Ծաղկաձորյան օրագիր. Մեղրաձորի կոմպոտը

Լուսանկարը՝ Դավիթ Այվազյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Այվազյանի

Մեղրաձոր, բնություն, գյուղացիներ, կենդանիներ կամ, ինչպես իրենք էին ասում` անասուն, ու հետաքրքիրը գիտե՞ք որն էր, որ խոզին անասուն չէին համարում: Հերթով բոլորին հարցնում էի` անասուն պահո՞ւմ եք, ու ստանում նույն պատասխանը`չէ, մենակ խոզ: Մեջս կասկած ընկավ, ասացի` մտնեմ գոմ, տեսնեմ` ինչ խոզ է: Մտա գոմ, խոզը շատ փոքր էր: Իմիջիայլոց, շատ խելացի էր, երբ ասում էի` նայի նկարեմ, նայում էր: Մի խոսքով, խոզին հանգիստ թողեցի, մեղք էր: Խեղճ կենդանին հոգնեց գլուխը վար ու վեր անելով:

Լուսանկարը՝ Դավիթ Այվազյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Այվազյանի

Գյուղում շրջում էի: Տեսա մի կնոջ, որը շատ հյուրընկալ էր, մի անգամից նես հրավիրեց` ասելով.
-Արի, տղա ջան, քեզ կոմպոտ տամ:
-Բայց մենք շատվոր ենք:
-Ասա` քանի հոգով եք, էդքան տամ:
Կոմպոտը լցրել էր փոքր շշերի մեջ: Հետո առաջարկեց նկարել իր որդու ձեռքով պատրաստած ճոճանակը: Շատ գեղեցիկ էր, այսպես ասած, արվեստի գործ: Արեցի մի քանի լուսանկար տարբեր դիրքերից: Նկարելու ընթացքում նա կրկնում էր հետևյալ խոսքերը.
-Ը, տղա ջան, էլ ուրիշ հայաթ գեղումը էսպես սիրուն կա՞ր:
-Դե հա, ամեն մեկն էլ յուրովի էին սիրուն:
-Լավ դե, որ էդպես է, արի` թոնդրատունը ցույց տամ:

Լուսանկարը՝ Սեւակ Կիրակոսյանի

Լուսանկարը՝ Սեւակ Կիրակոսյանի

Այս անգամ սովորական թոնրատուն էր, որը կար յուրաքանչյուրի բակում:
-Սիրուն է, չէ՞, տղա ջան:
Շատ բարի կին էր, դրա համար ասացի, որ շատ սիրուն է: Կրկին կոմպոտ հյուրասիրեց, բայց կրկին հրաժարվեցի:
-Գիտեմ շատ համով է, բայց ծարավ չեմ:
Եվս մի քանի անգամ առաջարկելուց հետո էլ չառաջարկեց: Ինչ բարի են գյուղացիները:

Լուսանկարը՝ Դավիթ Այվազյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Այվազյանի

Mariam barseghyan

Իմ սիրելի աչքերը

-Որ փոքր էիր, հենց լացում էիր, քեզ փորի վրա պառկեցնում էինք սեղանին ու միացնում քո սիրած հաղորդումը: Ու այդ ժամանակ լռություն էր տիրում, սկսում էիր ժպտալ ու պարողների հետ երաժշտության տակ ոտքերդ շարժել,- պատմում էր մայրս, երբ նստած թերթում էինք իմ մանկական նկարները:
Մայրս այս պատմությունը ինձ պատմում է պարի դասերի գնալու առաջին իսկ օրից: Նա շատ է սիրում, երբ ես պարում եմ: Հիշում եմ, ինչպես էր ինձ ցուրտ ձմեռվա օրերին տանում պարի և ցուրտ միջանցքներում սպասում այնքան, մինչև ավարտեմ: Ես էլ դուրս էի գալիս մեծավարի կախվում մորս թևից` ձգելով այն դեպի ներքև և թևանցուկ արած գնում էինք տուն: Ամբողջ ճանապարհին խոսում էի ու խոսում:
-Մամ, նոր շարժում ենք սովորել, դասատուս էլ գովեց, ասաց, որ լավ եմ անում,- ոգևորված պատմում էի մորս փորձերից հետո:
Ամեն անգամ դպրոցում կազմակերպված միջոցառումներին պարելիս ուշադիր նայում էի նրա աչքերի մեջ: Այդ գեղեցիկ աչքերը լցված էին լինում ուրախությամբ, հպարտությամբ, անսահման սիրով և երջանկության արցունքներով: Այնքան շատ էին այդ աչքերը ինձ ոգևորում, երբ պատահաբար սխալ էի անում, կամ էլ սայթաքում էի:
-Դիմացի, որ բեմից սիրուն աչքերդ լավ երևան,- ասում էր մայրս դեպի թարթիչներս ձգելով այն ժամանակ ինձ համար սարսափելի թվացող հարդարման միջոցները:
Այդ օրը ես առաջին անգամ բարձրանում էի բեմ, առաջին անգամ հայտնվել էի կուլիսներում և առաջին անգամ բեմից վայելում էի հանդիսատեսի ծափողջյունների ձայնը: Բայց ինձ համար իմ գլխավոր հանդիսատեսը մայրս էր, ով նորից այն նույն աչքերով նայում էր ինձ: Հիմա ես 16 տարեկան եմ, և ոչինչ չի փոխվել, հիմա էլ մայրս միշտ իմ կողքին, ոգևորում է ինձ բեմ բարձրանալուց առաջ: Նա իմ գլխավոր հանդիսատեսն է, մարդ, ով փոքր ժամանակ ժպտացել է ինձ, գրկել և պառկեցրել սեղանի վրա` միացնելով իմ սիրելի հաղորդումը:

Ծաղկաձորյան օրագիր. Մեդիա Ճամբար. Օր վեցերորդ

Այսօր մենք հանդիպում ունեցանք «Առավոտ» թերթի լրագրող Ռուզան Մինասյանի հետ: Նա մեզ հետ կիսվեց մասնագիտական հմտություններով: Սկզբում անդրադարձավ իրավական հարցերին, ասաց, որ լրագրողն առաջին հերթին պետք է ճանաչի իր իրավունքները, չպիտի լինի կողմ կամ դեմ:
Իր նյութի համար լրագրողը պետք է ամեն ինչի գնա: Ցանկացած մասնագիտություն ունի իր դժվարությունները, իսկ լրագրության մեջ, ըստ Ռ. Մինասյանի, դժվարությունը կայանում է նրանում, որ այն հրապարակային մասնագիտություն է: Տիկին Ռուզանը մեզ՝ որպես ապագա լրագրողների, ասաց, որ միշտ պետք է պատրաստ լինենք դժվարությունների, բայց, անկախ ամեն ինչից, պետք է բարեխիղճ կատարենք մեր գործը:

Աստղիկ Ղազարյան, գ. Գետահովիտ

***
Այսօրն անցավ ավելի հետաքրքիր, քան ես պատկերացնում էի: «Առավոտ» թերթի լրագրող Ռուզան Մինասյանի վարպետության դասն իմ բոլոր հարցերի պատասխանները տվեց: Քանի որ ես միշտ դժվարանում էի հարցազրույցի համար հարցեր պատրաստելու մեջ, նա տվեց ինձ մի քանի խորհուրդներ, որոնք ես կարող եմ գործածել հետագա անելիքներիս մեջ: Յուրաքանչյուր մասնագիտություն ունի իր կանոնները, այդ թվում նաև լրագրությունը: Լրագրողը նախ և առաջ պետք է իմանա գեղեցիկ վարվելակերպ, ինչ-որ տեղ «դերասանական» շնորհ, քանի որ ոչ բոլորն են, որ թույլ են տալիս իրենց նկարել կամ իրենց մասին նյութեր գրել: Ամեն լրագրող պետք է իր դիմացինի հետ խոսելիս մտնի այն հոգեվիճակի մեջ, որում դիմացինն է:
Այսօր նաև ես նկարվեցի ֆիլմում, որը ինձ մեծ հետաքրքրություն պատճառեց, չնայած որ անձրև էր գալիս: Ես նաև իմացա փիքսիլեյշոնի մասին: Իմացա, որ հարկավոր է մեկ վայրկյանում քսանչորս լուսանկար նկարել, որպեսզի ստացվի շարժում:

Սաթենիկ Գալստյան, գ. Արարատ

***

Այս օրն ավելի հագեցած և բազմաբովանդակ էր: Շարունակեցինք ֆիլմի նկարահանումները: Օրվա երկրորդ կեսին վարպետության դաս էր սպասվում Ռուզան Մինասյանի հետ: Նա իր մասնագիտական գիտելիքները հաղորդեց մեզ: Այս վարպետության դասընթացից նույնպես ձեռքբերումներ եղան:
Երեկոյան, երբ արդեն բարձրացել էինք մեր սենյակները, երեխեքից մեկը եկավ և հայտարարեց.
-Երեխեք, գնում ենք լողավազան, սակայն 10 երեխա են ուզել:
Սկզբից ոչ մի արձագանք, սակայն հետո բոլոր երեխաները ցանկացան գնալ, բայց պետք էր ընդամենը 10 երեխա: Եվ քանի որ բոլորն էլ ուզում էին գնալ, այդ հարցի շուրջ աղմուկ բարձրացավ: Մենք չէինք պատկերացնում, թե ինչքան բարձր ենք գոռգոռում: Սիսակը, լսելով մեր աղմուկը, բարձրացավ երրորդ հարկ: Նա հայտարարեց, որ ոչ ոք չի գնալու լողավազան: Այդտեղ արդեն բոլորի տրամադրությունը ընկավ: Ճիշտ է, ես չէի գնալու, սակայն իմ տրամադրությունն էլ ընկավ, և ես գնացի քնելու:

Մարիամ Հովհաննիսյան, Արարատ

***
DSCN7674-2
Այդ օրը կատարվեց այն, ինչ ես շատ էի ուզում և շատ էի հետաքրքրված դրանով: Ես մեծ բավականություն ստացա նկարահանվելով ֆիլմում ու փիքսիլեյշնում: Ես այդ օրը համոզվեցի, թե ինչքան բարդ գործ է պատրաստել փիքսիլեյշն, նամանավանդ նկարողի համար: Շատ հաճելի էր մասնակցել դրան: Բացի դա, ես օր-օրի ձեռք եմ բերում լավ գրելու հմտություն:
Մեզ այցելել էր լրագրող Ռուզան Մինասյանը, ով մեզ պատմեց լրագրողի իրավունքների, հմտությունների, այդ աշխատանքի բարդության և մեզ հուզող շատ այլ թեմաների մասին: Ճիշտ է, ես չգիտեմ, թե հետագայում որ ուղղությամբ կշարժվեմ, բայց հաստատ այն ամենը, ինչ սովորեցի նրա ասածներից, համոզված եմ, անպայման մի օր պետք կգա: Ամենակարևորը, սովորեցի, որ երբեք պետք չէ խոստում տալ ոչ մեկին, հետո երբ չկարողանաս կատարել, վատ իրավիճակի մեջ չհայտնվես:

Լիլիթ Սուքիասյան, Ստեփանավան

***
Ես առաջին անգամ ֆիլմում նկարվեցի, և հետաքրքիր էր՝ անձրևի տակ: Վարպետության դաս անցկացրեցինք լրագրող Ռուզան Մինասյանի հետ: Չէի հանդիպել լավ լրագրողի, որը ինձ հետ կկիսվեր իր լրագրողական փորձով: Երեկ ես սովորեցի, որ պետք չէ անտեսել քեզ տրված խորհուրդները, այլ պետք է ուղղակի ընդունել ու կիրառել:

Սոսե Զաքարյան, գ.Դարպաս

***
DSCN7662-2
Վեցերորդ օրվա վարպետության ժամը Ծաղկաձորում անցավ Ռուզան Մինասյանի հետ: Մենք ունեցանք բովանդակալից զրույց: Նա խոսեց լրագրողի իրավունքների, պարտականությունների, դժվարությունների և առավելությունների մասին, մարդկային այն հատկանիշների մասին, որոնցով պետք է զինված լինի լրագրողը: Նա ասաց. «Լրագրողը պետք է բարի լինի, պետք է կամեցող լինի, պետք է գթասիրտ լինի»: Տիկին Ռուզանը պատասխանեց մեզ հուզող հարցերին, քննարկել և բացատրել լրագրողի աշխատանքը: Նա մեկ անգամ ևս մեզ հիշեցրեց, թե ինչպես մոտենալ, ինչպես ծանոթանալ և ընկերանալ մարդկանց հետ: Երեկ տիկին Ռուզանը ասաց, որ ամեն անգամ խոստումներ չտանք, իսկ տալու դեպքում պահենք խոստումը, որպեսզի մեզ վստահեն և հետագայում կապ պահեն մեզ հետ: Պետք է ունենալ մարդկային հատկանիշներ, լինել լավ ընկեր: Չխախտել խաղի կանոնները, չհրապարակել այն նյութերը, որոնք խոստացել ենք չհրապարակել և որոնց հրապարակելուն տվյալ անձը դեմ է: Ասաց, որ լավագույն շփում հաստատելու ճանապարհը մարդամոտ լինելն է: Հաճախ լրագրողներին ստում են, սակայն պետք չէ հալած յուղի տեղ ընդունել ամեն բան, հարկավոր է փորփրել, ճշտել և ապացուցել տվյալ տեղեկությունները: Լրագրողին կարող են պատասխանատվության ենթարկել սխալ տեղեկություն տարածելու համար:

Արուսյակ Սահակյան, ք. Հրազդան

***
Մենք բոլորս օր-օրի սկսում ենք ավելի ու ավելի մտերմանալ իրար հետ, թեև տարբեր մարզերից ենք, բայց արդեն մտածում ենք համատեղ աշխատելու մասին նաև հետագայում:
Այսօր նկարեցինք անիմացիա, որը շատ զվարճալի և հետաքրքիր ընթացք ստացավ: Մենք երեկ վերջապես վերջացրինք նկարել մեր կարուսելի մասին ֆիլմը:

Հարություն Հայրապետյան, գ. Ամասիա

Ծաղկաձորյան օրագիր. Լինել լրագրող

Վարպետության դաս «Առավոտ» թերթի լրագրող Ռուզան Մինասյանից


-Նախ ասեմ, որ մեծ սիրով եմ ընդառաջ գնում «Մանանա» կենտրոնի և համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի հրավերներին, որովհետև մարդը ինչքան էլ կայացած է լինում, երբեմն այսպիսի հանդիպումների ժամանակ այնպիսի հարցադրումներ են լինում, որ մեզ` լրագրողներիս, մտածելու տեղիք է տալիս:
Այսօր կա մի այսպիսի խնդիր, որ «դիկտաֆոն», լուսանկարչական սարք վերցնողները կարող են կոչվել լրագրող: Բոլորին թվում է, եթե ապահովված են վերջին տեխնիկական սարքերով և ունեն սոցիալական ցանցերում ակտիվ շփում, ուրեմն, կարող են նստել իրենց տանը և դռան վրա գրեն «խմբագրություն» և մի հետաքրքիր անուն, ապա կդառնան լրագրողներ: Իմ կարծիքով, նույնիսկ ամենալավ հեռախոսով ու ամենավերջին տեխնիկայով ապահոված մարդը չի կարող համարվել լրագրող, եթե իր առջև նպատակ չի դնում` ինչի մասին գրել, ինչն է իրեն սրտամոտ, ինչ թեմաների մեջ կարող է խորանալ և ինչպես մատուցել, որ կարդացողների մոտ հետաքրքրություն առաջացնի: Լրագրողների մեջ մի խումբ կա, որոնք արդեն ընտրել են իրենց հիմնական թեման: Դրա համար բոլոր թերթերը, կայքերը ունեն հատուկ բաժիններ և այդ բաժինների պատասխանատուներ, որոնք խորանում են այդ թեմայի մեջ: Մեկը կարող է խորանալ մշակութային, մյուսը` քաղաքական թեմայի մեջ, մեկն էլ իրեն տեսնում է իրավունքի ոլորտի լուսաբանման մեջ: Դրա համար նախկինում եթե մի լրագրողը կարող էր տվյալ թերթի համար գրել տարբեր թեմաներ, այսօր շատ քիչ պրոֆեսիոնալ թերթեր կան, որ պահում են այդպիսի լրագրողների: Ընդհակառակը, այդ թերթերը հակված են տալ այնպիսի լրագրողական «արտադրանք»` հոդված, հրապարակումներ, որոնք նեղ մասնագիտական խնդիրներին են առնչվում, այսինքն թերթերը, տվյալ դեպքում ես խոսեմ մեր թերթի՝ «Առավոտ»-ի մասին, որը նաև ունի aravot.am էլեկտրոնային կայքը, ունի բաժիններ, և ամեն մի լրագրող պատասխանատու է մի բաժնի համար: Օրինակ, ես համակարգում եմ իրավունքի ոլորտը, այսինքն, գրում եմ իրավական թեմաներով: Ի՞նչ է պահանջվում իրավական թեմայով գրող լրագրողից: Իրավական թեմայով գրող լրագրողին այսօր քիչ է համարձակությունը: Նա պետք է իմանա աշխատել փաստաբանների, քննիչների, արդարադատության և պաշտպանության նախարարությունների, ուժային կառույցների, ոստիկանության հետ: Նա պետք է իմանա լավագույնս այն օրենքները, գործողությունները, նաև իր իրավունքները, որ ոչ միայն իր իրավունքների պաշտպանությամբ հանդես գա, այլ նաև կարողանա պաշտպանել դիմացինի շահերը և, ամենակարևորը, կարողանա նյութ հրապարակել: Ես դժբախտաբար շատ եմ տեսել այնպիսի լրագրողների, որոնք նույնիսկ իրենց իրավունքները չգիտեն: Դա նշանակում է, եթե լրագրողը գնա քննիչի մոտ և հարցնի «Ես իրավունք ունե՞մ սա անել», պարզ է, որ քննիչը կկասկածի, որ լրագրողը պրոֆեսիոնալ է և արդեն կօգտվի այդ անփութությունից: Այս քայլով լրագրողը թույլ տվեց իր առաջին սխալը: Եթե լրագրողը ցանկանում է հրապարակել անչափահասի գործ, հայրենիքի դավաճանության կամ անձնական գաղտնիք, ապա պետք է նաև իմանա, որ կա տվյալների պաշտպանության մասին օրենք: Լրագրողը պետք է իմանա տեղեկատվության ազատության մասին օրենքը, թե ինչ սահմաններում և ինչ ժամկետում կարող է պահանջել տվյալ ինֆորմացիան: Նա պետք է իմանա, թե որ դեպքում կարելի է աղբյուրը, անուն ազգանունը հրապարակել: Լրագրողի համար շահագրգիռ կարևորը կողմ չդառնալն է: Եթե քաղաքացին հայց է ներկայացրել որևէ նախարարության դեմ, ապա ինչքանո՞վ ճիշտ կլինի, որ լրագրողը դատարան ներկայանա կողմերից մեկի մեքենայով: Թվում է` մանրուք է, բայց կարևոր է, որ նա լինի անաչառ:
Ես հիմա բերում եմ իմ ոլորտի օրինակով, սակայն այս կանոններն ասեմ, թե պայմանները հավասարապես վերաբերվում են նաև այլ, օրինակ քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, մարզական, առհասարակ բոլոր ոլորտներում աշխատող լրագրողներին:
Այսօր կա նաև լրագրողների դիտորդ մարմին և տեղեկատվական վեճերի խորհուրդ, որ մինչև դատարան դիմելը կողմերից մեկ որոշում է լրագրողի գործողությունները՝ էթիկայի կանոնները ինքը խախտել է թե ոչ: Այնպես չէ, որ միայն «Առավոտ» թերթը ունի էթիկայի կանոններ, և խախտումը վերաբերում էր, ենթադրենք, ներխմբագրական խնդիրներին, այլ այնպես է, որ դիտորդ մարմինը կամ տեղեկատվական վեճերի խորհուրդը որոշում է, թե որտեղ խախտեց լրագրողը օրենքը, և դա նախադեպեր է ստեղծում մյուս լրատվամիջոցների համար:
Երբ խոսում են վարպետության մասին, մի բան կարող եմ ասել, որ լրագրողի ամենամեծ հաջողությունը պայմանավորված է նրանով, որ լրագրողը պետք է ոչ միայն «մարզական վիճակում» լինի` իմանա, թե ինչ է կատարվում այդ հարցի շուրջ, այլ նաև պետք է սիրի այն գործը, որն ինքը անում է: Ես երբեք չեմ հասկանում այն լրագրողներին, որոնք կարող են զանգել ինձ և ասել.
-Ռուզան, այսինչ դատին գնացել ե՞ս:
-Հա, գնացել եմ:
-Դե մի հատ պատմի:
Ես չեմ հասկանում այդպիսի լրագրողների: Դա ինձ հիշեցնում է ուսանողական տարիներս, երբ զանգում ու ասում էին` հանձնարաված այսինչ վեպը կարդացե՞լ ես, մի հատ սյուժեն պատմի:
Հա, պատմելով մարդը ավարտեց, բայց որ պատմելով հիմա լրագրությա՞մբ են զբաղվում, այ դա արդեն դատապարտելի է: Եվ եթե դուք էլ նման իրավիճակում հայտնվեք, ապա հիշեք, որ կլինեն լրագրողներ և իրենք ուղղակիորեն օգտվելով, որ դուք չեք գնացել, կփորձեն ձեզ այնպես ներկայացնել, որ դուք հրապարակելուց հետո պատմության մեջ կընկնեք: Որ հարցնեն այս սխալ ինֆորմացիան որտեղից ես գրել, հո չե՞ք ասելու. «Գիտեք ինչ, ես զանգեցի նրան, նա ինձ այդպես ասաց»: Դա դատապարտելի է և նաև դատապարտելի է, որ այսօրվա սոցիալական ցանցերի ինֆորմացիան արտատպում են առանց հեղինակի կամ աղբյուրը նշելու: Դա սարսափելի բան է, երբ մարդը ի սկզբանե զբաղվում է գրագողությամբ:
Ես քիչ առաջ ծանոթացա մասնակիցներից Լիայի հետ: Լիան գրել էր իրենց սահմանամերձ գյուղի` Ներքին Կարմիրաղբյուրի մասին, որը մշտապես կրակահերթի տակ է և կարողանում է այնպիսի ինֆորմացիա տալ, որը չի վնասում մեր երկրի անվտանգությունը: Քանի որ այդպիսի տարածքներից եկող ոչ բոլոր ինֆորմացիաները կարելի է տարածել: Չէ որ մեզ կարդում է նաև թշնամին: Ես զարմացա, որ այդ տարիքում նա այնպես է գրում, որ նման հարցեր չեն առաջանում:
-Ի՞նչ դժվարություններ կան լրագրողի աշխատանքի մեջ:
-Գիտեք ինչ, ցանկացած մասնագիտության մեջ կա դժվարություն: Սկսած մեզ այստեղ բերած տաքսու վարորդից, մինչև ամենաբարձր պաշտոնները: Լրագրողի մասնագիտությունը այնքանով է դժվար, որ հրապարակային մասնագիտություն է, իսկ ցանկացած հրապարակային մասնագիտություն դժվար է, քանի որ քո միջոցով են տեղեկանում: Կարծում եմ ամենադժվարը մատուցելն է: Լրագրողի մասնագիտությունը թույլ է տալիս աշխատել բոլոր խավերի մարդկանց հետ: Ամենքը չեն իրենց պատկերացնում էկրանի առաջ: Ուղիղ եթերը միայն այն չի, որ մեկ կամ երկու ժամով հաջողված կամ չհաջողված մատուցես ու վերջացնես: Կյանքը դարձել է մի պատուհան, որտեղ մարդիկ անընդհատ տեսնում են քեզ, դու գնում-բերում և մատուցում ես այն ինֆորմացիան, որը տեսնում ես: Իսկ եթե աղավաղում ես ինֆորմացիան, ուրիշ բան ես գրել, ուրիշ բան նկարել, ապա դու չես լինի պրոֆեսիոնալ: Դժվարությունները կլինեն այդ առումով:
-Իսկ ինչպե՞ս մոտենալ մարդուն, որ նա թույլատրի իրենից հարցազրույց վերցնել, նկարել:
-Հիմա բոլորը քիչ թե շատ գիտեն իրենց իրավունքները: Փաստորեն դուք դեռ համոզելու փուլը չեք կարողացել անցնել: Ամեն մի տարիք սիրում է, թե իրեն ինչպես կմոտենաս, ինչպես կհամոզես: Օրինակ, ասացիք` տատիկը չի թողել, որ իրեն նկարեք: Դուք պետք է ներկայանայիք, ասեիք` ով եք, եթե վկայական ունեք լրագրողի, ցույց տաք: Ցանկացած մարդ էլ կվիրավորվի, եթե իրեն նկարողը չներկայանա: Իհարկե, լրագրողի վկայական ունենալը դեռ չի նշանակում, որ դու արտոնյալ վիճակում ես:Դու պետք է թույլտվություն ունենաս, եթե անչափահասը ծնողի հետ է: Նույնիսկ մենք, որ գնում ենք ինչ որ բան լուսաբանելու` մեր վկայականներով, պետք է կարողանանք համոզել: Այստեղ կարևոր է, այսպես ասած, ձեր` «հոգեբանի և դերասանի վարպետությունը», երբ զրուցակիցը տեսնում է, որ դիմացինը կարողանում է բացատրել իր նպատակը, թե ինչի համար է նկարում: Դուք պատկերացնո՞ւմ եք, փողոցում մեկը գա ձեզ նկարի ու թողնի գնա: Կվիրավորվեք հաստատ: Բայց երբ դուք մոտենաք և ասեք, օրինակ.
-Բարև Ձեզ, ես նկատեցի, թե ինչքան գեղեցիկ է կանգնած Ձեր երեխան, կարելի՞ է նկարել:
Նա հաստատ կհամաձայնի: Լրագրողը միշտ պետք է պատրաստ լինի աշխատելու: Հյուր եք գնացել, թե այցելել եք մի այլ նպատակով, միշտ կարող է պատահել գրելու համար հետաքրքիր նյութ: Եթե նույնիսկ գնում ես այլ բան լուսաբանելու, բայց ճանապարհին հանդիպում ես մի ծերունու, ով հետաքրքիր զրուցակից է, անպայման զրուցեք: Գուցե դա շատ ավելի կարևոր լինի, քան այն նյութը, որի մասին ուզում էիք գրել: Միշտ պատրաստ եղեք: Ու նյութը հրապարակելուց առաջ միշտ ճշտեք, արդյո՞ք նա ճիշտ է ասում, կարող է այդ ծերունին ասում է զավակ չունեմ, բայց զրույցի ընթացքում ասում է տղան Ռուսաստան է: Հրապարակելուց առաջ միշտ ճշտեք, քանի որ հրապարակելուց դուք եք դառնում նյութի տերը: Լրագրողի գործի մեջ վտագանվոր է նաև խոստում տալը, երբեք ոչինչ մի խոստացեք, եթե ձեզնից չի կախված խոստումը: Ձեզնից կախված ամեն բան արեք, բայց մի խոստացեք: Երբեք մի ամաչեք ձեր ստորագրություն համար ու մի ստորագրեք ծածկանունով:
-Ի՞նչ կասեք լրագրողների իրավունքների մասին:
-Կապ չունի, թե ինչ թեմայով ես գրում`մշակութային, իրավական թե մեկ այլ թեմա, դու պարտավոր ես իմանալ երկու կարևորագույն օրենք: Դա ԶԼՄ-ների մասին օրենքն է և Տեղեկատվության ազատության մասին օրենքը: Այդտեղ կա և իրավունքների և պարտականությունների մասին: Դու իրավունք ունես տեղեկություն ստալանու, բայց ումի՞ց, ո՞նց, ի՞նչ եղանակով: Հենց այդ մասին են ասում հիշյալ օրենքները: Դու իրավունք ունես պաշտոնյային դիմել գրավոր, բանավոր, ժամկետը սահմանես: Պետք է անպայման հղում անես, Տեղեկատվության ազատության մասին օրենքին, որ այս ժամկետում լինի իմ հարցի պատասխանը, ոչ թե պաշտոնյան երբ ուզի` պատասխանի, իսկ եթե հղում արել ես, ապա ուրեմն ժամկետը նշված է ու պետք է տվյալ ժամկետի մեջ լինի ինֆորմացիան: Այստեղ օգնության է գալիս օժանդակ օրենքը, եթե 5 օրվա ընթացքում պատասխան չկա, ապա կարող ես դիմել դատարան և ստանալ այդ ինֆորմացիան: Լրագրողը իրավունք ունի գտնվել ցանկացած դռնբաց տարածքներում`հանրահավաքներ, ցույցեր, դռնբաց դատական նիստեր: Բացառությամբ այն դեպքերի, որտեղ հավատարմագրում է պահանջվում, օրինակ` ԱԺ-ում: Նաև պետք է կարողանաք տարբերել զրպարտչին լրագրողից: Մի քանի օր առաջ եկել էր մեկը ու ասում էր որ իրեն շտապ լրագրող է պետք, հետս տանեմ մի տեղ: Պատասխանում եմ, որ մարդը պետք է նյութին տեղյակ լինի: Ասում է`ինձ պետք միայն տեսնեն, որ ինձ հետ լրագրող կա, ու վերջ: Ես ասացի` կներեք, նախ թերթում լրագրողների արտադրամաս չկա, որ արտադրենք, մեկն էլ տանք ձեզ, և երկրորդ, լրագրողը մինչև գալը պետք է տեղը, ժամանակը և որոշ ինֆորմացիա իմանա: Ոչ բոլորին պետք է հավատալ, քանի որ կարող է խաբում են` իրենց գործը առաջ տանելու համար:
Եթե ինչ որ բան մութ է մնում, մի’ ամաչեք, նորից տվեք հարցը: Ինձ հետ պատահել է, որ հարցը նորից տամ, ու զրուցակիցս մոռացել էր, որ այդ հարցին ինքը մեկ ժամ առաջ ուրիշ պատասխան էր տվել:
Ու կարևոր է նաև հիշեք. այս ձայնագրիչների վրա հույս չարժե դնել, փորձեք նաև հիշել, գրառումներ անել: Պատահում է` ուզում եք հավաքել հարցազրույցը ու հանկարծ տեսնում եք, որ ոչինչ չի ձայնագրել, ի՞նչ պետք է անեք: Ու հիշեք, զրուցակցին չի կարելի ընդհատել, հարցի պատասխանը չավարտած միանգամից մի տվեք հաջորդ հարցը, սպասեք` վերջացնի նոր: Ու եթե նա տեսնում է, որ դուք իրեն լսում եք, սկսում է բացվել և ինչ չէր ուզում ասել տասը րոպե առաջ, կամաց-կամաց ասում է:
-Ի՞նչ կասեք քաղաքականացված լրագրողների մասին:
-Ես 1989թ-ից աշխատել եմ մամուլում և փորձել եմ միշտ ապակուսակցական լինել և չհարել որևէ կուսակցության: Գուցե կան կուսակցություններ, որոնց այս կամ այն բանը ինձ դուր է գալիս, և դրանք ավանդական կուսակցություններն են, բայց միշտ փորձել եմ լինել ապաքաղաքական: Հիմանականում վտանգի են ենթարկվում այն լրագրողները, որոնք այս կամ այն կուսակցության գաղափարակիցն են: Ես դեմ եմ տեսակավորմանը, երբ մեկը իրեն ընդդիմադիր է համարում, մյուսը` դիմադիր: Ես կարծում եմ, որ լրագրողը պետք է մնա լրագրող: Բայց եթե լրագրողը գտնում է, որ պետք է լուսաբանի միայն այս կուսակցության խնդիրները, ուրեմն, մենք գործ ունենք ավելի շատ քաղաքական մեկնաբանի, կամ ավելի ճիշտ, կուսակցականի հետ, քան լրագրողի: Այդպիսի լրագրողը կունենա այն նույն խնդիրները, ինչ տվյալ կուսակցությունը:
Ես ամենասկզբում էլ ասացի և ուզում եմ դրանով էլ ավարտել. Բարդ, հրապարակային, բայց նաև անչափ հետաքրքիր ու պատասխանատու մասնագիտություն է լրագրողի մասնագիտությունը: Եվ եթե կլինեն ձեր մեջ մարդիկ, որոնք կընտրեն այս մասնագիտությունը, ապա ես անձամբ միշտ պատրաստ եմ օգնել:

Զրույցը գրի առավ Մուշեղ Վարդանյանը

Բարև, ես եմ

Երկարատև ընդմիջումից հետո առաջին արտահայտությունը, որը երևի ճիշտ կլինի օգտագործել, «Բարև Ձեզ»-ն է կամ արդեն իսկ հարազատ դարձած, «Hi!»-ը` լայն ու գեղեցիկ ժպիտով… Արդեն երեք ամիս է, ինչ ապրում եմ Միացյալ Նահանգներում` մշակութային փոխանակման ծրագրի շնորհիվ, և ամեն օր առնչվում եմ նոր դեպքերի, դեմքերի ու երևույթների հետ, ու ասեմ, որ իսկապես հաճելի է…
Երևի սկսեմ լեզվից: Շատ լավ հիշում եմ առաջին օրս ԱՄՆ-ում, երբ հինգ ինքնաթիռ փոխելու արդյունքում ականջներս խշշում էին, ու չէի կարողանում նորմալ լսել, առավել ևս հասկանալ, թե ինչ էին ասում հյուրընկալ ընտանիքիս անդամները: Բայց երկրորդ օրը ամեն ինչ տեղն ընկավ, պարզապես ստիպված էի ողջ ուշադրությունս լարել` ամբողջովին հասկանալու համար խոսակցությունը, քանի որ ամերիկացիները խոսում են աներևակայելի արագությամբ, ամեն մեկն իրեն հատուկ բառապաշարով ու բարբառով… Իրոք դժվար էր, բայց հիմա արդեն ես էլ եմ սկսել ինչ-որ չափով նրանց պես խոսել, տեղի-անտեղի օգտագործել «Թենք յու» արտահայտությունը, փողոցում անծանոթ մարդկանց հարցնել, թե ինչպես են և այլն… Դե, էլ չեմ խոսում ակցենտի մասին: էստէղ բոլորն են ակցենտով խոսում ու շատ ժամանակ իրար միանգամից չեն հասկանում: Ինչ արած… Դե, իսկ երեք լեզու իմացող մարդը համարվում է գիտակ ու զարգացած, քանի որ իրենց մեծ մասը տիրապետում է միայն անգլերենին, այն էլ երբեմն ոչ լիարժեք` ձեռքի հետ, ԼՕԼ: Քանի «գիտակ»-ից խոսեցի, մի քիչ դպրոցից պատմեմ: ՏԱՐԲԵՐ է, ծայրահեղ տարբեր: Տարբեր քաղաքներում ու տարբեր դպրոցներում դասերը սկսվում են տարբեր օրերի ու ժամերի, ոչ թե մեր բարի ու հուզիչ սեպտեմբերի 1-ի պես: Առարկաները դու ես ընտրում, հետևաբար, դասընկերներդ փոխվում են, բայց ես գերադասում եմ մեր ռեժիմը, քանի որ կարծում եմ, որ էդպէս ավելի խելամիտ է. ինչ կարիք կա նույն գիրքը նույն ձևով տասներկու տարի սովորելու…
Բայց օրեցօր հասկանում եմ, թե ինչքան եմ կապվում հայրենի հողիս հետ` չնայած այն փաստին, որ մի ամբողջ օվկիանոս է մեզ բաժանում… Կարգին հայրենասեր եմ դարձել, ասեմ` իմանաք: Երևի մտածում եք, թե ինչ կա որ, ԱՄՆ-ում է… Ես էլ էի էդպես մտածում, բայց մոտեցա մե~ծ քարտեզին ու տեսա, թե ինչքա~ն հեռու եմ տանից… Ինչևէ… Միշտ հաճելի է ներկայացնել մեր փոքրիկ, բայց հնաբույր Հայաստանը, պատմել մեր մաշտոցյան պատմությունը ու անվերջ հպարտանալ, որ ՀԱՅ ես…
Միայն մի բան կասեմ, հայե’ր. մի’ լքեք Հայաստանը, ձեր «շողշողուն» ապագան օտար ափերում մի’ փնտրեք, քանի որ հետո խնդրելու եք հեռավոր ու վսեմ Ճանապարհին, որ ձեզ Հայաստան տանի…

Հ.Գ. մեր քաղաքի ժողովուրդը արդեն կերել է տոլմա, գիտեն, օր լողնալուց հետո բդի «Բաղնիքդ անուշ» սէն, կըռնան երգեն հայերեն երգեր ու թերևս մէ հայիմ` Քիմ Քարդաշյանին, ընձի հետ ծանոթանալուց առաջ էլ գիտեին…

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

«Լավ» սովորելը

Լա’վ սովորիր, որ լավ մա’րդ դառնաս…
Այս արտահայտությունը լսել ենք հարյուրավոր անգամներ և’ մեր ծնողներից, և’ ուսուցիչներից, և’ թե մոտ ու հեռու հարազատներից: Մանկուց շարժվում էի այս գաղափարով, և ամեն ինչ անում էի, որ արդարացնեի ծնողներիս երազանքը: Աշխատում էի ամեն ինչ սովորել, և թե ինչ-որ բան ճիշտ չէի անում, չէր ուշանում պատիժը (չմտածեք ավանդական հայկական ապտակի մասին. հորս մի հայացքն ամեն ինչ ասում էր): Տարիներն անցնում էին` իրենց հետ բերելով նոր գաղափարներ, և աշխարհը ստանում էր իր իրական գույները, որոնք այնքան էլ հուսադրող չէին: Տարեցտարի շրջապատումս շատանում էին գործազուրկ, սակայն դպրոցական կամ համալսարանական տարիներին «լավ» սովորած մարդիկ, մարդիկ, ովքեր տարիներ էին անցկացրել սովորելով` լավ և հաջողակ մարդ լինելու համար: Մեկը ֆիզիկոս էր, մյուսը` մաթեմատիկոս, երրորդը` լեզվաբան (երեք օրինակով բավարարվենք): Երեքն էլ իրենց գործի վարպետն էին և իրենց հավասարը չունեին, աշխատում էին և աշխատանքից հաճույք քաղելով` անցկացնում իրենց կյանքի հրաշալի օրերը: Արդեն ապագայի պլաններն էին կազմում, սակայն…
Իննսունականներ, պատերազմ, համատարած գործազրկութկուն, սով: Բոլորիս էլ ծանոթ են մեր հանրապետության գոյատևման առաջին և դժվարին օրերը: Այս օրերին էր, որ գլուխ բարձրացրեց հայության համար մեկ թշնամին` արտագաղթը: Ինչպես շատերը, նրանք ևս բռնեցին արտագաղթի ճանապարհը:
Մեղադրելն ուղղակի անհեթեթություն կլինի. իրենց գոյությունը պահպանում էին ինչպես որ հնարավոր էր: Շինարար, վարորդ, էլեկտրիկ ու էլի այսպիսի աշխատանքներ, սական ոչ ոք չէր զբաղվում իր մասնագիտությամբ: Ժամանակի ընթացքում նրանք դարձան իրենց գործի վարպետն ու այսօր ապրում են ընտանիքներով արտերկրում` չմտածելով նախկին մասնագիտությունների մասին, որովհետև գտել են իրական կյանքին ու պայմաններին հարմար նոր մասնագիտություններ:
Հազվադեպ են այդպիսի դեպքերը, երբ մարդիկ կարողանում են զրոյից դասավորել իրենց կյանքն ու, ամենակարևորը, գոհ լինել ճակատագրից:
Ինչևէ, լավ սովորելը առավելություն է, բայց այ լավ մարդ լինելը` ուրիշ բան է…

Ծաղկաձորյան օրագիր. «Եղեք ազնիվ ձեր ստերի մեջ և ասեք այնպիսի սուտ, որը սուտ չէ»

Հարցազրույց կինոռեժիսոր Արման Երիցյանի հետ


-Մենք ծանոթ ենք Ձեր ստեղծագործական ուղուն, գիտենք, որ Ձեր ֆիլմերից «Վերջին լարախաղաց»-ը, «Մեկ, երկու, երեք»-ը (և ոչ միայն) արժանացել են «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակին: Խնդրում ենք պատմել, թե ինչպես եք ընտրում ֆիլմերի գաղափարը:
-Ամենակարևորը, որ ուզում եմ ասել, հետևյալն է. տարիքը ընդհանրապես կապ չունի, քանի որ ինֆորմացիան միշտ նույնն է: Երբ մեծահասակ որևէ մեկը ձեզ ինչ-որ բան է ասում, բռնում է ձեր ձեռքից, բացատրում, թե որն է ճիշտը, դուք ենթագիտակցորեն զգում եք, որ այդ բոլորը գիտեիք, պարզապես ձեզ բառերը չեն հերիքել արտահայտելու համար: Ես չեմ ուզում այսօր բռնել ձեր ձեռքը, խրատել, պահանջել, որ լսեք ինձ, ես ուզում եմ խոսել այն մասին, որ դուք գիտեք ճշմարտությունը, քանի որ այն ձեր քթի տակ է, ձեզ մնում է միայն բռնել այն: Դուք բոլորդ հանճարեղ ու աճող օրգանիզմներ եք, որ գնում եք դեպի վեր: Ձեզ ասում են՝ հեռու մի՛ գնացեք, եկեք այսինչ բանը նկարեք, այսինչին նկարեք: Բոլորին թվում է, թե իրենք ֆիլմի թեմա են: Բայց երբ դուք վերցնում եք գրիչը, վերցնում եք տեսախցիկը, հասկանում եք, որ ամեն ինչ, մեղմ ասած, անհեթեթություն է: Այսինքն՝ այն, ինչ դուք տեսնում եք, չեք կարողանում պատմել, այն ճշմարտությունը, որ ձեր քթի տակ է, չեք կարողանում ներկայացնել: Ամբողջ գաղտնիքը թաքնված է համարձակության մեջ: Դեռ փոքր տարիքից ձեզ շարունակ վախեցրել են: Վախը ահավոր բան է: Երբ դադարեք վախենալ, կկարողանաք պատմել ազատ, չկոմպլեքսավորվել: Իսկ հիմա տեխնիկական առումով ձեր ներաշխարհը վախենում է: Վախենում է առավոտյան արթնանալ ու մայրիկին ասել բարի լույս, հարցնել, թե ոնց է, ծաղկեփունջ նվիրել քույրիկին առանց պատճառի, ուղղակի: Այս ամենը փոխկապակցված է ձեր աշխատանքի հետ: Այս ամենը հենց կյանքն է: Եվ եթե դուք տեր չլինեք ձեր առօրյայում այդ պատահական արտահայտություններին, չեք կարողանա լինել ո՛չ կինոռեժիսոր, ո՛չ օպերատոր, ո՛չ լրագրող, ո՛չ մտածող, ո՛չ քույր-եղբայր, ո՛չ էլ ծնող: Այլ կդառնաք շարքային, ամենասովորական մարդ: Այսինքն՝ ձեր գլխավոր խնդիրը ձեզ այդքան մոտ գտնվող ինֆորմացիան ձեզանով անելն է: Դրա համար տանից դուրս գալիս միացրեք ձեր միջի ալիքի անտենաները, որպեսզի լսեք ձեր հարևանի, կողքով քայլողի, ընկերոջ, անցորդի ձայնը, ֆիքսեք ինչ-որ մեկի քայլելը, պայուսակի գույնը: Դուք պետք է այնպիսի հոտառություն ունենաք, որ գործողությունը նկատեք դեպքը կատարվելուց էլ առաջ:
Ուզում եմ խոսել նաև խաբելու մասին: Մեր շուրջը ամեն բան մեզ խաբում է: Օրինակ՝ երբ սովորական աղջիկը հագնում է հարսի զգեստ, ամբողջովին փոխվում է: Մենք սկսում ենք նրան ուրիշ կերպ նայել, որովհետև նա, այսպես ասած, ապրանքային տեսք է ստանում, ինչն էլ մեզ խաբում է: Չէ՞ որ իրականում աղջիկը չի փոխվել: Ամեն ինչն էլ սուտ է. Սուտ է աճպարարությունը, լրարգրությունը, արվեստը: Սուտ է, քանի որ դու անում ես մի բան, որն այդպես չէ: Սա է ձեր մասնագիտությունը: Լինել ազնիվ ձեր ստերի մեջ և ասել այնպիսի սուտ, որը սուտ չէ: Եթե դուք ազնիվ եք, ձեզ կհիշեն, եթե ազնիվ չեք, էլի կհիշեն: Բայց անազնիվին շուտ կմոռանան, որովհետև նա տհաճ է: Առհասարակ տհաճ դեպքերը շուտ են մոռացվում: Իմացեք՝ եթե լինեք անտարբեր, անտարբեր կլինեն նաև ձեր նկատմամբ, և եթե անեք ինչ-որ բան առանց սիրելու, չեն սիրի և ձեզ: Հետևաբար ձեր ստեղծագործություններում փորձեք հասնել կատարյալին, զոհաբերեք, փնտրեք, գտեք, մի՛ ապրեք իմիջիայլոց, մի՛ դադարեք ձգտել, շարժվել, որովհետև հենց դադարեք շարժվել, կյանքը կանգ կառնի:

Գրի առավ՝ Միլենա Խաչիկյանը

Սովորելու համար երբեք ուշ չէ

Ես Նազիկն եմ: Ես 16 տարեկան եմ և ապրում եմ Վայոց ձորի Վայք քաղաքում: Սովորում եմ տեղի ավագ դպրոցիի վերջին դասարանում: Ինչպես արդեն հասկացաք, ես էլ եմ կանգնած այն խնդրի առաջ, թե ինչ անել դպրոցն ավարտելուց հետո: Ի տարբերություն ընկերներիս ես դեռ չեմ կողմնորոշվել, թե որ բնագավառում կարող եմ շարունակել գործունեությունս: Ինչպես շատերին, ինձ նույնպես բոլորը խորհուրդ են տալիս այս կամ այն մասնագիտությունը, սակայն կան մի շարք պատճառներ, որոնք թույլ չեն տալիս ընտրել այդ մասնագիտությունները:
Իմ հասակակիցների շրջանում հատկապես տարածված է, որ պետք է անպայման ունենալ բարձրագույն կրթություն: Նրանց մեծ մասը ընտրում է մասնագիտություններ, որոնք չեն հետաքրքրում իրենց, այլ ուղղակի մոդայիկ է տվյալ մասնագիտությունը կամ համալսարանը: Ես կարծում եմ, որ մասնագիտություն ընտրելը մեր կյանքի ամենակարևոր որոշումներից մեկն է, քանի որ հետագայում դա պետք է դառնա աշխատանք, իսկ աշխատանքն էլ մեր առօրյայի անբաժանելի մասը:
Բացի դա, կան շատուշատ մասնագիտություններ, որոնց տիրապետելու համար պարտադիր չէ բարձրագույն կրթություն ստանալը, ուստի մասնագիտություն ընտրելիս պետք է լավ մտածել:
Իմ այն հասակակիցներին, ովքեր չեն ընտրել մասնագիտություն կամ վստահ չեն իրենց ընտրության մեջ, խորհուրդ եմ տալիս նորից մտածել և չշտապել ընտրության հարցում, ի վերջո սովորելու համար երբեք ուշ չէ:

Ծաղկաձորյան օրագիր. Օր հինգերորդ

Ճամբարային հինգերորդ օրը նույնպես հագեցած էր: Բացի այն, որ այսօր գնացինք նկարահանումների, մենք ունեցանք նաև մի շատ հետաքրքիր հյուր: Խոսքս կինոռեժիսոր Արման Երիցյանի մասին է, ով, ի դեպ, այս տարի «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնում արժանացավ գլխավոր մրցանակի: Նա խորհուրդ տվեց միշտ լինել ազնիվ նույնիսկ մեր ստերի մեջ, այսինքն՝ ասել այնպիսի սուտ, որը սուտ չէ: Ըստ կինոռեժիսորի՝ հիշվում է թե՛ ազնիվը, թե՛ անազնիվը, բայց ամեն դեպքում անազնիվը ավելի շուտ է մոռացվում: Նա սովորեցրեց ջնջել ամեն տեսակ վախ ու կասկած մեր ներսից, չանել ոչինչ առանց սիրելու, քանի որ այդ դեպքում ինքներս չենք սիրվի: Այս բոլորը շատ կարևոր են ոչ միայն կինոյի ոլորտում, այլև կյանքի ցանկացած պահի: Մենք դիտեցինք նաև կինոռեժիսորի «Մեկ, երկու, երեք» ֆիլմը, որը պատմում էր մեծահասակների վախերի, սերերի, մենակության և առհասարակ ամեն տեսակ ապրումների մասին: Ֆիլմը վերջին շրջանում ամենալավն էր իմ տեսած այն ֆիլմերի մեջ, որոնք պատմում են մարդկային այդպիսի ճակատագրերի մասին:

Միլենա Խաչիկյան, Երևան

***

Ես ծանոթացա կինոռեժիսոր Արման Երիցյանի հետ: Պարոն Երիցյանը մեզ համար վարպետության դաս անցկացրեց ռեժիսուրայի վերաբերյալ: Բացատրեց, թե ինչպես կինոյի, ֆոտոյի թեմա գտնենք: Արման Երիցյանի հետ եկել էր նաև Նահապետ անունով մի աճպարար: Նրա աճպարարությունները ամենահետաքրքիր ու չբացահայտված մասն էին: Արման Երիցյանը մեզ բերեց մի եզրակացության, որ մենք շատ ենք սիրում խաբվել: Իսկ Շուշանը ամբողջ ժամանակ ուզում էր Նահապետի աճպարարությունները բացահայտել, բայց դա նրան չէր հաջողվում: ԴիտեցինքԱրման Երիցյանի ֆիլմերից «Մեկ, երկու, երեք»-ը: Ֆիլմում պատմվում է մի քանի տարեց մարդկանց մասին: Նրանցից մեկը իր տանը մինչև առաստաղ հասնող ավելորդ իրեր էր հավաքել: Իրերն այնքան շատ էին, որ կարելի էր դրանով մի ահռելի «թանգարան» բացել: Փողկապներով լի ճամպրուկ, բազմահատոր գրքեր, որոնցով կարելի էր նոր գրադարան բացել, պարկերով շորեր, որոնցով շատ անապահով ընտանիքներ կարող են հագնվել: Բայց դա չէ կարևորը: Շատերը կան, որ մեծ տարիքում սկսում են «փակվել» և կրկնում են, որ «բեռ են դարձել», բայց նրանք չեն ասում, որ բեռ են: Նրանք ակտիվ կենսակերպ են վարում՝ պարում են, երգում, ուրախանում, մասնակցում մրցույթների: Նույնիսկ շատերի համար դառնում օրինակ: Մի հետաքրքիր կարգախոս կա. «Ապրիր այնպես, որ ներկայությունդ լինի հաճելի, իսկ բացակայությունդ՝ նկատելի»: Այդ տարեցները արդեն չեն պատկերացնում իրենց կյանքն առանց իրար: Մեկի ներկայությունը հաճելի է մնացածին, իսկ բացակայությունը նկատվում է: Հատկապես, երբ 84-ամյա ֆիզիկայի ուսուցիչը հիվանդացավ, բոլորով գնացին նրան տեսակցության: Նրանք այնքան են մտերմացել, որ նույնիսկ երկուսը մտածում էին կյանքի մնացած մասը համատեղ անցկացնել: Ընկերության համար տարիքը չի խանգարում. կարող է մանկությունից ճանաչած մարդը լինի «անծանոթ», իսկ մեկ օրվա ծանոթը դառնա կյանքի ուղեկից: Ընկերները կյանքը դարձնում են հիասքանչ ու հետաքրքիր:

Մուշեղ Վարդանյան, ք.Վայք

***

Մեր մտածած սցենարով մենք նկարեցինք մի ֆիլմ: Ֆիլմը կյանքի նկատմամբ տարբեր մարդկանց վերաբերմունքի մասին է: Ճոճանակին հայտնվում են տարբեր մարդիկ, ապրում իրենց տարբերվող կյանքը: Մեկը սիրում է մյուսի հաշվին ապրել, մեկն իր կյանքի իմաստը ուտելն է համարում, մյուսը քնած է անցկացնում…

Ալբերտ Մկրտչյան, գ.Վահրամաբերդ

***

Լուսանկարը՝ Սոսե Զաքարյանի

Լուսանկարը՝ Սոսե Զաքարյանի

Վերջապես եկավ մեր հերթը, ու պետք է կինո նկարեինք: Ուղևորվեցինք գյուղ Սոլակ: Ֆոտոներ և հարցազրույցներ արեցինք տեղի բնակիչների հետ: Հետո եկանք, և ես նկարահանվեցի ֆիլմում: Ճիշտ է, դերը փոքրիկ էր ու, ես եսասեր մարդու դեր էի տանում, բայց ինչպես ասում են, ամեն մեծ բան փոքրից է սկսվում: Կինոռեժիսոր Արման Երիցյանը մեզ վարպետության դաս տվեց: Ու շատ դրական լիցքեր ստացա նրանից: Այնքան սիրուն էր պատմում ֆիլմի մասին, որ ակամայից ես էլ սիրով լցվեցի: Նրանից սովորեցի շատ օգտակար բաներ: Օրինակ, պետք չէ հեռուն գնալ նոր գաղափարներ գտնելու համար: Պետք է ուղղակի նայել շուրջը, և գաղափարները ակամայից կծնվեն:

Լիա Ավագյան, գ. Կարմիրաղբյուր

***

Մեր առաջարկած գաղափարներով նկարահանվեց ֆիլմ: Ինձ շատ դուր եկավ այդ գործընթացը: Ճիշտ է, իմ դերը այնքան էլ դժվար չէր, բայց ես այն մեծ պատասխանատվությամբ և հպարտությամբ կատարեցի:
 Ձեռքբերում էր այն, որ իմ մեջ արթնացավ ռեժիսորի ունակություններ, և ես սկսեցի ռեժիսորի նման մտածել:
Հետաքրքիր էր կինոռեժիսոր Արման Երիցյանի հետ հանդիպումը, ով իր աշխույժ և հումորով լեցուն խորհուրդներով իր փորձը կիսեց մեզ հետ: 
Հետաքրքիր էր Արման Երիցյանի «1,2,3» ֆիլմը, որը չնայած նրան, որ սովորական մարդկանց մասին է, բայց շատ լավ և հետաքրքիր ֆիլմ էր:

Հարություն Հայրապետյան, գ. Ամասիա

***

Այսօր ես առաջին անգամ իմ կյանում մասնակցեցի ֆիլմի նկարահանումների: Ինձ միշտ հետաքրքրել է, թե ինչպես են դրանք ընթանում, բայց իմ պատկերացրածից ավելի հետաքրքիր էր: Տարբեր մարդիկ, տարբեր դերերով էին հանդես գալիս, այդ թվում նաև ես: Այնուհետև մեզ հետ իր փորձով կիսվեց կինոռեժիսոր Արման Երիցյանը: Մենք դիտեցինք նրա նկարահանած «1,2,3» ֆիլմը: Տպավորությունները մեծ էին, ֆիլմը վավերագրական էր և պատմում էր ծեր մարդկանց կյանքի պատմությունը, ովքեր թեև տարիքով շատ մեծ էին, սակայն պարում էին պարի համույթում: Պարը օգնում էր իրենց ապրել:

Լիլիթ Կիրակոսյան, ք. Հրազդան

***

Ես շատ էր սպասում այս օրվան, թե երբ կհանդիպեմ «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի այս տարվա մրցանակակիր ռեժիսոր Արման Երիցյանին: Տպավորությունները շատ մեծ էին «1,2,3» ֆիլմից: Անկախ ինձնից ուրախացա, երբ ֆիլմի հերոսներից մեկի` Միքայելի տունը մաքրած տեսա:

Սևակ Կիրակոսյան, գ.Վահան

***

Ձեռքբերումներիցս մեկը երևի դերասանություն անելն էր, որը կարծում եմ, վատ ստացվեց: Փորձեցի նյութեր գրել և ուղղել նախկինում թույլ տված սխալները: Մեծ ձեռքբերում էր նաև սովորել ֆիլմի նկարահանման հետ կապված հմտություններ: Բացի այդ, դիտեցինք հուզիչ վավերագրական ֆիլմ, որը միայնակ մարդկանց մասին էր: Ես հասկացա, որ չնայած միայնակ լինելուն, մարդիկ փորձում են ուրախ լինել, պարի են գնում, երգում են:

Սոնա Զաքարյան, գ. Դարբաս

***

Ես տեսա, թե ինչպես են ընթանում ֆիլմի նկարահանման աշխատանքները, և դա ինձ ուղղակի հաճույք պատճառեց: Ինձ շատ էր հետաքրքրում այս ամենը: Ինչպես խաղալ, ինչպես բռնել տեսախցիկը, երբ խոսել ու էլի շատ-շատ բաներ: Ես այսօր տեսա այն, ինչ ուզում էի տեսնել, և նույնիսկ մասնակից դառնալ:
Մեզ հյուր էր եկել ռեժիսոր Արման Երիցյանը: Նա ինձ շատ դուր եկավ: Նա մեզ պատմեց, թե ինչի մասին և ինչպես կարելի է ֆիլմ նկարել: Ինձ համար նորություն էր, որ ֆիլմի նկարահանումը կարող է տևել երեքից չորս տարի: Ես նրանից սովորեցի կյանքի տված հարվածներին պատասխանել աշխուժությամբ ու կենսուրախությամբ:

Լիլիթ Սուքիասյան, ք.Ստեփանավան

***

Ես ունեցա իմ դերը և հենց այսօր էլ նկարահանվեցի:Այսօր ինձ համար ավելի հետաքրքիր էր, քանի որ մենք նկարահանեցինք ֆիլմի մի մասը, հետո անձրևը վարարեց, ու մենք դադարեցրինք նկարահանումները: Սովորեցի ինչպես դերասանություն անել, ինչպես գաղափարը դարձնել սցենար ու ինչպես նկարահանել ֆիլմ, որն ինձ շատ պետք կգա հետագայում:

Մարիամ Հովհաննիսյան, ք.Արարատ

***

Այնպիսի օր չեմ տեսել, որ պարապ մնանք: Ամեն օր առավոտյան արթնանում, նախաճաշում ենք և անցնում գործի: Այսօր, ինչպես մյուս օրերը, շատ հագեցած էր:
Մենք նկարահանեցինք ֆիլմ: Մինչև ֆիլմ նկարելը ինձ թվում էր, որ այդ ամեն ինչը շատ հեշտ է, բայց պարզվեց, որ դրա համար շատ աշխատանք պետք է անել:

Մերի Սարգսյան, ք. Ճամբարակ

***

Լուսանկարը՝ Դավիթ Այվազյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Այվազյանի

-Ու՞ր ենք գնալու նկարահանման:
-Սոլակ:
-Ցոլա՞կ:
-Սոլակ, ս, ս…
Այս երկու օրվա ընթացքում համարյա բոլորի միջև այս զրույցն էր լինում: Օրվա սկզբին մեզնից վեց հոգի գնաց Կոտայքի մարզի Սոլակ գյուղ՝ ֆիլմ նկարելու: Իսկ մյուսներս տեղում այլ ֆիլմ նկարելու և «Խաբարբզիկի» համար նյութեր գրելու:

Աստղիկ Ղազարյան, գ.Գետահովիտ

***
Պետք է ամեն ինչի մեջ հետաքրքրություն փնտրել, բայց նաև պետք չէ հետաքրքիր նյութեր փնտրել բոլորին ծանոթ ու հայտնի մարդկանց և իրադարձությունների մեջ: Հարկավոր է նկարելու նյութ փնտրել ամենահասարակ մարդկանց մեջ, քանի որ այն, ինչը ճոխացված է և հայտնի բոլորին, արդեն իսկ անհետաքրքիր է:
Արման Երիցյանի «Մեկ, երկու, երեք» ֆիլմը դիտելով տեսա, որ ամեն մարդ, ամեն անհատ ունի իր կյանքի պատմությունը, որը ժողովրդին հետաքրքրում է ավելի, քան ինչ-որ սերիալներ կամ հայտնի մարդկանց մասին նկարահանված ֆիլմեր: 
Ինչպես ֆիլմի հերոսները` ովքեր տարեց էին, ես նույնպես մեկ անգամ համոզվեցի, որ կյանքի ամեն րոպեն պետք է ապրել, չպետք է մտածել մենության մասին ու տխրել: Այսօր վարպետության դասին ես նաև որոշ բաներ իմացա կինոարվեստի մասին: Հասկացա, որ իսկապես ֆիլմ նկարելը խաղ ու պար չէ, ամեն դետալ պետք է մշակվի մանրակրկիտ, քանի որ ֆիլմի իմաստը հասկանալու համար պետք է պատկերները հստակ մտածված լինեն:

Սաթենիկ Գալստյան, գ. Արարատ

mane m sargsyan

Ծաղկաձորյան օրագիր. Ֆոտոյի համար պետք չէ լեզու հասկանալ

-Ի՞նչ ես ուզում դառնալ,- շատ հաճախ ինձ տեսնելիս հարցնում են մարդիկ:
-Ռազմական բժիշկ,- գլուխս բարձրացնելով ու հպարտ պատասխանում եմ ես:
-Հետաքրքիր է: Ուզում ես դառնալ ռազմական բժիշկ, բայց խորացել ես ֆոտոյի և լրագրության ոլորտում: Իսկ միգուցե դառնաս լրագրողառազմաբժի՞շկ:
-Հետաքրքիր անվանում է: Կարելի է…

Անցավ որոշակի ժամանակ, և ահա ես նորից նման խոսակցության ներկա դարձա: Մի քիչ մանրամասնեմ` վերջում կհասկանաք:

«Մանանա»-ն ֆոտոյի մասին երեխաներին ավելի շատ գիտելիքներ տալու համար հրավիրել էր ֆոտոլրագրող Վարո Ռաֆայելյանին:
-Ես ֆոտոլրագրող եմ, բայց ես ինձ ավելի շատ «ֆոտոգրաֆ» եմ անվանում,- ասաց նա հանդիպման հենց սկզբից,- վարպետության դասը սկսեմ երևի նրանից, թե ինչ է նշանակում ֆոտոլրագրությունը: Սոցիալական ինչ-որ կոմունիկացիայի տեսակ է, վիզուալ լուծում ունենալով: Օրինակ, ժուռնալիստները ինչ-որ նյութ գրելիս, կամ ինչ-որ պատմություններ պատմելիս տեքստ են գրում: Ոչ բոլորի լեզուն է նույնը, կամ ոչ բոլորն են հասկանում հայերեն: Ֆոտոյի առավելությունը լրագրության նկատմամբ այն է, որ այն վիզուալ է, ու դրա համար լեզու հասկանալ հարկավոր չէ: Պետք է բացատրել ինչ-որ իրավիճակը, թեման, նյութը պատկերների միջոցով:

Հետաքրքիր ճակատագրի խաղ
-Ես լուսանկարիչ չեմ մասնագիտությամբ, ես ատամնաբույժ եմ: Բայց լուսանկարչությունը սիրում էի: Մի անգամ ընկերներս ասացին, որ լուսանկարչի աշխատատեղ կա, կարող ես դիմել: Ես որոշ ժամանակ նրանց համար լուսանկարեցի, ու նրանք ինձ ընդունեցին:
Շատ երկար ժամանակ ես օբյեկտիվի և սուբյեկտիվի տարբերությունը չէի հասկանում: Բայց որոշ ժամանակ անց պատկերացրեցի տարբերությունը: Ու նաև հասկացա, որ լուսանկարչության մեջ կարևոր է նաև այն, որ քո կարծիքը շատ հաճախ նկարելուց հաշվի չեն առնում: Պատվիրել են, որ նկարես, ուրեմն պետք է նկարես, առանց ինչ-որ «կամակորությունների»:

Օբյեկտիվի և սուբյեկտիվի ճիշտ դրսևորում:
-Երբ ինչ-որ բան ենք նկարում, օրինակ՝ ցույց, չպետք է այդ ցույցին սուբյեկտիվ ձևով վերաբերվել: Կարևոր չի, դու ընդդիմադիր ես, թե ոչ: Այսինքն, չստացվի այնպես, որ ես ընդդիմադիր եմ, ուրեմն պետք է նկարեմ այնպես, ինչպես կնկարեր ընդդիմադիրը: Ֆոտոլրագրության մեջ պետք է լինի ճշմարտություն:

Ֆոտոլրագրության ներքին խոհանոցը
-Աշխատանքը կատարվում է հետևյալ կերպ. տրվում է ինչ-որ թեմա, նյութ կամ միջոցառում: Խնդիրը հետևյալն է. շատ քիչ նկարներով ֆոտոլրագրողը պետք է կարողանա տեղեկատվությունը փոխանցել հանրությանը կամ մարդուն:
Պարոն Ռաֆայելյանը պատմեց, թե ինչքան երկար ժամանակ է տրամադրում լուսանկարներ «ստեղծելուն»: Ֆոտոպատմություններից մեկը, որ նա ցուցադրեց, Երևանի Աղի լճակի ֆոտոշարքն է: Ասաց, որ մի քանի շաբաթ գնում էր լիճ: Սկզբում առանց ֆոտոխցիկի, ուղղակի ծանոթանալու համար, հետո կամաց-կամաց սկսեց ծանոթանալ մարդկանց հետ, հետո լուսանկարել: Նա մեզ ներկայացրեց մարդկանց արձագանքների մասին, երբ իրենց նկարում էին: Շատ հաճախ մարդիկ չէին ցանկանում, որ իրենց լուսանկարեն: Պետք է միշտ պատրաստ լինել նաև դրան: Երբ մարդկանց հետ երկար ես շփվում, քեզ արդեն ճանաչում են, հանգիստ են վերաբերվում ֆոտոխցիկին:
Ինձ շատ դուր եկավ, թե ինչպես է Վարոն գտնում ֆոտոպատմություններ: Օրինակ, մի շարքը նվիրված էր Երևանի Քոչար փողոցում գտնվող նկարիչների արվեստանոց-բնակարանների շենքին: Նա նույն ռակուրսից նկարել էր արվեստանոցներն իրենց «բնակիչներով»: Շատ հետաքրքիր ու անսպասելի էր: Ասես ներս ես մտնում նրանց աշխարհը և դիտում, թե նմանատիպ տարածքում ինչքան տարբեր մարդիկ են ապրում, ստեղծագործում:

Ես հիմա այլ հայացքով եմ նայում լուսանկարչությանը, կփորձեմ կիրառել Վարոյի խորհուրդները: