Մանանա Դավթյանի բոլոր հրապարակումները

manana davtyan-2

ԲարՔեմփ Քութայիսիում

Վերջին ժամանակներս ինձ ամենաշատ տրված հարցը հետևյալն է. «Ի՞նչ ես արել Վրաստանում»: Հիմա վերջապես կպատասխանեմ այդ հարցին:

2019 թվականի սեպտեմբերի 27-29-ին ես ապրեցի անմոռանալի օրեր, որոնց մասին այժմ կարոտով եմ պատմում: Այդ օրերին Վրաստանի Քութայիսի քաղաքում տեղի ունեցավ քաղաքացիական ԲարՔեմփ: Ի՞նչ է ԲարՔեմփը: ԲարՔեմփը միջոցառում է, որի բովանդակությունը, թեմաները որոշում, ձևավորում են մասնակիցները: Դրանք կարող են լինել բաց բանավեճեր, հետաքրքիր կազմակերպությունների ներկայացումներ և այլ ինֆորմացիայի ու փորձի փոխանակումներ: Բացի այդ, մասնակիցները կարող էին բարձրացնել իրենց հուզող թեմաները և դրանք ավելի լսելի դարձնել:

Այն, ինչն այս ամենի մեջ ինձ ամենաշատն էր գրավել, դա հավասարությունն էր դասընթացավարի և մասնակցի միջև: Բացի ընկերական շփումից ու հարաբերություններից, նրանք իրենց դասընթացը վարելուց հետո որպես մասնակից ներկա էին լինում ու հետևում մյուս դասընթացներին:

ԲարՔեմփի ժամանակ քննարկվել են բազմաթիվ հարցեր կապված ժուռնալիստիկայի, բռնության, կանանց իրավունքների, էկոլոգիական հիմնահարցերի, օնլայն հարթակների, լուսանկարչության հետ, պարզաբանվել են, թե ինչպես կարելի է ճիշտ լսել, խոսքը լսելի դարձնել և այլն:

Դե, իսկ հիմա անցնեմ ցանկացած միջոցառմանը մասնակցելու մյուս առավելությանը` նոր ընկերների ու շրջապատի ձեռքբերմանը: Իրականում ես մասնակիցներից տարիքով ամենափոքրն էի և, անկեղծ ասած, շատ ուրախ եմ դրա համար: Արդեն իսկ հասուն մարդկանցից միշտ էլ սովորելու շատ բան կա: Իրենցից այդքան փոքր լինելով, վերջում կապվել էի բոլորի հետ, չնայած, որ ընդամենը երեք օրվա ծանոթներ էինք:

Մասնակիցներ կային Ուկրաինայից, Ադրբեջանից, Վրաստանից, Չեխիայից և դե իհարկե, Հայաստանից (ի դեպ, թվով ամենաշատ մասնակիցները հենց Հայաստանից էին): Հաշմանդամություն ունեցողները` կյանքով լեցուն ու չափազանց դրական, մեծահասակները` հավերժ երիտասարդ, բնապահպանները` իրենց առաքելությանը հավատարիմ:

Ի դեպ, ԲարՔեմփի շրջանակներում բարձրացվեց նաև բնապահպանական խնդիրներից Ամուլսարի խնդիրը:  Ամուլսարի ոսկու հանքավայրի շահագործման բնապահպանական խնդրի մասին կարծում եմ բոլորդ գիտեք, և գիտեք նաև, որ հանքի շահագործումը կարող է ունենալ չափազանց ծանր բնապահպանական հետևանքներ տարածաշրջանի համար (օդի, շրջակա գետերի աղտոտում և այլն): Եվ, առիթից օգտվելով, ցանկանում եմ իմ կողմից բարձրաձայնել այս շատ կարևոր և կենսական նշանակություն ունեցող հարցը և դառնալ բնապահպանական այս նախաձեռնության մի մասնիկը:

Վերադառնալով ԲարՔեմփ-ին ավելացնեմ, որ այնտեղ կազմակերպիչների կողմից մեզ տրամադրվում էր բացառապես բուսական սնունդ, որը նույնպես ուներ իր նպատակը` պաշտպանել կենդանիներին ոչնչացումից: Չնայած նրան, որ Հայաստան մտնելուն պես միանգամից կենդանական սնունդ ենք ընդունել, բայց և այնպես ողջունելի է նման մոտեցումը:

Իսկ այս հագեցած առօրյայից հետո` միանգամից անցում կատարեցի տուն-դպրոց, դպրոց-տուն ռեժիմին, որը, ճիշտն ասած, կարոտել էի:

Ահա` ձեր հարցերի պատասխանը, ահա, թե ինչ եմ արել ես Վրաստանում:

manana davtyan-2

Չէ՞ որ մայրիկը սպասում էր

Եթե մայրիկը «հրամայում է» շուտ հասնել իր աշխատանքի վայր, ապա չշտապելը անհնար է: Շատ արագ քայլերով, համարյա վազքով սլանում էի մայրիկիս մոտ: Սակայն մի ակնթարթ աչքերս տեսան այն, ինչը ստիպեց ոտքերիս դանդաղ շարժվել։ Իմ առջև բացվեց հետևյալ տեսարանը. մի մարդ, մոտ 50-60 տարեկան, օրորվելով անցավ փողոցը և շատ ծանր ընկավ մայթեզրին: Դանդաղ քայլում էի, և ուղեղումս խառնաշփոթ էր: Մի «ես»-ս պահանջում էր գնալ և օգնել այդ մարդուն, իսկ մյուսը, չգիտես՝ ինչու, հիշել էր ամաչկոտությանս մասին:

Ահա՛, այդ մարդուն երկու կին են մոտենում: Կօգնեն նրան, և՛ ես կհանգստանամ, և՛ խիղճս: Թեթևացած խոր շունչ քաշեցի: «Փրկիչ» կանայք եկան ու անտարբեր անցան այդ մարդու կողքով: Միայն ականջիս հասան նրանց փսփսոցները.

-Էս էլի խմած ա, տե՛ղն ա իրան, սենց էլ պիտի լիներ, էլի:

-Արի, արի: Գործ չունես հետը, գնացինք:

Ապշած կանգնեցի:

Շրջակայքում կային բազում հասուն կանայք ու տղամարդիկ, աղջիկներ ու երիտասարդներ, պատանիներ ու դեռահասներ, բայց նրանցից և ոչ ոք, տեսնելով այդ ընկած մարդուն, անգամ փոքր-ինչ խղճահարություն չէր զգում։

Ուղեղումս կրկին խառնաշփոթ էր, բայց մի պահ դադարեցի մտածել: Վազքով նետվեցի դեպի փողոցի մյուս հատվածը՝ դեպի ընկած մարդը: Բռնեցի ձեռքը, փորձեցի օգնել, բայց չէր ստացվում, քանի որ նա չէր կարողանում հավասարակշռությունը պահել, դե իսկ ես էլ այդքան ուժեղ չէի:

Ամոթալի է, բայց փաստ, որ շուրջբոլորը հաղթանդամ տղամարդիկ են, իսկ ընկած մարդուն փորձում է ոտքի կանգնեցնել 14 տարեկան մի աղջիկ։

Բայց, այո՛, նրանք վերջապես ամաչեցին իրենց կեցվածքից: Տեսնելով իմ վարմունքը՝ երկու տղամարդ մոտեցան մեզ, և ինձ շնորհակալություն հայտնելով՝ ընկածին նստեցրին մեքենայի մեջ։

Մեքենան շարժվեց։ Վերջապես ուշքի եկա, բայց այդ պահը միշտ կհիշեմ։ Իսկ հիմա ժամանակն էր հեռանալու, չէ՞ որ մայրիկը սպասում էր։

manana davtyan-2

Փափուկ սիրտ՝ թվերի աշխարհում

Հաշվարկներ…Գումար…Արտադրյալ…a,b…x,y, և այդպես շարունակ, մաթեմատիկական գործողություններ և տարրեր: Իմ կարծիքով, այս ամենը այնքան էլ նուրբ և կանացի չէ և ավելի շատ հարիր է տղամարդու, քան կնոջ: Այս ամենի հետ մեկտեղ նշեմ, որ ինչպես մեր դպրոցի որոշ դասարանների, այնպես էլ մեր դասարանին մաթեմատիկա առարկան կին է դասավանդում: Այսպիսի մի յուրօրինակ կին` խիստ, խրոխտ, նաև օժտված տղամարդկային որոշ հատկություններով: Ամբողջ դպրոցում մեր սիրելի մաթեմատիկայի ուսուցչուհի ընկեր Անդրեասյանը հայտնի է որպես խիստ, կենսուրախ, անսպառ հումորով և ինչու ոչ, նաև որպես դյուրագրգիռ անձնավորություն:

Ամեն անգամ, երբ նա մտնում է մեր դասարան և սկսում է, այսպես ասած, «ցուցադրել» թվարկածս հատկությունները, ես խորասուզվում եմ նրա քնքշությամբ և խստությամբ համեմված հայացքի մեջ: Եվ հենց այդ ժամանակ հասկանում եմ, որ մաթեմատիկական այդ չոր հաշվարկների մեջ, մեր ուսուցչուհու հոգին ու ներաշխարհը չեն կոպտացել:

Միևնույն է, չեմ հասկանում, թե այդ թվաբանական բարդ հաշվարկների միջավայրում ինչպես կարող է գտնվել այդպիսի նուրբ սիրտ, որը չի կոպտացել նույնիսկ ուսուցչուհուս 40 տարվա աշխատանքի ընթացքում: Չգիտեմ, թե դա ինչպես է հնարավոր դարձել, բայց որ գոյություն ունի, այդ փաստն անհերքելի է:

manana davtyan-2

Ինչու խուսափել, եթե կարելի է նաև հասկանալ

Երկու տարի մեզ հետ սովորել է  մի աղջնակ, ով դասարանի երեխաների 90%-ի վատ վերաբերմունքի  «զոհն» էր: Ոչ միայն մեր դասարանում, այլ ամբողջ դպրոցում, նրա անունը լսելիս բոլորը փախչում-հեռանում էին: Միայն մեր դասարանից երկու-երեք հոգի էին նրա կողքին, այդ թվում նաև ես: Դպրոցում հաճախ նրա կողքին լինելով ականատես եմ եղել բազում դեպքերի, որոնք չտեսնելու կամ չնկատելու համար ամեն ինչ կտայի: Ինձ թվում է, արդեն հասկանալի է, որ նա ներառական կրթություն ստացող երեխա է: Սրտի մեծ ցավով նշեմ, որ նա խոսքեր արտահայտելու մեջ թերանում է և ունի մի քիչ անհամաչափություն քայլելու մեջ: Կարճ ասած,  նա սովորական մարդ է անսովոր արտաքինով և ներքինով:

Շատերը այդ աղջկա հետ վատ են խոսում, նրան` իրենց կողքին նկատելով` միանգամից փախչում: Եվ մի՞թե նրանց մտքում չէր առաջանում մի կարճ, բայց խորիմաստ հարց «Ինչո՞ւ»: Իրոք, ինչո՞ւ, ինչո՞ւ են նրանք այդպես վարվում: Արդյո՞ք կցանկանային լինել այդ երեխայի փոխարեն, արդյո՞ք կհանդուրժեին այդ ծաղրական արտահայտություններին իրենց հետևից, կդիմանայի՞ն երկար ու անիմաստ այդ հայացքներին. իհարկե` ոչ: Արդյո՞ք նրանք մի վայրկյան անգամ մտածել են այս ամենի մասին: Չեն մտածել: Եթե մի պահ անգամ խորհեին այս ամենի մասին, ապա կառաջնորդվեին Աստվածաշնչյան Ոսկե կանոնով. «Այն ամենը, ինչ կկամենաք, որ մարդիկ ձեզ անեն, այդպես և դուք արեք նրանց»:

Ինչո՞ւ խուսափել նրանցից` նայելով միայն արտաքինին, եթե կարելի է հասկանալ և ճանաչել նրանց հոգով ու սրտով:

manana davtyan-2

Արտասովոր զգացողություն

Զանգահարեցին: Տեսնելով անծանոթ համարը, հարցական տոնով պատասխանեցի.

-Ալո՞:

-Մանանա, բարև: «Մանանա» կենտրոնից են քեզ զանգահարում:

Լսելով «Մանանա» կենտրոն արտահայտությունը, միանգամից սթափվեցի և ավելի լուրջ կերպով շարունակեցի լսել.

-Մենք կազմակերպում ենք մեդիա դասընթացներ Սիսիանում: Դու ընտրվել ես: Ցանկանո՞ւմ ես մասնակցել:

-Այո, շատ: Մենք քեզ նամակ ենք ուղարկել: Դասընթացի տեղի ու ժամի մասին լրացուցիչ կհաղորդենք:

Այս հեռախոսազրույցից հետո շատ ուրախացա: Հիշեցի այդ զրույցը և գլխի ընկա, որ ինձ հետ խոսում էր շատ հաճելի ձայնով մի աղջիկ: Իրար չճանաչելով նա ինձ անչափ հոգեհարազատ դարձավ…

Հաջորդ օրը զանգահարեցին մեկ այլ համարից, բայց ես չպատկերացրեցի, որ զանգահարում է այն նույն հաճելի աղջիկը: Նա ինձ իր քնքուշ ձայնով ասաց.

-Մանանա, բարև: Ես Դիանան եմ «Մանանա» կենտրոնից…

Նա ինձ ասաց օրը, ժամը և այն վայրը, որտեղ պետք է լիներ դասընթացը: Երկար մտածում էի` պատկերացնում Դիանային:

Մոտեցավ դասընթացի օրը: Ես ոգևորված վազեցի նշանակված վայրը: Երբ մենք սկսեցինք տեղավորվել, մոտեցան երկու տղա և երկու աղջիկ: Երբ նայեցի նրանց, աչքս առաջինը ընկավ մի աղջկա վրա: Ներքին ձայնս հուշում էր, որ նա հենց այն աղջիկն էր, ում այդքան հավանել և հոգուս մոտ էի ընդունել: Երբ նրանք ավելի մոտեցան, ես ուշադիր զննեցի աղջկա դեմքը և հասկացա, որ իմ առջև կանգնած է Դիանան:

Առաջին անգամ էր, որ առանց մարդուն ճանաչելու կարծիք եմ կազմել և մտքիս մեջ տվյալ մարդու արտաքինն եմ ձևավորել: Սա մի արտասովոր զգացողություն է,որի գաղտնիքները երկար ժամանակ է, չեմ կարողանում բացահայտել:

Եվ որքան մեծ էր ուրախությունս, որ ստեղծած իմ պատկերը համապատասխանեց նաև այն ամենին, ինչ Դիանան ու նրա ընկերները սովորեցրեցին մեզ: Դասընթացների ժամանակ մենք սովորեցինք նյութեր գրել, լուսանկարներ անել, հասկացանք, թե ինչպես է ստեղծվում կինոն: Թեև ես ամենափոքր մասնակիցն էի դասընթացի ժամանակ, բայց աշխատում էի մեծերի կողքին և հույս ունեմ, որ շուտով կդառնամ պատանի թղթակիցների ցանցի ամենաակտիվ թղթակիցներից մեկը: