Կրակը վառ պահիր

Կիսատ թողած գործերս գնում եմ, ու մտածում՝ որ ինչ էլ լինի, տեղ կհասնեմ, գուցե ուշացած, կամ մի քիչ շփոթված, բայց կհասնեմ։ Կգնամ, ետ չեմ էլ նայի, ինձ հիմա դա պետք չի, ես իրոք ետ չեմ կարողանում նայել։

Կնստեմ տանս դիմաց, կծիծաղեմ, կհիշեմ, որ մի օր որոշել էի ամեն բան կիսատ թողնել, ու այդ կիսատ թողածը մի օր նոր ձևով շարունակել։
Ինձ հավատացնում եմ նաև, որ պետք է հաճախ կիսատ թողնես, որ լիությունը ինքնըստինքյան գա…
Չնայած էլի բերողը դու ես… Ես կլռեմ, ու դու ինձնից ներողություն խնդրելով կհեռանաս, որովհետև ես քեզ կսպանեմ ոչ թե իմ ներկայությամբ, այլ իմ համառ լռությամբ։ Երբ կարդաս իմ խառը ու իրար հետ չսազող տողերը, կհասկանաս, որ ես ժամանակ չունեի քեզ հետ խոսելու, որովհետև մենք նույնիսկ ամենահասարակ թեմաները միասին քննարկել չէինք կարողանա: Ես կխոսեի սիրուց, բայց դու դա էլ չես պատկերացնում, ես կխոսեի մենակությունից, բայց այդ էլ չգիտես…
Բա էդ դեպքում ի՞նչ պիտի լինի…
Ոչինչ…

Ես էլի կսպանեմ քեզ հազար անգամ, որովհետև դու ինձ մեղադրես էլ մեռնելու մեջ, բայց ես քեզ չեմ ների:
Գուցե ինքս ինձ հետ մենակ մնալու դեպքում ներեմ, բայց ես հաստատ կհիշեմ ու նորից կվերքոտվեմ…
Ախր, ես պատրաստ չէի լինել այսքան տկար, բայց ես նաև պատրաստ չէի լինել այսքան տխուր, բայց ժպիտի քողով բարուրված։

Գրողը տանի, ես պատրաստ եմ հանգչել, բայց ինձ իմ կրակը թույլ չի տալիս, ես դեռ պիտի գործեմ:
Իմ կրակը շատ ջրապահանջ է, բայց ես միշտ ունեմ համապատասխան նյութեր, որպեսզի թույլ չտամ նրան հանգչելու։
Իմ կրակը կա, ես կլինեմ։ Չնայած նրան, որ ինձ հասկացողներ էլ քիչ կլինեն, հետևաբար սիրողներ էլ քիչ կունենամ։
Բայց հո՞ չեմ խելագարվել, ես ինչպե՞ս դառնամ բոլորի սիրելին:

Իմ հավերժ դառնությունների մեջ ես լույս կգտնեմ, ես կլինեմ ինձ լուսավորողը, կլինեմ նաև իմ ընկերը, ինչ լավ է: Ես ինքս ինձնից ոչինչ չեմ թաքցնում, զգացածս ապրում եմ, տեսածս, լսածս, խոսացածս, հասկացածս վերածում կյանքի փորձի ու ապրելով շարունակում եմ կրակիս կյանք տալ…

Հայը

Դերենիկ Դեմիրճյանը իր «Հայը» հոդվածում մանրամասն ներկայացնում է հայ մարդու կերպարը, վեր հանելով մեր ազգի ինչպես բացասական, այնպես էլ դրական հատկանիշները:

Շատ տարիներ են անցել այդ հոդվածի հրապարակումից, թևակոխել ենք 21-րդ դար, նոր աշխարհաքաղաքական իրադարձություններ են տեղի ունենում, նոր սերունդներ, գաղափարներ ու արժեքներ են ծնվում, բայց հայի բնավորությունը չի փոխվում՝ նույն միամիտն ենք, հյուրընկալը, պարծենկոտն ու փառահեղը:

Կարդում ես նկարագրությունն ու յուրաքանչյուր տողում գտնում ես քեզ, քանի որ դու էլ ես նախընտրում համառորեն աշխատել, կաշվիցդ դուրս գալով մի բանի հասնել, բայց երբեք ոչ մեկից ոչինչ չխնդրել:

Այո՛, այնպես է ստացվել, որ առանց մեզ հարցնելու մեր հայրենիքը բերել ու տեղավորել են այս մոլորակի ամենաթեժ և կարևոր կետերից մեկում, իսկ մենք առանց երկմտելու մնացել ու արմատներ ենք գցել այստեղ: Այնքան խորն ու ամուր են այդ արմատները, որ թշնամիներին այլ բան չի մնում, քան մեզ արմատախիլ անելն ու ոչնչացնելը: Ավա՜ղ, մենք դրան էլ ենք համակերպվել, սովորել ենք ամեն անգամ մեր վերքերը դեռ չսպիացած կրկին ոտքի կանգնել ու պայքարել, որ գոնե մեր ապագա սերունդը լավ ապրի ու այսպես մինչև օրս: Բառիս բուն իմաստով մենք գոյության կռիվ ենք տալիս ամեն օր՝ երեկ, այսօր, վաղը: Ու կարևոր չէ, որ աշխարհում գոյություն ունեն խաղաղապահ առաքելություն իրականացնող զորքեր, միջազգային կառույցներ կամ մարդու հիմնարար իրավունքների մասին կոնվենցիաներ:

Չէ՛, դրանք մեզ համար չեն, մեր հույսն ու հավատը մեր ազգն է, մեր գյուղացին ու բանակը:

Պատմությունից դասեր է պետք քաղել, չենք անում. մեր մեծագույն սխալն է:

Սահմաններին հարաբերական-կայուն լինելիս (քանի որ մեր սահմաններին երբեք խաղաղ չի լինում) մեծամտանում ենք, մոռանում ենք ամենքին և ամեն ինչ, դիվանագիտական հարաբերություններ կառուցելու փոխարեն առանձնատներ և ռեստորաններ ենք կառուցում, քանի որ աշխարհը մերն է, մենք էլ՝ ասող-խոսող, երգող-պարող ու քեֆ անող ազգ ենք, չէ՞:

Բայց բավական է ինչ որ մեկը ընդհատի մեր խրախճանքը, և էլի դժվարին պահին առաջինը հիշում ենք օտարին, նստում ու սպասում ենք, որ մեր հարցերը գերտերությունները լուծեն, իրենք էլ բաժանում են, կիսում, միացնում, անում այնպես, ինչպես իրենց է ձեռք տալիս: Ու դրա համար մենք բողոքում ենք, բայց եթե հանկարծ չեն խառնվում, մենք էլի բողոքում ենք ու մեղադրում, որ չեկան, չօգնեցին:

Դեմիրճյանը մեզ համեմատում է մեր էպոսի Դավթի հետ:

Այո՛, համաձայն եմ, յուրաքանչյուր էպոս մանրամասն նկարագրում է տվյալ ազգի ամենակարևոր հատկանիշներն ու առանձնահատկությունները, բայց մեր այդ Դավիթը միշտ չափազանց ուշ է արթնանում, երբ դանակն արդեն ոսկորին է հասնում, երբ արդեն լինել-չլինելու հարցն է սեղանին դրված լինում:

«Այնտեղ, ուր մի ուրիշ ցեղ ուրիշների միայն սերը կարող է վաստակել, հայը գտնում է հնարը ատելություն առաջ բերելու: Տաղանդն է իր դեմ ատելություն ստեղծելու»:

Հեղինակը այստեղ ընդգծում է մեր ազգի ստեղծարար և տաղանդավոր լինելու բացառիկ հմտությունը:

Այո՛, մեր ազգն այդպիսին է. մենք միշտ ձգտում ենք լինել լավագույնը, սակայն դա ոչ բոլորին է դուր գալիս:

Մենք տաղանդավոր ենք բոլոր բնագավառներում՝ գիտություն, մշակույթ, սպորտ: Բայց, ափսոս, մեր տաղանդը ճիշտ չենք կարողանում օգտագործել:

Դպրոցական դասագրքերում կարդում էինք՝

«Հովհաննես Ադամյանը տվեց աշխարհին գունավոր հեռուստացույց, որ կյանքն ավելի գունեղ դառնա…»:

Բայց այդ նույն աշխարհը մի քանի ամիս առաջ խլեց ինձնից կյանքին գունավոր նայելու կարողությունս, դասընկերներիս…

Մի՞թե Դեմրիճյանը գուշակություններ էր արել, թե՞ ուղղակի մենք էլի նույնն ենք մնացել, ու մեր պատմությունը պարբերաբար կրկնվում է: Հեղինակը նշում է.

«Իբրև ժողովրդական՝ անմիաբան է, անտանելի, խռովարար: Ուր հեղափոխություն, այնտեղ՝ հայություն»:

Միացրե՛ք հեռուստացույցը… Բոլորը բողոքում են իրարից, երկրի ներսում թշնամիներ են փնտրում, ոչ ոք ոչ ոքի կողմ չէ, բայց միայն խոսում ենք, գործ անող չկա:

Սիրում ենք այդ ազատությունը, բայց դրան հասնելու համար մենք միշտ շատ թանկ ենք վճարում, քանի որ դեռ չենք սովորել սիրել մեր պետությունը, հարգել մեկս մյուսին և լինել միաբան:

Յասամանե դիմանկարը

Երբ փոքր էի, սովորություն ունեի պառկել տատիկիս գիրկն ու լսել անսահման բարի ձայնով պատմած նրա հեքիաթները։ Ամենից շատ յասամանե դիմանկարն էի սիրում, բայց դա հեքիաթ չէր։

Աղոտ եմ հիշում, թե ինչ էր պատմում, բայց երբեք չեմ մոռանա պատմելու ընթացքում ժպիտից առաջացած փոսիկները։ Չէ, կներեք դա ժպիտից չէր, ես էլ չգիտեմ` ինչից էր, բայց տատիկիս յուրահատուկ էր դարձնում։ Երևի կյանքի դժվարություններից էր։ Եվ չնայած այդ ամենին ու նրա ծնկների սաստիկ ցավին, երբեք չդադարեց իր գրկում պառկած թոռնուհուն հեքիաթներ պատմել։ Տատիկս էլ իմ հեքիաթն էր, առեղծվածներով լի հեքիաթը։ Դա երևի միակ հեքիաթն էր, որ կուզեի անվերջ շարունակվեր։

Բայց ամեն հեքիաթ իր վերջն ունի. մեկը` լավ, մեկը` վատ։ Իմ հեքիաթն այդպես էլ անավարտ մնաց, թողեցի մանկությանս գունավոր էջերում ու համարձակություն չունեցա շարունակելու: Ախր, գլխավոր հերոսուհիս հետս չէր գալու, իսկ դժբախտ վերջաբանը ինձ համար չէր։ Երևի ես էլ կորցնելուց հետո հասկացա, թե ինչ կարևոր էր նա իմ կյանքում։ Ու մենք բոլորս էլ կորցնելուց հետո ենք արժևորում մեր ունեցածը։

Չգիտեմ էլ, հիմա թոռնիկներին հետաքրքրո՞ւմ են տատիկների հեքիաթները։ Երևի չէ։ Հիմա համացանցը ամեն ինչ կարգավորում է։ Խաղեր, երգեր, հեքիաթներ, գրքեր։ Ամեն ինչ պարփակված է փոքրիկ սարքի մեջ ու մեզ ստիպում է մոռանալ իսկական մարդկային շփումը։ Հիմա բարեկամներին էլ կարող ես մեկ զանգով տեսնել, հարցնել` ինչպես են, և ամեն ինչ իդեալական կլինի։ Ժամանակի ընթացքում սկսում ենք մոռանալ իրական երջանկությունը, դե հա, քիչ-քիչ ռոբոտներ ենք դառնում։ Իսկ ես, ես կպատմեմ յասամանե դիմանկարը բոլորին, որը պատմում էր աղջկան կորցրած ծերունու մասին, ով մինչև վերջին շունչը յասամանից աղջկա դիմանկարն էր պատրաստում։ Ցավոք, վերջում ծաղիկները թոշնել էին, ինչպես ծերունու տանջանքից թառամած դեմքը։ Իսկ տատիկիս միշտ կպահեմ իմ հեքիաթում, հեռախոսներից ու ամեն ինչից զատ` իմ մանկության պայծառ էջերում, իր մեղմ ձայնով և դեմքին հայտնված տարբերվող փոսիկներով։

Անտեր հայրենիք

…130 կրակի… 130 (խշշոց)… Զորքիս մորթում են… Կրակի (էլի խշշոց)…

֊Սրանք իրանց մոր արգանդից գլխի են ընգել, ապէ։ Ինչի՞ են մեզ ստե պահել։ Պահել են ի՞նչ անենք։ Մեր ախպերներն են ընդե զոհվում։ Խի՞ չեն տանում։

֊Տրամս չի բացվում։ Վանս զոհվավ էսօր, քեռուս էլ են տարել, ես ստե գետի ափին խորոված եմ անում։ Ո՞նց եմ կռվից հետո հետները սեղան նստելու, ո՞նց աչքերին նայեմ։ Չի դզում, հորս արև։

֊Արա, մեռնեմ ես ձեր սրտին, էթանք, մորթենք, կռվենք… Ես ձեր ցավը տանեմ, տղերք ջան,- ՄՕԲ-ն էր թռվռում։ Ուժեղ տղերք էին, մեզ էին մեջք կանգնում։ Բա ոնց…

* * *

-Դա՛վ, զանգել էր։ Քեզնից էր հարցնում։

-Իրարից գեշ կնեղանանք, Վալյա, եթե ինֆո ես տվել։ Եթե էդքան մեկ ա իրա համար, որ ինձ չի զանգում, թող անտեղյակ մնա։

(Ես սենց բանի։ Կռվի վախտ էլ ա հպարտություն խաղացնում։ Էշի մեկն ես։ Սովորի)։

* * *

Ճամբարում առաջինն էի արթնացել։ Տեղս անհարմար էր, չէի կարողանում քնել։

Մթնոլորտը խառն էր։ Շարժ  կար հետևակի կողմը։

Չլինի՞ խելքները գլուխներն են հավաքել։ Վայ թե` գնում ենք, դզեց։

-Կամանդի՛ր, կամանդի՛ր։

-Ի՞նչ ա, խի՞ ես դուռը ջարդում,-քնաթաթախ մրթմրթաց։

-Կամադիր, հլը հել։ Ոնց որ գնում ենք։

Լուրը հաստատվեց։ Ուրախացա։

-Տարո՛ն։ Արա՛մ։ Տարո՛ն… Տարո՛ն։ Արթնացե՛ք, ապէ։ Շու՛տ արեք։ Արամո՛… Հելեք, Ղարաբաղ ենք գնում։

-Հը՞։

-Հա, շուտ արեք, իջեք։ Գնում ենք։

-Կայֆ, արա։ Էս ոնց ա դզում…

* * *

-Կամանդիր, էս ի՞նչ զորք ա։ Խի՞ են մեզ հակառակ շարքով քայլում։ Էն էլ էս գիշերով։

-ՄՕԲ ա, վայթե։ Բայց խի՞ են հակառակ գնում։

-Ի՞նչ ա էլէ, հոպար։ Խի՞ ես տենց հուսահատ վրես նայում։ Ես գնում եմ հող պահեմ, դու խի՞ ես հետ գնում։

* * *

-Դավո՛։ Հե՛լ։ Ջաբրաիլ ենք հասել։ Плащ-палатка քցի վրեդ, արի։ Շարել ա։

«Ըխք, արա, ըխք։ Սաղ ջուր եմ, զենքիցս չռռում ա։ Էս անտեր պալատկեն էլ չի պահում։ Էս Շան տղա անձրևը խի՞ չի կտրվում… Արդեն չորս ժամ ա կանգնած ենք»։

Ծոցագրպանիս նկարների հետ մեկ էլ էս բառը մնաց քեզնից։ Թե խի եմ մինչև հիմա պահում՝ ես էլ չգիտեմ։ Հետ կվերադարձնեմ, բան չկա… Թե սաղ մնամ»։

Ամբողջ գիշեր անձրևեց։ Ամբողջ գիշեր չքնեցինք։ Սրթսրթում էինք թաց շորերի մեջ։

Շատ բան պետք չէր. մի քիչ արև։

* * *

-Մինամյո՛տ։ Հավաքվեք։ Տեղավորվեք։ Շարժվում ենք։

«Վերջապես»։

Լուսաբացին հասանք տեղակայման վայր։ Ամեն ինչ լուռ էր։ Թուրքը լուռ էր։ Երկինքը լուռ էր։ Ռադիոկապը լռում էր։ Մենք էլ էինք լուռ… Լուռ սրթսրթում էինք։

«Արևն ի՞նչ ա, չկա, ես սենց բանի…»

Երեկվա կռվից մազապուրծ եղած մի քանի զինվոր էր մնացել։ Շուրջներս էին հավաքվել, պատմում էին, թե ոնց երեկ՝ կանգնածս տեղում մեկը մասերի բաժանվեց.

-Էն ա, ախպեր։ Սմերչ ա։ Երեկ խրվավ, չգմփաց։ Հետևն էլ մեր գրադն ա՝ Բ**ի տղա բեզպիլոտնիկը մոխրացրեց։ Ձեզ հաջողություն, ախպեր։ Լավ մնացեք։ Հելանք։

Ավտոմատները չէին կրակում։ Ականներ չէին պայթում։ Զգացողություն չկար։ Ամեն ինչ լուռ էր։ Տարօրինակ կերպով լուռ։

Մեզ օգնական ՄՕԲ-ն էլ լքեց մեզ.

-Հո մսաղաց չե՞նք եկել։ Ուզում ենք ապրենք, ախպեր։ Ձև չկա ստե սաղ մնանք։ Մենք գնում ենք։ Ո՞վ ա գալիս։

-Ու՞ր, այ ախպեր։ Ձեզ մեզ են կցել։ Ու՞ր եք գնում,-հրամանատարն էր շշմել։

-Մենք հելանք։

-Հաջողություն։

«Ո՞նց էր. «Գնանք, տղերք ջան, մորթենք, թափենք, կռվենք։ Ես մորթելու, կռվելու մասին ուրիշ պատկերացումներ ունեի, հոպարս»։

Մեկը կար մեջները՝ Գեղամը։ Ձեռ էին առնում ամբողջ ընթացքում։ Խեղճ ընտանիքից, խեղճ բնավորությամբ, խեղճ ապրելակերպով մարդ էր։ Չէր խոսում կամ քիչ էր խոսում ու շշուկով։ Նրանք, ովքեր կոտորելու էին եկել, լքեցին առանց մի կրակոցի, թարմ զենքերով: Գեղամը մինչև վերջ մնաց մեր կողքին, առանց զրահաբաճկոն, առանց սաղավարտ։ Ական էր մատակարարում։ Իր պես մարդիկ էին երկիրը պահելու եկել։ Տասնութ տարեկան տղերքի հետ կռվելու համար իր պես մարդիկ սեփական ընտանիքը թողեցին հետևում։ Դաշտում իրեն տեսնողները հարգանքով են խոսում իր մասին՝ ամեն անգամ հիշելուց։

Գեղամը գնաց միայն երկու եղբայրներին կորցնելուց հետո։

-Գնա, ախպեր, դու քո կռիվը տվեցիր։ Հերիք ա։

* * *

-Էս վաշտը չի՞։

-Ի՞նչ կա, ախպերներ։ Էս ո՞ւր եք գնում։

-Ախպեր, գնում ենք առաջ, դիրքավորվենք։

-Արա՜, Նինի։ Ի՞նչ կա, գոմփոլս։ Դու էլ ե՞ս գնում հետները։

(Ծիծաղում էր, էլի կատակ էր անում՝ ծանր զենքն ու զինամթերքը ուսին):

Մնայիր, էլի։ Մեր ստորաբաժանմունքում էիր ծառայում, լավ հրետանավոր էիր։ Տեղափոխվելն ինչի՞դ էր պետք։ Մնայիր, հիմա էլ ծիծաղեինք։

Վերջին անգամ էինք տեսնում առաջնագիծ մեկնողներին։ Մի մասին՝ ուղղակի վերջին անգամ։

* * *

-Ալո։ Ա՞րթ։

-Դա՞վ։ Բալուս։ Ի՞նչ կա, ախպեր։

-Բան չէ։ Ուշադիր լսի։ Մարդ չգիտի, քեզ եմ մենակ զանգում։ Տանում են։ Գնում ենք։

-Ո՞նց։ Ու՞ր։

-Ղարաբաղ ենք գնում։ Ներքևները։ Ջաբրաիլ երևի։ Մերոնց չասես։ Հանկարծ չիմանան, Արթուր։ Ինչքան կարաս` պահի։

-Լավ։ Զգույշ կլինես։

* * *

130… Բուժկետ չկա։ Ավտո ուղարկի։ Վիրավորներ ունենք։ Մինապոլյա ա, զգույշ կգաք։

* * *

-Գորգոյա՛ն, Ղևոնդյանին վերց, արի ստեղ,- առաջնագծում տեղավորվել էին։ Մենք էլ հրաման ունեինք,- շոֆեռներին հրահանգավորեք։ Ձեր երկուսի մինամյոտն ենք բացազատում մենակ։ Քշեք ստեղ, մարտի տվեք։ Նշանառվում եք այ էն վիշկեքով։

«Այ էս ուրիշ բան»։

Հետո պիտի դրանք մեր կռվի սիմվոլը դառնային։ Ջաբրաիլի հայտնի «վիշկեքը»։

Ամեն ինչ արվեց շատ արագ ու պրոֆեսիոնալ մակարդակով, առանց ավելորդ լարվածության, շտապ ու ճշգրիտ։ Մնում էր սպասել գործելու հրամանին, իսկ հրամանը ուշանում էր։

-Վայ, ես ձեր … (հայհոյախառը արտահայտություններ ) ,- առաջին հարվածը ստացանք։ Առաջին անգամ լսեցինք երկնքի սուլոցը, առաջին արկը, առաջին ծուխը, հողի առաջին ցնցումը… Մեր առաջին օրհնությունը։

Պատասխանն էլ չուշացրեցինք (մեր երկրորդ օրհնությունը), ու սկսվեց։

«Բալուս»։

* * *

Նույն ժամանակ, զուգահեռ իրականությունում, մայրս ծնկեց հյուրասենյակի մեջտեղում ու գլուխը ձեռքերի մեջ առավ, հայրս հացը կիսատ կծեց ու կուլ չտվեց, տատս ծնկեց զույգ մոմերի առջև ու գլուխը վեր պարզեց, քույրս էլ շվարեց անծանոթ տեսարաններից ու սկսեց լալ՝ մորս փաթաթված…

Ես էլ պիտի բթացած դեմքի արտահայտություն ընդունած “Daroink” ծամեի մինչև հաջորդ հրամանը, կամ կուչ գայի մի ծնկաչափ խրամատում, մինչև կարկուտը դադարեր։

«Յանդ տարել ա՞։ Թքած իրա վրա էլ։ Ի՞նչ ես Ռեմբո խաղում, էշի մեկը։ Բա տո՞ւնդ։ Մեռնել չկա։ Մեռնելու եկողը հետ չի գնում։ Հլը օտպուսկ չեմ գնացել, քրոջս առաջին դասարան չեմ տարել, տղերքի հետ լեվի չեմ գնացել, վերջին բաժակս կիսատ եմ թողել, Ռիոն չեմ տեսել… Էդքան բանն ո՞վ ա քո փոխարեն անելու»։

* * *

Վախն ամենասովորական բանն է կռվի ժամանակ, բայց շատերիս համար դրա ժամանակն ամենևին չկար։ Լարված ընթացքը բթացնում էր և՛ սովը, և՛ վախը, և՛ հոգնածությունը, և՛ քունը, իսկ միակ մտածելու թեման գործողությունների մեջ արագ ու ճշգրիտ լինելն էր` փրկելու համար հա՛մ մեր , հա՛մ առաջնագծում կռվողների կյանքը։ Մեկ սխալ հաշվարկի պատճառով արկը կարող էր մեր տղաների կյանքը խլել, անուշադրության պատճառով՝ մեր։

Ճակատում տղերքը հարձակման էին անցել։

-130, լավ ա, տանկ ա ցելը, լի՛ց, լի՜ց…

Երկար խշշոցին հետևող աղաղակը մի բան էր նշանակում։

«Կպանք»։

Թշնամին ակտիվ աշխատում էր մեր ուղղությամբ՝ փորձելով կտրել մեր առաջնագիծը հրետանու աջակցությունից։ Աշխատելը դառնում էր այլևս անհնար։

-Վազեք խրամատ, շու՛տ արեք։

Հողն անդադար ցնցվում էր, լցվում դեմքներիս։

-Սաղ կրակած ա՞։

-Ի՞նչ, կամանդիր։ Չի լսվում։

-Ասում եմ` լիցքավորած մինամյոտ հո չի՞ մնացել։

-Իմը չեմ կրակել, կամանդիր։ Գնում եմ կրակեմ, գամ։

-Գնա՛։

Զենքը չկրակած թողնել չէր կարելի։ Վազեցի կրակակետ, հաջողությամբ ձգեցի թելը, բայց հետ վերադառնալու համար ուշ էր արդեն։ Կրակահերթը թշնամու կողմից վերսկսեց ու ալիքից շպրտվեցի մեքենաների համար փորված լայն խրամատը, որ բոլոր հնարավոր տարբերակներով պիտի վերջինս լիներ։ Հետ վերադառնալը ծայրահեղ անհրաժեշտություն էր ապրելու համար, սակայն անհնար։ Ստիպված էի սպասել, մինչև դադարի։

«Ըհըն, ոնց որ խախանդվավ։ Գնա՞մ, թե՞ չէ։ Բա որ սկսվա՞վ։ Թքած, գնում եմ»։

Հազիվ էի դուրս եկել թաքստոցից, երբ երկինքը նորից սուլեց։ Էդ դեպքում երկու վայրկյան ունես ամենաշատը  պառկելու համար։ Ու մինչ կհասցնեի գետնին հասնել, ծանրություն զգացի ձեռքիս շրջանում (Երրորդ օրհնությունս): Չէի դիպել գետնին, երբ հասկացա.

«Կտրեց։ Մնացի առանց մատների»։

Կյանքում առաջին անգամ թույլ տվեցի ինձ ի սրտե գոռալ, ոչ ցավից, այլ տեսածից։

-Վիրավոր եմ,- ինձ գցեցի փոսը։

-Ո՞ւր ա,-վրա տվին։

-Հանգիստ, հանգիստ։ Փորս չի, ձեռս ա։

Խրամատի վերջից գոռացին.

-Շատ ա՞ բան եղել։

-Չէ, նորմալ ա։

-Խորքից կապի, Շանթո, մինչև Տիկոն բինտ բերի։

-Չմտածես, ախպերս։ Հը՞ն, շատ ա՞ ցավում։

-Աաաա, գժվել ես, արա։ Տղավարի ձգի մի հատ, ի՞նչ ցավալ։

-Չեմ կարում էլ, արի, կապի, Տիկո։

-Սյո, նորմալ ա, ապրեք։

-…130 կրակի… 130…

Չեմ կարում։ Չեն թողնում։ Բ**ի տղերքը տեղս գտել են։

* * *

-Հը՞ն, կյանքս։ Ծխե՞ս մի հատ, թուլանաս,-Շանթն աչքով արեց ու մեկնեց սիգարետի տուփը։ Սիրտը թուլացել էր վիրակապելուց։ Ծուխը մինչև հոգու խորքը քաշում էր։

-Ծը։

-Ցավում ա՞։

-Ծը։

-Հելեք, տղերք։ Հանգստացան։

* * *

- (Խշշոց) Կամբատ, ցել տուր, սկսում եմ։

Տհաճ էր կռվին պասիվ դիրքից հետևելը։

-Ախպեր, չե՞ս կռնա գործ էնես։ Չի ստացվում։

-Կարամ։

-Կամանդի՛ր։ Անելիքս մի ձեռով էլ կարամ անեմ։ Հելնեմ, էլի։

-Չէ՛, նստի տեղդ։

-Ախպոր պես, կամանդիր։

-Չէ։

Հացը խոնավ հողի համ ու վառոդի հոտ ուներ։ Ուտում էինք, երբ կրակում էին։ Քնում էինք առանց գիտակցելու, բնազդաբար, արկերի անդադար պայթյունների թմրած ձայների տակ։ Մահը «Գրին քարդ» էր շահել ու վազվզում էր դաշտում։ Ծանոթության ժամանակը չէր։ Մեռնել չկա։

-Գորգոյա՛ն, էն սարի գլխին Լեննականի բուժկետն ա, վազի ընդե, թող պերեվազկա անեն։

-Լավ, կամանդիր։

Ջահել տղա էր Գոռը։ Բժշկական համալսարանում էր սովորում։

-Արի, ապ, արի տենամ` ինչ է եղել, ինչխ է եղել։

Բզբզում էր բինտը, դանդաղ բացում, նյութեր լցնում ու ամեն քայլին նայում դեմքիս։

-Շա՞տ եմ ցավացնում։

-Ծը։

-Հիմա՞

-Ծը։

-Ապ, գոնե միմիկա շարժի։ Ո՞նց կըրնա չցավա։ Ես քու ցավը տանեմ։ Հալալ է քեզ, ապ։

Շտապ օգնության բուժքույրը կողքից լուռ հետևում էր ընթացքին։ Վերջացնելուց հետո ընկավ վզովս, համբուրում էր անդադար։

-Վայ, մեռնեմ ես քո սրտին։ Ցավդ տանեմ, բալես։ Որձ ա, է։ Բա սաղ սենց չլինեի՞ն։ Գալիս են՝ մատս քերծվել ա, հոսպիտալ տարեք, էլ շատ իմանամ ինչ։ Մեռնեմ ջանիդ, ախպերս։

-Ապ, քեզ չեմ թողնի գնաս։ Էսա հոսպիտալի մաշնեն կուգա, կերտաս։ Էս սենց չի կռնա մնա։ Պիտի հետևեն, որ վերականգնվի։ Չմտածես, ծո։ Դզվելու ա։ Հլը  առ էս սնիկերսը ներս արա, մինչև տենանք ինչ կուգա գլխներիս։

Հաջորդ օրը պիտի կռվի մեջ մտնեին իրենց զորքի հետ։

Հուսամ ողջ ես, մոք։

-Դավոն դո՞ւ ես, ապ։

-Հա, ի՞նչ կա։

-Կամանդիրդ քեզ հետ ա կանչում։

-Գոռոս, գնում եմ, ախպեր։ Հոսպիտալը կսպասի։ Շնորհակալ եմ քեզ։ Ձեզ։

-Լավ էլի, ապ։

Բարեհաջող տեղ հասա։

-Ստե արի, արա։ Ո՞ւր ես գնում։ Թռի էս փոսը։

-Հը՞, ի՞նչ կա։

-Վիրակապին, էկա, ախպեր։ Կեսը չկա։

-Ո՞վ կա ըտե։ Մի հատ կրակ բերեք։

-Ախպեր, կրակում են։

-Արա՜, ի՞նչ ես մտածում։ Մեկ ա ծուռ են կրակելու, բեր ծխենք։

Երևացին առաջին անօդաչուները՝ ուղիղ գլխներիս վերևը, իրենց անտանելի ձայնով, որ դեռ երկար ականջներումս կմնա։

-Ո՞ւր ա: Ո՞ւր կրակեմ։

-Ես էս երկրի (հայհոյանքների տարափ)։ Որ տեսողությունդ -5 լինի, չես տենա եքա սարքը։ Ո՞վ ա քեզ իգլա տվել։ Ես էդ տվողի …

-Կրակում եմ վրեն, նայի։

-Տեսա՜։ Տեսել եմ… Չի աշխատում։ Ախպեր, չի կրակում։

«Բան չկա, ախպերս։ Դու մեղք չունես, որ հայ ես, Հայաստանում ես ծնվել, էսօր էլ զոռով ստեղ են բերել քեզ։ Ոչ երկիրդ մեղք ունի, ոչ էլ թափով ծանոթներդ, որ հանգիստ ծառայությունդ են կազմակերպել, ձեռքիդ զենքն էլ չի աշխատում։ Իրանց կասես պատասխան տան իմ ու էս տղերքի համար։ Հեսա կիջնեն մեր վրա։ Գրպանիս նկարները մնացին»։

-Նշանված ես, չէ՞, Սև,-խոսակցություն բացեցի, երբ հասկացա, որ ՀՕՊ-ի վրա հույս դնել չի կարելի։

-Հա, ախպեր։

-Բա ձգում ա՞։

-Էդ ա, ախպեր։ Աղջկան տենց պիտի ասես։ Ոչ ինքը մեղք ունի, ոչ ես, որ բանակ եմ։ Էդ ա։ Սյո։ Դու ասա։ Կա՞ մեկը։

-Կար, ախպեր։ Մինչև տագնապը կար։ Չդիմացավ։

-Լավ, է։

Սևոն քնել էր։ Էդ անտանելի դռռոցի տակ անուշ քուն էր մտել։ Հիշում եմ, ձեռքը դրեց Տիկոյի ուսին ու ասաց.

-Արա, ձու՛կ։ Բեր դու մի մեռի։ Քեզ սիրում եմ, արա։

Սևոն բոլորիս մեծ ախպերն էր։ Հոր պես։ Տարիքով մեծ էր բոլորիցս ու  բոլորիս մասին էր մտածում։ Բոլորիս՝ ողջ տուն հասնելու մասին։

-Էն ի՞նչ սալյուտ ա։

«Բան չկա, ախպերս։ Մեզ չսպանեց, մեր տանկը խփեց։ Ասա, թող դրա պատասխանը տան։ Տենց էլ կլինի»։

* * *

-А у тебя давно секса не было?,֊արթնացա հիվանդանոցում։ Բարեբախտաբար՝ քաղաքացիական, որ հետո պիտի մի սիրուն վերամիավորման վայր դառնար։

«Սրանից բարի լույսս չէր կարա լիներ։ էն ի՞նչ կինո են առավոտ շուտ միացրել»։

-Բալուս, տղերք։

* * *

Դեռ երկար ժամանակ կարթնանամ սառնարանի դռռոցից ու զենքս կփնտրեմ, չեմ գտնի ու մինչև լույս արթուն կմնամ, կամ ուղղակի վեր կթռչեմ ու էլի արթուն կմնամ մինչև լուսաբաց՝ համարյա մերկ, պատշգամբում նստել, չսուլող երկնքի հետ ծխելու համար։ Գումարտակի հրամանատարի խզված ձայնը դեռ երկար ժամանակ քնիս մեջ կարձագանքեր ականջներումս.«130… Զորքիս մորթում են… Կրակի…»

130-ը կրակեց. անդադար կրակեց, որ հետո հետ եկածները ասեն. «Մի մասը չեկան, ախպեր։ Չկարացանք բերենք։ Ձեր շնորհիվ մենք փրկվեցինք։ Ձեզնով ենք երդվում»։

Թուրքը մեղք չունի։ Մենք մեր ձեռքով ենք իմ ընկերների ու ձեր որդիների դամբարանը շինել։ Մեր մեղավոր թշնամին մենք ենք։ Քո թուլությունն ու բարձրաստիճան ծանոթները։ Քո վաճառված ձայնն ու թույլ դաստիարակությունը։

Մեզ հայրենիք հարկավոր չի։ Անհայրենիք ու նվաստ հայ ենք մենք, որ մեր ձեռքի արյունը թուրքի ճակատին ենք քսում։ Թուրքի հետ բարեկամանում, թուրքի արարածը սպառում ու հետո բողոքում, որ ոտքը մեր տուն է մտցրել։ Ծանր վճար տվեցինք ու շարունակում ենք տալ։

Փսլնքոտ ազգ ենք դաստիարակում ու հետո UNESCO խաղացնում. թե` մի բուռ հող չես կարողանում պահել, լավաշն ու դուդուկը մի խոթի աշխարհի աչքը։ Էդպես չի լինում։ Էդպես տանուլ են տալիս։ Էդպես որդի են կորցնում, տուն են կորցնում, հող են կորցնում, հայրենիք են կորցնում, ինքնություն են կորցնում…

Ապագա իրավաբան Էթերան

Էթերա Աբելյանը 21 տարեկան է, սովորում է Թբիլիսիի պետական համալսարանում, իրավաբանության բաժնում։

-Էթերա, ինչո՞ւ Թբիլիսի և ինչո՞ւ հենց այդ մասնագիտությունը։

-Մասնագիտությունը դեռ շատ վաղուց էի ընտրել: Ինչո՞ւ իրավաբան, որովհետև սա միակ ոլորտն էր, որն ինձ համապատասխանում էր ու հոգեհարազատ էր։ Ես ինձ լավ եմ զգում այս ոլորտում, գլուխ եմ հանում, հասկանում եմ, ուզում եմ մտածել և ինքնուրույն լուծումներ գտնել: Իրավաբանությունը որպես մասնագիտություն չեմ ընտրել, ուղղակի, որպես սիրած գործ, ապրելակերպ, որի մեջ ես ոչ թե հոգնում եմ, այլ ընդակառակը, հանգստանում:

Թե ինչո՞ւ Թբիլիսի, կդժվարանամ պատասխանել, քանի որ ես նույնպես չէի պատկերացնում, որ կսովորեմ Վրաստանում: Պարզապես հանգամանքների բերումով ստացվեց այնպես, որ ընտանիքիս անդամների հետ  որոշեցինք, որ այստեղ` Վրաստանում, ավելի հարմար ու հեշտ կլինի սովորելը, ինչը իհարկե, չի համապատասխանում իրականությանը:

-Ինչպիսի՞ն էին ձեր առաջին օրերը համալսարանում, ի՞նչ դժվարությունների հանդիպեցիք և որո՞նք են դրանք։

-Համալսարանում առաջին օրերը ինձ համար շատ վատ էր, ինչի՞ համար էր վատ։ Ես գիտեի, որ Թբիլիսում ապրում են շատ տարբեր ազգեր, համալսարանում նույնպես կլինեն տարբեր ազգի մարդիկ, բայց ինձ համար ամենամեծ անակնկալն այն էր, որ իմ բոլոր համակուրսեցիները ադրբեջանցիներ էին, իսկ ես որպես հայ, չէի պատկերացնում, որ կսովորեմ կամ կընկերանամ  ադրբեջանցու հետ: Չգիտեմ, վատ էր, թե լավ, ես համալսարանում ոչ մի ընկեր կամ ծանոթ չունեի, ու դա իսկապես շատ սթրեսային էր:  Բայց երբ արդեն անցավ մոտ մի տասը օր, ու ես հարմարվեցի միջավայրին, ամեն ինչ հիանալի դարձավ, ձեռք բերեցի շատ լավ ընկերներ թե հայ, թե վրացի և թե ադրբեջանցի:

-Նշեք Ձեր մասնագիտական նպատակները:

-Չէի ցանկանա խոսել դեռ մասնագիտական նպատակներիս մասին, քանի որ շատ-շատ են, և  դրանցից դեռ ոչ մեկը չեմ իրականացրել: Ուզում եմ ձեռք բերել  բավարար հիմնարար գիտելիքներ և փորձ, հետո նոր մտածել մասնագիտացման մասին: Հիմա ուզում եմ ամեն ինչ անել, բայց հետո հասկանում եմ, որ դեռ պատրաստ չեմ սկսած գործս ավարտին հասցնել:

 -Ի՞նչն է Ձեզ առավոտյան ստիպում վեր կենալ անկողնուց:

-Պատասխանատվությունը. ես ամեն  ինչին մոտենում եմ մեծ պատասխանատվությամբ, այն օգնում է ինձ կատարել աշխատանքը լավ: Նա, ով ունի երազանք, անպայման կարողանում է վեր կենալ անկողնուց:

-Ի՞նչը կամ ո՞վ է Ձեզ մոտիվացնում:

- Ինձ մոտիվացնում է այն փասը, որ մի օր մեռնելու եմ, իսկ ես չեմ ուզում հեռանալ այս կյանքից ձեռնունայն: Ինձ  մոտիվացնում են իմ մտքերը, փորձում եմ միշտ ունենալ  վառ մտքեր: Երազկոտ եմ շատ, իսկ այդ երազանքները ստիպում են կենտրոնանալ ու ջանք թափել:

-Պատրա՞ստ եք փոխելու ձեր բնակության վայրը աշխատանքի համար 

-Կարծում եմ դա բնական բան է, իհարկե, ցանկացած մարդ, ով հարգում է իր գործը, մասնագիտությունը, չի մտածում, թե որտեղ կլինի աշխատավայրը, կարևորը աշխատանքի բովանդակությունն է:

- Ինչո՞վ եք զբաղվում ազատ ժամանակ:

- Առհասարակ չեմ սիրում ունենալ ազատ ժամանակ: Միշտ գլխիս փորձանքներ եմ բերում: Երբ հասկանում եմ, որ ունենալու եմ ազատ ժամանակ, սկսում եմ սոցհարթակներում գտնել ինձ հարմար ծրագրեր, որպեսզի  մասնակցեմ դրանց կամ դիմում եմ ընկերներիս: Շատ եմ սիրում ընկերներիս հետ ժամանակ անցկացնել, բայց փորձում եմ համատեղել։

margarita khazaryan verjin

Էլ աշակերտ չեմ լինի

Վերջին դաս, վերջին ղողանջներ, երգ ու պար, արցունք ու ժպիտ, մանկության վառ հուշեր ու բացված մի նոր դուռ՝ «երիտասարդություն» անունը կրող:

Երբ առաջին անգամ ոտք դրեցի դպրոց, այնքան էլ չէի գիտակցում, թե ուր եմ գնում և ինչ եմ անելու: Ասում էի՝ գնում եմ սովորելու և մեծ մարդ դառնալու համար: 2009 թվականի սեպտեմբերի 1-ին առաջին անգամ ոտք դրեցինք մեր դպրոց, որը հետագայում երկրորդ տուն էր դառնալու մեզ համար, մանկության երազանքների օրրան: Մեր դասվարի՝ ընկեր Ղումաշյանի շնորհիվ դարձանք գրաճանաչ, որը մեր կյանքի առաջին մեծ ձեռբերումն էր:

Անհոգ էինք  և երջանիկ… Պատկերացում էլ չունեի, որ մի օր այդ հեքիաթը կավարտվի: Կողքիս ընկերներ կային, այն խենթ ու խելառները, որոնց հետ խաղացել եմ, ուրախացել, տխրել, վիճել, նեղացել ու հաշտվել: Եվ  արդեն իմ այդ ընկերներից, իմ հարազատ դպրոցից բաժանվելու ժամանակը եկավ: Որքա՞ն եմ սպասել իմ վերջին զանգին, երազել այդ օրվա մասին, բայց երբ քիչ-քիչ մոտեցավ այդ օրը, հասկացա, որ զուր էր և՛ իմ,  և՛ ընկերներիս շտապելը:

Նոր կյանք ենք մտնում, ավելի պատասխանատու կյանք, որտեղ արդեն բաժանված են լինելու մեր ճանապարհները: Տասներկու տարի շարունակ ապրել ենք մեկս մյուսով, թև ու թիկունք եղել իրար համար: Կարևոր էլ չէ, թե ով ում հետ ինչ հարաբերություններ ուներ, եթե մեզնից մեկը օգնության կարիք ունենար, անկասկած բոլորս էլ կօգնեինք: Հաճախ ենք վիճել, նեղացկոտ լինելուս պատճառով երբեմն որոշել եմ այլևս չխոսել երեխաներից որևէ մեկի հետ, բայց եթե այն տևեր ժամից ավելի, ապա պետք էր զարմանալ: Միշտ նեղացել եմ, ասել, որ չխոսեն ինձ հետ, հետո ինքս մոռացել կատարվածը ու ինձ պահել այնպես, կարծես ոչինչ չի պատահել: Վերջին տարում սկսեցի ավելի կարևորել ունեցածս և ուղղակի վայելել ամեն մի օրը, ամեն մի ժամը: Գիտակցում էի, որ դրանք պահեր են, որոնք հետո, որքան էլ փորձենք, չեն կրկնվի:

Ասում են՝ մարդիկ մեզ հետ են այնքան ժամանակ, քանի դեռ հիշում ենք նրանց: Իմ սիրելի՛ դասընկերներ, հավատացնում եմ, եթե նույնիսկ ցանկանամ, կյանքում ձեզ մոռանալ չեմ կարող: Գուցե շատ հազվադեպ հանդիպենք, բայց ցանկանում եմ, որ մեր հանդիպումների ժամանակ միշտ ձեր մեջ իմ նախկին ճանաչած հարազատներին տեսնեմ, տեսնեմ միշտ երջանիկ և հաջողակ: Հիմա խոստովանում եմ, որ դուք նույնիսկ ավելին եք ինձ համար, քան կարող եք պատկերացնել: Առանց արյունակցական կապի՝ դուք իմ հարազատներն եք, մարդիկ, որոնց ես իսկապես շատ եմ սիրում, և միայն վերջին զանգին իմ մեջ ուժ գտա խոստովանելու, որ բոլորդ ինձ համար կարևոր եք: Այս տարիների ընթացքում հնարավորինս  ճանաչեցինք իրար, կապվեցինք միմյանց՝ անգամ ինքներս չհասկանալով, թե ինչպես: Ուրախ եմ, շատ երջանիկ, որ ինձ բախտ է վիճակվել հենց ձեզ պես դասընկերներ ունենալ: Այո՛, մենք անասելի տարբեր ենք մեկս մյուսից, և միշտ դա է եղել միմյանց չհասկանալու պատճառը, բայց այդ տարբերությունները ընկերության մեջ խոչընդոտ չեն կարող հանդիսանալ: Եվ երբ վերջին դասից հետո դուրս եկա դպրոցից, հասկացա, որ ինձ հետ նոր կյանք եմ տանում միայն լավ ու դրական հուշերը:

Չեմ կարող չասել, որ դպրոցի հետ մեզ կապողը առաջին հերթին մեր դասղեկն էր՝ ընկեր Գալստյանը, ում նվիրվածությունն ու հոգատարությունը չափ ու սահմաններ չեն ունեցել, ում ի սկզբանե շատ եմ սիրել, և  բոլորին միշտ ասել, որ դպրոցն ավարտելուց հետո ամենից շատ հենց նրան եմ կարոտելու:

Վերջ, այլևս իմ հարազատ կրթօջախում աշակերտ չեմ լինելու, ամեն օր այդ հարազատ դեմքերը տեսնելու հնարավորություն չեմ ունենալու: Գուցե հենց այստեղ է ավարտվում մանկությունը…

Իմ լավ, իմ բարի ուսուցիչներ, տնօրեն, դասվար և դասղեկ, սրտանց ասում եմ, որ բոլորիդ էլ  սիրում ու գնահատում եմ, երախտապարտ եմ բոլորիդ: Շնորհակալություն ձեր նվիրվածության, սիրո և ուշադրության համար, դուք լավագույնն եք: Բառերը չեն բավարարում, որ ձեզ մեծարեմ, գոնե մի փոքր հատուցեմ ձեր այսքան տարիների աշխատանքի, տնօրեն, ուսուցիչներ լինելուց բացի ավագ ընկերներ, վստահելի խորհրդատուներ լինելու համար:

Վերջին զանգիս երազանքն իրականացավ վերջին դասի տեսքով, բայց եղավ ավելին, քան երազել եմ, եղավ ամենագեղեցիկն ու հեքիաթայինը, ամենատարբերվողը: Վերջին դասով փակեցինք մեր դպրոցական կյանքի դուռը, և մեր քայլերն այսուհետ դպրոցի փոխարեն ուրիշ ճանապարհներով են գնալու: Կարոտելու եմ, արդեն իսկ կարոտում եմ, բայց այն, ինչ ունի սկիզբ, ունի նաև ավարտ:

Մնաք բարով…

Milena Abrahamyan

Երեք վայրկյան ընդամենը

Մատներս արդեն դիպչում են գնացքի բաց դռանը, վայրկյան առ վայրկյան ավելի են ուժգնանում քայլերս, հետո անցնում վազքի, ձեռքս ձգվում է այնքան ուժեղ, որ թվում է, թե մկաններս չեն դիմակայի ու մի պահ ամեն բան կվերանա։ Սակայն հանձնվել չեմ պատրաստվում ու հասկանում եմ, որ ինչ֊որ տեղ թերագնահատել եմ գնացքի մեխանիկական արագությունը։

Արդեն լսվում է այն ահաբեկիչ ձայնը, ներսումս ամեն ինչ խառնվում է…

Թվում է, թե այսօր կյանքիս առաջին օրն է, չգիտեմ ինչից սկսել, որ ոտքով քայլ առաջ անել, որ հնչյունով ուզածս երաժշտությունը ստեղծել, որ աչքով նկարս ուսումնասիրել։ Բայց ես չեմ մտահոգվում, ի վերջո մի բան կլինի, չէ՞ որ մենք բոլորս «ապրում» ենք։ Եվ ո՞վ է մեզ այսքան երկար խաբել։

Բայց համենայնդեպս գիտակցությանս մի փոքրիկ բայց շատ կարևոր հատված ինձ միշտ ասում է…

Հիշի՛ր, երբ կանգ առնես, գետինը ճահիճ է դառնալու, ճանապարհդ անտեսանելի, ոտքերդ այլևս չեն շարժվելու, միտքդ կորցնելու է արարելու ունակությունը։

Բայց հայացքը կյանքի դեմքին միշտ մնում է անփոփոխ… Բայց քայլերը աշխարհի մեջ միշտ մնում են անկայուն։

Ու սկսում ես մոռանալ… Մոռանալ այն վառ երազանքների մասին, որոնք դու մի օր պետք է ցույց տայիր աչքերիդ… Ցույց տայիր, որպեսզի ուղեղդ նույնպես հավատար սրտիդ։

Եվ իսկապես: Մոռացիր ու ապրիր նորից։ Կորցրու ու գտիր նորից։ Բաց թող ու գրկիր նորից։ Բայց կանգ մի առ։

Ու այս բոլոր մտքերի հետ մի պահ թվաց, թե կանգ առա, որովհետև թմրած մարմինս այլևս չէի զգում, բայց հենց այդ պահին էլ երեք քայլ ետ մնացի, ախր, պարզապես մտածեցի ու անդրադարձը տեսա վախիս մեջ։

Ու հենց այդպես էլ ապրում ենք մի ամբողջ կյանք, որն ընդամենը երեք վայրկյանի արժեք ունի:

Սակայն մարդիկ սովորել են ապրել կարոտով, ապրել` անգիտակ մնալով սեփական կյանքից, ապրել` անտես մնալով աշխարհի սիրուց, ապրել` մերժված լինելով կարոտի հույսից…

Ու բոլորն ունեն նույն երեք վայրկյանը, ոմանք` մի քիչ կարճ, ոմանք` մի քիչ երկար…

Հիմա ինձ թվում է, թե ապրում եմ կյանքիս երեք վայրկյանը, կյանքս այնտե՞ղ է, թե՞ ներս մտնեմ, սեղմեմ ժամանակի «ստոպը», թե՞ ոչ: Եթե ոչ,  ուրեմն` 1…2…3…

Հունիսի 1-ը «Զանգակ»-ում

Հունիսի 1-ին՝ Երեխաների պաշտպանության միջազգային օրը, «Զանգակ» գրատան գրքերը բացի հիմնական մասնաճյուղերից առկա են եղել Կենդանաբանական այգում, Օպերայում, Cityzen-ում, Հաղթանակի զբոսայգում, Խաչքարերի պուրակում:

Խաչքարերի պուրակում վաճառքի գումարի 20%-ը փոխանցվելու է վիրավոր զինծառայողների բուժմանը:

Բացի այս միջոցառումից հունիսի 1-ին «Տարբեր ակումբի» հերթական հանդիպումն է կայացել: «Տարբեր» ակումբը գրքի ակումբ է փոքրիկ ընթերցողների համար, որի շրջանակներում հետաքրքիր մանկական գրքեր են քննարկվում:

«Զանգակ« գրատանը առկա են շատ գեղեցիկ, գրավիչ և հետաքրքիր գրքեր, որոնց միջոցով երեխաները կարող են ավելի մոտ լինել գրականությանը: Մենք միշտ կազմակերպել և պարբերաբար կազմակերպում ենք  բազմաթիվ միջոցառումներ հենց փոքրիկների համար: Մեր նպատակն է`  երեխաների մեջ դեպի ընթերցանությունը սեր և հետաքրքրություն առաջացնել: Որոշակի դադարից հետո «Տարբեր ակումբը» ավելի ակտիվ է իր գործունեությունը ծավալելու՝ համախմբելով ավելի շատ երեխաների և դարձնելով նրանց իսկական ընթերցողներ,- նշեց «Զանգակ» գրատան հանրային կապերի պատասխանատու  Աստղիկ Օհանյանը:

Նախորդ տարիներին «Զանգակ» գրատունը կազմակերպել է միջոցառումներ  հենց իր ցանցում և համախմբել է երեխաներին գրատան ներսում:

Lilit Hovsepyan Yerevan new

Մի՞թե այդքան ցրված էի

Կարոտով լցված հոգիները լռում էին: Կաթկթացող լռությունը նյարդայնացնում էր մոռացյալ հոգիներին և ստիպում կոտրել անտանելի թվացող անձայնությունը: Կոտրված լռություն, ամբոխ, տեղատարափ աղմուկ: Աղմուկի միջից ականջս շոյող մի մեղմ շշնջոց. «Անկարող ես դիմանալ գոյությանս»: Անկարող եմ: Գուցե թուլության նշա՞ն է: Գուցե՞ տագնապի: Գուցե վախենու՞մ եմ խեղդամահ անող կապանքներիցդ, որոնք հանգիստ չեն տալիս կոկորդս: Գուցե վախենու՞մ եմ, որ կապանքներդ ուժասպառ կանեն հոգիս: Իսկ գուցե վախենու՞մ եմ, որ անտեսանելի թելերով կկապվենք իրար: Վախենու՞մ եմ: Ինքս էլ անկարող եմ հասկանալ: Երևի վախենում եմ խեղդամահ լինելուց: Դե լավ, ինձ հետ հեշտ չէ: Կորուսյալ հոգիների մեջ անգամ տեղս չեմ գտնում: Ինչու՞ եմ այդքան վախենում գոյությունիցդ: Ինքս ինձ հասկանալ անգամ անզոր եմ: Անզոր եմ թափանցել հոգիդ: Անզոր եմ գտնել հարցերիս պատասխանները: Հարցեր, որոնք այդպես էլ կմնան անպատասխան: Անզոր եմ հանդուրժել մահու չափ խլացուցիչ ձայնիդ:

Գիտես` քեզ հավերժ պահելու եմ հոգուս խունացած էջերում:

Կպատկերեմ դեմքդ: Կապավինեմ հիշողությանս ու կստեղծեմ քեզ: Դառնությամբ լցված մատներս կաղավաղեն պատկերդ, կխառնեն դիմագծերդ ու կկուրացնեն հոգիդ: Պատկերիդ նայել դժվար, թե ստացվի: Սրտխառնոց առաջացնող դեմքդ շատ ծանոթ կթվա ինձ: Գուցե ամենևին էլ չե՞մ աղավաղել դեմքդ: Գուցե հիշողությունս ինձ չի՞ դավաճանել: Գուցե դու այդպիսի՞ն էիր: Միթե՞ ես էի կույր: Միթե՞ այդքան ցրված էի: