Վահան Չոբանյանի բոլոր հրապարակումները

vahan chobanyan

Իմ Ագարակ, ես լքեցի քեզ

Այսօր վերջապես գյուղ գնացի, երկու ամսվա ընդհատումից հետո նեղ գրաֆիկիցս ավելի նեղ ազատ ժամանակահատված գտա ու գնացի` Լոռու մարզ, գյուղ Ագարակ։ Ամեն անգամվա նույն ճանապարհն այս անգամ ավելի կարճ թվաց հակառակ իմ սպասումների. կարոտը կրճատել էր և ճանապարհը, և ժամանակը։

Գյուղս նույնն էր, նույնն էր տխրությունը։

Փակ դռները չէին բացվել, դեռ ավելին, ժանգոտել էին նրանց գոտիները, ծանրացել, փակվել էին նորերը։ Ծերացել էր գյուղս, ծերացրել ենք գյուղս։

Ծառերն առաջվա պես ինքնամոռաց չեն կանաչում, դաշտերն առաջվա նման իմ առաջ սեղան չեն փռում հյուրասիրության, անմշակ են այգիներս։ Ուժ չի մնացել արտասվելու. ոնց են ցամաքել գետ-վտակները։

Ձորն էլ էն հեռվից էլ չի շառաչում. համակերպվել է իր ցավի հետ։

Թռչունները չեն չվում հարավ. ի՞նչ հույսով թողնեն բները դատարկ։

Կնճռոտվել է ճակատն անտառի, հատել են աջ-ձախ, էլ ոնց դալարի։

Եկեղեցու տանիքն են փոխել, երկդարյա պատմությունն ինչո՞ւ են ջնջել։

Ծածկել-փակել են մեր թոնիրները, որտեղի՞ց առնեմ հացի հոտերը։

Ախ, էս ոնց են փոխել պատկերդ, լքել են քեզ որդիներդ։ Մնացել են ծերերը, հավատարիմ տատ ու պապերը։ Իսկ ե՞ս…

Դավաճանի պես էլի կլքեմ քեզ, կգնամ, որ կարոտեմ, որովհետև էնքան համարձակություն չունեցա, որ մնամ սիրեմ։ Կդողամ ուրիշ արևի տակ քո ձմռան ցրտից, խոտի բույր կզգամ ասֆալտներից տաք։ Իսկ դու հավատարիմ կմնաս քո մութ ամպերին, հպարտ սարերին ու խոր ձորերին։ Դու կմնաս, կմնաս, որ կարոտենք, որ մի օր խելքի եկած գիրկդ թռնենք, որ կանաչես ու ջահելանաս, որ հավերժանաս:

vahan chobanyan

Պատրանքների մարտիկները

Երկու օր առաջ ես ու կուրսեցիս որոշեցինք գնալ Եռաբլուր: Օրվա ընտրությունը կանխամտածված չէր, այլ զուտ պատահական: Ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ որոշված էր չգնալ ապրիլի երկուսից վեցն ընկած հատվածում: Գնացինք: Այնտեղ էինք ես, կուրսեցիս, տեղի աշխատակիցները ու մի քանի հարազատներ: Միանգամից հիշեցի, թե ինչ էր կատարվում ապրիլի երկուսին: Ֆեյսբուքն ու ինստագրամը լցված էին նույն նկարներով՝ գրեթե նույն մեկնաբանություններով: Բոլորն իրենց պարտքն էին համարել իրենց էջում կիսվել տղերքի նկարներով, ու որպեսզի տարբերվեն ուրիշներից կամ գուցե արտահայտեն իրենց հույզերը, մի երկու էմոջի էին ավելացրել, իսկ նրանք, ովքեր ավելի «խոհեմ» էին գտնվել, ընդամենը փոխել էին դրանց հերթականությունը: Ովքեր էլ չէին ալարել, Սևակի ու Արամայիս Սահակյանի տողերից էին մեջբերել: Ուզեիր, թե չուզեիր, նույն տեսանյութը պիտի տասն անգամ նայեիր: Չորս օր միահամուռ կերպով ստեղծեցին ու պահեցին «հարգանքի մթնոլորտը»: Շատերն այցելեցին Եռաբլուր՝ ծաղիկ խոնարհելու, իսկ շատ ավելի շատերը նախընտրեցին չլքել իրենց հավատարիմ բազմոցը. գործերը շատ էին, երևի։ Անցան այդ չորս օրերը, ու տղերքը մնացին մենակ, ամեն մեկն իրեն տանջող ցավի հետ:

Այսօր Սուրբ Զատիկն է կամ Հարության տոնը: Խնդիրը անվան մեջ չի, ու եթե ճիշտն ասեմ, խնդիրն ավելի խորքային ու լուրջ է: Երեկվանից սկսվեց նկարների ու շնորհավորանքների արշավը, «մեզ և ձեզ մեծ ավետիս»-ը խառնեցին «օրհնյալ է հարությունը Քրիստոսի»-ի հետ, ձու ներկելը՝ նկարչության, գինի խմելը՝ գինեմոլության հետ: Կարճ ասած՝ հայավարի Նոր տարվա սեղան գցեցին, կերան-խմեցին, մեղքերը ներված համարեցին: Ու որ ամենակարևորն է՝ չմոռացան ֆեյսբուքն ու ինստագրամը ողողել եկեղեցիների (որ երևի հարսանիքից հարսանիք են գնում) ու ճոխ սեղանների նկարներով:

Վաղը Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրն է: Ցավալի է, բայց նորից նույն պատկերն ենք ունենալու. նորից կփոխվեն «պրոֆիլի նկար» կոչվածները, ոմանցը՝ Ծիծեռնակաբերդի նկարով, ոմանցը՝ կարմիր 1915-ով, իսկ առավել պահանջատերերինը՝ ‘’I remember and demand’’-ով, ու հեչ կապ չունի, որ իրենց համար «հելլո»-ից ու «հաու առ յու»-ից էն կողմ անգլերեն չկա: Այդ օրը շատերը կայցելեն Ծիծեռնակաբերդ, մարդիկ կգան Հայաստանի ու աշխարհի բոլոր ծայրերից: Բայց միայն այդ օրը: Իսկ տարվա մնացած 364 օրերին միակ պահանջատերը կմնա անմար կրակը, որն այդպես էլ չի տաքացնի քարե հսկաների սրտերը, որ թեքվել են դեպի իրեն՝ մի քիչ ջերմություն գողանալու համար: Այդ օրը կհիշենք, որ բոլորս էլ հայ ենք՝ մի գաղափարի շուրջ հավաքված, մի նպատակ հետապնդող: Բայց միայն այդ օրը: Այդ օրը շատերը կխոստովանեն, թե ինչքան են սիրում իրենց հողը: Բայց, ախր, մենակ էդ օրը, հաջորդ օրն այնպե՜ս կպոկվեն էդ հողից…

Ամեն ինչ այնքան արհեստական ու անիրական է դարձել: Մեր զգացմունքները, ցանկություններն ու գործողությունները սկսել են անջատվել այն աշխարհից, որում ապրում ենք, ու այդ խզվածքն օր օրի ավելի տեսանելի ու սարսափելի է դառնում: Սոցիալական կայքերը մեզանից խլում են ամեն հնարավորը՝ ստեղծելով պատրանք, տալով մեզ ոչինչ…

vahan chobanyan

Սահման փնտրողները

Եվս մեկ օր մոտեցավ իր ավարտին կամ գուցե նոր սկսվեց, չգիտեմ։ Ես արդեն մի քանի ամիս է՝ չգիտեմ՝ երբ է սկսվում օրը և երբ է այն ավարտվում՝ առավոտյան ինն անց կե՞ս, երբ գնում եմ համալսարան, թե՞ գիշերը տասին, երբ գնում եմ աշխատանքի։ Ու չեմ գտնում նաև այն սահմանը, որը բաժանում է ուսանողական կյանքը աշխատանքայինից։ Ու իմ նման շատ ուսանողներ ամեն օր այդ սահմանն են փնտրում ու ցույց տալիս, թե գտել են, բայց մենք հո լա՞վ գիտենք, որ խաբում ենք, խաբում նույնիսկ ինքներս մեզ, բայց մինչև ե՞րբ։ Մինչև սպառված հասնում ենք տուն, որտեղ մեզ սպասում է հայելին, որի հետ ամենաշատ ժամանակն ենք անց կացնում։ Մեզ էլի սպասողներ կան, բայց նրանց թողել ենք այն հեռավոր գյուղերում, որոնք լքելով եկանք այստեղ, որ մարդ դառնանք։

Հիմա մի փոքր ավելի մանրամասն իմ առօրյայի մասին։ Պայմանականորեն ընդունենք, որ օրս սկսվում է ինն անց կես` համալսարան գնալով։ Դասի գնում եմ աշխատանքի վայրից, ավելի ճիշտ՝ վազում եմ, որ հնարավորինս քիչ ուշանամ։ Դասի հասնում եմ ուշացած։ Առաջին սպասելիքները արդարացվում են. դասախոսը թողնում է ներս մտնել, ու քանի որ ուշացած ուսանողը զրկվում է «արտոնություններից», հնարավորինս արագ ու անաղմուկ տեղավորվում եմ։ Դրանից հետո շատ ավելի կարևոր ու դժվար անելիք կա. անտեսել գիշերը քնած չլինելու փաստը ու չտրվել սեղանին պառկելու հրապուրանքին։

Գիշերն աշխատողի համար իրերը կորցնում են իրենց հիմնական նշանակությունը։ Հազիվ ներկա-բացակայի ժամանակ աչք կպցնելով մի քանի դասաժամ անց կացնելուց հետո գալիս է տուն գնալու երանելի պահը։ Ապրում եմ հանրակացարանում ու օգտվում հանրակացարանի ընձեռնած լավ ու վատ բոլոր պայմաններից։ Չգիտեմ՝ ոնց հասնում եմ կանգառ, գտնում ինձ՝ Մասիվ հասցնելու պատրաստ ավտոբուսը ու նետի նման ցցվում մեջը։ Մոռացա ասել, որ ես բիստրոների «աստվածային» ուտելիքների երկրպագու եմ ու մինչև կանգառ հասնելը հասցնում եմ ստամոքսիս հանդեպ մեղք գործել։ Հասնում եմ տուն բավականին հոգնած։ Ինչպես արդեն ասացի, ինձ սենյակում սպասում է միայն հայելին։ Հայելու մեջ գտնելով ինձ լիովին սպառված՝ որոշում եմ պառկել։ Պառկում եմ, բայց չեմ քնում, որովհետև էդպես չեն քնում, էդպես ուղղակի խաբում են օրգանիզմին, որ փորձի հանգստանալ, որովհետև մի երկու ժամից պիտի աշխատանքի գնա։ Իսկ մի երկու ժամից զարթուցիչն ինձ ուշքի է բերում առանց մեծ ջանքերի, որովհետև ես քնած չէի, որովհետև էդպես չեն քնում։

Ու այսպես ամեն օր, ու այսպես իմ նման շատ ուսանողներ սահման են փնտրում, ուսանողական ու աշխատանքային տարիներն իրարից բաժանող սահմանը…