jenya abgaryan

Լավագույն տարիներ

Բոլորդ էլ երևի լսած կլինեք այն հայտնի արտահայտությունը, թե ամենալավն ու հիշարժանն ուսանողական տարիներն են։ Դե, ինչպես արդեն կռահում եք, ես էլ, իհարկե, բացառություն չեմ։ Դեռ մի քանի ամիս է, ինչ ներթափանցել եմ կյանքի այս նոր էջ և չեմ դրժի այն փաստը, որ ավելի լավ է ուսանող լինել, քան աշակերտ, սակայն չեմ էլ ժխտի, որ պատասխանատվությունը շատ ավելի մեծ է։
Նախ սկսենք նրանից, որ եթե դպրոցական տարիքում դու ապրում ես քաղաքում կամ որևէ մարզում և համադասարանցիներդ տեղաբնիկ են, դու ինչ-որ չափով ճանաչում ես իրենց, ապա համալսարանում պատկերն այլ է։ Այստեղ քեզ շրջապատողները եկել են տարբեր տեղերից, ունեն զանազան տեսանկյուններ տարբեր հարցերի մասին, ուրիշ մտածողություն ու հետաքրքրություններ։ Եվ ահա, դու՝ բացարձակապես անտեղյակ, ընդհանրապես չես ճանաչում դիմացինիդ, չգիտես՝ ով է և անգամ չգիտես՝ ինչ է անունը։ Ինչ-որ տեսանկյունից այս հանգամանքը վախեցնող է, մանավանդ՝ ինքնամփոփ և փոփոխություններին դժվարորեն հարմարվող մարդկանց համար։
Ի տարբերություն մյուսների, ինձ դեռ ամռանը բախտ էր վիճակվել ծանոթանալու այն անձանց հետ, որոնք պետք է դառնային «լավագույն տարիներիս» մի մասը (ամեն դեպքում, մարդկանց մեծամասնությունն այդպես է կարծում)։ Առաջին տպավորությունս այդքան էլ դրական չէր։ Չեմ թաքցնի, որ սիրում եմ ամեն ինչին քննադատորեն վերաբերվել և յուրաքանչյուր երևույթի մեջ տեսնել բացասականը։ «Բոլորս աղջիկ ենք, սա վատ է»,- մտածեցի ես, քանի որ այդքան աղջիկ մեկ լսարանում՝ հաստատ լավ չի վերջանալու։
Առաջին տպավորությունիցս արդեն անցել է մի քանի ամիս։ Ճիշտ է, աղջիկներից ոմանք դեռ չեն հարմարվել տնից հեռու գտնվելուն և ժամանակավորապես ինքնուրույն կենսակերպ վարելուն, բայց մենք ամեն ինչ անում ենք, որպեսզի իրենք էլ քաղաքային եռուզեռի և ուսանողական այս բաղձալի տարիների մի մասնիկը լինեն։ Հենց այս վաղանցիկ ամիսների ընթացքում է, որ դասերից զատ ձեռք եմ բերել ուսանողական ընկերներ: Ամենքս էլ տարբեր անհատականություններ ենք, խոսում և մտածում ենք տարբեր, անգամ ոճային տարբերություններ կան: Այս հանգամանքը, եթե ուրիշներին կխանգարեր և տարաձայնությունների առիթ կհանդիսանար, մեր պարագայում լրիվ հակառակն է: Ասածիս ապացույցը հետևյալ օրինակն է. մեր ընկերական նեղ շրջանում մի աղջիկ կա, որ Շիրակից է ու տեղի բարբառով է խոսում: Թեև մեզ համար բարբառը խորթ է և ականջին անսովոր, սակայն, ընդունելով իրեն, ընդունում ենք և իր բարբառն ու անգամ մենք նույնպես հաճախ շատ բառեր բարբառով ենք ասում, ինչն իրեն ուրախություն ու հարազատության զգացում է պատճառում:
Ըստ իս՝ այսպիսի մանրուքներն են, որ ընկերներին ավելի մոտ են դարձնում և վստահ եմ, որ միասին ենք կերտելու մեր պայծառ ու միշտ հիշվող լավագույն տարիները։

Աշնան վերջին օրը Հայաստանում

Mariam Yavrumyan

Մարդ չդարձանք կամ հակառակը

-Խի հանեցիր քնիցս: Քնած էի, էլի:
-Ես չեմ հանել քեզ: Ուղղակի քթիդ մոտ 46 անգամ (գերմանացու ճշտությամբ) ճտտացրել եմ մատներով: Էդ դու արթնացար ու «ճտիկս» կիսատ մնաց:
-Մարդ չդառար, էլի:
Չդառա: Գիտեմ: Եթե գոնե միջին վիճակագրական մարդ լինեի, հիմնական դպրոցում լավ կսովորեի, նորմալ քոլեջ կընդունվեի, անիմաստ ավագ դպրոցներ չէի գնա, չէի մտածի, որ դու լավն ես:
Իրականում դու էլ իմ նման «մարդ չես»։
Դու էլ լավ չես սովորել դպրոցում, հիմա ավագ դպրոցում ձև ես տալիս, իբր սովորում ես ու անգամ մտածում ես, որ ես եմ լավը:
Մենք երկուսս էլ իրար նման ենք: Իրար համար` լավը, ուրիշների համար` անիմաստ երեխեք: Մեր գաղափարները հիմնականում համընկնում են: Բայց մամայենք ատում են էդ փաստը: Իրենք մտածում են, որ մենք ուղղակի «անիմաստ առաջադիմական գաղափարներ» ենք առաջ տանում: Իրենք չեն հասկանա: Հա, էդպես մի նայի, գիտեմ, որ մամաս կարդաց էդ տողերը: Միևնույն է` մեզ չեն հասկանում: Դրանք ուղղակի գաղափարներ չեն, որ ուզում ենք իրագործվեն, կամ ուղղակի կամակոր (էս ինչ բառ էր, աստված իմ) երեխեք չենք: Մենք գիտենք, թե ինչ ենք ուզում: Մենք ուզում ենք, որ մարդը իրոք մնա բարձրագույն արժեք, որ չճնշվի, իրավունքները պահպանվեն: Որ մարդու ով լինելը չսահմանվի իր կրոնական կամ այլ տիպի կողմնորոշումներով: Պիտի կարևորվեն մարդու իրական արժանիքները:
Ուղղակի ինչ-որ հարցում ես քեզ նման չեմ, ու ինչի չէ, ուրախ եմ:

Դե, մեր բարեկամներն ինձ ավելի շատ են սիրում, բացի այն, որ ճաշակով են, նաև ես եմ խելոք: Բարեկամական հավաքների ժամանակ երբեք մտքերս ի ցույց չեմ դնում ու դրա համար իրենք էլ են մտածում, որ գաղափարներովս չեմ տարբերվում:
Սովորի, էլի:
-Ես մարդ դառել եմ, դու քո մասին մտածի, տղա ջան:

manana arxiv

Լռությունը համաձայնության նշան է

Չեմ հասկանում, թե ով է հորինել այս հիմար արտահայտությունը: Ու ամենահետաքրքիրն այն է, որ գրեթե բոլորը այն օգտագործում են, ու շատ լավ են զգում իրենց:

Ո՞վ է ասել, որ լռությունը համաձայնության նշան է: Ձեր կյանքում երբևէ գրանցվե՞լ է թեկուզ մի դեպք, երբ դուք լռեք, և ձեր լռությունն իսկապես համաձայնության նշան լինի: Հենց ճիշտ այդպիսի դասական դեպք, երբ ձեզ հարց տան, և դուք մռայլորեն իջեցնեք աչքերը, խորունկ հայացքով նայեք գետնին, մտամոլոր կոտրատեք ձեռքերը, ու լռեք, լռեք… Եվ մտովի պատասխանեք այդ հարցին` այո, այո, համաձայն եմ, ճիշտ է, ամեն ինչ հենց այդպես է, որ կա:

Դա ի՞նչ հիմարություն է: Ո՞վ է լռում` ի նշան համաձայնության: Իսկ չե՞ք մտածել, որ լռությունը կարող է լինել, օրինակ, հիմար հարցի նշան: Կամ զրուցակցի` ձեր հարցը չլսելու նշան: Կամ, զրուցակցի, ինչու ոչ, ձեր հարցի վրա թքած ունենալու նշան:

Իմ կարծիքով լռությունը հիմնականում պատասխանը չիմանալու նշան է: Այ, հարցնում են ձեզ, օրինակ, սիրո՞ւմ եք հիմալայան կանաչ սեզից պատրաստված թեյ: Եվ դուք լռում եք, որովհետև չգիտեք, ազնվորեն պատկերացում չունեք` սիրում եք արդյոք հիմալայան կանաչ սեզից պատրաստված թեյ: Ավելին` դուք նույնիսկ չգիտեք, թե ինչ է հիմալայան կանաչ սեզը:  Եվ դուք մռայլորեն իջեցնում եք աչքերը, խորունկ հայացքով նայում եք գետնին… իսկ հարց տվողը, սպասելով մի քանի վայրկյան, ուրախ-ուրախ հայտարարում է, որ լռությունը համաձայնության նշան է:

Ժամանակն է հրաժարվել անիմաստ ասացվածքներից: Բավական է լռեք:

Mariam Yavrumyan

Առաջին սիրահարվածություն

Դու արդեն ոչ ոքի հետ չես շփվում, որովհետև դժվար է նայել ուրիշների դեմքին, երբ դու իրականում միայն մեկինն ես ուզում տեսնել:
Ընկերներ ընդհանրապես չունես:

Ծանոթներիդ տեսնելիս գլուխդ կախում ես, որ նորից անիմաստ հարցեր չտան ու չշեղեն քեզ մտքերիցդ: Ավտոբուս չես նստում, ոտքով ես գնում տուն: Ավտոբուսի` կես ժամվա ճանապարհը ոտքով ես գնում, մոտ 2 ժամում: Հույս ունես, որ ճանապարհին կտեսնես նրան, էլի մենակ, ականջակալներով ու վերջապես երկար դադարից հետո կհանդիպես նրան: Բայց ախր, գիտակցում ես, որ ինքը քաղաքի էդ մասերում բացարձակ գործ չունի: Դուք ապրում ու սովորում եք լրիվ տարբեր տեղերում: Բայց լռեցնում ես ներսիդ վատատեսին ու գնում` հուսալով, որ ինչ-որ պատահականությամբ հայտնված կլինի:
Ինքն էլի չի լինում, ու էլի մեջդ մի բան փշրվում է, վերանում: Ու օրեցօր դու ես սկսում վերանալ, բայց դեռ չես գիտակցում:
Փորձում ես մոռանալ օծանելիքի հոտը, գրկելու ձևը, բայց չես կարողանում: Ակամա սկսում ես համակրել ծանոթներիդ, որոնք նրա հետ ինչ-որ ընդհանուր բան ունեն. նույն վանդակավոր վերնաշապիկից, նույն սիրած երգերից, նույն սիրելի ուտեստից կամ  ոգևորվածությամբ ու երեխայական ուրախությամբ պատմելու իրերից ու երևույթներից, որոնք սիրում են:
Բայց գիտես, որ անթերի թերությունների փունջ, որպիսին միայն ինքն է, էլ երբեք ու երբեք չես գտնի: Ոչ մեկի մեջ: Ոչ ոք թեյերից ու նրանց տեսակներից այնքան գլուխ չի հանի, որչափ որ ինքը: Ոչ ոք մանրուքներին այնքան ուշադիր չի լինի, որքան ինքը: Ոչ ոք Լանա Դել Ռեյ այնքան չի սիրի, որքան ինքը: Ոչ ոք այնքան սիրուն չի նայի քեզ, որքան ինքը:
Ոչ ոք երբեք ինքը չի լինի:

tatev tamrazyan erevan

Պատմվածք մի գրեք. դուք Բակունցը չեք

Ես սկսել եմ սովորել մի տեղ, որտեղ պատին Սահյանի մեծ նկարն է, իսկ ընթերցասրահում ազատ են աթոռները: Էս նկարի մոտ հայելի էլ կա, որտեղ շրթներկերը միշտ թարմ են: Չորրորդ հարկ էլ կա: Ամենասիրելին, խաղաղը. հայելի չկա, լուռ է, ու պատուհանից ծառերն են երևում՝ արդեն դեղնածները:

Դասախոս 1-ը ասում է.

-Feedback չկա, երեխեքի մեջ հետաքրքրություն չկա:

Ուզում է թողնել համալսարանն էլ, տխուր ու ծանր հայերին էլ ու… չէ՛, չէ՛, չէ՛:

Դասախոս 2-ը բացատրում է, որ սովորելու ընթացքում մենք «քամում ենք մեր մեջ ապրող կապիկին»: Ասում է.

-Էնպես շփվեք, որ խոսակիցը Ձեզ հետ զրուցելիս մեծանա:

Ասում է.

-Գրականությանը ոչ թե երկու, այլ հազար կողմից է պետք նայել:

Ասում է, ասում է, ասում է…

Դասախոս 3-ը 80 րոպե լույս է տալիս: Բացատրում է.

-Դուք ինձնից գաղափարապես սնվում եք, ուրեմն՝ սան, սուն բառերի մեջ մի իմաստ կա, չէ՞:

Դասախոսին գրկելու մասին մտածելը ամո՞թ է:

Ինձ դուր է գալիս էս պաշտոնականությունը: Դասախոս 2-ը դեռ առաջին օրն ասաց.

-Անջատե՛ք ձեր միջից սպասելու կոճակը: Դասախոսը դիջեյ է, որը օգնում է ճիշտ հարցեր ձևակերպել:

Իսկ ճամփան ու ուղեկիցը դու ես ընտրում: Իրենք բացատրում են` մենք ձեզ չենք ճանաչում, որ սիրենք, ու սա ավելի է անկեղծ, քան «իմ շատ սիրելի ուսանողներ»-ը: Ու հետո կձևավորվի՞ ճանաչել-սիրելը, թե՞ չէ, կպարզենք: «Կ», ենթադրական եղանակ, բայց հիմա ազնիվ լինելը լավագույն հաղթանակն է էս խճճված վիճակից:

Ազնվությանը ազնիվ են պատասխանում: Արդարության գոյությանը հավատացնողին չեն խաբում:

Կոտրող-փշրողներ, չհավատացողներ ու չսովորեցնողներ շատ կան, բայց լավը էնքան է շատ, մնում է միայն տեսնել:

Մեզ մեր ցավից նեղված, մեզ հետ արտասվողներ են պետք, թե չէ երկու գնահատական հա՜ էլ կստանանք:

Մեզ հայացքով հարցը լուծողներ ու գրատախտակին սազողներ են պետք: Գնահատականը պիտի հետևանք լինի, իսկ գիտելիքը` նպատակը, ոչ թե հակառակը: Ասում է.

-Ես ձեզ համար ոչինչ չեմ անում, ուղղակի բացատրում եմ, որ չսպասեք, որ լսեք ավելի, քան խոսեք, որովհետև դժվար է լսելը:

Ասում է.

-Շեշտը դրեք ճշտի և պրոֆեսիոնալիզմի վրա ու ջարդուփշուր արեք ամեն կեղծ բան:

-Շնորհակալություն, ցտեսություն:

-Նվաճումներ ձեզ, երեխեք:

Լույսը մեր աչքերում շատ է վառ. մարել չի ստացվի:

elen suqiasyan erevan

Լրագրող-անհատականություն

Երբ ասում ես լրագրող, առաջինը մտքիդ գալիս է սեփական միտքը և կարծիքն ունեցող անձ, որը չի վերցնում ուրիշների մտքերը, գրագողությամբ չի զբաղվում, բայց շտապեմ հիասթափեցնել ձեզ, դուք միշտ կհանդիպեք այնպիսի լրագրողների, որոնք իրենց առաջ ունեն նպատակ՝ ինքնահաստատվել ուրիշների գրածներով, ուրիշի նյութերով։ Ցավոք, հիմա մեդիան շատ վատ վիճակում է, բոլորը դարձել են բլոգեր, լրագրող կամ մեկնաբան և ոչ մեկին չի հետարքրքում՝ իրենք մասնագե՞տ են, թե՞ ոչ, ունե՞ն լրագրողական կրթություն, թե՞ ոչ, և հենց նրանք էլ մեծ մասամբ զբաղվում են գրագողությամբ և խեղաթյուրում են լրագրողի անունը։ Ծիծաղելի է անգամ, երբ տեսնում ես քո նյութը ուրիշի մոտ, այն էլ տառ առ տառ և բառ առ բառ նույնը գրած։ Կարծում եմ՝ չի կարելի նման մարդկանց անվանել լրագրող, քանի որ արժեզրկվում է լրագրող լինելու առաքելությունը։ Մենք՝ լրագրողներս, հանրության և հենց մեր ձայնն արտահայտողներն ենք, ես չեմ պատկերացնում՝ ինչպես կարելի է շարժվել ուրիշի մտքերով և դառնալ լրագրող։ Տարիների փորձ ձեռք բերելով՝ նաև կսովորենք հաշտվել այն մտքի հետ, որ կան նման մարդիկ, բայց երբեք չի կարելի նրանց տեղ տալ լրագրողական հասարակության մեջ։ Կարծում եմ, որ գրագողությունը չխթանող և չխրախուսող դասախոսությունները կարող են մեծ ներդրում ունենալ այս գործում, քանի որ այս խնդիրը օր օրի ահագնանում է մեդիայում։ Ամեն անգամ նման դեպքի ականատես և, ինչու ոչ, զոհ լինելով՝ փորձում եմ հասկանալ, թե տվյալ «լրագրող»-ն ինչ բավականություն կարող է ստանալ ուրիշի մտքերով հանդես գալով, մի՞թե հնարավոր է մեր օրերում նման բան, երբ բոլորն ազատ կարող են մտածել այն ամենի մասին, ինչ ուզեն, կարող են գրել պատեհ-անպատեհ ամեն ինչ։ Մեր սերունդը ազատ մտքի և կարողությունների սերունդ է և յուրաքանչյուրը պետք է գիտակցի դա ու շարժվի իր մտքերով, իր նպատակներով ու գաղափարներով, չխանգարի մտածել դիմացինին և չդառնա ուրիշի վերելքներին խոչընդոտող մարդ։

Juliabrahamyn12

Մարդու իրավունքները պաշտպանված են

-Քանի որ, երեխեք ջան, մենք բոլորս, ի՞նչ ենք, այո, օրինապես ազատ ենք, չէ՞,- առաջին ժամ, լսարանը լիքն է քնած ուսանողներով, ու մեր ընկեր․․․ ընկեր Ընկերը ինչ-որ բան է բացատրում մարդկանց իրավունքների ու ազատության մասին։

Հիմա իմ ընկեր Ընկերը կմտածի, թե ի՞նչ եմ խորհում մտամոլոր ու այլալված հայացքով։ Էլ չի ասի, որ բարդ բառեր եմ մտածում՝ նյութ գրելու համար։ Ախր, այ ընկեր Ընկեր, դուք մեզ ընդամենը մեկ կիսամյակ եք դասավանդելու ու մի նեղացեք, որ ես ձեր ազգանունը չեմ հիշում, որովհետև դուք էլ իմ անունը չեք հիշում․

-Բան ջան, աղջիկս, մի հատ էս մի հոդվածն ասա ու անցնենք առաջ։

Ոչինչ, ընկեր Ընկեր, դուք էլ ինձ «բան ջան» ասեք, ես դեմ չեմ։ Կարևորը՝ մի բան կսովորեմ մարդու իրավունքներից, ինչպես, օրինակ՝ անցյալ տարի սովորեցի, որ մարդիկ իրավահավասար են։

Մտածում եմ, երբ ավարտենք ու փողոցում իրար տեսնենք՝ կճանաչե՞նք։ Ես ձեզ նորից կասեմ․

-Բարև ձեզ, ընկեր Ընկեր։

Դուք էլ մի փոքր շփոթված կասեք․

-Բարև, բան ջան։

Ու երկուսս էլ ժպտալով կանցնեք փողոցը՝ ամեն մեկս մեր գործերով, մի փոքր հանգիստ, որ իրար ասել ենք հարազատ դարձած անվանումները։

Էլ ի՞նչ եք գլուխ կոտրում, այ ընկեր Ընկեր։ Չե՞ք տեսնում, որ առաջին ժամով մի քանիսը քնած ու սոված են, մնացածին պետք չեն մարդու իրավունքների հոդվածները՝ ամուսնանալու են ու մոռանան, իսկ ձեր սիրելի «բան ջան»-ն արդեն գիտի դրանք ու դուք երբեք նրա ձեռքին ուշադրություն չեք դարձնում։

Մտածում եմ, թե ո՞նց են հիմա իմ լավագույն տարիներն անցնում։ Հիշում եմ ավտոբուսում նստած տատիկների հոգնած դեմքերը ու պատկերացնում, որ սրանից մի քանի տարի առաջ իրենք էլ ինձ նման նստած են եղել դասին ու դասախոսին «ընկեր Ընկեր» են անվանել, որովհետև չեն հիշել ազգանունը։

«Նայի, դու էլ ես սենց լինելու մի օր։ Չնայած, եթե հիմա մարդու իրավունքները լավ սովորես՝ միգուցե լավ գործ ունենաս ու մի թեթև ջահել կերևաս»,- դե, կարիք չկա ասելու, որ ենթագիտակցությունս էր իրեն ցույց տալիս։

Հիմա ձեզ ո՞նց ասեմ, որ չնայած նրան՝ ձեր ազգանունը չեմ հիշում, բայց ձեզ ամենաշատն եմ կարոտելու, միշտ ժպտալով եմ հիշելու, նյութերիս մեջ ձեր անունն եմ գրելու ու չեմ հարցնելու․

-Ընկեր, կարո՞ղ եմ գրել ձեր մասին։

Մի երեք ժամ հետո տուն կգնամ, դրանից ևս երեք ժամ հետո մայրս կգա ու կասի․

-Ի՞նչ կար։

Ես էլ կասեմ․

-Հեչ, մարդու իրավունքներ կային։ Լավ էր, կրկին «նստիր, 9» ստացա։

Մայրս էլ կմտածի, թե ես մարդու իրավունքները լավ գիտեմ։ Էլ չի ասի, որ ես է՛լ, իմ ընկեր Ընկերն է՛լ մարդու իրավունքները գիտենք, բայց երբեք դրանք չենք պաշտպանում։

-Երեխեք ջան, դեկտեմբերի 10-ին էլ նշվում է մարդու իրավունքների պաշտպանության օրը։

-Բայց պաշտպանվո՞ւմ են դրանք,- առաջին նստարանից հարցրի։

-Նայած ժամանակ, բան ջան։

-Հա՜, սպասելի էր․․․

Իմ խոսքերի վրա, սովորականի պես, ավարտվեց առաջին ժամը ու մենք էլ հանգիստ գնացինք երկրորդին։ Ոչ մեկս էլ չէր մտածում ո՛չ դեկտեմբերի 10-ի, ո՛չ հոդված առաջինի, ո՛չ էլ ընկեր Ընկերի մասին։

anahit baghshetsyan

Ուղիղ 17

Եթե դու կամ ընկերներիցդ մեկը չեք ունեցել «պուճուր», «պստո», «ճստո» մականունները, ուրեմն չգիտեմ, իրոք չգիտեմ, երևի նոր ընկերներ գտնես, քանի դեռ կարող ես: Ցավոք սրտի, միշտ ես եմ եղել վերոհիշյալ բախտորոշ մականունների տերն ու տիրակալը: Ու ոչ թե նրա համար, որ ես ցածրահասակ եմ (լավ էլ բոյով եմ՝ ուղիղ 164 սմ), այլ ուղղակի այն պատճառով, որ ես փոքր եմ եղել տարիքով: Ու վերջապես եկավ այն օրը, երբ ես կարող եմ ասել, որ 17 տարեկան եմ: Ոչ թե համարյա 17, շուտով 17, դեռ 16, այլ հենց 17: Ու այս պատմական առիթով ուզում եմ մի քանի խորհուրդ տալ բոլոր-բոլոր այն ընթերցողներին, ովքեր ժամանակ ունեն ընթերցելու 17-ի այսօրվա հոդվածներից մեկը:

Խորը շունչ քաշիր ու գնացինք:

  1. Քեզ խաբելու են: Քեզ խաբելու են ամեն տեղ, ամեն առիթով ու ամեն պատեհ ու անպատեհ պահի: Ու պատճառը բոլորովին այն չէ, որ դու գթասիրտ ես կամ միամիտ: Ուղղակի աշխարհն էդպես է աշխատում: Ոմանք խաբում են, ոմանք էլ՝ խաբվում:
  2. Մի տխրիր, եթե ընկերներդ չեն պատասխանում հաղորդագրություններիդ, չեն լայքում նկարներդ կամ էլ միանգամից վեց մեկնաբանություն չեն գրում նոր լուսանկարիդ տակ: Ընկերությունն էդպես չի որոշվում: Ընկերությունը զգում ես, երբ հանկարծ հասկանում ես, որ արդեն երեք ժամ է՝ խոսում եք իրար հետ առանց մեկ անգամ նույնիսկ հեռախոսի կողմ հայացք նետելու: Հենց էդպես էլ իսկական ընկերներիդ գտնում ես:
  3. Ծնողներդ քեզ համար միայն լավն են ուզում: Մի հակաճառիր իրենց: Խոսիր իրենց հետ, քննարկիր տեսակետներդ, արտահայտիր մտքերդ, բայց մի կռվիր: Ազատությունը, որ նրանք չեն տալիս, որին դու այդքան սպասում ես, երևի թե չկա: Կամ էլ չէ, ֆիզիկայի ու աստղագիտության դասագրքերում մուգ տառերով կա:
  4. Արա այն, ինչ ուզում ես: Երբեք մի հետևիր այն մարդկանց, ովքեր վստահ են, որ քեզ ճիշտ ուղղությամբ են տանում: Որովհետև այն, ինչ ճիշտ է դիմացինիդ համար, շատ մեծ տոկոսային հավանականությամբ սխալ է քեզ համար:
  5. Փորձիր: Փորձիր նոր նախասիրություններ գտնել, նոր լեզուներ սովորել, նոր ոլորտներում աշխատել: Նոր ուտեստներ փորձիր, նոր մշակույթների հետ ինտեգրվել փորձիր: Փորձիր կարդալ էնպիսի գրքեր, որոնց մասին երբեք չես լսել, խոսել այն մարդկանց հետ, որոնք քեզ ոչնչով նման չեն: Ինքդ քեզ ու քո ուժը փորձիր, բայց մի մնա քո փոքր արկղի մեջ՝ անելով միայն այն ամենը, ինչ կարողանում ես:
  6. Երազիր մեծ բաների մասին: Ինքդ քեզ համար բարձր սահմաններ ստեղծիր, բայց մի փորձիր դրանց մեկ փորձով հասնել: Պատրաստ եղիր ընկնելու: Պատրաստ եղիր պարտվելու ու հաղթանակից հեռանալու: Բայց ուժ գտիր ինքդ քո մեջ ևս մեկ անգամ կանգնելու ու ևս մեկ անգամ փորձելու: Որովհետև մեկ անգամ հաղթելու համար պիտի մի հազար անգամ ընկնես, վնասվես ու կոտրվես:
  7. Դիսնեյի մուլտֆիլմերը նայիր: Հա, հա, ինչքան էլ ծիծաղելի հնչի, մուլտեր նայիր, մուլտերին հավատա, որովհետև կյանքը շատ ավելի հետաքրքիր կլինի, երբ ինքդ քո հեքիաթներն ունենաս ու հոգուդ ինչ-որ մասով միշտ մնաս այդ գունավոր հեքիաթների մեջ:
  8. Հիշիր երկու 5-երի կանոնը ու օգտագործիր այն ամեն կարևոր գործողություն սկսելուց առաջ: Եթե այն, ինչ անում ես հիմա, քեզ պիտանի չի լինելու 5 տարի անց, ուրեմն նույնիսկ 5 րոպե մի ծախսիր դրա վրա: Մի ծախսիր երեք անքուն գիշեր ֆիզիկայի գրավորին պատրաստվելու համար, ու ևս երեք ցածր գնահատականի բերած տխրությունը փարատելու համար:
  9. Եղիր այնպիսին, ինչպիսին կաս: Be Yourself: Ու գիտեմ, որ դու հաստատ նկար ունես ինստագրամում այս բառերով, կամ էլ մի շապիկ ունես վրան վառ գույներով այս բառակապակցությունը տպագրված: Բայց մի մոռացիր այն: Եղիր քեզ նման ու մի նմանվիր ոչ ոքի: Ոչ ոք չի կարող քեզ նման ժպտալ, հուզվել կամ երեկույթներին բարձր բղավել: Մի մոռացիր, որ քեզնից ընդամենը մեկ հատ կա աշխարհի երեսի մնացած յոթ միլիարդ ԴՆԹ-ների ցանկում: Ու ոչ մի ուրիշ գենոտիպ ու ֆենոտիպ միասին չեն կարող լինել քեզ այդքան նման:

Ու եթե հանկարծ տարտամես ու տարակուսես հայոց լեզվի քննությանը, հուզվես համալսարան մտնելիս, մտածես, որ ամբողջ աշխարհը քայլում է քեզ ու քո կամքին հակառակ, կամ ուղղակի ուժ չունենաս առավոտյան անկողնուց վեր կենալու, հիշիր, որ ամեն ինչ լավ է լինելու: Իսկ ես երևի թե գնամ մոմերը փչեմ ու երազանք պահեմ, որ ինձ էլ ոչ մեկը «ճստո» չկանչի: Չնայած մի «ճստո» էլ 17 տարեկան ես-ս է` պաղպաղակ սիրող, մուլտֆիլմեր դիտող ու ինքն իրեն փնտրող գանգրահեր Անահիտը, որ գեթ մեկ օրով գիտնական դարձավ ու իր կյանքի փորձով (ես էլ քմծիծաղ տվեցի) կիսվեց: