերում, դպրոցի ճանապարհին ու երթուղայինում որոշ խոսքեր միանգամից ականջներիս ստիպում են լսել, լսել մարդկանց կյանքին ու առօրյային առնչվող որոշ դրվագներ, մտածել դրանց շուրջ ու ինչ-որ բաներ հասկանալ:

Մետրոյի կանգառի աղմուկի մեջ երկու կին՝ ծանր տոպրակները ձեռքներին, հոգոց հանելով խոսում էին․

-Մի երկու տոպրակ ոնց լցվեց արագ, տենց արագ էլ դրամապանակս դատարկվեց, անտեր ռուբլին ընկավ, մարդ չգիտի՝ էլ ինչ անի։

-Հա, իրոք, մի ամբողջ ամսվա աշխատանք լցնում ենք տոպրակները, մի քանի օրում պրծնում ա, գնում, մեզ էլ մնում ա անհանգստությունը:

-Հազար եմ ասել, ա՛յ տղա, արի հետ, ընտանիքիդ կողքին եղի, երեխեքիդ մեծանալը տես․․․ Է՜հ, տեսնես՝ կգա՞ մի օր, որ մեր երկու երնեկն էլ մի տեղ կլինի․․․

Պարզից էլ պարզ էր, որ արտագնա աշխատանքի մասին էին խոսում։

Մի քանի օր անց երեկոյան միացնում եմ հեռուստացույցը, մի ալիքով՝ տնտեսական աճ, մյուսով՝ բանակ, սիրիահայեր, արտագաղթի բարձր ցուցանիշ և այլ թեմաներ։ Անջատում եմ ու գնում պատուհանի մոտ: Նայում եմ դիմացի չորսհարկանի շենքի լույսերին, ախր, անցած տարի բոլորը վառ էին: Իսկ հիմա, առաջին հարկի բնակիչները տեղափոխվեցին Ռուսաստան, երրորդում ապրողները վաղուց վաճառել են ամեն ինչ ու տեղափոխվել Երևան, իսկ բակում խաղացող երեխաների աշխուժությունը շուտվանից նախկինը չէ: Զանգում եմ ընկերուհուս ու զգում ձայնի տխրությունը, եղբայրը նորից մեկնում է արտերկիր՝ աշխատելու, ու ինքն էլ տխրել է, որովհետև կկարոտի:

Շաբաթ-կիրակիներս ավարտվում են տատիկիս ու պապիկիս հետ «սքայփով» զրուցելով, ու ինձ համար էս ամենի ամփոփումը միշտ երեկոյան էդ ժամին է գալիս, երբ հասկանում եմ՝ ինչ բարդ է ապրել հարազատներից հեռու: Մարդիկ, անտեսելով բազմաթիվ դժվարություններ, հեռանում են: Մեկը՝ ժամանակավորապես, մյուսը՝ մշտական, դե, ոնց երգում է ասվում՝ օտար ափերում բախտ որոնելու:

Ինչքան ուրիշ կլիներ ամեն ինչ, եթե չլիներ արտագաղթը: Մեր բակն առաջվա պես ակտիվ ու աշխույժ կլիներ, մետրոյի աղմուկի մեջ մի քանի հոգոց երևի պակաս կլիներ, դիմացի շենքի լույսերի հատուկենտությունը չէր լինի, ու ես էլ երևի «սքայփ»-ով զրույցների փոխարեն շախմատ կխաղայի պապիկիս հետ երեկոյան:

Ու չնայած մարդիկ, նրանց խոսակցությունները, հոգսերն ու ձգտումներն այդքա՜ն տարբեր են, նրանք երբեմն այնքան նման ու ընդհանուր իմաստ են թաքցնում․ մետրոն, լույսերը, բակն ու «սքայփը»։

Քո գրքի մեջ

Հայաստանում այսօր շատ են մարդիկ, ովքեր ունենալով բարձրագույն կրթություն որևէ ոլորտում՝ աշխատում են այլ մասնագիտությամբ կամ զբաղվում են որոշակի արհեստով։ Ծնունդով դսեղեցի Արևիկ Էվոյանը նրանցից մեկն է, նա զբաղվում է կարպետագործությամբ և հաճույք ստանում իր աշխատանքից։ Արևիկի հետ բավականին հետաքրքիր զրույց ունեցա, որի ընթացքում նա պատմեց իր աշխատանքի վերածված հոբիի, դրա ընթացքում առաջացող դժվարությունների ու առավելությունների մասին։

-Մի փոքր պատմեք Ձեր և Ձեր գործունեության մասին, ի՞նչ մասնագիտություն ունեք։ 

-Ես Արևիկն եմ, 22 տարեկան։ Ավարտել եմ ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետը, սակայն ինձ առավել հոգեհարազատ եմ գտնում գույների ու թելերի աշխարհը և ներկայումս զբաղվում եմ կարպետագործությամբ։ Հիմնականում գործում եմ կարպետ էջանշաններ, երբեմն դեկորատիվ իրեր, բաժակի կամ ծաղկամանի տակդիրներ։

-Ո՞ր տարիքից և ինչպե՞ս առաջացավ հետաքրքրություն կարպետների հանդեպ։ 

-Կարպետ գործել սովորել եմ մայրիկից 12-13 տարեկանում։ Սակայն երկար տարիներ գրեթե չեմ զբաղվել դրանով։ 20-21 տարեկան էի, երբ զգացի, որ ինձ այդքան էլ դուր չի գալիս ամեն մանրուքի համար ծնողներիցս ֆինանսական կախվածության մեջ լինելը և փորձեցի զարգացնել վաղուց մոռացված այս հմտությունս։ Սրա միջոցով, իհարկե, ֆինանսական լիակատար անկախության չեմ հասել։ 

-Այսինքն՝ հիմնական դրդապատճառը ֆինանսական անկախություն ձեռք բերե՞լն էր։ 

-Հիմնական դրդապատճառը ֆինանսական վիճակս էր, սակայն ես կարող էի այլ աշխատանք գտնել դրա համար։ Իսկ ես ընտրեցի պակաս եկամտաբեր կարպետագործությունը, որպեսզի իմ սիրելի աշխատանքով գումար վաստակեմ։

-Ովքե՞ր են հիմնական պատվիրատուները, և որտեղի՞ց կարելի է ձեռք բերել Ձեր աշխատանքներից։ 

-Հիմնական պատվիրատուներս ընկերներս են, ընկերներիս ընկերները և գրական շրջանակի մարդիկ ու ընթերցասերներ, ովքեր երևի թե ցանկանում են առավել «գունեղ» դարձնել ընթերցանության գործընթացը։

Էջանշան ձեռք բերելու համար մարդիկ կարող են գտնել իմ ֆեյսբուքյան և նաև ինստագրամյան էջերը` «Էջանշաններ» անվանմամբ, և պատվիրել։ Ցավոք սրտի, առաքում դեռևս հնարավոր է միայն Երևան և Վանաձոր քաղաքներում։

-Արդյոք հնարավո՞ր է Հայաստանում ձեռագործ իրեր վաճառելով լավ գումար աշխատել։ 

-Կարծում եմ, որ այո, ամեն ինչ էլ հնարավոր է։ Սակայն ինձ մոտ գները առավել հարմարեցված են տիրող սոցիալական վիճակին և բավականին մատչելի են, հետևաբար ինձ համար դժվար է լավ գումար աշխատելը։

-Որո՞նք են հիմնական խնդիրները Ձեր աշխատանքում։

-Էջանշանների չափը շատ փոքր է, և անհրաժեշտ է սովորականից առավել ուշադիր լինել, մանրակրկտորեն աշխատել լավ արդյունք ստանալու համար։ Դժվարություն է նաև այն, որ երբեմն պատվիրատուները լավ չեն պատկերացնում, թե ինչ է կարպետը, և տալիս են այնպիսի պատվերներ, որ գրեթե անհնար է գործել։

-Ի՞նչն եք ամենաշատը սիրում ձեր աշխատանքում։

-Իմ աշխատանքի ամենամեծ առավելությունը իմ ազատությունն է թե՛ ժամանակային առումով՝ բացառությամբ վերջնաժամկետով պատվերները, թե՛ հատկապես ստեղծագործական առումով, այսինքն ես եմ հիմնականում ընտրում գույները և նախշերը։

-Ի՞նչ հետագա պլաններ ունեք։ 

-Անկեղծ ասած՝ որևէ ստույգ պլան առհասարակ չեմ կազմում կյանքում։ Ամեն ինչ թողնում եմ, այսպես ասած, բախտի քմահաճույքին։

-Ի՞նչ կավելացնեիք վերջում։ 

-Ուզում եմ ասել, որ ունեմ մի երազանք, որ բոլոր մարդիկ ունենան իմ էջանշաններից, որովհետև ճիշտ է, նրանք բոլորը տարբեր են՝ մեկը մյուսին չեն կրկնում, սակայն դրանք իմ ջերմությունն ու էներգիան են իրենց մեջ ամփոփում, իմ ճառագայթներն են։

marieta baghdasaryan

Դեպի ուրիշ մոլորակներ

«Fly me to the moon»-ը քթիս տակ երգելով՝ ուտում եմ հերթական մանդարինը։ Մանդարինի հոտը ասոցացնում երևույթների, երևույթները՝ մարդկանց ու հիշողությունների հետ։ Աշուն է։ Երևի մի փոքր բնական մելանխոլիկ տրամադրությունը ստիպում է անհաշիվ թեյեր պատրաստել ու խմել դրանք, մինչև կսառեն: Կամ մինչև ինքներս կսառենք։ Դե, երբեմն մենք էլ ենք սառում։ Իրար տեսնելն ու չբարևելը դարձնում ենք սովորություն, զանգերին չպատասխանելը՝ բնավորություն: Հետո էլ բողոքում ենք, որ ֆեյսբուքն ու ինստագրամը բոլորիս դարձրել են ռոբոտ ու հեռու են պահում իրարից՝ ցրելով ուրիշ մոլորակներ։ Չէ, հաստատ չէ։ Ախր, մենք ենք մեզ աքսորում մեր ընկերներից, ծանոթ ու անծանոթ մարդկանցից ու ինքներս մեզնից։ Քամիները պահում ենք ներսում ու ջերմություն որոնում թեյի գոլորշիներում, գրքերի տողերում ու մարդկանց խոսքերի տողատակերում։ Թող լուսինները մնան երգերում։ Կամ էլ լուսնին հասնելու փոխաբերությունը դառնա երջանկության, սիրո ու հրճվանքի համար օգտագործվողը։ Մանդարինն ու թեյը հերիք են, չէ՞. աշուն է:

Լուսանկարը՝ Սերյոժա Առաքելյանի

Երևան՝ սիրո քաղաք. Էրեբունի-Երևան 2799

marieta baghdasaryan

Սկսում եմ

Ինձ երևի արդեն մոռացել էիք, չէ՞: Ես էն Լենոնի նման երազող, հոգսերի ծանրությունն անտեսող, Կարսից արմատներ ունեցող աղջիկն եմ: Երևի հիշեցիք: Կամ էլ` ոչ: Նորից կարդում եմ 17-ում տպագրված նյութերս: Կարդում եմ հենց առաջինն ու հասկանում, որ այս ամիսների ընթացքում ինչ-որ բան փոխվել է: Միացնում եմ «Ֆլոյդից» մի բան, հետո նայում սիրածս ֆիլմի ամենասիրուն հատվածները, մի կտոր դեղձ ուտում ու մտածում: Էլի երազանքներիս մասին եմ մտածում: Չնայած՝ արդեն մեծանում եմ, ու կարելի է դրանցից շատերը նպատակներ անվանել: Դե, չէ՞ որ սկսել եմ քայլել դրանց ընդառաջ (երանի իրենք էլ ինձ ընդառաջ գան): Ու հասկանում եմ, որ կամաց-կամաց մոտենում եմ ավելի պատասխանատու ու լուրջ կյանքի փուլին, ինձ սկսում եմ պատկերացնել հաջողակ ու կայացած ծրագրավորող, մտածում, որ կարելի է ստեղծել սեփական ստարտափը, ա՜յ հենց Սթիվ Ջոբսի նման ավտոտնակից սկսել ու դառնալ շատերի համար օրինակ, գրել սեփական գիրքը, շրջագայել ամբողջ աշխարհով…

Ու հիշում եմ, որ նախ պետք է ընդունվել համալսարան: Ասեմ, որ դա էլ հեշտ գործ չէ: Պետք է գիշեր-ցերեկ պարապել, զրկվել կնունք-ծնունդային զվարճանքի բոլոր տեսակներից: Դե, ես էլ եմ երբեմն չգրելս դրանով արդարացնում, բայց ինձ չմոռանաք, բա չընդունվե՞մ:

«Պարը միակ միջոցն է, որ օգնում է ինձ հաղթահարել ամեն ինչ»

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

Հուլիսի 1-ին Սպիտակի մշակույթի տանը շատ գեղեցիկ տոնական համերգ էր կազմակերպվել: Բեմում «Էլ-Էժ» պարային համույթն էր: Ներկա էին նաև այլ պարային համույթներ, որոնք եկել էին իրենց կատարումներով շնորհավորելու «Էլ-Էժ»-ին: Համերգը լի էր անակնկալներով, ինչպես նաև պարգևներով: «Էլ-Էժ»»-ի գեղարվեստական ղեկավար և պարուսույց Մելինե Ղազարյանը արժանացավ պատվոգրի Հայաստանի պարարվեստի գործիչների միության կողմից, իր սաների կողմից: Ինքն էլ շնորհավորեց իր սաներին՝ արժանացնելով նրանց պատվոգրերի ու շնորհակալագրերի: Բեմում տարբեր պարերի հրավառություն էր, իսկ ետնաբեմում՝ հուզմունք ու հպարտություն: Մասնակցում էին հին ու նոր սաները՝ ամեն պարի հետ արթնացնելով իրենց հիշողությունները այդ պարերի շնորհիվ ունեցած հաղթանակների ու լավ պահերի մասին: Պարերից մեկը անցած տարի ներկայացվել էր նաև Ֆրանսիայում ու մեծ հիացմունքի արժանացել: Փորձերին ու համերգին ներկա գտնվելով՝ այդպես էլ չհասկացա՝ երեխանե՞րն են ավելի հուզված, թե՞ պարուսույցը: Պետք էր ներկայացնել չորս տարվա քրտնաջան աշխատանքը. պատասխանատվությունը մեծ էր:

«Էլ-Էժ» պարային համույթը հիմնել է Մելինե Ղազարյանը և այժմ էլ համույթի գեղարվեստական ղեկավարն ու պարուսույցն է: Ժամանակին ես էլ եմ եղել նրա սաներից ու տեսել եմ այն մեծ աշխատանքը, որը նա կատարում է, զգացել եմ այն մեծ սերն ու ջերմությունը, որ նա նվիրում է յուրաքանչյուրին: Ու այդ հուզիչ պահից առաջ ցանկացա մի զրույց ունենալ նրա հետ, որի ժամանակ էլ ինձ պատմեց իր անցած ուղու, պարարվեստի հանդեպ ունեցած անսահման սիրո, դժվարությունների ու իր ձգտումների մասին:

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

-Մի փոքր պատմեք Ձեր մանկությունից, ինչպե՞ս սկսեցիք պարով զբաղվել, որտե՞ղ էիք պարի հաճախում: 

-Իմ պարի գնալն էլ շատ հետաքրքիր ստացվեց. բացվեցին կարատեի ու պարի խմբեր: Պարի խմբի մասին լսել էի, բայց ուշադրություն չէի դարձրել, որովհետև էդ ժամանակ հայկական պարեր առանձնապես չէի սիրում: Որոշեցի գնալ կարատեի, ու մի անգամ պատահականորեն, թե ճակատագրի բերումով՝ հայտվեցի պարի խմբում: Ինձ շատ հետաքրքրեց պարապմունքը: Սկսեցի իրենց հետ փորձել, այդ ժամանակ քոչարու շարժումներ էին սովորում, սկսեցի պարել, ու խմբի պարուսույցը՝ ընկեր Կարինեն, ում ես պարտական եմ ինձ՝ հայկական պարի հանդեպ սերն ու ունեցածս զգացողությունները պարգևելու համար, նկատեց, որ լավ եմ պարում, գովեց ինձ: Արտաքինով ռուսի նման էի, ընկեր Կարինեն հարցրեց, թե արդյոք ռուսական արմատներ ունե՞մ, ու երբ ասացի, որ ունեմ, ավելի շատ սկսեց գովել՝ ասելով, որ ռուսական արմատներ ունենալով՝ հայկական պար լավ եմ պարում: Նրա խոսքերն իմ մեջ արթնացրին սերը դեպի պարը: Պարապմունքներին գնացի շա՜տ մեծ սիրով ու չեմ փոշմանել, որ այս ուղին եմ ընտրել:

-Ինչպե՞ս որոշեցիք պարուհի դառնալ: 

-Պարուհիներին նայելը, պարերի մասին ֆիլմեր նայելն ինձ շատ էին ոգևորում: Աղջիկների՝ զուգափայտի մոտ աշխատելն ինձ ապշեցնում էր, իսկ այս ուղղությունն ընտրելը երազանք էր թվում: Հետո իմ պարուսույց ընկեր Սեյրանը ևս նկատեց իմ մեջ այդ պոտենցիալն ու խորհուրդ տվեց շարունակել պարի ուղղությամբ:

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

-Ի՞նչպես արձագանքեց Ձեր ընտանիքը պարուհի դառնալու որոշմանը: 

-Շատ դժվար էր: Մեր մենահամերգից առաջ հայրս որոշել էր, որ ես էլ չեմ գնալու պարի, որովհետև արդեն մեծացել եմ: Մեր մենահամերգի օրը, հայրս տեսավ ինձ՝ որպես մենապարուհի, տեսավ իմ պարը… Ես նկատել եմ նրա արցունքները: Դրանից հետո նա ինձ պարը թողնելու մասին ոչ մի խոսք չասաց: Սակայն երբ հստակ որոշեցի պարի ուղղությամբ գնալ, ծնողներս դժվարությամբ ընդունեցին դա, որովհետև մտածում էին, որ պարն ապագա չի, դա ինձ համար լավ մասնագիտություն չի կարող դառնալ: Բայց ես համառ էի ու ասացի, որ բացի պարից ինձ ուրիշ ոլորտում չեմ պատկերացնում: Շատ լավ եմ սովորել դպրոցում, բայց ինձ համար որպես մասնագիտություն պարն եմ տեսել միայն:

-Ձեր մասնագիտություններից առաջինը պարն է, ինչպե՞ս ստացվեց, որ սովորեցիք նաև հոգեբանություն և մատնահարդարում: 

-Պարարվեստի ուսումնարանն ավարտել եմ Երևանում 2005 թվականին, ու մինչև 2012 թվականը, երբ ընդունվեցի Վանաձորի մանկավարժական (այժմ՝ Վանաձորի պետական) համալսարան, աշխատել եմ պարարվեստի ոլորտում: Այդ ժամանակ պարն այնքան զարգացած չէր, ինչքան այսօր, ես մտածում էի, որ դա ֆինանսական կայունությունս չի ապահովի, և ինձ պետք է երկրորդ մասնագիտություն, որը կհամատեղեմ առաջինի հետ: Միշտ սիրել եմ հոգեբանությունն ու բավականին մեծ դժվարությամբ էլ ընդունվել եմ համալսարան, նույնիսկ ստիպված եմ եղել աշխատանքից դուրս գալ: Երրորդ մասնագիտությունս էլ եմ սիրելով ընտրել: Նաև արտերկրում ապրելու մտադրություն ունեի և մտածեցի, որ կարող եմ երկու մասնագիտությամբ էլ աշխատել: Այնտեղ գրաֆիկն ավելի հստակ է, ու ազատ ժամանակ ևս լինում է, իսկ ես չեմ կարող նույնիսկ մեկ օր պարապ մնալ:

-Երեխաների հետ աշխատելիս ինչքանո՞վ է Ձեզ օգնում հոգեբանի մասնագիտությունը: 

-Յուրաքանչյուր մանկավարժի, կապ չունի՝ նա դպրոցում է աշխատում, թե մասնավոր աշխատանքով է զբաղված, երեխաների հետ աշխատելու համար որոշակի հոգեբանական հատկանիշներ են պետք: Շատ կարևոր է հասկանալը՝ դու երեխաների հետ կարող ես աշխատել, թե ոչ: Ամեն երեխա անհատական մոտեցում է պահանջում: Չկա մեթոդ, որով կարելի է բոլորի հետ աշխատել: Պետք է գիտակցել յուրաքանչյուր երեխայի հոգեբանությունը, որ կարողանաս հասնել նրա հետ կապված նպատակիդ: Չնայած, որ գործի մեջ խիստ եմ, երեխաների հետ փորձում եմ ընկերական շփում ունենալ, երբեք չկոտրել նրանց ու միայն առաջ մղել:

-Պատմեք Ձեր համույթից, ինչպե՞ս ստեղծվեց այն: 

-2005 թվականին պարարվեստի ուսումնարանն ավարտելուց հետո ես եկել եմ Սպիտակ ու հենց այդ տարվանից էլ աշակերտներ եմ ունեցել: Առաջին տարում երեք աշակերտ եմ ունեցել: Սպիտակում մնալը շատ դժվար էր ինձ համար, որովհետև առաջարկ ունեի մնալ Երևանում, պարել խմբի կազմում ու աշակերտներ ունենալ, բայց հրաժարվել էի: Ու երբ հասկացա, թե ինչ եմ կորցրել, դժվար էր ինձ համար, բայց ինձ ոչինչ չկոտրեց ու չհիասթափեցրեց: Սկսելով երեք աշակերտից՝ այսօր արդեն բավականին մեծ խումբ ունեմ, որի հետ շուրջ չորս տարի է, ինչ աշխատում եմ: Խմբի անվանումը «Էլ-Էժ» է, ֆրանսերեն բառ է, որը նշանակում է էլեգիա. ընտրել եմ՝ որպես երաժշտական տերմին: Խմբում ներառված են 5-ից 14 տարեկան երեխաներ: Իմ խումբը հիմնականում ներկայացնում է տարբեր ազգերի, տարբեր ոճերի պարեր:

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

-Դժվար չէ՞ արդյոք այդ երեխաների հետ աշխատանքը, համերգներին պատրաստվելն ու, վերջիվերջո, այդ ամենի համար գումար հայթայթելը: 

-Հեշտ չէ այն առումով, որ մեծ քաղաքում մեծ մրցակցություն կա, երեխաների հոգեբանությունն էլ է ուրիշ, ուզում են մեկը մեկին հասնել, կամ գոնե նույն մակարդակի վրա լինել, ու ձգտումը դրանով ավելի մեծանում է: Այստեղ էլ կան խմբեր, պարուսույցներ կան, բայց երեխաների հոգեբանությունն այլ է: Ես միշտ փորձում եմ առավելագույնս տալ, շատ աշխատել ու այնպես անել, որ աշխատանքի արդյունքը տեսանելի լինի: Մենք բազմաթիվ փառատոների ենք մասնակցել, բավականին փորձ ունենք, երեխաները հոգեբանորեն էլ են պատրաստ բեմում ելույթ ունենալուն: Այս պահին մեզ մեծապես աջակցում է Ապիտակի ԵՄՔԱ-ն (Երիտասարդ մարդկանց քրիստոնեական ասոցիացիա), որտեղ էլ մենք անցկացնում ենք մեր պարապմունքները: Ճիշտ է, մենք ԵՄՔԱ-ի խմբակ չենք, բայց այն մեզ աջակցում է: Այսօր մեր մենահամերգի կայացման գործում քաղաքապետի ու քաղաքապետարանի մշակույթի բաժնի վարիչի աջակցությունը ևս ունենք. ազատ օգտվում ենք մշակույթի պալատից, ինչի համար նույնպես շնորհակալ եմ:

-Պատմեք Ձեր կայանալիք մենահամերգի մասին: Ի՞նչ պարեր են ներկայացվելու: 

-«Էլ-Եժ» պարային համույթը ներկայացնելու է հայկական ժողովրդական, ազգագրական ոճերի պարեր: Պարերի մեծ մասը նոր պետք է ներկայացնենք հանդիստեսի դատին: Միջոցառմանը մասնակցելու է ԵՄՔԱ-ի «Թենսինգ» խումբը, որն էլ կներկայացնի իմ բեմադրած շվեյցարական պարը և նաև մի պար՝ իրենց կողմից բեմադրված:

-Ինչպիսի՞ն է հանդիսատեսն այստեղ, ի՞նչ սպասումներ ունեք: 

-Հուսամ մեր խստապահանջ հանդիսատեսը արդար կգտնվի ու որոշ հարցերում էլ՝ ներողամիտ, որովհետև սա մեր առաջին լուրջ բեմն է, և երեխաների մեջ վախը կա, բայց հուսով եմ հանդիսատեսի ջերմությունը զգալով՝ նրանց հուզմունքն ու լարվածությունը կանցնի:

-Ո՞րն է Ձեր նախընտրած պարի ոճը: 

-Ես պաշտում եմ դասական պարը: Յուրաքանչյուր պարի հիմքը դասականն է: Ես գտնում եմ, որ եթե մարդը տիրապետում է դասական պարին, ապա յուրաքանչյուր ոճով էլ կարող է պարել:

-Պարով զբաղվելիս խանգարող հանգամանքները շատ են լինում, անգամ նաև վնասվածքների տեսքով: Ի՞նչն է օգնում հաղթահարել բոլոր դժվարությունները: 

-Միանշանակ պարի հանդեպ ունեցած սերը: Ես առանց պարի ինձ պարզապես չեմ պատկերացնում: Ինձ համար միշտ առաջնայինը պարն է եղել ու այդպես էլ կմնա: Ուր էլ գնամ՝ առաջինը որպես պարող պետք է կայանամ: Կյանքում հայտնվել եմ ամենաբարդ իրավիճակներում, որոնցից դուրս գալու համար պարը միակ միջոցն է եղել, որ օգնել է հաղթահարել ամեն ինչ:

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

Լուսանկարը` Մարիետա Բաղդասարյանի

-Ի՞նչ խորհուրդ կտաք բոլոր նրանց, ովքեր երազում են այս ոլորտում նվաճումներ ունենալու մասին: 

-Նրանք, ովքեր կընտրեն պարը՝ որպես մասնագիտություն, երբեք չպետք է ընկճվեն, մտածեն, թե աշխատանք չենք գտնի, կամ դժվարությունները շատ կլինեն: Ձգտելու դեպքում ամեն ինչ էլ հնարավոր է, ուղղակի պետք է սիրել, երբեք չկոտրվել, լավատես ու համառ լինել:

Լուսավոր սահման

Երբևէ լսածս ամենալուսավոր, բարի ու հետաքրքիր նախաձեռնություններից մեկը՝ «Լուսավոր սահման»։ Նախաձեռնությանը հետևում եմ դեռ ամենասկզբից և ուղղակի համոզված էի, որ այն երկար կյանք կունենա ու շարունակական բնույթ կկրի, որովհետև մարդիկ անում են շատ կարևոր ու լավ մի բան։ Կանգնում են սահմանամերձ գյուղերում ապրող գյուղացիների կողքին, նրանց օգնության ձեռք մեկնում ՝ընտրելով ամենաարդյունավետ միջոցն ու այն երկարատև դարձնելով։ Նվիրում են «լույս»։ Հետաքրքիր է, չէ՞, լույս են նվիրում։ Դե եթե հաշվի առնենք, որ լամպը հենց լույսն է, ուրեմն իրոք՝ լույս են նվիրում։ Բազմաթիվ կամավորների ու նույնիսկ օտարերկրացիների գրեթե ոչինչ չի խանգարում «լույսը» հասցնել սահման։ Ո՛չ վատ եղանակը, և ո՛չ էլ վթարը։ Հենց դա էր պատճառը, որ այդպիսի հետաքրքրությամբ էի լցված այս ծրագրի հանդեպ։

Վերջերս մի շատ հետաքրքիր զրույց ունեցա «Լուսավոր սահման» նախաձեռնության համակարգող, «Երիտասարդ ինժեներների ասոցացիա» հասարակական կազմակերպության նախագահ Հովհաննես Կարապետյանի հետ, ով ավելի մանրամասն պատմեց նախաձեռնության մասին։

-Ո՞րն է «Լուսավոր սահման» նախաձեռնության նպատակը:

-Ծրագրի նպատակն է՝ մեղմել սահմանամերձ բնակավայրերի բնակիչների էլեկտրաէներգիայի ծախսը` ամեն ընտանիքի նվիրելով հինգ լուսադիոդային լամպ, հինգ հատ, որովհետև լամպերն ամենաօգտագործվող տեղերում տեղադրելով, մարդը զգալի խնայողություն կնկատի ու հետագայում, ցանկության դեպքում, արդեն կարող է ինքն իր միջոցներով փոխարինել լամպերն ու այդ խնայողությունները ծախսել այլ նպատակների վրա։ Ասեմ, որ բոլոր լամպերն ունեն երեք տարվա երաշխիքային սպասարկում: Լամպերը մատակարարներից գնելու դեպքում պատահականության սկզբունքով վերցվում են մի քանիսն ու ստուգաչափվում, որպեսզի տեսնենք, թե տուփի վրա առկա տվյալները արդյո՞ք համապատասխանում են իրականությանը։ Բացի այդ, այն մատակարարները, որոնք համապատասխանում են մեր տեխնիկական չափանիշներին, կարող են գնային առաջարկ տալ և մասնակցել մրցույթին։ Այսինքն, մշակվել են մինիմալ չափանիշներ լուսադիոդային լամպերի գնման համար, որոնցից ցածր չափանիշների դեպքում գնելն ուղղակի նպատակահարմար չի։

-Ինչպե՞ս ծնվեց գաղափարը, ու՞մ առաջարկով:

-«Լուսավոր սահման» բարեգործական նախաձեռնության միտքն առաջացել է էլեկտրաէներգիայի սակագնի թանկացումների հետևանքով, որպեսզի փորձենք ձեռնարկել քայլեր, որոնք կմեղմեն հատկապես թիրախային համարվող սահմանամերձ համայնքներում ապրող բնակիչների վիճակը։ Գաղափարը Էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների փոխնախարար Հայկ Հարությունյանինն էր։

-Ովքե՞ր և ինչ կազմակերպություններ են իրականացնում նախաձեռնությունը։

-Տարբեր հանդիպումների ընթացքում քննարկել ենք գաղափարը, և մի քանի կազմակերպություններ միանալով պարոն Հարությունյանի կոչին՝ այսօր «Լուսավոր սահման» բարեգործական նախաձեռնությունն իրականացնում են «Երիտասարդ ինժեներների ասոցացիա» ՀԿ-ն, «Շտիգեն» արևային էներգիայի և էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաների կազմակերպությունը և «Սահման» ՀԿ-ն։

-Ե՞րբ տրվեց ծրագրի պաշտոնական մեկնարկը։

-Ծրագրի պաշտոնական մեկնարկը տրվել է 2016 թվականի նոյեմբերի 9-ին, դեկտեմբերի 10-ին լուսադիոդացվել է առաջին գյուղը՝ Տավուշի մարզի Ներքին Կարմիրաղբյուրը։ Ու դրանով էլ սկսեց նախաձեռնությունը շարունակական բնույթ կրել։ Արդեն Հայաստանի Հանրապետությունում լուսադիոդացվել են տասը սահմանամերձ համայնքներ ու գյուղեր, իսկ երկուսն էլ Արցախում՝ Թալիշն ու Մադաղիսը։

-Ովքե՞ր են սովորաբար լինում ծրագրի մասնակիցները։

-Ծրագրի մասնակիցները երեք կառույցների աշխատակիցներն են, մեզ աջակցում է Էներգետիկ ենթակառուցվածքների ու բնական պաշարների նախարարությունը, բազմաթիվ ընկերություններ, ունենք ֆինանսական աջակիցներ, կամավորներ, ովքեր գալիս են մեզ հետ գյուղ։ «Լուսավոր սահման» նախագծի պայմաններում յուրաքանչյուրը փորձում է օգնել ինչով կարող է. տրանսպորտի հարցերով, կայքի սպասարկմամբ, նյութերով, ֆոտոներով, ֆինանսական աջակցությամբ։ Ֆինանսական աջակցությունը հիմնականում ստանում ենք նվիրատվություններից, որոնք կատարվում են առցանց տարբերակներով, վճարային տերմինալներով։

-Ինչպիսի՞ն է լինում սովորաբար գյուղացիների առաջին ռեակցիան, երբ իմանում են անցկացվող ծրագրի մասին։

-Մինչև գյուղ գնալը մենք տվյալներ ենք հավաքում, որպեսզի գործող տնային տնտեսություններին աջակցենք: Այսինքն, այն տնային տնտեսությունները, որոնք տարին մի անգամ են այնտեղ բնակվում, իրենք չեն ստանում, քանի որ մեր նպատակն է աջակցել հենց գյուղում ապրողներին։ Գյուղում ապրողները առաջին հերթին ոգևորվում են մեծ ուշադրությունից, որովհետև իրենց համար շատ կարևոր է զգալ, որ մենակ չեն։ Իհարկե, ամսվա վերջում խնայողության չափը տեսնելով, կրկնակի ոգևորություն են ապրում։ Հետագայում, երբ անցնելով լուսադիոդացված գյուղերի միջով, երբ գնում ենք նոր գյուղեր, կանգնում ենք, հարցուփորձ անում ու տեսնում, որ մարդիկ շատ գոհ են: Հատկապես գոհ են լինում, երբ տեսնում են, որ երաշխիքային սպասարկումն աշխատում է, քանի որ այսօր էլեկտրաէներգետիկական համակարգի վիճակը որոշ տեղերում այնքան էլ բարվոք վիճակում չէ, ու այդ պատճառով լամպեր կան, որոնք փչանում են, բայց մատակարար ընկերությունները սիրով փոխարինում են դրանք նորերով։ Այսինքն, մարդիկ տեսնելով, որ գոյություն ունի մեխանիզմ, որն աշխատում է, մեծ ոգևորությամբ են լցվում։

-Ի՞նչ հետաքրքիր դեպքեր են գրանցվել ծրագիրն իրականացնելիս։

-Բնականաբար հետաքրքիր դեպքեր շատ են եղել։ Մեզ հետ արտասահմանից են մասնակիցներ եղել։ Վերջին անգամ, երբ Մովսես գյուղ էինք այցելել, մեզ հետ եկան ամերիկահայեր, ովքեր շատ ոգևորված էին ու նպատակադրված հաջորդ տարի ևս մեզ միանալու։ Իսկ առաջին այցի ժամանակ մի գերմանացի կար մեր մասնակիցների մեջ, ով մեզ հետ գյուղ գալով մասնակցեց գործընթացին, հասկացավ գործընթացի նպատակը, իմաստը և շատ ոգևորված գնաց Հայաստանից։ Դժվարություններ էլ են եղել, բայց քանի որ լավ նպատակով ենք ճանապարհ ընկել, դրանք հաղթահարել ենք ու նույն պատրաստակամությամբ շարունակել ենք ճանապարհը։ Մեքենան էլ է փչացել, ճանապարհին էլ ենք մնացել, բայց դրանք մեզ չեն խանգարել։

Հունվարի 28-ն էր, պետք է գնայինք Վազաշեն ու Այգեպար, ու շատ ուժեղ ձյուն էր գալիս: Շատերը չէին հավատում, որ կգնանք, բայց ոչնչի չնայելով մենք գնացինք ու այդ ուժեղ ձյան պայմաններում նույնիսկ ձնագնդիկ խաղացինք:

-Ի՞նչ հետագա պլաններ ունենք։

-Նախաձեռնությունը պետք է շարունակական բնույթ կրի։ Հայաստանի սահմանամերձ 34 գյուղերից 10-ն արդեն լուսադիոդացվել է։ Ցանկանում ենք նախաձեռնությունը մնացած գյուղեր ևս հասցնել։

Նախագիծը բացի իր բարեգործական բնույթից նաև մեծացնում է մարդկանց տեղեկացվածության մակարդակը էներգախնայողությունից ու լուսադիոդային լամպերից։ Այն զարգացնում է Հայաստանում նոր ձևավորված լուսադիոդային լամպերի շուկան՝ գնելով որակյալ արտադրանք։ Բացի այդ, ձևավորում է մշակույթ, որով հենց դուք էլ կարող եք աջակից դառնալ նախաձեռնությանը՝ առցանց տարբերակով նվիրաբերելով գումար, որով կգնվի գոնե մեկ լամպ սահմանամերձ գյուղում ապրող որևէ ընտանիքի համար։ Դե, իսկ մենք էլ կարեկցող ու գնահատող ազգ ենք։

Հեծանիվ քշելու արագությամբ

Պարապմունքից տուն ճանապարհին լավագույն բանը, որ կարող է տրամադրությունս բարձրացնել, խաղահրապարակի ճանապարհով գալն ու երեխաներին տեսնել է: Նրանց դեմքին այնքա՜ն բարություն ու ժպիտ կա ,որ ինչքան էլ հոգնած լինեմ, ուզում եմ էլի հետները խաղալ, վազել ու հեծանիվ քշել:

-Էրեխե՜ք, Մարիետան եկավ…

-Վերևի ճյուղի ցոգոլը կտա՞ս…

-Արի՝ պարան թռնենք…

-Չէ, ինձ հետ կլասս ա խաղալու…

-Պարանը պտտի՝ թռչեմ, էլի… Երեխեքը լավ չեն պտտում…

Ու այնքա՜ն եմ ուզում նորից իրենց պես փոքր լինել, ամբողջ օրը բակում խաղալ, վազել ու չարաճճի բաներ անել:

Մենք այնքան զբաղված ենք՝ մտածելով մեծանալու մասին, որ չենք էլ գնահատում մեր անհոգ օրերը, ու հեծանիվ քշելու արագությամբ էլ ավարտվում է մեր մանկությունը:

«Սպիտակ» ջոկատը

Ինձ միշտ զարմացնում ու հիացնում էր այն ոգևորությունը, որով նա պարում էր ազգագրական պարերն ու հիացնում այն ոգին, որ նա դնում էր յուրաքանչյուր շարժման մեջ։ Դա սովորական հայրենասիրություն չէր։ Հայրենասիրություն էր խառնված հերոս պապ ունենալու հպարտությամբ ու երբեմն էլ պապի սկսածն ավարտելու կամ ավարտված տեսնելու ցանկությամբ։

Իսկ երբ խոսում էր հերոս պապի մասին, արցունքոտ աչքերը փայլում էին հպարտությունից ու նույնիսկ լացակումած ձայնի դողով սահուն պատմում էր պապի անցած ճանապարհի, դժվարությունների ու հաղթանակների մասին։ Պատմում էր՝ պապի կորցրած յուրաքանչյուր ընկերոջ կորստյան ցավով ապրելով ու յուրաքանչյուր թիզ հողի առաջընթացով ուրախանալով։

Պատմությունս Արցախյան պատերազմի մասնակից, «Սպիտակ» ջոկատի մարտական շտաբի պետ Սահակ Սահակյանի մասին է, ով պարգևատրվել է ԼՂՀ «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

Սահակ Սահակյանը, «Սպիտակ» ջոկատի կազմում մասնակցել է ջոկատի մղած բոլոր կռիվներին, կորցրել մարտական ընկերներ և անցել պատերազմական իրադրության ողջ թոհուբոհի միջով։ Պատերազմական իրադրությունը իր հուշերում ներկայացնում է հենց ինքը։

«1992 թ. մայիսի 28-ին պաշտոնական հանդիսությամբ հիմնադրվեց «Սպիտակ» անվանումով մեր ջոկատը։ Մեր նորաստեղծ ջոկատը հունիսի սկզբներին մասնակցեց Իջևանի շրջանի Վազաշեն, Այգեհովիտ գյուղերի ինքնապաշտպանությանը։ Հունիսի 16-ին մարտական նոր առաջադրանք ստացանք. հատուկ վաշտի կարգավիճակով, քառասուն հոգով մեկնեցինք ԼՂՀ։ Ծանր օրեր էին։ Մեր հատուկ վաշտի, Սիսիանի, Սևանի, Ստեփանակերտի ազատամարտիկները՝ Արկադի-Տեր Թադևոսյանի գլխավորությամբ, ազատագրեցին Մարտակերի շրջանի շատ գյուղեր։

Համալրվելուց և ուժերը վերականգնելուց հետո օգոստոսի 4-ին «Սպիտակ» ջոկատը մեկնեց Կարմիրի շրջան, մասնակցեց Արծվաշեն գյուղի պաշտպանության համար մղվող կատաղի մարտերին։

1994 թ. հունվար-մարտ ամիսներին «Սպիտակ» ջոկատը մասնակցեց Օմարի լեռնանցքի 2րդ գրավման մարտերին և փառքով վերադարձավ տուն»։

Իսկ վերջում հարցիս, թե ինչպես է հիշում պապին, պատասխանեց.

-Ես նրան հիշում եմ ու կհիշեմ որպես հերոս: Նա ինձ համար հերոսի իսկական մարմնացում է։

Հ.Գ. Այնքա՜ն կցանկայի, որ նյութս լիներ ոչ թե հիշողությունների ու պատմությունների հիման վրա, այլ հարցազրույց հերոս սպիտակցու հետ, որով բոլորս հպարտանալու առիթներ և որից սովորելու շատ բան ունենք։