zarine kirakosyan

Չավարտված պատերազմ

Ես  հիշում եմ. մեկ-մեկ ժպտում էինք,

Ու չէինք զգում դժոխքը մեզ կուլ տված,

Պատերազմը տաք վերք էր,

Նոր կոտրած ոտքի պես տաք էր,

Ցավը գալու էր հետո, բութ, առանց ընդհատման:

 

Տատս օրագրում պատմում էր.

«Վարդանը  պոստում էր,

Լվացք էի անում»,

Ո°վ  էր պատերազմի

Ժամանակ լվացք անում, այ կին,

Տուն մաքրում  հանձնելուց առաջ,

Ու  կեր տալիս հավերին:

 

Մենք  ապրեցինք պատերազմի ժամանակ ձեր պես,

Նախաճաշ սարքեցինք,

Մաքրեցինք պահարանի  փոշին,

Իմացանք ստիպված ապրելը որն է:

 

Ես կարծում էի 90-ականներին մութ ու ցուրտ,

Ցերեկը մութ ա եղել, ամռանը` ցուրտ,

Բոլորը տխուր մի անկյունում նստած են եղել  միշտ,

Մեր երեխաները չգիտեմ` ինչ կմտածեն մեր մասին,

Կհավատա՞ն մեր ժամանակներին:

 

Թումանյանը ասում էր. «Ապրե՜ք երեխեք, բայց մեզ պես չապրեք»:

Ես կարծում էի, դա մի իմիջիայլոց կենաց ա, «Ողջ եղեք»-ի պես:

Տատիս պես թոռներիս կասեմ.

«Մենակ կռիվ չլինի»,

Կհուսամ, որ չեն հասկանա:

 

Մեկ-մեկ մի երկու բառ ա հասնում կոկորդիս

Ու դուրս գալու տեղ չի գտնում,

Մեր շուրջն էլ  տխրություն տեղավորելու տեղ չկա,

Եկել եմ սարերին պատմեմ:

 

Պատերազմի մասին հնարավոր ա  լռել,

Աչքերը չթարթել, հետո  թուքը կուլ տալ,

Հնարավոր ա գրել ցաքուցրիվ,

էդպես էլ ոչինչ չասելով,

Հետո շարունակել լռել…

Զինվոր եղբայրներս

Միշտ հպարտացել եմ, որ հայ եմ։ Հպարտացել եմ, որ ազգս ունի հազարամյակների պատմություն։ Հպարտացել եմ, որ թշնամիների հյուսած դավերը կարողացել ենք հաղթահարել, ժամանակ առ ժամանակ՝ շրջանցել։

Հայաստանն իր պատմության մեջ գրեթե չի ունեցել որևէ ժամանակաշրջան, երբ լինեին խաղաղ սահմաններ, չունենար կորստի վախ։ Հիմա ևս ապրում ենք ալեկոծված պետությունում, վախի մեջ։ Վախենում ենք ինքներս մեզ և յուրաքանչյուր հայի համար, վախենում ենք, որ մի օր այն հողի վրա, որը համարում ենք մերը, մեր պապականը և, որի վրա ամուր կանգնած ենք, կկանգնի թշնամին և իր ցնծությամբ կպղծի մեր հայրենին։ Վախենում ենք մեր զինվորների համար։ Եվ կապ չունի, որ նրանց 90 տոկոսից ավելիին անգամ չենք էլ ճանաչում։ Ամեն զինվորի կյանքի հետ մեզնից մի կտոր ճանապարհում ենք, ամեն զինվորի հեռանալով մեզնից մի մասնիկ ուղարկում ենք երկինք։ Ամեն զինվորի զոհվելուն պես ավելի ու ավելի ենք հասկանում մեր կյանքի գինն ու մեր պարտավորությունները։ Մեր զինվորների ուժն ու կամքը աշխարհում երևի էլ ոչ ոք չունի և չի էլ ունենա։

Պատերազմ է…

Դրսում, ներսում, մտքում, ամենուր պատերազմ է ու կռիվ։ Իսկ մեր հոգում դուք եք, տղե՛րք։ Մեր հույսն ու վստահությունը դուք եք, տղե՛րք։

Հիմա, առավել քան երբևէ, հպարտանում եմ իմ եղբայրներով, իմ զինվոր եղբայրներով, ովքեր իրենց մի խոսքով անգամ հավատ են ներշնչում։

Ուզում եմ երբեք չկորցնել հպարտությունս և շարունակել ապրել գլուխս բարձր այն պատճառով, որ հայի ոգի և հզոր ազգ ունեմ։

mariam tonoyan

«Ուխտագնացություն Արևելք»

Կան հեղինակներ, որոնց գործերին մոտենալուց առաջ կարիք է զգացվում ծանոթանալու նրանց ապրած կյանքին, սիրելի հեղինակներին, նախընտրած երաժիշտներին, հոգեկան ու ֆիզիկական կացությանը՝ ստեղծագործության ծնունդի պահին, հոգևոր-կրոնական կողմնորոշմանը կամ նույնիսկ այնպիսի տերմինների ու ոլորտների, որոնց հետ այս կամ այն պատճառով առնչվել է հեղինակը։ Այդ մարդկանց թվին է պատկանում նաև գերմանացի նշանավոր գրող Հերման Հեսսեն։ Կա կարծիք, որ Հեսսեի գրելաոճը կամ իսկույն սիրվում է ընթերցողի կողմից, կամ բացարձակապես վանում նրան։ Պատճառը երևի թե դժվարամատչելիությունն է ու պատկերների հստակության բացակայությունը։ Երբեմն գիրքն ավարտելիս ես ինքս ինձ հարցնում եմ՝ իսկ ինչի՞ մասին էր այն։ Պատասխանները տարրալուծվում են երկու ուղղություններով․ մի կողմում պատկերն ու ապրումն է՝ բարդ ու դժվարահաս, մյուս կողմում սիմվոլը՝ պարզ ու ոչ մի ենթիմաստ չթելադրող։ Մարդկային գիտակցությունը սիրում է ամեն պարզ բան վերծանել բարդ կառույցների ու դրանցում խորհուրդ փնտրել, բայց շատ հարցերի պատասխաններ երբեմն հենց մանրուքների մեջ են։ Հեսսեին բնորոշ է նյութին, երևույթին երկու առանցքներով օժտելը՝ ներքին և արտաքին, արդ՝ նրա ստեղծագործությունները երբեմն սիմվոլիզմի ժանրից հեշտությամբ վերածվում են ինքնակենսագրականի։

Վերջին տարիներին միմիայն Հեսսե ընթերցելուց ու վերընթերցելուց հետո միայն համարձակությունս ներում է բարձրաձայնել իմ անձնական լուծումներից մեկը նրա «Ուխտագնացություն Արևելք» ուտոպիայի բովանդակության մասին, չնայած այն բանին, որ «բառերը չեն նպաստում գաղտնի իմաստների ըմբռնմանը, խանգարում են դրան»։

Հեսսե ընթերցելիս իմ ամենասիրելի պահը ծանոթագրություններում ինչ-որ բառի կամ արտահայտության բացատրությունները կարդալն է։ Այդ «արարողակարգի» շնորհիվ էլ ես մի բոլորովին այլ դիտանկյուն բացահայտեցի «Ուխտագնացություն Արևելքը» վերլուծելիս։ Նախ, հարկ է նշել, որ գրքում առկա են և իրական, և մտացածին կերպարներ ու տեղանուններ։ Մտացածին կերպարներից շատերն իր այլ ստեղծագործություններում հանդիպող կերպարներ են, որոնց կերտած հեղինակը այստեղ նրանց որպես ընկեր կամ ուղեկից է ներկայացնում։ Դրանցից մեկը Լեոն է, որը, ինչպես ենթադրվում է, եղել է նաև Հեսսեի սիրելի կատվի անունը։ Եթե հաշվի առնենք գրքում պատմվող իրական հերոսների մասնակցությամբ իրադարձությունների համընկնումները տվյալ շրջանում կամ նախկինում Հեսսեի կյանքում տեղի ունեցած իրադարձությունների հետ, կարելի է ենթադրել, որ Լեոյի կերպարը հենց իր կատվի վերամարմնավորումն է վեպում։ Այս դեպքում ինչի՞ մասին է գիրքը, որը կարելի էր բոլորովին այլ կերպ ընկալել։

Հեսսեն ունեցել է կրոնական, աստվածաբանական բազմաճյուղ հետաքրքրություններ, և չկան հավաստի տվյալներ, որ նա երբևէ որևէ կրոնի պատկանելիություն ունեցել է։ Արևելք ուխտագնացությունը՝ Լույսի, Ճշմարտության հասնելու ուղին, կյանքի ու երազանքի ճանապարհն էր՝ յուրաքանչյուրի համար անհատական ու տարբեր։ Այդ ճանապարհը հաղթահարելու միակ ուղեկիցը հուսահատությունն է, որը բացակայում է միայն արթնացածների ու երեխաների մոտ։

Կարծում եմ, Հեսսեն այդ հուսահատությունն զգացել է կամ պարզապես փորձել է ցույց տալ ամենապարզ օրինակով, երբ ենթադրենք, կորել էր իր կատուն, որին նա Լեո էր կոչում։ Նա այդ կորուստը ներկայացնում է այսպես․ «Որքան մեզ համար ավելի ու ավելի որոշակի էր դառնում նրա կորուստը, այնքան կարծես ավելի կարևոր էր դառնում նրա անհրաժեշտությունը»։ Այո, կատուն, երբ նրան կապվում ես, արժեքավոր ու հարազատ է դառնում, չնայած նրան միշտ որպես երկրորդական կերպար ենք ընդունում կյանքում (ինչպես Լեոյին, ով այս ստեղծագործությունում որպես ծառա էր ներկայացված)։ Լեոյի միջոցով Հեսսեն իրեն հատուկ այլաբանությամբ ներկայացնում է ծառայության ու սպասավորության փիլիսոփայությունը․ «Ինչը երկար է ուզում ապրել, պետք է ծառայի։ Իսկ ինչը իշխել է ուզում, երկար կյանք չի ունենում»։ Ահա կորստի գիտակցական հուսահատության մեջ նրանում արթնանում է վերստյան գտնելու հավատը, որն «ամրակայուն  էր ու վստահություն էր ներշնչում», և նա պնդում է, որ հավատն իրականությունից զորավոր է։ Լեոն կարողանում էր քաղցրահունչ մեղեդիներ սուլել (երևի թե ակնարկում է իր կատվի հաճելի մլավոցը, որը հնչում էր «անսովոր բարեբանությամբ ու բնականությամբ»)։ Հետաքրքիր է, որ տարիներ անց (իրականում դա կարող է ավելի փոքր ժամանակահատված եղած լինել) հեղինակը հենց սուլոցը ճանաչելով է գտնում Լեոյին, որը, սակայն, (ինչպես հատուկ է կենդանիներին) չի ճանաչում նրան։ Վերջինիս քայլվածքի նկարագրությունը կարդալիս կարելի է պարզապես մի պահ հիշել, թե ինչպես են քայլում կատուները․ «երանավետ քայլքով ցած էր ընթանում նա երեկոյան փողոցի միջով, հազիվ միայն լսելի, բարականերբան ոտնամաններով»։ Անտեսվելով իր երբեմնի ընկերոջ կողմից՝ հեղինակը հետևում է նրան թփերի միջով, որպեսզի չկորցնի տեսադաշտից։ Ի՞նչ կարող էր սովորեցրած լինել կատուն հեղինակին․ դե իհարկե, խաղալ։ Լեոն ասում է․ «Խաղը հենց ինքը կյանքն է որ կա, գեղեցիկ ու երջանկավետ կյանքը․․․»։ Երբ հեղինակը խնդրում, փորձում է հասկանալ, թե արդյոք նա իրո՞ք մոռացել է իրեն, Լեոն պատասխանում է, որ նա մարդկանց ճանաչողներից չէ, բայց օրինակ շներին, թռչուններին, կատուներին շատ լավ է ճանաչում։ Իսկ այնուհետև Լեոյի սուլոցի վրա հայտնվում է գելխեղդ մի շուն։ Հուսահատության մեջ հեղինակն ի վերջո գիտակցում է, որ Լեոն ընդհանրության մեջ էր գտնվում իրեն շրջապատող ամեն ինչի հետ, միայն ոչ իր հետ, չնայած այնքան սիրում էր նրան ու կարիքը զգում։

Այս պատկերները, սակայն պարզագույններն են, որոնք կարելի է նկատել այս փոքրածավալ, բայց թաքնախորհուրդ ստեղծագործության մեջ, որտեղ յուրաքանչյուր ընթերցող կարող է այլ նշանակություն ու խորություն որսալ։ Սա սիմվոլները կենսագրական դրվագների վերածելու անշուք մի փորձ էր, որը գուցե բնավ էլ իրականության հետ ընդհանուր եզրեր չունի, սակայն հեսսեասեր ընթերցողի համար, հավանաբար, նոր, անսովոր պարզ դիտանկյուն է:

gayane stepanyan new

Երազանքից նպատակ

Երազանքն է, որ կյանքին իմաստ ու գույներ է հաղորդում, բայց ամենակարևորը այն է, որ երազանքդ դառնա նպատակ, քանի որ այդպես կյանքի գույները մեկ այլ երանգ են ստանում:

Ես չափից շատ եմ սիրում երազանքներ պահել ու հույսս միայն ինձ վրա դնելով շարունակում եմ դրա վրա շատ ջանք թափել և ինքս եմ այն ի կատար ածում, իհարկե Աստծո բարեհաճությամբ: Դա նշանակում է, որ այն, ինչ ես մտապահել էի, ինձ համար արդեն լոկ երազանք չէ, այլ արդեն նպատակ:

Ինձ ճանաչողները կհաստատեն, որ ես ամեն առիթ փնտրում եմ, որպեսզի ծանոթանամ ինչ-որ վայրի, կամ մեկ այլ ժողովրդի մշակույթի հետ, բայց դրա հետ մեկտեղ ունեմ անկայուն բնավորություն։

Ֆլեքս 2021-ը ինձ համար արդեն նպատակ էր դարձել, սակայն ես որոշել էի դրա վրա աշխատել 2 ամիս առաջ, ու այդպես էլ, չեմուչում անելով, մտածելով, որ չեմ հարմարվի նոր նիստուկացի, երկմտում էի, բայց մայրիկիս ասած` ռիսկը գործի կեսն է, որոշեցի ամուր կամք ունենալ  և գոնե մեկ ամսում անել 3 ամսվա բացթողումս։

Ուզում եմ, որ մեր բոլոր պատանիները հենց այս պահին թողնեն իրենց այնքան էլ  ոչ օգտակար հոբբիները և վազեն իրենց նպատակի հետևից, քանզի այսօր մեզ պետք են ավելի գիտակ երիտասարդներ` երկիրը բարգավաճ դարձնելու համար։

seyran soghoyan

Մայրերը

Մի օր եկեղեցում կատարվեց իմ կյանքի ամենացավոտ հանդիպումներից մեկը։ Եկեղեցում ինձ մոտեցավ մի  զոհված զինվորի մայր՝ շատ հուզված, ճերմակած, տխուր ու ծերացած։ Ինձ գրկեց ու առողջություն ցանկացավ՝ արցունքն աչքերին։ Չեմ կարող բացատրել, թե ինչ կատարվեց հետս։ Նա ինձ ասաց, որ այս աշխարհում լրիվ մենակ է մնացել։ Ժպտաց ինձ ու գնաց՝ շարունակելու աղոթքը։ Նույնիսկ այս պարագայում նա չէր կորցրել իր հավատը, շարունակում էր աղոթել՝ իր որդու խաղաղ քնի ու հանգստության համար։

Եկեք մենք էլ ամեն վայրկյան աղոթենք նրանց  համար, որովհետև մեր խաղաղ քնի համար նրանք քնեցին հավերժ։

Աստված թող համբերություն և ուժ տա բոլոր որդեկորույս մայրերին։

Ապրել պատերազմից հետո

Պատերազմ… Մի բառ, բայց անքա՜ն ցավոտ։ Այնքան բան կա ասելու պատերազմի մասին… Մենք չէինք հասկանում այդ ամենը, անգամ Քառօրյայի ժամանակ չէինք գիտակցում` ինչ է կատարվում։ Այնինչ Աստված չխղճաց մեզ. ստիպեց գիտակցել այդ ցավը, ստիպեց հասկանալ` ինչ է նշանակում հոգու ցավ, երբ շատ ուժեղ է ցավում, բայց չես հասկանում որտեղդ… Ստիպեց ամեն անգամ փողոց դուրս գալիս, քայլելիս, խոսելիս հուզվել, ամեն անգամ ժպտալիս մեզ մեղավոր զգալ, չկարողանալ անցնել Հերոսների փողոցներով ու նայել նրանց հարազատների աչքերի մեջ։

Գնացին տղերքը… Չէ՛, պատերազմը տարավ, տարավ՝ անվերադարձ…

Սեպտեմբերի 27: Ահա սկսած այս չարաբաստիկ օրից երկիրս սև հագավ։ Սև հագավ նաև քաղաքս՝ փոքրիկ Եղվարդս։ Ո՞վ կմտածեր, որ մեր հասակակից «փոքր» տղաները այնքան մեծացան, որ իրենց կյանքը տվեցին մեզ համար… Մեր անմահ Հերոսներից է Լևոն Հովհաննիսյանը։

Լևոնը ծնվել է 2001 թվականի դեկտեմբերի 19֊ին Եղվարդ քաղաքում։ Միջնակարգ դպրոցին զուգահեռ հաճախել է նաև երաժշտական դպրոց՝ դաշնամուրի բաժին, մասնակցել է մի շարք մրցույթների և փառատոնների, ինչպես նաև Վիքի խմբագիր էր։ Ընդամենը 3  ամսվա ծառայող էր, երբ պատերազմը սկսեց։ Պատերազմի առաջին օրերից եղել է առաջնագծում։ Սեպտեմբերի 27֊ից պարբերաբար զանգել է հարազատներին և ասել, որ ամեն ինչ կարգին է։ Սկզբում մորն ասել է, որ նորակոչիկներին դիրքեր չեն տարել, սակայն հայրը, ով պայմանագրային զինծառայող է, առաջին օրվանից էլ իմացել է, որ որդին առաջնածում է։ Ծնողները նրա զոհվելու կոնկրետ օրը չգիտեն։ Վերջին անգամ զանգել է հոկտեմբերի 14֊ին և կրկին ասել, որ ամեն ինչ կարգին է։ Այդ օրվանից և պատերազմի ավարտից հետո երկար ժամանակ հարազատները ոչ մի լուր չեն ունեցել։ Դեկտեմբերի 14֊ին հայրը զանգ է ստացել արցախցի զինվորականներից մեկից, ով նրան ասել է, որ ցուցակներում կա Լևոն Հովհաննիսյան անուն-ազգանունով զինծառայող, ում մարմինը գտել են Հադրութի և Վարանդայի մեջտեղում գտնվող հատվածից։ Նրա գրպանում բանկային քարտ է եղել, և հենց այդ քարտի միջոցով էլ ճշտել են, որ այն իսկապես պատկանել է Լևոնին, և որ գտնված մարմինը Լևոնինն է։ Դեկտեմբերի 15-ին մարմինը ուղարկել են Սևանի դիահերձարան և ասել, որ պետք է սպասել ԴՆԹ  թեստի պատասխանին։ Սակայն հայրը չի սպասել և հաջորդ օրը գնացել է Սևան։ Դատաբժիշկը նրան ցույց է տվել Լևոնի լուսանկարները, և հայրը միանգամից ճանաչել է որդուն։

Լևոնին հուղարկավորել են դեկտեմբերի 19֊ին՝ իր ծննդյան օրը։ Հունվարի 28-ին՝ բանակի կազմավորման 29֊ամյակի օրը, նրա քառասունքն էր։

Մենք շարունակում ենք ապրել… Կամ ուղղակի սպանել ժամանակը… Իսկ ի՞նչ է նշանակում ապրել պատերազմից հետո: Իսկ հնարավո՞ր է ապրել պատերազմից հետո…

Հարցեր, որոնք ունեն մխիթարություններ պատասխանների տեսքով, սակայն չունեն պատասխաններ։

Բոլորն են իրենց հարց տվել. ինչու՞ հենց դուք։ Ինչու՞ հենց մեր սերունդը։

Կարծում եմ մենք դարերի ամենաբախտավոր սերունդներից ենք, եթե ոչ՝ ամենաբախտավորը։ Մենք կարողացել ենք ճանաչել ՀԵՈՍՆԵՐԻ, նրանց հետ հաճախել նույն ուսումնական հաստատություն, ապրել նույն քաղաքում…

Բարձր երաժշտություն, ժպիտներ, ծիծաղ, ուրախ երեկոներ, տոներ. այս ամենը կորցրել են իրենց գույները։ Եթե անգամ ժպտում ենք կամ մասնակցում միջոցառումների, մեկ է, ցավը չի պակասում, որոշ դեպքերում նաև ավելանում է, երբ լսում ենք նրանց երգերը, կամ այն ստեղծագործությունները, որոնք նրանց կողմից հնչում էին հաճախ և անկրկնելի…

Այժմ բոլորը փախչում են. վախենում են նոր պատերազմից։ Ես չեմ մեղադրում  որևէ մեկին: Բոլորն էլ անհանգստանում են իրենց համար։ Բայց մի պահ եկեք մեզ հարց տանք. «Փախչելով ու՞մ ենք թողնում մեր երկիրը, մի՞թե մենք կարող ենք մեր տղաների կյանքի գնով պահված երկրում թույլ տալ, որ ապրեն թուրքն ու ադրբեջանցին»։ Եթե ուզում ենք առաջ շարժվել, թեկուզ միայն մեր Հերոսների համար, պետք է գիտակցենք, որ նրանք իրենց կյանքով ոչ թե մեզ նվիրել են ԱԶԱՏ ՈՒ ԱՆԿԱԽ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ապրելու հնարավորություն, այլ դատապարտել են դրան։ Մենք չենք կարող մոռանալ ամեն ինչ, երկիրը թողնել և փախչել: Մենք չունենք դրա իրավունքը։ Մենք պետք է ապրենք մեր երկրում։ Ու պետք է ապրենք գիտակցելով, ոչ թե մտածելով, որ մեզ այստեղ «գերեզմաններն են պահում»…

Քաթար 2022֊ը իրականանալի նպատակ է

Հայկական ֆուտբոլը վերջին տարիներին վերելք է ապրում։ Ակումբային ֆուտբոլը  զարգանում է, ասպարեզ են գալիս ծագող աստղեր։ Հավաքականում  հաճելի մթնոլորտ է. ֆեդերացիան երկրի գլխավոր թիմի ղեկը վստահել է իսպանական մարզչական շտաբին՝ փորձառու մասնագետ Խոակին Կապառոսի գլխավորությամբ։ Նա աշխատել է իսպանական հայտնի ակումբներում՝ Վիլյառեալ, Ատլետիկ Բիլբաո և Սևիլիա։

Խ. Կապառոսը կարողացավ հավաքականի հետ առաջին տեղը զբաղեցնել՝ Ազգերի լիգայի խմբային փուլում` առաջ անցնելով Վրաստանի, Հյուսիսային Մակեդոնիայի և Էստոնիայի ընտրանիներից։ Հաջողությունները շարունակվեցին նաև աշխարհի առաջնության որակավորման փուլի խաղերում։ Ազգային ընտրանին 100%֊անոց արդյունք ցույց տվեց՝ հաղթելով Լիխթենշթեյնի, Իսլանդիայի և Ռումինիայի հավաքականներին։ Այսպիսով Հայաստանն այժմ զբաղեցնում է առաջին հորիզոնականը՝ ետևում թողնելով նույնիսկ ահեղ Գերմանիային։ Սա, իհարկե, աննախադեպ արդյունք է, սակայն պետք է զարգացնել հաջողությունը և երազանքը դարձնել նպատակ, ապա՝ իրականություն։ Հավաքականի հաջորդ խաղերը չափազանց կարևոր են, քանի որ մրցելու ենք աղյուսակում մեզ հետապնդողներից մեկի՝ Հյուսիսային Մակեդոնիայի, հետո մյուսի՝ Գերմանիայի հավաքականների դեմ։ Հաջողություն գրանցելը բարդացնում է նաև այն հանգամանքը, որ երկու խաղերում էլ մենք լինելու ենք հյուրի կարգավիճակում։ Կարելի է ասել, որ այս երկու հանդիպումները եթե ոչ ճակատագրական, ապա անկյունաքարային են աշխարհի առաջնության ուղեգրի համար պայքարում։

Մեր հավաքականը անցյալում նույնպես ունեցել է բազմաթիվ հնարավորություններ խոշոր մրցաշարի ուղեգիր նվաճելու համար, սակայն միշտ ինչ-որ բան պակասել է։ Կարծես թե այս անգամ կան բոլոր նախադրյալները՝ պրոֆեսիոնալ մարզչական անձնակազմ, բարենպաստ մթնոլորտ հավաքականում, մարտական կազմ և, իհարկե, նպատակ, որին հասնելու համար ոչինչ խնայել պետք չէ։

Ներկայացնենք մեր մրցակիցներին։ Իհարկե, խմբի բացարձակ ֆավորիտը Գերմանիայի ընտրանին է, սակայն, ինչպես տեսնում ենք, ֆուտբոլում ամեն ինչ հնարավոր է։ Գերմանիան ձախողված Եվրոյից հետո գլխավորել է Բավարիային վերելքի հասցրած գերմանացի մասնագետ Հանսի Ֆլիկը։ Գերմանիան, անշուշտ, լուրջ է տրամադրվելու Հայաստանի հետ խաղին, քանի որ Կապառոսի թիմի հաջողությունները չնկատել արդեն հնարավոր չէ։ Հյուսիսային Մակեդոնիան Եվրոյի ժամանակ վատ տպավորություն չթողեց և անկասկած համարվում է Հայաստանի գլխավոր մրցակիցներից մեկը։ Իսկ Լիխթենշթեյնի, Իսլանդիայի և Ռումինիայի հավաքականների դեմ մերոնք արդեն մեկական անգամ դրական արդյունք գրանցել են, սակայն այս թիմերից ոչ մեկին թերագնահատել պետք չէ, քանի որ երեք խաղերում էլ մենք դժվարությամբ ենք հաղթանակի հասել։

Հիշեցնենք, որ հանդիպումները կսկսվեն սեպտեմբերին և կավարտվեն նոյեմբերին։ Չափազանց դժվար է լինելու  մեր հավաքականի համար ուղեգիր նվաճել, սակայն ճանապարհի կեսից ետ չեն կանգնում։ Պետք է անել հնարավոր և անհնարին ամեն ինչ՝ արդյունքի հասնելու համար…

Թող մենք վերջինը լինենք

-Երազում էի  ընդունվել Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի դհոլի բաժինը: Մեծ ուրախությամբ և հպարտությամբ գնացի բանակ: Չէինք էլ կարող պատկերացնել, թե ինչ կլինի, բայց եղավ այն, ինչին ոչ ոք թերևս չէր սպասում: Պատերազմի օրերին միակ բանը, որ մտքովս անցնում էր, դա ողջ մնալն էր, ոչ միայն իմ, այլ ընկերներիս,- պատմում է Արտավազդը:

Արտավազդը Ջերմուկ քաղաքի Կեչուտ գյուղից  է։ 2020 թվականի հուլիսին էր զորակոչվել բանակ: Ծառայել է Մատաղիսում։ Երբ հարց էինք տալիս, երկար լռում էր, ամեն բան նորից վերապրելով էր պատմում:  Պատերազմի մասին խոսելիս,մի պահ լռեց, հետո դիմեց ինձ.

-Անահիտ, հիշու՞մ ես, երբ դասարանով մեզ  բանակ էիք ճանապարհում, ասացի` մենք գնալու ենք, ու սկսի պատերազմ:  Դա ասում էինք կատակով, բայց երբեք չէինք պատկերացնի, որ կգա այդ օրը այսքան շուտ։

Պատերազմի ժամանակ ընկերս զոհվեց ձեռքերիս մեջ, իսկ ես հրաշքով ողջ մնացի։ Այո՛, այո, հրաշքներ լինում են, ու Աստծուն պետք է միշտ հավատալ, ոչ թե այն ժամանակ, երբ վատ օրեր են լինում, այլ միշտ: Աստվածաշունչ  էի միշտ կարդում  սահմանին, բայց սկսեցի շատ կարդալ պատերազմի օրերին, նաև զինակից ընկերներս սկսեցին կարդալ։

Վիրավորվեցի: Ոչինչ չեմ հիշում: Ընկերներս պատմում են` ինձ փրկել են։ Դուրս   էի եկել խոսելու մորս հետ: Ասեմ, որ եթե վիրավորվեմ` չհավատաք  հանկարծ: Ընկերոջս հեռախոսով էի, ու պայթյուն եղավ: Դեմքս ամբողջությամբ արնաշաղախ էր: Ընկերոջս հեռախոսից են ճանաչել, որ դա ես եմ։ Մոտեցան, դեռ շունչս կար։ Տեղափոխեցին  ու վիրահատեցին:  Ամենածանրն էի, այդ իսկ պատճառով տեղափոխեցին Երևան: Բժիշկները հույս չէին տալիս, որ կապրեմ, իսկ այդ ընթացքում զանգահարում էին մայրիկիս, բայց չէր հավատում, քանի որ ասել էի` չհավատա՛ս։

Զանգահարում էին մայրիկիս, որ հայտնեն լուրը: Մայրս վերցրեց, բայց չհավատաց: Մի քանի անգամ փորձեցին նորից զանգահարել, ի վերջո հավատաց, և եկան: Հայրս նույնպես գնացել էր կռիվ այն հույսով, որ նաև կհանդիպի ինձ: Երբ հորս ասացին, որ լուր կա ինձնից (մի քանի օր էր, ինչ չէի զանգահարում) միանգամից մտածեց, որ ինձ մի բան է պատահել։

Հիվանդանոցում բժիշկները գալիս և ասում էին` երեք ժամից պարզ կլինի, ու էդպես շարունակ ժամեր էին ասում, մինչև որ ուժ գտան և ասացին, որ վիճակս շատ ծանր է, միայն հրաշքը ինձ կփրկի։ Չորս օր կոմայի մեջ եմ եղել, իսկ հետո… Հետոն ամենալավն էր, երբ դու ողջ ես, ծնողիդ գրկում ու այդ ժամանակ մտածում ես, որ հաղթել ես ոչ միայն մահին, այլ նաև աշխարհին։ Սկզբից չէի ճանաչում ոչ մեկին, ապա հետզհետե ճանաչեցի, մինչև հիմա զգում եմ հետևանքները։ Վիրավորվել եմ գլխից և ոտքից։ Երկու վիրահատություն եմ տարել, երկրորդս արդեն վերջացրել եմ: Ինձ հիմա համեմատաբար լավ եմ զգում։ Հիվանդանոցում տղաները, ավելի ճիշտ, արդեն ինձ հարազատ դարձած մարդիկ շատ լավն էին, ջերմ մթնոլորտ, կարծես ոչինչ չէր եղել, ասում էինք, խոսում, երջանկանում ու տխրում։

Հիմա  փոքր ինչ նպատակներս փոխվել են:  Ուզում եմ փոքր բիզնես  հիմնադրել, բայց հիմա չեմ ուզում մանրամասնել։

-Դհոլի նոտաները հիշու՞մ ես:

-Դհոլը նոտա չունի,- լայն ժպիտով  պատասխանեց:

-Փաստորեն հիշում ես։

-Բա ոնց:

Իսկ վերջում կուզեմ ասել` չեմ ցանկանա, որ ոչ ոք տեսնի այն ամենը, ինչ մենք տեսանք։ Ոչ ո՛ք: Թող մենք լինենք վերջինը։

Svetlana Davtyan new

Իմ բոլոր տխմարությունների մեջ ես կատարյալ եմ

Հաստատ հիշում ես տխրությանս միակ վկային՝ տանս տանիքը: Հուլիսյան արևոտ օրեր են, բայց կրկին մռայլությունն ինձ բաժին հասավ: Հա՛, էլի եկել եմ և միշտ եմ գալու, որ գրկեմ մենակությունս ու բարձրաձայն լռեմ: Հերթական ապտակն եմ այսօր ստացել, բարձրացել եմ տանիք, որ լուռ ողբամ իմ սև օրերի երգը, իսկ վերջում էլ սովորույթի համաձայն ասեմ. սա էլ կանցնի:

Բայց չէ՛, էս անգամ չեմ եկել լռելու համար, լռություն եմ ուզում գարշելի ամբոխից, որ վերջապես խոսեմ:

Ու թե մի օր սկսեմ խոսել, ու դու էլ լսես, սկզբում կզարմանաս, հետո կխնդրես, որ կրկնեմ, որովհետև չես հասկանա, թե քեզ ինչեր ասացի: Չէ՞ որ աշխարհի ամենափոփոխական սպիտակահերին ես հանդիպել:

Լսելով պատմությունս, չես հասկանա արարքներս, ինչպես չես հասկանում, թե 20 տարեկանում ինչու դեռ չեմ ներկել սպիտակ մազերս: Չես հասկանա, որովհետև պատմությունս լսելուց հետո քեզ համար կդառնամ այս աշխարհի ամենաստոր էակը: Հա, քաոսի մեջ եմ մտել, չեմ համակերպվել, ստել եմ, լքել եմ շատերին, բայց ինքս ինձ` ոչ մի անգամ: Հուսախաբ եմ արել բոլորին, ինձ ոչ մի անգամ:

Ե՞րբ են լքում մարդիկ միմյանց, երբ կյանքին սկսում են այլ անկյան տակ նայել, հա, ես էլ լքել եմ: Հանդիպում ենք մարդկանց, որոնք փոխում են մեր կյանքը՝ նույնիսկ այդ մասին չիմանալով, հետո հանգիստ դավաճանում են մեր իսկ թշնամու հետ, այնուհետև հեռանում են հաղթողների նման՝  հետևում թողնելով փլատակներ ու մայրամուտ: Հա, դրժել եմ, բայց խոստումս չէ, ու ի գիտություն, մարդուն չեմ դավաճանել, այլ նրա սպասումներին:

Ու այս բոլորով հանդերձ իմ բոլոր տխմարությունների մեջ ես կատարյալ եմ: Որովհետև ոչ մի խռովություն մտքումս չի բարձրացել, գնացել եմ հոսանքին հակառակ, եղել եմ ինքս իմ հետ հաշտ, սրտիցս արյուն չեմ կաթեցրել, ինքս ինձ իմ միայնությունն եմ նվիրել ու միշտ եղել եմ հասկացված:

Հա՛, ապրել եմ պահը, մտածելով, որ մնացել է կյանքիս վերջին տասը րոպեն, ու գնացել եմ վերջին ցանկությանս հետևից: Որովհետև կարծում էի, թե վախենում եմ մահից, բայց պարզեցի, որ կյանքից էի վախենում: Չեմ նեղացրել ոչ ոքի, չեմ փոխվել ու չեմ փոխել ինձ՝ ընդդեմ, եթե փոխել եմ, ապա հանուն:

Հա, ու էս ամենն իմանալով հանդերձ, էդպես էլ չիմացաք, երբ է ժպիտն իրական, բայց ոչինչ, մի էլ փորձեք, միևնույն է, չի հասկացվելու: Ու չհասկանալով, առանձնապես ոչինչ չեք էլ փոխելու իր կյանքում, որովհետև շարունակելու է ապրել իրեն բաժին հասած վերջին տասը րոպեն ու իր հետ մնալ ներդաշնակ:

Gohar Petrosyan

Քեզ էլ չհասցրի հրաժեշտ տալ

Դու չխմեցիր իմ պատրաստած թեյը…
Հողն այլևս չի զգում ծանրությունդ, արդեն ինքդ ես զգում մի ողջ ծանրություն, ինչը մնաց քեզանից հետո իմ մեջ։ Չկաս հիմա այնպես, ասես երբեք էլ չես եղել, ու ասես ոչինչ էլ չի փոխվել կյանքում։ Բայց ինչ-որ բան հիմա ներսից խեղդում է ինձ։ Երևի հենց կյանքում ոչինչ չփոխվելու դժվարությունից է։
Շուտով աշուն կգա, ու ես նորից թեյը ձեռքումս կսպասեմ քեզ` տանս դատարկված պատերի ներսում։ Դաշտերի ոչինչ չասող քամին նույն բույրերով կխառնվի շնչիս, ու կրկին կզգամ ներկայությունդ օդում։ Կփակեմ աչքերս, տեսադաշտումս կպահեմ քեզ ու կերջանկանամ մանկության խենթ հույզերով, որովհետև քեզանից հետո կորցրի և մանկությունս։

Ինչ-որ մի տեղ, գրողի ծոցում լուռ նստել է դեռահասությունս ու փորձում է մոռանալ ինքն իրեն, քանզի թանկ չէր ապրելը և ոչ էլ կարևոր։ Բայց հիմա, ես նախընտրում եմ ապրել մանկության մեջ, դե՜ թքած, ինչու՞ չէ, նաև դեռահասության. դու կայիր դրանցում։ Իսկ հիմա պարզապես դատարկ է ամեն բան։ Ծխախոտն էլ խեղդում է, բայց միևնույն է, չի հերիքում։ Դատարկությունն այնքան մեծ է, որ մի ողջ ծխախոտի տուփն էլ քիչ է։

Քեզ էլ չհասցրի հրաժեշտ տալ։ Դեհ, հրաժեշտների հարցում ես միշտ եմ ուշացել, որովհետև չեմ էլ մտածել շտապելու մասին։ Ու դու էլ գնացիր, տարար քեզ հետ ողջ երազանքներս ու պայքարս հանուն դրանց։ Գիտեմ, չէիր ուզում ու չես ուզում տեսնել, թե ինչպես է փոխվել կյանքս քեզանից հետո։ Բայց դե, քարշ եմ տալիս պայքարելու ցանկությունը, որը դեռ քայլել չի ուզում։

Աշունը արդեն մոտենում է, իսկ դու դեռ չկաս։ Չե՞ս գալու… Արի՛, թեյը սառչում է։