Մեզ փրկողն էլ էինք մենք։
Կործանողն էլ էինք մենք։
Մենք ընտրեցինք կործանվելը։
Ու որքան շատ եմ մտածում այդ մասին, այնքան ավելի եմ հասկանում, որ մարդու կյանքում ամենամեծ ողբերգությունները չեն սկսվում այն պահին, երբ ինչ-որ բան ավարտվում է։ Դրանք սկսվում են շատ ավելի վաղ՝ այն պահին, երբ մարդը առաջին անգամ լռում է այնտեղ, որտեղ պետք էր խոսել։ Երբ առաջին անգամ հպարտությունը նախընտրում է սիրուց։ Երբ առաջին անգամ ընտրում է ճիշտ լինել, ոչ թե երջանիկ։
Մարդիկ սիրում են հավատալ, որ իրենց կյանքը կործանել են հանգամանքները, ժամանակը, ճակատագիրը, ուրիշ մարդիկ։ Այդպես ավելի հեշտ է։ Ավելի հեշտ է մեղադրել աշխարհին, քան ընդունել, որ երբեմն մեր դժբախտությունների հեղինակն էլ ենք մենք։
Որովհետև ճշմարտությունն անողոք է․ մեզ ոչ ոք չկործանեց։
Մենք ինքներս արեցինք դա։
Քար առ քար։
Օր առ օր։
Լռություն առ լռություն։
Եվ ամեն ինչ այնքան դանդաղ էր տեղի ունենում, որ նույնիսկ չնկատեցինք, թե երբ փրկության ճանապարհը մնաց մեր հետևում։
Ամենատարօրինակն այն է, որ մարդը գրեթե միշտ զգում է իր մոտալուտ կործանումը։ Ինչ-որ տեղ, հոգու ամենախոր անկյունում, նա գիտի, որ սխալ ուղղությամբ է գնում։ Գիտի, որ հերթական չասված բառը մի օր պատ է դառնալու իր ու սիրած մարդու միջև։ Գիտի, որ ամեն լռություն իր գինն ունի։ Բայց շարունակում է քայլել։
Գուցե, որովհետև մարդը երբեմն ավելի շատ է վախենում փրկությունից, քան կործանումից։
Փրկությունը պատասխանատվություն է պահանջում։ Փրկությունը պահանջում է մերկանալ ուրիշի առաջ, ընդունել սեփական թուլությունը, խոստովանել, որ սիրում ես, որ կարոտում ես, որ վախենում ես կորցնել։
Իսկ կործանումը հեշտ է։
Դրա համար բավական է ոչինչ չանել։
Եվ այդ «ոչինչը» տարիների ընթացքում վերածվում է անդունդի։
Հետո գալիս է մի պահ, երբ շրջվում ես ու նայում անցյալին։ Ու հասկանում ես, որ ողբերգությունը երբեք այն չէ, ինչ կորցրել ես։ Ողբերգությունն այն է, որ տեսնում ես բոլոր այն պահերը, որտեղ կարող էիր չկորցնել։
Տեսնում ես այն նախադասությունները, որոնք կարող էին փոխել ամեն ինչ։
Այն զանգերը, որոնք չարեցիր։
Այն քայլերը, որոնք չարեցիր։
Այն սերը, որի համար չպայքարեցիր։
Ու այդ ժամանակ մարդու ներսում ծնվում է ամենածանր հարցը․
«Իսկ եթե՞…»
Կյանքում չկա ավելի ծանր հարց, քան այդ երկու բառը։
Որովհետև կորուստը ցավում է։
Բայց հնարավորությունը՝ ավելի շատ։
Մարդը կարող է հաշտվել մահվան հետ, բաժանման հետ, նույնիսկ մոռացության հետ։ Բայց նա հազվադեպ է հաշտվում այն մտքի հետ, որ ամեն ինչ կարող էր ուրիշ կերպ լինել։
Եվ գուցե հենց այստեղ է թաքնված մարդկային գոյության մեծ ողբերգությունը։
Մենք միշտ ապրում ենք երկու կյանքով։
Մեկը՝ իրականը։
Մյուսը՝ այն, որը երբեք չապրեցինք։
Ու հաճախ այդ երկրորդ կյանքն ավելի երկար է հետապնդում մեզ, քան առաջինը։
Մեզ փրկողն էլ էինք մենք։
Կործանողն էլ էինք մենք։
Ու հիմա, երբ տարիները անցնում են, ես ավելի ու ավելի եմ համոզվում, որ մարդու դժոխքը ոչ թե կորցրած մարդիկ են, ոչ թե ավարտված պատմությունները, ոչ թե մենակությունը։
Մարդու դժոխքը իր սեփական գիտակցությունն է։
Փրկության և կործանման միջև
Այն հիշողությունը, որը երբեք չի հոգնում հիշեցնելու, որ մի ժամանակ ձեռքիդ մեջ եղել է քո փրկությունը։
Ու դու բաց թողեցիր այն։
Ոչ որովհետև չես սիրել։
Ոչ որովհետև չես ցանկացել։
Այլ որովհետև մարդ լինելը երբեմն նշանակում է սեփական ձեռքերով ոչնչացնել այն, ինչ ամենից շատ էիր սիրում։
Մեզ փրկողն էլ էինք մենք։
Կործանողն էլ էինք մենք։
Եվ ամբողջ կյանքի ընթացքում, երևի, մարդը ոչ թե ապրում է իր ընտրությունների հետ։
Այլ սովորում է ապրել այն ընտրությունների ստվերի հետ, որոնք այլևս հնարավոր չէ փոխել։