Vardik Barxudaryan

Իսկ դու մանուկ եղե՞լ ես

Չգիտեմ… Գուցե կյանքն էլ հեքիաթ է, այն հեքիաթներից, որ տատիկս էր պատմում ինձ համար, իսկ ես կլանված լսում էի։ Հիշում եմ, սիրում էի մի պատմություն, որ նա միշտ պատմում էր մի մոր և որդու մասին։ Դա երևի շատերը լսած կլինեն։ Մոր սրտի մասին, որ անկախ ամեն ցավի, որ որդին էր նրան տվել իր սիրելիի պատճառով, միևնույն է, մոր սիրտը ցավում է, երբ տղային որևէ բան է պատահում։

Իսկ մե՞նք… Չէ’, մենք գնահատել չգիտենք, ոչ մի դեպքում սովորել չենք ուզում, նույնիսկ պատերազմը մեզ չսթափեցրեց։ Մենք կորցնելուց հետո անգամ չենք գնահատում կամ գուցե գնահատում ենք, բայց երբեք չենք խոսում այդ մասին։ Մենք հեշտ ենք համակերպվում, հեշտ ենք հաշտվում ու հանձնվում։ Երբեք չենք ափսոսում ունեցածի ու կորցրածի համար։ Երբեք չենք գոռում մեր կորցրածի համար, չնայած, որ դա անիմաստ է լինում արդեն։ Մենք չենք գոռում, իսկ ինչո՞ւ…

Թող աշխարհը ետ վերադարձնի այն, ինչ մի օր խլել է մեզնից։ Թող ետ բերի նրանց, ում Աստված իր մոտ է տարել։ Ես էլ չեմ կարող, հոգիս գոռում է ցավից, ես լուռ եմ, բայց սիրտս, ա՜խ, նա այնպե՜ս է ուզում տեղից դուրս թռչել ու դուրս գալ իմ միջից, ատում է ինձ նա,  շատ եմ ցավեցրել` գիտակցաբար ու անգիտակցաբար։

Երբեմն ուզում եմ գնալ բոլորից հեռու։ Ոչ ոք չի հասկանում, բայց ես չեմ ուզում մի օր կորցնել նրանց, ում ունեմ հիմա կամ կարծում եմ, թե այդպես է, իսկ իրականում` չունեմ։ Ես չեմ կարող նստել ու մտածել, որ մի օր նրանց էլ կկորցնեմ։ Չեմ ուզում… Իմ կյանքում ես միայն կորցրել եմ, երբեք չեմ գտել, իսկ գտածս էլ շատ հեշտ եմ բաց թողել ու հաշտվել եմ` կարծես այդպես էլ պիտի լիներ։

Չէ’, տխուր եմ, չգիտեմ` ինչու, չգիտեմ` ինչպես, բայց լացել եմ ուզում, անդադար լացել։ Մարդիկ մտածում են, թե դա ամոթ է, բայց չէ… Իսկ ո՞վ գիտի, թե ինչքան եմ լացում։ Լացում եմ ամեն գիշեր, բայց ո՞ւմ եմ ցույց տալիս, հարցրեք խնդրեմ, առավոտյան ո՞վ է նկատում։ Լացելուն էլ ձև կա։ Ես նրանցից չեմ, որ ուրիշների մոտ են լացում` ցույց տալու համար, չէ’, ես գիշերն եմ լուռ ցավում, ու արցունքները խեղդում են կոկորդս, ցավս խորն է։

Բոլորը ասում են, թե մազերս ճերմակել են, դե, իսկ ես չեմ զարմանում, որովհետև գիտեմ, որ կյանքն ինձ շուտ է մեծացրել։ Ես շուտ մեծացա, չունեցա մանկություն, չունեցա ընկերներ բակի, չունեցա մանկական խաղեր, չունեցա երազանքների իրականացում, չունեցա հարազատ ընտանիք, որտեղ ամաչելու փոխարեն կարող էի կիսվել իմ խնդիրներով, չունեցա ոչինչ, բայց պայքարեցի հանուն այն կյանքի, որի մասին մանկուց սկսեցի երազել։ Մեծ ճանաչում, մեծ շրջապատ, մեծ հաջողություններ, գուցե մի օր էլ մեծ սեր ու մեծ ընտանիք, որտեղ իմ փոքրիկները կունենան մանկություն, իսկ ես երջանիկ կլինեմ մի օր։

Չունեցա, ափսոսեցի, բայց հաշտվեցի։ Ու երբեք չգոռացի մարդկանց վրա, թե ինչու ես մանուկ չեղա…

Չգոռացի, ու կյանքը անցավ, անցավ ու գնաց ինչպես մի օր, որտեղ մե՜ծ պատմություն եմ թաղել, թաղում եմ ամեն օր, թաղելով նաև ինձ ու ամեն բան, որ եղել է անցյալում, որովհետև անցյալը թաղել է պետք, որովհետև այն, ինչ ունես ու ինչ պետք է քեզ այնտեղից, դու դա կհիշես ամբողջ կյանքում։ Ասում են` հին օրագրերը չեն պահում, իսկ ես պահում եմ, երևի դժվար է պոկվել հիշողություններից ու այն ցավերից, որ լցրել ես այդ թղթերի ամեն տողի մեջ, հետո ծածկել, որ իրար կպչեն ու մի բուռ դառնան, ու չկարդաս:

Գիշեր է… Համեցի’ր, բարեկամս, արի’ լացենք, ես քեզ առավոտյան հասարակությանը ժպտալ կսովորեցնեմ։

-Իսկ դու մանուկ եղե՞լ ես…

Lilit Duryan

Մենք նման ենք իրար

Մենք նման ենք իրար։ Մենք սիրում ենք, ժպտում, լացում, ուրախանում, բարկանում, մենք ապրում ենք նույն կյանքը և փորձում ենք գույներ հաղորդել մեր կյանքին։ Ես մի վրձնահարվածով ներկում եմ կյանքս վառ գույներով, դու գույների կանչն անգամ չես լսում, դու փորձում ես համեմատվել, իսկ ես լռել չեմ սիրում, ես սիրում եմ գրքերի բույրը, իսկ քեզ երիցուկինն է գրավում։

Ոչ, մենք տարբեր ենք, մենք ապրում ենք նույն կյանքը, բայց այն այնքա՜ն տարբեր է։ Մենք ապրում ենք մեր սեփական աշխարհում, մենք ստեղծել ենք մերը, որտեղ ոչինչ մեր կամքին հակառակ չէ, այնտեղ մեր երազներն են, մեր հոգին է։

Երեկ, երբ սովորականի պես դասարանում նստած գրքերի էջերն էի թերթում, ակամա հայտնվեցի իմ գունեղ աշխարհում։ Ես զբոսնում էի, և փնտրում էի մեկին, ում կարող եմ ցույց տալ իմ աշխարհը, բայց ոչ ոքի չգտա։

Ես նկատել եմ, որ տարբեր եմ նրանցից, ես չեմ կարող բացել իմ աշխարհի դռները, չեմ կարող ցույց տալ ներսի հրաշալիքները։ Ես սիրում եմ արդարության, սիրում եմ գրքեր և կարող եմ ժամերով խորասուզվել նրանց մեջ, սիրում եմ փոփոխություններ, սիրում եմ գտնել տարօրինակ հարցեր և տալ դրանց հետաքրքիր պատասխաններ: Սիրում եմ արվեստ, գույներ, սիրում եմ բնությունը, գյուղս, ես սիրում եմ ինձ։

Ես փնտրում եմ ինձ նման մեկին, մենք կխոսենք գրքերի մասին, կուսումնասիրենք աշխարհը։ Ես կլինեմ այն ջրի կաթիլը, որից օվկիանոս է գոյանում, ես կփոխեմ քեզ և աշխարհը, և դու կտեսնես այն իմ պատուհանից։

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի

Տղամարդիկ

Տղամարդու ուժը հայ «տղամարդկանց» շրջանակում գնահատվում է մի քանի հիմնական դրույթներով՝ ֆիզիկական ուժ, լեզվի ճկունություն, որն ապահովում է «ճշտի» մասին բանավեճերում հաղթանակ, երբեմն փող բերում կամ տալիս շահավետ ծանոթություններ, և վերջապես, ինչը երևի ամենակարևորն է, թե որքանո՞վ է կարողանում «ուժեղ տղամարդը» իր կնոջը, քրոջը կամ աղջկան «բռի մեջ պահել»։ Եթե վերոհիշյալ բոլոր դրույթներին համապատասխանում ես, բայց կնոջդ «բռի մեջ չես պահում», ուրեմն մոռացի՛ր այլ «տղամարդկանց» հարգանքի մասին։

Ես մեծանալով այնպիսի ընտանիքում, որտեղ տղամարդու առաքելությունը չի եղել «բռի մեջ պահել» իր կնոջն ու աղջիկներին, որտեղ հայրը ամեն հնարավորինս արել է, որ իր աղջիկները մեծանան ինքնուրույն, կայացած, ուժեղ և ոչ մեկից կախում չունեցող կանայք, բացարձակ այլ պատկերացումներ ունեմ ուժեղ հայ տղամարդու մասին։

Ըստ իս՝ ուժեղ հայ տղամարդը պետք է նախ և առաջ ծառայի Հայաստանի Հանրապետության բանակում, ցանկացած ոք, ով խուսափում է կամ արդեն խուսափել է ծառայությունից, այս կաղապարի մեջ արդեն չի կարող տեղավորվել։

Տղամարդը պետք է ունենա արժանապատվություն, հարգանք այլոց աշխատանքի և կյանքի նկատմամբ։

Տղամարդը պետք է հարգի և գնահատի կնոջը։ Կնոջ իրավունքներն ու ցանկությունները սահմանափակող, կնոջ նկատմամբ բռնություն իրականացնող տղամարդը նվազագույնը ինքնագնահատականի լուրջ խնդիրներ ունի։ Եթե միավորեմ իմ՝ ուժեղ տղամարդ լինելու մասին պատկերացումները, ապա կարող եմ ամփոփել հետևյալ կերպ․

Տղամարդու ուժեղ լինելը գնահատվում է նրա՝ կնոջ, հայրենիքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքով։

Ավաղ, վատ կրթությունը, մոռացված հայկական արժեքները բերեցին նրան, որ արժանապատիվ, ուժեղ հայ տղամարդու նկարագիրը վերածվեց փողոցում ամբողջ օրը արևածաղիկ և ծխախոտ սպառող կամ բազմոցին նստած, տղամարդուն ոչ հարիր հատկանիշներով անձանց ձևավորմանը։ Ու արդյունքում այդ անձինք իշխանության բերեցին իրենց իսկ հայելային արտացոլանքը։

Կապիտուլյացիայի՝ դավաճանական պայմանագրի ստորագրումից հետո, քիչ չեն եղել դեպքերը, երբ ոստիկանական ուժերը բռնություն են գործադրել ցուցարարների նկատմամբ։ Բայց պետք է  մատնանշել, որ բռնությունը և անհարգալից վերաբերմունքը տեսանելիորեն շատ է հենց կանանց նկատմամբ։ Սա բավականին բնական է,  բայց ոչ օրինաչափ։ Բնական է, որովհետև հենց այդպես է վարվում թույլ, ինքնահաստատման կարիք ունեցող տղամարդը։ Անկեղծ ասած, տղամարդ բառը ճոխություն է այդպիսի երևույթներին բնորոշելու համար։

Ապրիլի 7-ին, մայրության և գեղեցկության օրը, կանանց նկատմամբ բռնություն իրականացրած ոստիկաններն այլևս չեն կարող քողարկել իրենց գործողությունները «Հրաման եմ կատարում» արտահայտությամբ։ Դուք ոչ միայն վարկաբեկում եք ոստիկանի մասնագիտությունը, այլև չեք կարողանում համապատասխանել ձեր հիմնական դերին, որը կարծես թե բնությամբ էր տրված․․․

Տղամարդ եղե՛ք․․․

gayane stepanyan syunik

Գարունը

Գարունն սկսվում է այն ժամանակ, երբ գրիչս ձեռքս եմ վերցնում, բայց աչքս դրսում է, սիրտս` դաշտերում։ Մանուշակները բացվել են, կակաչները կանաչել են, ուր որ է` գլուխները պատրաստվում են դուրս հանել, բանջարը, սինձը, սիբեխը դուրս են եկել, իսկ ես տանը նստած եմ` դեռ գրում եմ, ջնջում։

Գարուն է, մարդու անատոմիական և մտավոր վերելքի թերևս ամենաբուռն շրջանն է։ Ի՞նչ է պետք մարդուն, դե իհարկե, արևոտ եղանակ, բարձր տրամադրություն ու գարնան բույր, ահա և ապահովված է տրամադրվածությունը դեպի նպատակներ հասնելու ուղով վազելու։

Մանուշակների բույրը ինձ ամենաշատն է մոտիվացնում, իսկ այն հաճույքը, որ բանջար քաղելիս այն ծակծկում է մատներդ, բայց դու դիմադրել ամենևին էլ չես ուզում, դա նշանակում է, որ դու արդեն ներդաշնակության մեջ ես բնության հետ։ Գարունը ինձ համար բնություն է, քանզի երկուսն էլ ասոցացնում եմ կանաչի, թարմության և բուրավետության հետ։

Գարնանը ինչպե՞ս կարող ես հանգիստ նստել, երբ այն պահանջում է վազել, փնտրել, գտնել։ Մտնել դաշտ, փնտրել ծաղիկներ, բույսեր, քաղել դրանք և ահա, բավականություն ստացած հետ վերադառնալ ու շարունակել կյանքը։ Կտրվում ես կյանքից, փորձիր մեկ անգամ և կհամոզվես, որ գարնան դաշտերը իրենց ներդաշնակությամբ քեզ դրախտ են թվում երկրի վրա։ Թվում է, թե այս աշխարհը դեռևս այսպիսին չի էլ եղել, բայց ամեն տարի երեք ամիս աշխարհը հենց այսպիսինն է` խաղաղ, ներդաշնակ, հաճելի։ Գարունը փնտրտուք է. փնտրիր, գտիր քո նպատակը գարնանը, որը երեկ երազանք էր թվում, և իրականացրու, որովհետև գարունը ամենատրամադրող եղանակն է հասնելու «անհնարին» կոչվող ցանկությանդ, որը երբեք էլ անհնար չի եղել։

Սիրիր գարունը և գեթ մեկ օր քեզ տուր գարնանը։

Ուխտագնացություն դեպի Սուրբ Սարգիս

Սուրբ Սարգիս վանքը Հայաստանի խոշոր վանքային համալիրներից է, գտնվում է Արագածոտն մարզի Ուշի գյուղում: Այն գրանցված է Ուշիի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկում: 1827 թվականին եկեղեցին երկրաշարժից ավերվել է: Այսօր վանքին կից փոքրիկ բազիլիկ եկեղեցին է միայն կանգուն:

Ամեն տարի, սուրբ Հարության տոնին հաջորդող օրը, տարբեր բնակավայրերից և հատկապես Ուշիին մոտ գտնվող բնակավայրերից, մարդիկ, ճանապարհի մեծ մասը քայլելով, բարձրանում են դեպի եկեղեցի։ Չնայած որ բլուրի վրա է գտնվում եկեղեցին, և ճանապարհը այդքան էլ հարթ չէ, դա մարդկանց չի խանգարում, որ բարձրանան ուխտատեղի:

Եկեղեցին հիմնադրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից, ով Սուրբ Սարգսի աճյունը բերել է սկզբում հարակից գյուղ` Կարբի, այնուհետեւ Ուշի և սրբի մասունքների վրա հիմնել եկեղեցի:

1999-ից արքեպիսկոպոս, բանասիրության և փիլիսոփայության դոկտոր, պրոֆեսոր Շահե Աճեմյանի նախաձեռնությամբ սկսվել են վանական համալիրի պեղումները, որի արդյունքում հայտնաբերվել են կարևոր մշակութային, հնագիտական նյութեր:

Վաղ առավոտից սկսվում է երթը դեպի ուխտատեղի: Մինչ եկեղեցի բարձրանալը, ճանապարհին մարդիկ բացում են իրենց տաղավարները և տարբեր իրեր են վաճառում՝ մոմ, զարդեր, սրբապատկերներ, քաղցրավենիք և այլն:

Մարդկանց հոսքը մինչև երեկո չի դադարում: Կարելի է տեսնել ինչպես փոքր տարիքի երեխաների, այնպես էլ տարեցների, որոնք կարող են ունենալ հենաշարժողական խնդիրներ, բայց անցնում են ուխտի ճանապարհը:

mane. minasyan

Բարև, իմ 20+1

Ողջույն, բարի լույս կամ բարի երեկո, իմ ծանոթ կամ էլ դեռ անծանոթ ընթերցող։

Ես չգիտեմ, թե դու այս պահին  որտեղ ես գտնվում, ինչպիսի տրամադրություն ունես կամ ընդհանրապես, հավես ունե՞ս նյութս կարդալու թե չէ, բայց ես հենց հիմա ապրում եմ իմ կյանքի 20-րդ գարնան վերջին ժամերը և ուզում եմ 20-ս ամփոփել հենց քեզ հետ, հենց քեզ պատմելով։

Եթե ասեմ, որ սա ինձ համար գլխապտույտ լավ, կամ ընդհակառակը, վատ տարի էր, հաստատ կստեմ։

Գիտեք, երբ 10+10 տարիքում ես գտնվում, կարծես մի 10-դ լրիվ ուրիշ մարդ լինի, մյուսը՝ լրիվ այլ։

Լավ, եկեք ամփոփենք։ Ես արդեն մի քանի տարի շարունակ, իմ ծննդյան նախորդ գիշերը չեմ կարողանում քնել։ Պառկում եմ, վերցնում համակարգիչս ու հերթով անցնում ապրածս բոլոր օրերով, ամփոփում,գրում, վերլուծում ու փորձում հաջորդ տարի հետս տանել միայն դրականը, լավը, բարին։

20-իս, եթե անկեղծ, շատ էի սպասել։ Դեռ մի քանի ամիս առաջ ընկերուհուս հետ պլանավորել էինք, թե ինչպես ենք նշելու 20-ամյակս, գույները որոշել, բայց, կորոնավիրուսը ուրիշ գույներ բերեց։

Կարանտինային ծնունդիցս դժգոհ չեմ, կարանտինային իրավիճակից՝ ևս։

Կարանտինի ընթացքում ես 20-ում հասցրի ստեղծել իմ բրենդը՝ Mann’s Cake-ը, որը հրուշակեղենի փոքրիկ աշխարհ է, որտեղ ես պարզապես իմ հանգստությունն եմ գտնում։ Շուտով, իմ 21-ից հետո՝ ապրիլի 21-ին, այդ փոքրիկ աշխարհը կապրի իր կյանքի առաջին ծնունդը։ Իր մասին ավելի մանրամասն հետո կպատմեմ ձեզ։

Կարանտին, առցանց դասեր, քննություններ, չեմ ասի սա այն էր, ինչի մասին երազել էի, բայց սա մի ժամանակաշրջան էր, որը թույլ տվեց ինքնակատարելագործվելու, նոր ծրագրեր մշակելու ու առաջ գնալու։

Ամռանը ես ընդունվեցի մասնագիտական աշխատանքի։ «Ա1+» լրատվականում ես հասցրի սովորել շատ, հմտանալ լրագրության մեջ։

Սեպտեմբեր ամսին, երբ փորձում էինք վերադառնալ բնականոն կյանքի, պատերազմը փոխեց բոլորիս կյանքի հունը․․․

Սեպտեմբերի 28-ից ինձ ու ընկերներիս շատ պատասխանատու գործ էր վստահվել։19 համայնքի պարենատան աշխատանք էինք համակարգում, փորձում ապաստարան գտնել Արցախից եկած բնակիչների համար։ Սա իմ կյանքում մի փուլ էր, որը թույլ տվեց բացահայտել ինքս ինձ, շրջապատս, մարդկանց․․․

Գիտե՞ք, ես կարծում եմ, որ պատերազմի օրերին ներքին պատերազմի մեջ էինք բոլորս։

Մեկ-մեկ ես համոզվում եմ, որ ոչինչ հենց այնպես չի լինում կյանքում։ Պատերազմի օրերին մենք չէինք մտածում ինչպիսի տեսքով դուրս կգանք տանից ու կվազենք պարենատուն, չէինք մտածում, թե մեր արտաքինը ինչպես կընկալվեր դիմացինների կողմից։ Ու գիտե՞ք, երևի հենց այդ օրերին հասցրինք ճանաչել հոգիներ․․․ մարդկային ամենապարզ ու անկեղծ հոգիներ։ Առանց շպարի, առանց արտաքին տվյալների։

Պատերազմը մեզանից խլեց շատ․․․ Բայց չեմ ուզում այսօր խոսել կորստի մասին։ Սկզբում ասացի, չէ՞, որ հաջորդ տարի ինձ հետ տանում եմ լավը, դրականը։ Սա իհարկե չի նշանակում, որ ես մոռանում եմ կատարվածը, չէ, պարզապես ուզում եմ կյանքիս հաջորդ գարունը լուսավոր ու պարզ գույներով սկսել։

Պատերազմի ընթացքում՝ իմ 20-րդ աշնանը ես հանդիպեցի մարդու, ում նվիրեցի սիրտս՝ անմնացորդ։ Ներեցեք, չեմ սիրում մանրամասն խոսել անձնական կյանքից, սակայն ամփոփելով 20-ս, չէի կարող չխոսել այս ամենի մասին։ Խնդրում եմ այլ հարցեր չտալ։

Պատերազմից հետո բոլորս ինչ-որ չափ կիսատ, ինչ-որ չափ անգույն, սակայն շարունակեցինք ապրել։

Դեկտեմբեր-հունվարը բավականին ծանր ամիսներ էին իմ կյանքում։ Ավարտական կուրսում գտնվել, հանձնել բարդ քննություններ, բայց սա էլ հաղթահարեցինք։

20-նն ինձ համար մի տեսակ պայքարի տարի էր։ Պայքար ինքս իմ դեմ։ Հաղթանակ ինքս ինձ։

Շնորհակալ եմ յուրաքանչյուրին, ով 20-ում թեկուզ մեկ տող կյանքի դաս տվեց ինձ։ Դա կլինի վատ թե լավ դաս, այնքան էլ կարևոր չէ։ Կարևորն այն է, որ կարողանամ 21-ում կիրառել այդ դասերը՝ սխալներից հեռու մնալու համար։

Բարև իմ 20+1։ Եղիր լուսավոր, եղիր դրական, եղիր փոփոխություն։ Կհանդիպենք կյանքի մեկ այլ խաչմերուկում։

Կյանքի գինը

Ամեն առավոտ արթնանալիս նայիր երկնքին. այնտեղ են նրանք, որոնց շնորհիվ դու այսօր արթնացար։ Մի օր էլ, երբ երազանքների գիրկը կընկնես, հիշիր, որ ինչ-որ մեկի երազանք կիսատ է մնացել, որ ինչ-որ մեկի երազանքը փամփուշտը փշրել է։ Աշնան 44 այդ օրերը մեզնից խլեցին մեր ամենաթանկ մարդկանց։

Իմ քաջ ու արի եղբայր՝ Ղազար Սարուխանյան, կյանքդ զոհեցիր հանուն կյանքի։ Անմահացար, հանուն այն հողի, որի համար տարիներ շարունակ ազգս պայքարել է։ 2001 թվականի մայիսի 29-ին Տավուշի մարզի սահմանամերձ Կոթի գյուղում ծնվեց տան միակ արու զավակը՝ հերոս եղբայրս։ 2006-2007 թթ. ընդունվելով Կոթիի Շահնազար Շահնազարյանի անվան միջնակարգ դպրոցը, այն ավարտելով 2018թ., ընտանիքով տեղափոխվեցին Երևան։ Աշխատում էր արագ սննդի կետում։ Համալսարան չէր ընդունվել, մտածում էր՝ բանակից անմիջապես հետո կզբաղվի ուսմամբ։ 2019 թ. հուլիսի 10-ին զորակոչվեց բանակ՝ ծառայության անցնելով Մատաղիսում։ Լավ ծառայության համար շնորհեցին կրտսեր սերժանտի կոչում և նշանակեցին 111 մարտական դիրքի ավագ։ Մեկ տարի երկու ամիս էր, ինչ ծառայում էիր հայոց բանակում։ Ծառայում էիր արժանապատվորեն։ Նպատակներ ունեիր, որոնք այդպես էլ իրականություն չեն դառնա։ Երազանքներ, որոնք այդպես էլ չեն իրականանա։

Մեծ Ղարաբաղի փոքր անկյունում

Խոր ձորերի մեջ՝ լեռներով պատված,

Գյուղ կա մի փոքրիկ Մատաղիս կոչվող,

Անամպ երկնքով, խաղաղ թվացող

Բայց և անհանգիստ`

Թե փամփուշտների սուլոցի ձայնից

Եվ թե արկերի զիլ դղրդոցից։

Փոքր է գյուղը, պատմությունն է մեծ,

Մեծ ու դարավոր:

Հազարամյակով պատերազմ տված

Ու ամեն մարտում հաղթանակ տոնած,

Բայց հոգու խորքում արցունքը պահած

Զոհված քաջերի կորցրած արյան

Ու կյանքի համար։

Այն կյանքի համար, որ չեն խնայել

Ու հենց դրանով ողջ ազգն են պահել։

Եղբորս խոսքերն էին՝ իր սիրելի Մատաղիսին։ Սեպտեմբերի 27-ի թեժ կռվի ժամանակ եղել է դիրքերում։ Ուրախ էր, ծիծաղը շուրթերին, այնպես էր խոսում, կարծես պատերազմի մեջ չէր։ Վերջին անգամ խոսել է մայրիկի հետ հոկտեմբերի 8-ին, և այլևս տեղեկություն չեն ունեցել։

Մայր իմ սիրելի,

Շատ մի մտածիր,

Որդիդ պահում է

Հողը հայրենի:

Ու կանցնի շատ շուտ

Այս երկու տարին,

Տուն կգամ բարով`

Խոստմանս հավատարիմ։

Սակայն այս խոստումդ դու դրժեցիր ու տուն չվերադարձար խոստմանդ հավատարիմ։ Հոկտեմբերի 10-ին ընկար հերոսաբար` հրետանու արկի բեկորներից։

Առաջադրանք են կատարել, բարձունք պետք է գրավեին, այդ պահին երեքով են եղել, Ղազարն անմահացել է։ Այնինչ ժպիտը շուրթերին հերոսս վստահեցնում էր. «Կգամ, անպայման կգամ, բայց հիշեք, որ ամեն բան այս կյանքում ժամանակավոր է»։ Ծառայության մեկնելուց առաջ 10-ից 10 էր ստացել ու վարորդական իրավունք ձեռք բերել, թեև, որպես զինվորական, մեքենայի ղեկին նստել չէր ուզում. «Այսպես ես մեկ հոգու համար եմ պատասխանատու՝ միայն իմ, իսկ եթե ղեկին լինեմ, մեքենայում գտնվող բոլոր զինվորների համար պիտի պատասխանատվություն կրեմ»։

«Ուզում եմ, որ գյուղից վառոդի հոտը վերանա, մանուկներն ապրեն ու մեծանան խաղաղ երկնքի տակ»,- հայրենասիրական թեմայով շարադրության մեջ  ընդգծել էիր դու,Ղազար, և հանուն այդ խաղաղության էլ կյանքդ զոհեցիր՝ բոլորիս թողնելով կարոտ քո տունդարձին, նույնիսկ սիրած աղջկադ, ում զգացմունքներիդ մասին պետք է ասեիր ծառայությունն ավարտելուց հետո, բայց հերոսացար հանուն բոլորիս խաղաղության։ Հերոսացար` հավերժ մնալով մեր սրտերում։ Հերոսացար, քեզ հետ տանելով մեր մի մասնիկը ու դատապարտելով մեզ հավերժ կիսատ մնալու։ Անմահացար հանուն այն դիրքերի, որոնք այսօր էլ չկան։

Միշտ ինձ հետ ես դու, իմ թանկ բացակա, անունիդ կողքին գրում եմ ներկա։

sevak mirabyan

Կեղծ լուրեր

Մենք ապրում ենք տեղեկատվական տարափի ժամանակաշրջանում։ Բոլորը լուր են ստեղծում, լուր հրամցնում, օգուտ ստանում որևէ լուրից կամ դառնում դրա զոհը։ Հաճախ եմ մեր լուսամուտից լուռ հետևում  բակի լրահոսին։ Լուրջ եմ ասում, մեր բակում են երկրագնդի «լավագույն վերլուծաբանները»։ Նրանք լուրջ քննարկում են քաղաքականությունից մինչև տնտեսություն, մոդայից մինչև առողջություն, ԱՄՆ-ից Չինաստան ու այսպես շարունակ…

-Էտի սաղ սութ ա, Ֆրունզ ձյաձ, հե՞ր տու ընձի չես հավատըմ, ի՞նչ կոռոնա, այ ախպեր, էտի պալիտիկայա: Տու սայթ չե՞ս մտնըմ, չեմ խասկնըմ, չե՞ս կառթըմ ինչ ա կիրած, – հարևանին վստահ համոզում էր 54-ամյա Գեղամը, ծխախոտի ծուխը քաշելով ու մի կերպ հևալով շարունակում, – սաղ սայթերում էլ կիրած ա, որ էտի ժողովրդին խափելու համար ա, սութի դեղեր են ծախըմ, որ մեզի թալանեն: Սութ ա, մի հավատա: Բա հե՞ր մեր կեղից մեկը չմեռավ, մեկը չվարակվավ… Է~հ, եսիմ է։

Ֆրունզե պապը լուռ լսում էր ու գլուխը վեր ու վար անում ի նշան համաձայնության։ Դե, ո՞նց չհամաձայնվեր. ո’չ ինտերնետ ուներ, ո’ չ էլ առավելապես դրանից օգտվելու ձևը գիտեր։ Ֆրունզե պապի օրը սկսվում էր կողքի բակի քննարկումների մասնակցելով, հաճախ էր լուռ մնում` չհասցնելով ու չկարողանալով առարկել ամբողջ օրը ինտերնետի միջոցով լուրեր ստացող իր բակի ջահելությանը, իրենը հին ու փորձված լուրերն են հեռուստացույցով, որոնց հավատում է տարիներ շարունակ։

-Սաղ քիչ էր, մկա` էլ դիմակն են սարքի պարտադիր, թե վովա տըսի ըտենց պյան, – նույն ոգևորությամբ շարունակում էր Գեղամը, – լավ ա էս սայթը կա. մարդիկ կարըմ են իրանց ուզածը իմանան։ Էն օրն էլ կարդըմ եմ, մե դոկտըր մարդ կիրել ա, որ դիմակը սութ ա, էտի տուգանելու խըմա են արի, ու շատ էլ ճիշտ ա ասըմ։ Ֆրունզ ձյաձ, չեմ տրել, չեմ էլ տնելու։

Ֆրունզե պապը միակն էր այդ մարդկանց մեջ, ով դիմակով էր ու բոլորից հեռու էր նստել, դե, հեռուստատեսությամբ տեսել էր, որ նախարարը հորդորում էր դիմակ կրել ու սոցիալական հեռավորություն պահպանել, բայց ամեն անգամ Գեղամի ասածից հետո,  ծաղրի առարկա չդառնալու համար իսկույն հանում էր դիմակը։

Գեղամի տեղեկատվական քարոզը  արդեն ձանձրացրել էր Ֆրունզե պապին ու այլևս ցանկություն չուներ նրան լսելու։ Մի քանի օր բակ չէր իջել, երևի որոշել էր  մնալ տանը, համ մի լավ կհանգստանար Գեղամից, համ էլ զերծ կմնար վարակվելուց։

Մի շաբաթ անց տեսա Ֆրունզ պապին։ Մենակ էր նստած` զարմանալիորեն զրուցակիցը հետը չէր։ Մոտեցա, հարցրեցի առողջականից։

-Ես լավ եմ, բալա ջան, պինդ պոպոք եմ, ինձ պյան չի ըլնի։ Բայց համա լավ խաբար չլսի էսօր, – հոգոց հանեց ու շարունակեց, – Կեղամն ա մեռի, ասըմ են վիրուսից ա: Ջահել մարդ էր, ասա թե` տրան ի՞նչ էլավ։ Ասըմ էր` սաղ սութ ա, վիրուս չկա։ Ինչ սութ կար` կարդըմ էր ու հավատըմ, ինչ ա` իրան տենց էր ծեռնատու։

Ֆրունզ պապի հետ երկար խոսելուց հասկացա, թե ինչքան խոցելի ենք դարձել մենք։ Շուրջ բոլորը կեղծ լուրեր են, կեղծ իրականություն, կեղծ… Հասկացա, որ այս ամենին զոհ չգնալու համար մենք պետք է շարունակ կրթվենք, լինենք մեդիագրագետ, հետևենք արժանահավատ աղբյուրներին, չտրվենք սադրիչ վերնագրերով նյութերին, ստուգենք նյութի ճշմարիտ լինելը, տարբերակենք օգտակարը, պիտանին, ֆեյքը… Այլապես մենք էլ մի օր կդառնանք ֆեյք լուրերի զոհ, ինչպես մեր բակի Գեղամը…

Բանսարկուն կենաց է առաջարկում

Քլայվ Ս. Լյուիս
«Բանսարկուի նամակները» գրքի վերջաբանը

Քլայվ Սթեյփլս Լյուիսը անցյալ դարի ամենահայտնի բրիտանացի գրողներից է: Ընդ որում հավասարապես հայտնի է և իր գիտական մենագրություններով (որպես միջնադարյան գրականության պատմության մասնագետ կյանքի մեծ մասը դասավանդել է Օքսֆորդում ու Քեմբրիջում), և որպես գիտաֆանտաստիկ վեպերի հեղինակ ու պոետ, և որպես մանկագիր ու քրիստոնեության ջատագով (շատերի կարծիքով` լավագույնը 20-րդ դարում): Իսկ «Բանսարկուի նամակները» նրա առավել հայտնի ստեղծագործություններից է:

Բանսարկուն կենաց է առաջարկում

Դժոխքում, գայթակղիչ դևերի ավարտական երեկոյին, ուսումնարանի ռեկտորը` դոկտոր Ստորը, առաջարկեց խմել հյուրերի կենացը: Բանսարկուն` երեկոյի պատվավոր հյուրը, վեր կացավ, որպեսզի պատասխան կենաց ասի:

«Ձերդ անսրբություն և դուք` անողորմ պարոնայք,

Սովորություն է դարձել այսպիսի ճաշկերույթների ժամանակ առաջին հերթին դիմել նրանց, ովքեր նոր են ավարտել դասընթացը և շուտով կսկսեն գայթակղողի իրենց աշխատանքը: Սիրահոժար հնազանդվում եմ: Հիշում եմ, թե ինչ հուզմունքով էի սպասում իմ առաջին նշանակմանը, և հուսով եմ, ոչ, համոզված եմ, որ ձեզնից յուրաքանչյուրն էլ մի փոքր հուզվում է այսօր: Ճանապարհը բաց է: Դժոխքը ձեզ օգնական: Մենք մեծ ակնկալիքներ ունենք ձեզանից: Եթե չարդարացնեք մեր սպասումները, ինքներդ գիտեք, թե ինչ կլինի:

Ոչ մի դեպքում չէի ուզենա մարել այն օգտակար, առողջ վախը, այն համառ սարսափը, որը միայն կխթանի ձեզ: Հաճախ եք դուք նախանձելու մարդկանց, որոնք լավ թե վատ, բայց մոռացության են մատնվում քնած ժամանակ: Այնուամենայնիվ, ես մի փոքր կոգևորեմ ձեզ՝ նկարագրելով ներկա իրավիճակը:

Մեր մեծաստոր ռեկտորն իր ճառի մեջ կարծես ներողություն էր խնդրում մեզնից` աղքատիկ ճաշացանկի համար: Իհարկե, նա մեղավոր չէ, բայց անհնար է ժխտել, որ հոգիները, ում տառապանքով մենք սնվում ենք, ամենացածրորակ տեսակի են: Մեր բազմահմուտ խոհարարներն անգամ անզոր են գոնե չնչին համ հաղորդել դրանց:

Ո՞ւր է Հենրիխ VII-ը, ուր է Ֆարինատան, գոնե Հիտլերը: Այ, այն ժամանակ կերակուր կար, հոշոտելու բան կար: Ինչ չարություն, ինչ դաժանություն, ինչ եսասիրություն` մեզնից ոչնչով չէին զանազանվում: Եվ ինչպես էին դիմադրում… Այրող կրակ էր…

Իսկ ի՞նչ ենք տեսնում մենք հիմա: Ահա ուտում էինք մենք մի կաշառակեր քաղաքապետի: Չգիտեմ, թե դուք ինչպես, ես անձամբ չտեսա այն վայրի, կրքոտ ագահությունը, որը աննման համ է տալիս անցյալ դարի չարագործներին:

Ես համոզված եմ, որ նա մանր մարդ էր, ով հիմար կատակներ էր անում կաշառք վերցնելիս, և հիմարաբար դատափետում էր անազնվությունն իր ճառերում, ուստի անաղմուկ սահեց այստեղ` մեզ մոտ, ինքն էլ դա չնկատելով, պարզապես այն պատճառով, որ «դե, բոլորն են կաշառք վերցնում»:

Այստեղ կային նաև շոգեխաշած շնացողներ: Դե, ասացեք ինձ խնդրեմ, որտե՞ղ է սրանց մեջ բոցաշունչ, կատաղած, կրակոտ կիրքը: Ըստ իս, սրանք անսեռ հիմարներ են, ովքեր հայտնվել են ուրիշի անկողնում գովազդի ազդեցության տակ, վախենալով հետամնաց երևալ, ինչ-որ մեկին ապացուցելու համար, թե իրենք «նորմալ» են, կամ պարզապես պարապությունից դրդված:

Անկեղծ ասեմ, ես, ով համտեսել է Մեսալինային և Կազանովային, քիչ մնաց փսխեմ:

Այ, արհմիության առաջնորդը դեղին թանձրուկի մեջ, ուրիշ բան. նա, համենայնդեպս, ավելի մեծ վնաս է հասցրել: Այսպես թե այնպես, նրա պատճառով արյուն է թափվել, մարդիկ սովի են մատնվել, բռնապետությունը փոխարինել է ազատությանը, բայց ի՞նչ օգուտ: Նա համարյա չէր էլ մտածում այդ վեհ նպատակների մասին: Ինքը դրանցով չէր ապրում: Կուսակցական գիծը, սեփական կշիռը, իսկ մնացյալը`  դատարկություն:

Բայց հարցը դա չէ: Այո, կշտանալու բան չկա, բայց հուսով եմ, դուք որկրամոլության գերի չեք: Իսկ հիմա տեսնենք, թե կա՞ն արդյոք այլ, ավելի ծանրակշիռ նվաճումներ:

Նախ և առաջ, նայեք, թե ինչքան շատ բան կա այստեղ: Որակը` ավելի վատ հնարավոր չէ պատկերացնել, բայց փոխարենը հոգիների քանակը (եթե իհարկե, դրանք կարելի է հոգի համարել) երբեք այսքան շատ չի եղել:

Ավելին, կարող է թվալ, որ այսպիսի հոգիները, չէ, ինչ հոգի, ես կասեի` հոգու մնացուկները, անգամ չարժե կործանել, բայց չգիտես ինչու, Թշնամին որոշել է, թե դրանք արժանի են փրկության: Հավատացեք, որոշել է: Երիտասարդ, անփորձ գայթակղիչները չեն էլ կարող պատկերացնել, թե մենք ինչքան ենք ջանացել ու տքնել, որպեսզի որսանք դրանց:

Դժվարությունը հենց այն է, որ դրանք ոչնչության չափ փոքր են: Նրանք, այդ ստոր արարածները, այնքան բութ են, այնքան պասիվ, այնքան կախված են միջավայրից: Բառացիորեն չես կարողանում մղել նրանց ընտրության այն ազատությանը, որի առկայությամբ է մեղքը դառնում մահացու: Նկատի առեք. նրանց պետք է մղել, և վերջ. ավելին անել չի կարելի, որովհետև այլ վտանգ էլ կա` նրանք կարող են զղջալ: Իսկ եթե չհասցնես, ապա մեռնելուց հետո կհայտնվեն լիմբուսում, քանի որ ոչ դրախտ, ոչ դժոխք գնալու արժանի չեն: Ինչպես ասում են. մարդ չդառաք, դե ինչ, իջեք մարդուց ավելի ցածր մակարդակի: Շատերին դա նույնիսկ դուր է գալիս:

Ընտրելով այն, ինչը Թշնամին համարում է «վատ», այս արարածները գրեթե (կամ ամբողջովին) պատասխանատու չեն իրենց գործողությունների համար: Նրանք չեն հասկանում, թե որտեղից են գալիս և ինչ են նշանակում իրենց կողմից խախտված պատվիրանները: Իհարկե, մենք ամեն ջանք գործադրել ենք, որպեսզի լեզուն ամեն բան ավելի խառնի. ասենք, կաշառքը նրանք կոչում են «թեյավճար» կամ «նվեր»: Գայթակղիչը պետք է նախ և առաջ նրանց ընտրությունը վերածի սովորության (դրան կարելի է հասնել կրկնողությամբ), իսկ հետո, ինչը շատ կարևոր է` սկզբունքի, որը նրանք պատրաստ են պաշտպանել: Այդ ժամանակ ամեն բան շատ հարթ կընթանա: Հասարակ կախվածությունը շրջապատից նրանց համար դառնում է հավատամք, իդեալ. կարո՞ղ է արդյոք դոնդողը դիմակայել: «Ոնց բոլորը, այնպես էլ ես»: Սկզբում նրանք պարզապես չէին տեսնում պատվիրանը, իսկ հիմա ունեն համոզմունքի պես մի բան: Պատմությունը նրանք չգիտեն և Թշնամու բարոյական օրենքը համարում են «պուրիտանություն» կամ «բուրժուական»: Այդպես ամենախորքում առաջանում է մի խիտ, կոշտ թանձրուկ, և նրանք միտումնավոր գնում են այնտեղ, ուր գնում են, ու մերժում են գայթակղությունները: Թանձրուկը այնքան էլ մեծ չէ, նրանք դրա մասին ոչ մի բան չգիտեն (նրանք առհասարակ քիչ բան գիտեն), դա ինչ-որ կրակի բոց չի (ուր էր թե` զգացմունքները չեն հերիքի, երևակայությունն էլ), այն անգամ քարի նման կոկիկ, համեստ է: Սակայն այդ թանձրուկը իր գործն անում է. վերջապես նրանք սեփական կամքով մերժում են այսպես կոչված, շնորհը:

Եվ այսպես, մենք իրավունք ունենք կատարելու երկու լավատեսական եզրահանգում. 1. որսը շատ է` այն համ չունի, բայց սովից չենք մեռնի, և 2. մեր գայթակղիչների վարպետությունը իսկապես դարձել է վիրտուոզ: Բայց կա նաև երրորդը, միգուցե ամենակարևորը:

Հոգիները, որոնց քայքայման ու կորստի շնորհիվ մենք հնարավորություն ունենք եթե ոչ խրախճանք կազմակերպել, ապա գոնե սովի չմատնվել, կրկնում եմ, այդպիսի հոգիներն ավելի ու ավելի են շատանում, բայց ահա ակնառու մեղավորները գնալով քչանում են: Պակասում են հզոր կրքերի տեր մարդիկ, ովքեր իրենց կամքի ողջ ուժով ձգտում են նրան, ինչը չի սիրում Թշնամին: Մեր որսն աճում է, բայց առաջ նման աղբը մենք կթափեինք Կերբերուսի առաջ: Թվում է, թե սա ցավալի իրողություն է. իրականում ամեն ինչ փոխվել է դեպի լավը: Ես կցանկանայի ձեր ուշադրությունը հրավիրել այն մեթոդների վրա, որոնցով մենք դրան հասել ենք:

Նշանավոր (համեղ) մեղավորները ճիշտ նույն խմորից են, ինչ որ այդ ստոր արարածները` մեծ սրբերը:

Ճիշտ է, ահա այսպիսի մանրուքը նույնիսկ չես ուզում բերանդ տանել: Բայց պատկերացրեք, թե ի՞նչ է զգում Թշնամին: Արդյո՞ք սրա համար է Նա ստեղծել մարդկանց, դարձել նրանցից մեկը, չարչարվել ու մեռել, որպեսզի բազմանան այս լիակատար մարդ չդարձած արարածները, որոնք միայն լիմբուսի են արժանի: Նա ուզում էր տեսնել աստվածների նոր սերունդ, սրբեր, ինչպիսին Ինքն է: Ճիշտ է, սրանց համը մեզ տհաճ է, բայց ինչ ուրախալի է: Չէ, դուք միայն պատկերացրեք, Նրա փորձը չհաջողվեց: Ավելին, մեծ մեղավորները հիմա շատ ավելի օգուտ են տալիս: Ցանկացած բռնակալ, անգամ դեմագոգ, կինոյի կամ էստրադայի աստղ, իր հետևից հազար հազարներին են տանում: Ժամանակակից մանրաձկները այն ամենը, ինչ մնացել է իրենցից, նվիրաբերում են նրանց, հետևաբար` մեզ: Հավանաբար շուտով մենք կկարողանանք զբաղվել հաշվված թվով մարդկանցով:

Գիտե՞ք, թե ինչպես է մեզ հաջողվել այսքան մեծ թվով մարդկանց վերածել ոչնչության: Սա պատահականություն չէ: Սա պատասխանն է մեր առջև երբևէ ծառացած ամենամեծ մարտահրավերին:

Թույլ տվեք հիշեցնել, թե ինչ էր կատարվում անցյալ դարի երկրորդ կեսին (հենց այդ ժամանակ ես թողեցի մասնավոր գայթակղիչի գործս և անցա ղեկավար աշխատանքի): Ազատության ու հավասարության ձգտումը սկսել էր էական պտուղներ բերել: Ստրկությունը վերացավ: Աճեց կրոնական հանդուրժողականությունը: Պետք է ասել, որ այդ շարժումների մեջ ի սկզբանե արդեն կային բարենպաստ տարրեր` աթեիզմ, հակակղերականություն, նախանձ, վրեժի ծարավ, նույնիսկ հեթանոսությանը հարություն տալու փորձեր (բավականին հիմար):

Մենք իսկույն չկողմնորոշվեցինք, թե ինչպես վերաբերվել այդ ամենին: Մի կողմից` մեզ համար զզվելի էր, հիմա էլ է զզվելի, որ սովածներին կկերակրեն, գերյալներից կհանեն շղթաները: Բայց մյուս կողմից, հաճելի է տեսնել այսքան անհավատություն, աշխարհիկություն և ատելություն: Ինչպե՞ս չսատարես դրանք:

Դարավերջի տասնամյակների ընթացքում ամեն ինչ ավելի հստակացավ, բայց և առավել սրվեց: Անգլիական հատվածում, որտեղ ես հիմնականում աշխատում եմ, տեղի ունեցավ մի սարսափելի բան. Թշնամին համարյա իր ձեռքն առավ: Առաջադեմ և ազատական ​​շարժում` ի շահ իրեն: Քրիստոնեության հանդեպ նախկին թշնամանքից շատ քիչ բան էր մնացել: Ամենուր տարածվեց գարշելի մի երեւույթ, որը կոչվում էր քրիստոնեական սոցիալիզմ: Հին բարի ժամանակների գործարանատերերին, ովքեր շահույթ էին ստանում ուժից վեր աշխատանքից, բանվորները չէ, որ սպանում էին. դա հրաշալի կլիներ, այլ դատապարտում էին հենց իրենց դասի ներկայացուցիչները:

Գնալով ավելի ու ավելի հաճախ հարուստներն իշխանությունն ու փողը տալիս էին ոչ թե վախից դրդված, ոչ թե բռնության սպառնալիքի տակ, այլ իրենց խղճի թելադրանքով: Իսկ աղքատներն իրենց ուղղակի զզվելի էին պահում: Մենք ողջամտորեն հույս ունեինք, որ ազատություն ստանալով նրանք մի կարգին կթալանեն, կսպանեն, գոնե հարբեցողության կտրվեն, բայց այդ գարշելիները դարձան մաքրակենցաղ, խնայող, ավելի կրթված, ինչ ասեմ` ավելի պարկեշտ: Չեք հավատա, պարոնայք, թե որքան մոտ էր բարոյական, առողջ հասարակություն ստեղծելու սպառնալիքը:

Մեր հոր` Ստորագույնի շնորհիվ, մենք կանխեցինք վտանգը: Հակահարվածն իրականացվեց երկու մակարդակով:

Խորքային մակարդակում մեզ հաջողվեց բացահայտել ու զարգացնել այն, ինչ թաքնված էր շարժման մեջ հենց սկզբից ՝ ատելությունը անձնական ազատության հանդեպ: Առաջինը դա հայտնաբերեց Ռուսոն, ով իսկապես անգին է: Ինչպես հիշում եք, նրա կատարյալ ժողովրդավարության մեջ թույլատրվում է միայն պետական ​​կրոնը, ստրկությունը պահպանվում է, և անհատին ասում են, որ նա, ըստ էության, ուզում է այն, ինչ ուզում են իշխանությունները: Ելնելով դրանից ՝ Հեգելի (մեկ այլ անգնահատելի օգնական) միջոցով մենք նրանց հեշտությամբ ուղղորդեցինք դեպի նացիզմ և դեպի կոմունիզմ: Անգամ Անգլիայում մենք քիչ բան չենք արել: Երեկ ես լսեցի, որ այնտեղ անհատն առանց հատուկ թույլտվության չի կարող իր կացնով իր սեփական ծառը կտրել, ոչ էլ իրավունք ունի այն սղոցելու և իր այգում ցախանոց կառուցելու:

Խորքային հակագրոհի էությունը սա է: Սակայն ձեզ` սկսնակներիդ ոչ ոք չի վստահի աշխատել այս մակարդակում: Ձեզ կկցեն առանձին անհատների: Դրանց դեմ (կամ դրանց միջոցով) դուք այլ կերպ պետք է գործեք:

Այստեղ բանալի բառը «ժողովրդավարությունն» է` դեմոկրատիան: Մեր բանասերները լավ աշխատանք են տարել մարդկային լեզվի հետ, և կարծում եմ կարիք չկա ձեզ զգուշացնելու՝ թույլ չտաք, որպեսզի այս բառը գործածվի հստակ, հասկանալի իմաստով: Նրանք դա չեն էլ անի: Նրանց մտքով չի էլ անցնի, որ դա քաղաքական համակարգի, ավելի ճիշտ, քվեարկության համակարգի անվանում է, որը շատ հեռավոր աղերս ունի այն ամենի հետ, ինչը դուք եք փորձում նրանց հրամցնել:

Իհարկե, ոչ մի դեպքում չի կարելի թույլ տալ, որ նրանք Արիստոտելի պես հարցնեն. ի՞նչ է նշանակում «վարվել ժողովրդավար կերպով»`  «սիրաշահե՞լ ժողովրդավարությանը», թե՞` «օգնել ժողովրդավարության պահպանմանը»: Եթե ​​հարցնեն, մեկ էլ տեսար, գլխի կընկնեն, որ դա միևնույն բանը չէ:

Այսպիսով, գործածում ենք հիմնաբառը որպես հմայիլ, թե կուզեք` որպես պիտակ: Նրանք դա շատ են սիրում: Ի վերջո, նրանց երազանքն է, որպեսզի ամենքի հետ միանման վարվեն: Պետք է աննկատ կերպով նրանց գիտակցության մեջ լծակը տեղաշարժել` երազանքից, իդեալից դեպի հավատն առ այն, որ իրականում բոլորը միանման են, հատկապես ձեր խնամարկյալը: Այդ դեպքում նա իր սիրելի բառով կսրբացնի մարդկային զգացումներից ամենահոգեկործանը (և ամենացավոտը): Առանց ամաչելու, ինքն իրենից գոհ, նա կհամարձակվի ասել մի բան, որն այլ պարագայում կդատապարտեր: Ինչպես կռահեցիք, ես նկատի ունեմ այն զգացումը, որը ծնում է «Իսկ ես քեզանից ոչնչով պակաս չեմ» արտահայտությունը:

Նախ և առաջ՝ արդեն լավ է, որ նա անկյունաքար է դարձնում ակնհայտ, անամոթ սուտը: Հարցը միայն այն չէ, որ դա ճիշտ չէ, որ ինքը ոչ ավելի լավն է, ոչ ավելի բարի, ոչ ավելի խելացի մյուսներից. բանն այն է, որ ինքը նույնպես չի հավատում դրան: Այդ արտահայտությունն անելիս՝ ոչ ոք դրան չի հավատում: Եթե ​​ինչ-որ մեկը հավատար, այդպես չէր ասի: Սենբեռնարը դա չի ասի լապդոգին, գիտնականը` տգետին, գեղեցկուհին` տգեղ կնոջը: Քաղաքականությունից դուրս, հավասարությանը հղում են անում միայն նրանք, ովքեր զգում են, որ իրենք ավելի վատն են:

Այս արտահայտությունը հենց վկայում է, որ մարդը ցավագին կերպով զգում է իր թերարժեքությունը, բայց չի խոստովանում: Ուստի և չարանում է:

Այո, նրան զայրացնում է ուրիշի ցանկացած առավելությունը, ուստի և մերժում ու ժխտում է: Եթե ​​ինչ-որ մեկն այնպիսին չէ, ինչպիսին ինքն է, նա վիրավորվում է: Ոչ ոք իրավունք չունի այլ կերպ խոսել, հագնվել, զվարճանալ, սնվել: «Մի սրան տեսեք, ինչ գրագետ է խոսում: Պարզ է, գոռոզացել է…», «Պահ, պահ, պահ… երշիկ չի ուտում, վերին արտի ցորեն է»: Մի խոսքով, ինչո՞ւ է նա, այդ սրիկան, ինձանից տարբերվում: Սա հակա-դե-մո-կրա-տական է…

Այս երեւույթը օգտակար է, բայց բնավ նոր չէ: Մարդկությունը հազարավոր տարիներ սրան այլ անուն էր տալիս` նախանձ: Նրանք, ովքեր իրենց մեջ տեսնում էին նախանձի դրսևորումներ, ամաչում էին: Նրանք, ովքեր չէին նկատում իրենց նախանձոտ վարքը, դատապարտում էին այն ուրիշների մեջ: Ներկայիս իրավիճակը նրանով է լավ, որ վերոնշյալ կախարդական բառի օգնությամբ դուք կարող եք այն սրբացնել` դարձնել պարկեշտ, անգամ գովելի:

Այդ դեպքում յուրաքանչյուր ոք, ով ինչ-որ հարցում իրեն մյուսներից թերի է զգում, կկարողանա բացեիբաց և հաջողությամբ բոլորին քաշել ցած, իջեցնել իր մակարդակին:

Ավելին, նրանք, ովքեր դարձել են (կամ ունակ են դառնալու) մարդու նման, միանգամից կմտափոխվեն՝ վախենալով, թե դա հակաժողովրդավարական է: Հավաստի աղբյուրներից ես գիտեմ, որ երիտասարդ արարածները հաճախ ճնշում են դասական երաժշտության կամ բարձրարժեք գրականության հանդեպ իրենց հակումը, որպեսզի այն չխանգարի իրենց «լինել ինչպես բոլոր մարդիկ»: Նրանք, ովքեր կուզենային ազնիվ կամ մաքուր դառնալ (իսկ այդ դեպքում Թշնամին կօգներ նրանց) զսպում են իրենց, որպեսզի չտարբերվեն մյուսներից, չառանձնանան, աչքի չընկնեն: Մի տարբերվիր, թե չէ մեկ էլ տեսար անհատ կդառնաս: Ինչ սարսափելի բան:

Այս միտքը շատ դիպուկ արտահայտեց մի երիտասարդ աղջիկ, ով վերջերս աղերսում էր մեր Թշնամուն. «Օգնիր ինձ դառնալ նորմալ և ժամանակակից»: Մեր ջանքերի շնորհիվ դա նշանակում է. «Օգնիր ինձ դառնալ պոռնիկ, սպառող և հիմար»:

Արտադրական թափոնները նույնպես վատ չեն: Նրանք, ովքեր չեն ցանկանում «նմանվել բոլորին», «… մարդկանց նման լինել», «նորմալ դառնալ», «հարմարվել» և այլն (այդպիսիք ավելի ու ավելի քիչ են), ի վերջո դառնում են հպարտ ու խենթ, այնպիսին, ինչպիսին այդպիսիններին միշտ են համարել: Կասկածամտությունը հաճախ է ստեղծում կասկածի առարկա. «Ինչ էլ որ անեմ, ես կհամարվեմ կախարդ (կամ «լրտես»): Այսպես թե այնպես կորչելու եմ, այդ դեպքում ավելի լավ չէ…»: Մենք ստանում ենք քչաթիվ, բայց  չափազանց օգտակար մտավորականություն:

Բայց սրանք թափոններ են, ոչ ավելին: Կարևորն այն է, որ ամենուրեք և անշեղորեն աճում է անվստահությունը, հետևաբար և ատելությունը ցանկացած առավելության հանդեպ:

Մարդիկ տանել չեն կարողանում, եթե ինչ-որ մեկն իրենցից ավելի ազնիվ է, քաղաքավարի, խելացի կամ ավելի կիրթ: Հաճելի է տեսնել, թե ինչպես է ժողովրդավարությունը (հմայությունը) մեր համար անում ճիշտ նույն աշխատանքը, ինչը ժամանակին անում էին հնագույն բռնապետությունները և այն էլ` նույն մեթոդներով: Հուսով եմ՝ հիշում եք, որ մի հույն բռնապետ (այն ժամանակ նրանց բռնակալ էին անվանում) սուրհանդակ էր ուղարկել մյուսի մոտ՝ խորհուրդ հարցնելու՝ ինչպե՞ս կառավարել մարդկանց: Երկրորդ բռնապետը սուրհանդակին տանում է դաշտ և գավազանով տապալում բոլոր այն հասկերը, որոնք մյուսներից բարձր էին: Խրատը հստակ է. թույլ մի տուր ինչ-որ մեկին տարբերվել: Կենդանի մի թող նրան, ով ավելի խելացի է, համարձակ, ավելի լավը, կամ ավելի գեղեցիկ է մյուսներից: Հավասարեցրու բոլորին, թող լինեն ստրուկ, զրո, ոչնչություն: Այն ժամանակ հարկ էր լինում գլխատել, հիմա ամեն ինչ գնում է իր հունով: Ներքևի հասկերն իրենք կպոկեն իրենցից բարձր եղած գլուխները: Ավելին, վերևիններն իրենք կպոկեն իրենց գլուխը, միայն թե չտարբերվեն:

Ես արդեն ասացի, որ այս ոչնչությանը, որին իսկի մարդ էլ չես անվանի, արմատախիլ անելը դժվար և հետևողական աշխատանք է պահանջում: Բայց եթե չխնայեք ձեր ջանքն ու եռանդը, արդյունքը երաշխավորված է: Թվում է, թե մեծագույն մեղսավորներին կորստյան մատնելն ավելի դյուրին է: Բայց այնքան էլ այդպես չէ: Նրանք անկանխատեսելի են: Դուք նրանց հետ զվարճանում եք շուրջ յոթանասուն տարի, և յոթանասունմեկին, խնդրեմ, Թշնամին փախցնում է նրան ձեր քթի տակից: Բանն այն է, որ նրանք կարող են ապաշխարել: Գիտեն, որն է իրենց մեղքը: Նրանք պատրաստ են դրժել բոլոր պայմանագրերը, պայմանականությունները հանուն Թշնամու, ինչպես նախկինում դրժել էին հանուն մեզ: Բոռ որսալն ավելի դժվար է, քան փղին դիմահար սպանելը, բայց եթե վրիպես, փիղն ավելի մեծ վնաս կհասցնի:

Ես ինքս, ինչպես արդեն նշեցի, աշխատում էի հիմնականում անգլիական հատվածում, և մինչ օրս ավելի շատ այնտեղից եմ լուրեր ստանում: Գուցե այն, ինչ ասելու եմ, ձեր գործունեության վայրերին լիովին չհամապատասխանի: Այդ դեպքում տեղ հասնելուն պես կատարեք անհրաժեշտ շտկումներ: Եթե ​​այս ամենը առհասարակ կիրառելի չէ, ապա փորձեք ձեր երկիրը հնարավորինս նմանեցնել Անգլիային:

Այս բազմախոստում աշխարհամասում «Ես քեզնից վատը չեմ» սկզբունքն արդեն ներթափանցել է կրթական համակարգ: Թե որքան խորը` դեռ չեմ կարող ասել, և այնքան էլ կարևոր չէ: Ուղղության տենդենցը հասկանալով, կարող ենք հեշտությամբ կանխատեսել, թե դրանից ինչ դուրս կգա, հատկապես` մեր աջակցությամբ:

Այսօրվա կրթությունը խարսխված է այն մոտեցման վրա, որ հիմարներին ու ծույլերին չպետք է նվաստացնել, այլ կերպ ասած ՝ նրանք չպետք է կռահեն, որ իրենք ինչ որ բանով տարբերվում են խելացիներից և աշխատասերներից: Ինչպիսին էլ լինի տարբերությունը, պետք է թաքցնել: Ինչպե՞ս: Տարբեր մակարդակներում՝ տարբեր ձևերով: Համալսարանում ավարտական ​​քննություններին այնպիսի հարցեր են դրվում, որպեսզի բոլորը կարողանան պատասխանել: Ընդունելության քննություններին այնպիսի հարցեր, որպեսզի բոլորը կարողանան համալսարան ընդունվել ՝ անկախ նրանից՝ մտադի՞ր են արդյոք հետագայում կիրառել բարձրագույն կրթությունը: Դպրոցականներին, ում խելքի բանը չէ քերականությունը կամ թվաբանությունը, թույլ են տալիս զբաղվել նրանով, ինչով տանն էին զբաղվում. ասենք, թխել զատկական բուլկիներ, և այն կոչել «մոդելավորում»: Կարևորը` ոչ մի կերպ չակնարկել, որ իրենք տարբերվում են այն աշակերտներից, ովքեր ջանասիրաբար սովորում են:

Անկախ նրանից, թե ինչ անհեթեթությամբ են զբաղված, պետք է դրան «նույնքան լուրջ» վերաբերվել (Անգլիայում սա հաջողությամբ ներդրվեց): Ավելին, առաջավոր աշակերտներին շուտով կթողնեն նույն դասարանում, որպեսզի մյուսներին չվիրավորեն (անողորմ Բեհեղզեբուղ, տես ինչ են մտածել): Մի խոսքով, հիմարն իրավունք ունի սովորելու իր հասակակիցների հետ, իսկ որևէ պատանի, ով ունակ է հասկանալու Էսքիլեսին կամ Դանթեին, թող լսի, թե ինչպես են վանկերով կարդում. «Կա-տուն պա-տու-հա-նի գո-գին է»:

Մի խոսքով, երբ ժողովրդավարական սկզբունքը («Ես ավելի վատը չեմ…») պատշաճ կերպով ներդրվի, մենք կարող ենք հուսալ, որ առհասարակ կրթություն այլևս չի լինի: Կվերանա սովորելու իմաստը և անկիրթ երևալու վախը: Այն քչերին, ովքեր դեռ ծարավի են գիտելիքի, կնստեցնեն իրենց տեղը, որպեսզի աչքի չընկնեն: Ասենք ուսուցիչներն էլ (ավելի ճիշտ՝ դայակները) ժամանակ չեն ունենա նրանցով զբաղվելու. քանի բթամիտի դեռ պետք է խրախուսեն, քանի հիմարի սփոփեն: Մեզ այլևս պետք չի լինի մարդկանց մեջ ինքնագոհություն և տգիտություն ներարկել: Իրենք գլուխ կհանեն:

Իհարկե, սա կգործի միայն այն դեպքում, եթե բոլոր դպրոցները լինեն պետական: Բայց անհանգստանալու կարիք չկա, հավասարեցումն իր գործը կանի: Հարկերը հաջողությամբ կվերացնեն հենց այն շերտը, այն մարդկանց, ովքեր զոհողությունների էին գնում, որպեսզի իրենց երեխաները որակյալ կրթություն ստանան: Այս շերտի ոչնչացումը սերտորեն կապված է վերը նշված սկզբունքի հետ: Ըստ էության, այս խավից են հիմնականում սերել գրեթե բոլոր գիտնականները, փիլիսոփաները, աստվածաբանները, բժիշկները, նկարիչները, քանդակագործները, ճարտարապետները և բանաստեղծները: Ահա իսկապես առողջ ու բերքառատ հացահատիկի խուրձ: Ինչպես արդարացիորեն նկատել է մի անգլիացի քաղաքական գործիչ. «ժողովրդավարությանը ականավոր մարդիկ պետք չեն»: Պետք չէ հարցնել նրան, թե հատկապես ինչ նկատի ունի. «Ժողովրդավարությունը այդ մարդկանց կարիքը չունի՞», թե՞ «չի ուզում, որ նրանք լինեն»: Բայց մենք ձեզ հետ միասին պետք է դա պարզենք: Չէ որ այստեղ կրկին Արիստոտելի կողմից առաջադրված հարցն է մեջտեղ գալիս:

Մենք դժոխքում շատ ուրախ կլինեինք, եթե վերանար ժողովրդավարությունը բառիս նեղ, քաղաքական իմաստով: Ինչպես կառավարման ցանկացած ձև, այն հաճախ աշխատում է ի շահ մեզ, բայց մյուսներից ավելի հազվադեպ: Բայց մեր, դիվային իմաստով («ինչպես բոլոր մարդիկ …», «քեզնից վատը չեմ»), այն հաջողությամբ կհաղթահարի քաղաքական ժողովրդավարությունը:

Ժողովրդավարությունը բառիս ստորին իմաստով (այսպես կոչված «ժողովրդավարական ոգին») ստեղծում է առանց մեծ անհատների ազգ, կիսագրագետներից, բարոյապես անկայուններից, քանի որ նրանց մանկությունից են աչքաթող արել, բացարձակ կամազուրկներից, քանի որ նրանց ողջ կյանքում դայակություն են արել, ծայրաստիճան ինքնավստահ (տգիտություն + շողոքորթություն) մարդկանցից կազմված ազգ: Սա հենց այն է, ինչ մեզ պետք է: Երբ այդպիսի ժողովուրդը բախվում է մյուսի հետ, որի երեխաները դպրոցում ջանասիրաբար աշխատել են, տաղանդավորները քաջալերվել, տգետներին իրենց տեղն է ցույց տրվել, կարող է միայն մի բան պատահել…

Վերջերս մի ժողովրդավարություն զարմացել էր, որ ռուսներն իրենցից առաջ են անցել տիեզերագնացության մեջ: Մարդկային կուրության ինչ հրապուրիչ օրինակ: Եթե ​​ամեն ինչ ծառայում է համահարթեցմանը, ապա որտեղի՞ց պետք է ի հայտ գան ականավոր գիտնականներ:

Մենք պետք է նպաստենք այն վարքին, այն սովորություններին, այնպիսի մտածողությանը, որոնք այնքան հաճելի են ժողովրդավարության համար, քանի որ հենց դրանք էլ, եթե ազատություն տաս, կոչնչացնեն ժողովրդավարությունը: Դուք գուցե հարց տաք՝ իսկ ինչու՞ մարդիկ չեն տեսնում դա: Լավ, ասենք թե Արիստոտել կարդալը ժողովրդավարական չէ, բայց ֆրանսիական հեղափոխությունը կարող էր հուշել, որ արիստոկրատների սիրելի վարքը ոչնչացրեց արիստոկրատիան: Ներդրեք սա ձեր կառավարման ձևի մեջ և վերջ:

Այնուամենայնիվ, ես չէի ցանկանա ավարտել այս նոտայի վրա: Ոչ մի դեպքում չպետք է ենթարկվենք այն մոլորությանը, որը մենք ջանասիրաբար ներդնում ենք մեր զոհերի գիտակցության մեջ. գաղափարը, թե ազգերի ճակատագիրն ավելի կարևոր է, քան անհատի ​​հոգու ճակատագիրը: Մեզ պետք է, որ ազատ երկրների թիվը գնալով նվազի, իսկ ստրկատիրական երկրների թիվն ավելանա ոչ թե այն պատճառով, որ դա հաճելի է, այլ որովհետև այդպես ավելի մեծ է հավանականությունը, որ բազմաթիվ հոգիներ կկործանվեն:

Միայն առանձին անհատը կարող է փրկվել կամ կործանվել, դառնալ Թշնամու որդի կամ մեզ կերակուր: Հեղաշրջումները, պատերազմները, սովը լավ են միայն որպես միջոց, նպատակը` չարությունն է: «Ես քեզնից ոչնչով վատը չեմ» սկզբունքը հրաշալի կերպով քայքայում է ազատ հասարակությունները, բայց նաև իբրև նպատակ է լավը: Այդպիսի հոգեվիճակը աներկբա բացառում է խոնարհությունը, ողորմածությունը, ուրախությունը, գոհաբանությունը և ակնածանքը: Մի խոսքով, արգելափակում է Թշնամու մոտ տանող գրեթե բոլոր ճանապարհները…

Իսկ հիմա անցնենք ամենահաճելիին: Ինձ պատիվ է վիճակվել ձեր անունից կենաց ասել Ամենաստորագույնի և մեր ուսումնարանի համար: Լցնենք բաժակները: Բայց ի՞նչ եմ տեսնում: Ինչ հիանալի բույր է տարածվել: Չեմ սխալվե՞լ ես արդյոք: Հետ եմ վերցնում բոլոր դժգոհություններս: Ի հեճուկս ամեն ինչի, մեր մառաններում կա փարիսեցիական, ամենաբարձր որակի: Հրաշալի է, հրաշալի… Կարծես հին բարի ժամանակները լինեն: Խորը ներշնչեք այս բույրը, պարոնայք: Պահեք գինին լույսի հանդիման: Գիտե՞ք արդյոք, թե ինչպես են պատրաստում այս գինին: Որպեսզի այսպիսի փունջ ստացվի, մի տակառի մեջ են լցնում տարբեր տիպի փարիսեցիների. նրանց, ովքեր երկրի վրա ամենակատաղի ձևով էին ատում միմյանց: Ոմանք կենտրոնացել էին կանոնների պահպանման վրա, ուրիշները` մասունքների ու տերողորմյաների, մի այլ խումբ` տաղտկալի խստությունների և մանր ծիսական պահեցողության (խաղաքարտերից, գինուց, ներկայացումներից): Փոխարենը ամեն մեկն էլ վստահ էր իր արդարության մեջ, մինչդեռ իրենց հայացքների և Թշնամու կամեցածի միջև տարբերությունը գրեթե անսահման է: Նրանց հավատի մեջ կենդանի էր միայն ատելությունը առ այլադավանները: Հայհոյանքը նրանց ավետարանումն էր, զրպարտությունը` սաղմոսերգությունը: Ինչպես էին նրանք ատում միմյանց այնտեղ, որտեղ շողում էր արևը: Որքան սաստիկ են ատում հիմա, երբ միավորվել են հավիտյանս:

Հայտնվելով միասին՝ նրանք այնքան զարմացան, այնքան զայրացան, անզղջում կատաղությունն այնքան թունավորեց նրանց, որ խմիչքն իսկապես բոցավառվում է: Տեսեք, ինչպիսի խավար բոց է: Մեզ համար վատ կլինի, ընկերներս, եթե երկրագնդի երեսից անհետանա այն, ինչ մարդկանց մեծ մասը կոչում է «կրոն»: Այս երևույթը մեզ ապահովում է առավել հետաքրքիր, անգերազանցելի մեղքերով: Չարության նուրբ ծաղիկը աճում է միայն սրբության ստվերում: Ոչ մի տեղ մենք այնքան չենք հնձում, որքան զոհասեղանի աստիճաններին:

Ձերդ խավարագույններ, անպատվելիներ և դուք, անողորմ պարոնայք, եկեք խմենք մեր դժոխափրկիչ ուսումնարանի կենացը»:

 

Արի

Էռնեստ Հեմինգուեյն ասել է . «Աշխարհը լավ տեղ է և պայքարելու համար՝ արժանի»:

Ֆինչերի ֆիլմի հերոսն էլ սա մեջբերելով՝ ասաց.

- Ես համաձայն եմ երկրորդ մասի հետ:

Եվ եթե ամեն բան նախօրոք որոշված է, կամ կյանքիս բնույթն էնպիսին է, որ տակավին մեզ ծալում, ճմռթում ու թողնում է քամիների քմահաճույքին, որ վերքեր է բացում՝ չթողնելով չորացնել, որ տալիս է այն, ինչն այդքան պետք է ու հաջորդ վայրկյանին խլում՝ թողնելով մեզ՝ ինքներս մեզ, կորած ու ցնորված՝ հրեշների մեջ. թողնելով մեզ երբեք չլցվող փոսեր, դատարկություններ ու սև խոռոչներ, որոնց մեջ հայտնի չէ, թե ինչ կգտնվի կամ չի գտնվի էլ երբեք. դատարկություններ, որ ամեն աշուն ու գարուն լցվում են ջրով՝ կեղտաջրով: Հետո խոնավացած ցեխ են դառնում, տարածվում ամբողջ մարմնով ու էությամբ մեկ: Եվ չկա մի մեծություն և չկա մի իմաստ մեծագույն. միայն գուշակում ու սպասում, և հույս ու անօգնականություն: Մի՞թե սխալ տեղ ենք մենք ընկել կամ սխալ ենք ստեղծվել մենք:

Մի կյանքում այդքան սիրուն ու չհասկացված, այդքան սիրված ու չգնահատված, այդքան իմացած, բայց դեռ ոչինչ նույնիսկ չգուշակած, այդքան ապրած ու չապրած, մի կյանք ու այդքան չկյանք, չկանք, կանք ու չկանք:

Եվ սփոփանքներ անհիմն՝ այդքան վատշաքար ու այդքան օդանման անտեսանելի և այդքան օդանման շնչելի ու անհրաժեշտ: Եվ սիրունություններ՝ այդքան մոտիկ ու հեռու, այդքան ապրեցնող ու վայրկյանահորդ: Եվ մարդ՝ այդքան դաժան ու անտեր.  մարդ՝ այդքան մութ ու փայլուն՝ ասես մի փոքր տիեզերք, մարդ՝ այդքան մարդ, և մարդ՝ տմարդի՝ մի բուռ աստղափոշում:

Փոքր ու թույլ, մեծ ու մեծագործ, իմաստուն և անտեղյակ ու ցնորված՝ կյանքից ու գիժ՝ կյանքով, արի՜, արի փնտրենք իմաստներ ու պահենք սիրուն՝ սիրով ու մարդկությամբ մեր. ե՜կ գնանք ու գտնենք գնացածների համար հարմար մի տեղ: Սպասի՜ր ինձ, որ սփոփենք մեր հոգին ելևէջաափոշով ու օշարակաչրով մի տաք ու քամոտ երեկոյի, երբ աստղերն ունեն մարդանուններ, խոտը՝ գույնն ապագայի, որ ցույց չի տա լուսինը գիշերվա վազքին մեր ու փախուստին, և օդն անցյալաբույր է ու լռությունն՝ ամայի:

Բռնի՜ր ձեռքս, ընկե՛ր հողամարմին. մե՜կ, երկու, երեք և վերջ, մեկ, երկու, երեք և …