Կիսատ կյանք

Ասում են` ապրում ենք ձեր կյանքի գնով։ Ապրում ենք ձեր չապրած կյանքը։ Բայց ապրու՞մ ենք արդյոք։ Այդ ինչպե՞ս ենք ապրում։ Կասե՞ք։ Մենք չենք ապրում։ Մենք օրեր ենք մթնեցնում ու լուսացնում, բայց չենք ապրում։ Արթնանում ենք, զբաղվում առօրյա գործերով, բայց չենք ապրում։ Ուղղակի չենք կարող ապրել։

Ամեն օր, լսելով հեռուստացույցի ձայնը, անմիջապես ամուր փակում եմ ականջներս կրկին նոր զոհված հերոսի անուն չլսելու համար, նորից մարած ճրագի մասին չիմանալու համար։ Ամեն գիշեր սեղմում եմ աչքերս և խնդրում, որ առավոտյան լավ լուր ստանանք՝ «Պատերազմն ավարտվեց։ Արցախն անկախացավ»։ Մի պահ մտածեք քանի մարդ կա աշխարհում, ովքեր ապրում են այս բառերը լսելու անհագ ցանկությամբ։

Ամեն վայրկյան հեռախոսը ձեռքումս, զանգի եմ սպասում։ Սպասում եմ, որ հեռախոսի այն կողմից միայն մեկ բառ լսեմ` լավ ենք։ Որքան մարդիկ կան, չէ՞, այս բառին սպասող։

Ամեն վայրկյան վախը սրտումս լուրի եմ սպասում և հույս ունենում, որ լուրը բարի կլինի։

Հիմա խնդրում եմ պատասխանեք.

Ինչպե՞ս ենք ապրում։ Կամ ապրո՞ւմ ենք, թե՞ ոչ։ Ախր, այսքան չապրած, վաղ ավարտված, այսքան կիսատ նպատակներով կյանքերի արանքում չենք կարող ապրել։ Պատճառն ակնհայտ է։ Մարդն իր էությամբ այնպիսին է, որ չի կարող իդեալական ճիշտ ապրել։ Իսկ եթե ասում ենք, որ պետք է ապրենք կիսատ կյանքերի փոխարեն, պետք է նաև գիտակցենք, որ անսխալական ենք ապրելու, հերոսներին արժանի ենք ապրելու։ Այդ դեպքում միայն կապրենք մեր լույս ՀԵՐՈՍՆԵՐԻ կիսատ մնացած կյանքը։

Վերջում մի փոքր խոսք էլ ուղղեմ մեր սահմանին կանգնած քաջ ու անվախ հերոսներին։ Մի պակասեք, տղերք, տանը սպասող ունեք։ Վերադարձեք, տղերք, անպայման վերադարձեք։ Մեզ անմահացած հերոսներ պետք չեն, տղերք, մեզ դուք եք պետք, ձեր կյանքն է պետք, ձեզ ողջ ու առողջ տեսնել է պետք։ Մի պակասեք, տղերք, մի հեռացեք։ Ախր, շատ գործեր ունեք դեռ անելու։ Ինչպե՞ս ենք ապրելու ձեր կյանքի գնով։ Ինչպե՞ս ենք քնելու, երբ գիտենք, որ մեր հանգիստ քնի համար դուք հավերժ քնած եք մնալու։ Մի պակասեք, տղերք, մի պակասեք։ Ես հավատում եմ, որ հետ եք գալու հաղթանակած։ Միասին մեր պապական հողի վրա քոչարի պիտի պարենք։ Ես սպասում եմ ձեզ։

ՄԵՆՔ սպասում ենք ձեզ տղերք։

#հաղթելու_ենք

Հոր նամակը սահմանից

«Իմ աղջիկ, նորից շտապում եմ…

Շատ էի կարոտել բոլորիդ: Կարոտել էի իմ ընտանիքը, սիրելիներիս, մտերիմներիս… Սիրում եմ բոլորիդ, բայց ես չեմ կարող ավելի շատ չսիրել իմ հայրենիքը։

Ավելի քան 1 ամիս է` մենք նորից պատերազմի մեջ ենք․ ադրբեջանական ուժերը պատերազմ են մղում հայության դեմ, այն էլ ինչ պատերազմ, թուրք-ադրբեջանաահաբեկչական ոսոխը նորից փորձեց անցնել այս լեռներով, ներս մտնել մեր դարպասներից ինչպես պտտահողմ, ինչպես ամպրոպն ահավոր։ Անցյալ դարերում մեր թշնամին այսքան նենգ ու վայրագ երբեք չէր եղել, բայց գիտե՞ս, մեր 18-20 տարեկան հզոր տղաները իրենց կենսագրության էջերն են շարունակում գրել Հայոց բանակի զինվորական մատյանում, յուրաքանչյուրն ուզում է դառնալ այս հողի առաջին պարիսպը: ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱԶՆԻՎ ԱՐՅՈՒՆ Է ՀՈՍՈՒՄ…

Չէ, ընկճված չեմ, այլ վստահաբար կարող եմ ասել, որ մեր հզոր բանակը տապալում է թշնամու զորքը: Ոչ մի ժամանակի և ոչ մի երկրի զինվոր չի կարող համեմատվել հայ զինվորի հետ իր քաջությամբ ու հայրենասիրությամբ, որովհետև հենց հայ զինվորի արյունով է թաթախված այս հողը, ամեն քարի ու ժայռի մեջ արյան կանչ կա։

Մենք ոչ մի թիզ հող չենք թողնի թշնամուն:

Ահա թե ինչու եմ շտապում, հայրենի հողը կանչում է ինձ, իմ զինակից ընկերները ինձ են սպասում։

Այսօր բոլորիս վիճակված է լինել անկոտրում և Արցախի զինվորն ու տերը։ Մենք բոլորս գիտակցում ենք, թե ինչպիսի թանկ ժառանգություն ենք ստացել մեր հայրենիքից։ Մեր միասնությունը, հայրենիքին անմնացորդ նվիրվելը կստիպի աշխարհին ճանաչել Արցախի անկախությունը։

ՄԵՆՔ ԲՈԼՈՐՍ ՄԵՐ ՀԵՐՈՍՆԵՐԻՆ ՀԶՈՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԵՆՔ ՊԱՐՏՔ»:

Մի ուրիշ հոկտեմբեր ապրելիս

Վարդգես Պետրոսյանն իր գործերից մեկում գրել է. «Երկիրը երկու հարևանով տուն չի, որ վատ հարևանի պատճառով ծախես, գնաս մի ուրիշ փողոց կամ քաղաք, նոր տուն առնես․․․ Կպած ապրում ենք ու պիտի ապրենք, մինչև Ահեղ դատաստան»։

Ու երևի մի ուրիշ կյանքում կամ մի ուրիշ հոկտեմբեր ապրելիս ես էս նախադասությունը նույնիսկ երկու անգամ չէի կարդա։ Պայուսակիս միջից մատիտ չէի հանի ու ընդգծեի։ Գիտե՞ք ինչի։ Որովհետև մեզ դա են սովորեցրել դպրոցում, ու մենք չենք հարցրել. «Ա՛խր, ինչի՞ համար, այ ընկեր Գասպարյան»։ Որովհետև մեզ ստիպել են, որ ամեն տարի բանակի օրը զինվորին կամ բանակին նվիրված մի շարադրություն գրենք։ Ասում եմ` ստիպել են, քանի որ դասարանից դուրս, դպրոցի դարպասների մյուս կողմում մենք չենք իմացել՝ ոնց իրականում նվիրվենք էդ բանակին ու մեր զինվորին։ Չենք իմացել՝ ոնց էդ գրականության տասներկու թերթանի ստուգողականների տետրի թերթերից պոկենք մեր հարգանքն ու իրական կյանքում մի կերպ կիրառենք։ Հակառակն ենք տեսել։ Տեսել ենք ընտանիքներ, դասարանցիներ, ծնողներ ու ծանոթներ, որ ամեն կերպ ուզեցել են էդ փառահեղ բանակից իրենց որդիներին «փրկեն»։ Ու երևի դրա համար էլ չենք կարողացել վերոհիշյալ հարգանքը պոկել գրականության տետրի էջերից։

Ու երևի մի ուրիշ կյանքում կամ մի ուրիշ հոկտեմբեր ապրելիս չէի դնի ու ժամերով մտածեի՝ արդյո՞ք եկել ու վրա է հասել էդ Ահեղ դատաստանը։ Արդյոք հիմա ես պիտի տունս ծախեմ ու գնա՞մ, թե՞ պիտի մնամ տանը ու էդ հարևանի աղմուկին ու բարբարոսություններին դիմանամ։ Արդյո՞ք էդ խաբեբա հարևանն արժե իմ հանգիստ քունն ու ընկերներիս կյանքը։ Արժե՞ իմ տաք ու հարմարավետ տունը, որ ես կորցնեմ իմ հարազատ ու սիրելի մարդկանց։ Արժե՞, որ հազարավոր ուրիշ տներում անընդհատ ճրագ մարի, ու կյանքը էլ երբեք առաջվանը չլինի։ Արժե՞ իմ էս տանը մնալը ինչ-որ բան, եթե Արցախից եկած երեխեքը էլ տուն չունեն, ու էնպես են նայում աչքերիս մեջ, որ իմ աչքերն էլ են արցունքոտվում։ Արժե՞ իմ էդ մի հատ տունը, որ ես տեսնեմ, ութ տարեկան Մանեին լացելուց, որովհետև ինքը գրքերը թողել է Մարտակերտում, գրասեղանին, ու հիմա դաս չի կարողանում անի։ Արժե՞ իմ տունը, որ չեմ ծախում ու գնամ, որ տիկին Հասմիկը գա ու նստի իմ կողքին, սկսի լաց լինել, որովհետև երեք տղաներն էլ առաջնագծում են՝ երկուսը բժիշկ, մյուսը` զինվոր, հետո էլ ինքը ինձ հույս տա, որ ամեն ինչ լավ է լինելու։ Ու պիտի՞ ես կպած ապրեմ, եթե շուրջս մարդկանց համար ամեն ինչ մեկ է դարձել։ Եթե ամեն անգամ զոհերի ցուցակում ծանոթ անուն փնտրելուց հետո աչքերս լցվում են, որովհետև ծանոթ անուն էս անգամ չկար, բայց հետո հասկանում եմ, որ ուրիշներին 1009 անգամ արդեն ծանոթ անուն է հանդիպել։ Ախր, ես ո՞նց կպած ապրեմ, եթե իմ տրամադրությունը, կենսակերպն ու ապրելը առհասարակ կախված է ընկերներիս մի հաղորդագրությունից, մի զանգից, մի լուսանկարից։

Ու երևի մի ուրիշ կյանքում կամ մի ուրիշ հոկտեմբեր ապրելիս ես չէի իմանա, թե ահեղ դատաստանը որն է։ Չէի իմանա, թե ինչպես կարող է սիրտդ կոտրվել մեկ օրում տասնյակ անգամներ ուրիշի ցավից։ Մի ուրիշ կյանքում ու մի ուրիշ հոկտեմբերին ես ուղղակի չէի մտապահի էդ երկտողը․․․

Կյանքդ կյանքիս համար, կյանքս կյանքիդ գնով

Մեկ ամիս… Ուղղակի գոյատևել (սա ապրել կոչել չի լինի)՝ հույս ունենալով, որ  այս օրը կլինի պատերազմի վերջին օրը, երազել, որ այս պատերազմը  կլինի մեր երկրի պատմության մեջ վերջինը, և մենք կլինենք հայոց աշխարհի վերջին սերունդը, որը պատերազմ է տեսնում:

Վերջին օրը, որը մենք իսկապես ապրել ենք, եղել է սեպտեմբերի 26-ը: Դրանից հետո մեզ համար կյանքը կանգ է առել: Եվ ո՞վ գիտի՝ մեկ էլ ե՞րբ կսկսենք իսկապես ապրել: Հիմա ենք հասկանում, թե որքան երջանիկ ենք եղել պատերազմից առաջ: Առաջ «ինչ է իրական երջանկությունը» հարցին գուցե կպատասխանեինք շատ երկար փիլիսոփայելով, բայց հիմա բոլորիս պատասխանը մեկն է` «խաղաղությունը»: Ի՞նչ է մեզ հիմա ավելի շատ պետք, քան խաղաղությունը:

Քանի՞ կյանքի փոխարեն ենք ապրելու, քանի չապրած կյանքերի գնով ենք արժանանում մեր այսօրվան… Ցավալի է գիտակցել, որ դու կաս ուրիշների չլինելու գնով, բայց և անսահման պարտավորեցնող է, որ կարողանանք ապրել այնքան  ճիշտ և գեղեցիկ, որ մեր հերոսների զոհաբերությունը իզուր չլինի, որ արժանի լինենք ապրելու այն հողի վրա, որը վաստակել ենք նրանց արյան  գնով:

Հիմա բոլորս էլ մեր հոգու մի մասնիկով ԶԻՆՎՈՐ ենք` հայրենիքի պաշտպան, հայրենիքով մտահոգված ու հայրենիքով ապրող:

Պատերազմը սովորեցրեց սիրել հայրենիքը սեփական կյանքից առավել, չէ՞ որ առանց հայրենիք չենք լինի մենք, և առանց մեզ էլ` հայրենիք:

Ամենից սարսափելին գիտե՞ք որն է: Այն, որ արդեն ինչ-որ չափով սովորել ու համակերպվել ենք պատերազմին, արդեն չենք զարմանում ոչ մի բանից: Սա իսկապես շատ ավելի վատ է: Բոլորիս կյանքը գլխիվայր շրջվել է, ցերեկն ու գիշերը մեկ են դարձել, իրարից չեն էլ տարբերվում, օրը քսանչորս ժամ լարված ենք, սպասողական, հուզաշատ ու մտահոգ:

Այս օրերին իրար  ավելի շատ ոչ թե «բարև» ենք ասում, այլ «հը՞ն, զանգե՞լ են»: Ու ամեն անգամ սրտի թրթիռով սպասում ենք, որ հանկարծ բացասական պատասխան չստանանք: Հանկարծ մի վատ լուր չլինի, հանկարծ նորից  հեռուստացույցի էկրանին հերոսների հերթական ցուցակը չհայտնվի, մենք միայն կենդանի հերոսներ ենք ուզում:

Բավական է խոսել հանուն հայրենիքի զոհվելու մասին… Հայրենիքի համար ապրել  է պետք… Երջանիկ ապրել, ու մենք ապրելու ենք, ապրելու ենք միշտ, ապրելու ենք՝ մեր ներսում վառ պահելով բոլոր անմահացած հերոսների հիշատակը: Այսուհետ ապրելու ենք նաև նրանց փոխարեն ու կրկնակի անգամ երջանիկ պետք է լինենք: Եվ ինքներս մեզ միշտ գոնե մի փոքր մեղավոր ենք զգալու մեր հերոս եղբայրների կիսատ թողած կյանքի համար: Կներե՛ք մեզ, տղե՛րք:

Թշնամին հիմա էլ նույնն է, ինչպես տարիներ առաջ, միշտ նենգ, անկուշտ, բայց ոչ հաղթող: Եվ մենք էլ նույնն ենք, նույն պայքարող ու ապրող ազգը: Մենք Եղեռն տեսած տատ ու պապի թոռներն ու ծոռներն ենք, չէ՛, չենք ներելու, ու եթե անգամ Եղեռնը ներել կարող էինք, ապա այս մերօրյա պատերազմը՝ ոչ, քանի որ ինքներս ենք ապրում և զգում  այն, իհարկե, ոչ բոլորս ենք մեր սեփական մաշկի վրա զգում պատերազմի հետևանքները, բայց հոգեպես… Հոգեպես բոլորս էլ տանջվում ու «վիրավորվում ենք» անընդհատ, սակայն եթե մարմինը զոհվել գիտի, ապա հոգին երբեք չի զոհվում, այն էլ հայի հոգին:

Շատ բան տեսանք այս օրերին, ու ևս մեկ անգամ հասկացա, որ իսկապես հայը պարտվել չգիտի… Ինչպե՞ս կարող է պարտվել այն զինվորը, որի և՛մայրը, և՛հայրը հերոս են, իսկ հերոսներից հերոսներ են ծնվում:

Մի օր ամեն ինչ կավարտվի, բայց յուրաքանչյուրս մեր հոգում շարունակելու ենք կռիվ տալ թշնամու, անտարբեր աշխարհի, ճակատագրի դեմ: Ամեն ինչ կավարտվի, բայց ոչինչ չի մոռացվի, սրանք ճակատագրական ու բախտորոշ օրեր են, որոնք իրենց դրոշմն են թողնելու մեր հետագա կյանքի վրա:

Շարունակենք հուսալ, որ հնարավորինս շուտ կվերջանան  այս մռայլ օրերը, և լուսապայծառ օրեր կգան հայոց աշխարհում: Ու թող հաջորդ հոդվածս լինի մեր հաղթանակի մասին, որի ժամանակ մեծ հպարտությամբ ասելու եմ, որ, որքան էլ փորձեն, մեր լույսը մարել չեն կարողանալու:

Հավերժ հերոս

Ասում են՝ մանկության ընկերներն ամենաիսկականներն  են։ Կարենը իմ դասընկերն էր, մանկության ընկերը։ Դպրոցական տարիներից էլ պարտաճանաչ էր, իր ասածի տերը, պատասխանատու, կամային։ Ամենից շատ սիրում էր սպորտը։ Ասում էր՝  եթե մի օր չմարզվեմ, չեմ կարող քնել։

Դասարանում քսաներկուսն էինք, տասնհինգը տղաներ էին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո տասնմեկը գնացին ծառայության։ Կարենն էլ գնաց։ Ծառայում էր Քարվաճառում, Օմարի լեռներն էր պաշտպանում։ Արժանապատվորեն էր կատարում իր գործը՝ առանց մի անգամ բողոքելու։ Կարենի տեսակը ճանաչող մարդիկ երբևէ չեն կարող կասկածի տակ դնել նրա հայրենասիրությունն ու սեփական կյանքն ընկերոջ համար վտանգելու պատրաստականությունը։

Բայց պատերազմը… տարավ լավագույններից մեկին։ Փամփուշտները լավագույններին էլ սիրահարվում են…

2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սանձազերծված արցախա-ադրբեջանական պատերազմի 14-րդ օրը՝ հոկտեմբերի 10-ին, հայրենիքի պաշտպանության համար զոհվեց 19-ամյա Կարենը։ Թշնամին ռմբակոծել էր թաքստոցը, Կարենը վիրավորվել էր թիկունքից։ Ուժեղներին միշտ էլ թիկունքից են հարվածում։

Վերջին անգամ խոսել էր ծնողների հետ։ Ասել, որ շատ ընկերներ է կորցրել, բայց հանգիստ լինեն, ինքը լավ է։
Քույրը պատմում է, որ Կարենի զոհվելուց հետո ընտանիքին ապրեցնում է նրա ծիծաղն ու ձայնը, որ ամեն անգամ լսվում է տուն մտնելիս։ Ասում է՝ հպարտությունը մեծ է, բայց ցավն ավելի քան։

Կարենը տան միակ որդին էր։
Ժպտադեմ, աշխույժ, կյանքով լեցուն և չափազանց անկեղծ. Այդպիսին եմ հիշում Կարենին։

Մենք դասարանում քսաներկուսն էինք, քսաներկուսն էլ մնացել ենք։ Կարենն անմահացավ։ Նա միշտ մեզ հետ է, մեր ամենավառ հիշողություններում։

Նա հայրենիքի սրտում Հավե՜րժ Հերոս է…

Փա՜ռք…

Մի լուսանկարի պատմություն

Էս լուսանկարում են պապաս, հորաքրոջս ամուսինն ու հորեղբայրս… Էս  նկարը ես դնում եմ էջիս պատին,  գլուխ գովալու կամ  PR անելու համար չէ… Ուրիշ է…  Պապաս, ինչքան հիշում եմ ինձ ու իմ մանկությունը, միշտ պատմում էր ու շարունակում է մինչ օրս պատմել, պնդել, բանավիճել ու ապացուցել , թե ինչ լավ  ու յուրաքանչյուր հայ տղայի համար անհրաժեշտ բան է ծառայելը: Երբ որոշ տղաների ծնողները մտահոգվում ու հազար ու մի ճանապարհներ էին փորձում իրենց տղային Արցախ չուղարկելու  (ու իրականում իրենց մեղադրել պետք չի), իմ պապան հակառակը՝  երազում էր  որ եղբայրս Արցախի պաշտպանը լինի (դե, դուք պատկերացրեք մամայիս վիճակը: Անկեղծ ասած, հոգուս խորքում միշտ նախանձել եմ ու ափսոսացել, որ  չունենք աղջիկների բանակ և էդ սուրբ գործին ես չունեմ մասնակցություն:

Երբ պատերազմը սկսվեց, պապաս նոր էր վերադարձել Հայաստան, կարելի է ասել, չհասցրեց նորմալ շունչ քաշել: Մազերիս ծայրով էի զգում, որ ինքը հանգիստ չի նստի ու նայի, թե սահմանում ոնց է կռվում ու նահատակվում մատաղ սերունդը։ Ես գիտեի, որ ինքն ամեն ինչ կանի, որ գնա  18 – 20 տարեկան տղերքին թիկունք լինի: Ու ես չսխալվեցի…Պապաս գնում է էնտեղ, որտեղ իր կարիքը ամենաշատը կա… Ասել, որ ես հպարտ եմ, գրեթե ոչինչ չասել: Ասել, որ վախ չկա, նշանակում է` ստել: Իրականում, բոլոր զգացմունքներս խառնվել են իրար՝ սեր, զայրույթ, հպարտություն, վախ, ծնողապաշտություն, վիրավորանք, հայրենասիրություն, տագնապ, հիասթափություն, վճռականություն, ուրախություն…

Պետք է սթափվել… Իրենք գնում են որպես զինվոր – հերոսի մեծ եղբայր: Գնում են, զինվորի կողքին, զինվորի հետ միասին թշնամուն դուրս շպրտելու  էն հողից, որի համար թափվել  ու շարունակում է թափվել անմեղ արյուն… Միտքս ուրիշ բան է ասում, սիրտս` ուրիշ։ Պետք է հավաքվել…

Իրենք գնում են, ու ես գիտեմ, որ հետ են գալու հաղթանակը ձեռքում… Իրենք գնում են Հայրենիքը պաշտպանելու… Իրենք գնում են ԶԻՆՎՈՐԻ ՀԵՏ ՄԻԱՍԻՆ ՄԵՐ ՀԱՆԳԻՍՏ ՔՈՒՆԸ հսկելու…

Ես էլ՝ հորս աղջիկը լինելով, իր և մյուս կամավորների թիկունքում սիրով և ԱՆԴԱԴԱՐ ԱՂՈԹՔՆԵՐՈՎ կշարունակեմ մտովի և հոգեպես վահան լինել հորս և բոլոր մարտի դաշտում կռվողների համար, իսկ հնչեցրածս աղոթքը՝ «բալիստիկ, կասետային, լոռա» հրթիռ, «իսկանդեր» թշնամու համար։

Էս պատերազմը ինձ շատ բան հասկացրեց։ Հասկացրեց մորս խոսքերի իմաստը. «Չես սիրում հայերենը, ուրեմն, չես սիրում ոչ հայրենիքդ, ոչ էլ մորդ»… Հիշեցրեց ՌԴ –ում պապայիս ու հորաքրոջս ամուսնու պարտադրանքը ինձ ու եղբայրներիս՝ տանը խոսել  միայն հայերենով: Ափսոս, որ էն ժամանակ մենք դա անում էինք, երբ իրենք տուն էին գալիս…

Գիտեմ, իրենք բոլորը հետ են գալու… Գիտեմ, որ եթե պապաս  գնում է մի տեղ, էդ տեղում հումորի չափաբաժինը շատ – շատ է լինելու:  Ու երբ հետ գա՝ շարունակելու ենք «գրազով» պարելը և մամայիս ՝ «քանդվիս աշխարհ…» խոսքը  ցիտելը:

Ամեն ինչ ավարտվելու է ՀԱՅ ԶԻՆՎՈՐԻ, ՀԱՅԻ հաղթանակով…

Աստված պահապան բոլորին։

#Հաղթելուենք #Հայաստան #Հաղթելենք

Մեր օրերի հերոսը

Արյան կանչը, ինչպես Հայաստանի ցանկացած բնակավայրում, այնպես էլ Գագարին գյուղում ծնված հայորդուն, տարավ Արցախ։ Արցախի ազատության վեհ գաղափարի համար ապրեց և անմահացավ Տիգրան Ղարիբյանը։ Երեք ամիս էր մնացել, տուն պիտի գար։ Սովորել է հենց Գագարին գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ Հաճախել է նաև տեղի նկարչական դպրոցը։

Խոսելով Տիգրանի դասընկերուհու` Մերի Սաղաթելյանի հետ, (նա նաև ազգակցական կապ ունի Տիգրանի հետ) խնդրեցի մի փոքր պատմել նրա մասին։

-Շատ կատակասեր էր մեր Տիգրանը։ Նրան անվանել էին հորեղբոր անունով, քանի որ հորեղբայրը ևս մասնակցել էր Արցախյան մարտերին և անհայտ կորել։ Տիգրանը ընտանիքի սփոփանքն էր։ 9-րդ դասարանից բոլորս դուրս եկանք (քանի որ շատ քիչ էինք) ամեն մեկս մեր ճանապարհով գնաց, բայց կապը միշտ մնաց։ Ի դեպ, Տիգրանը շատ լավ էր նկարում: Դպրոցում, եթե որևէ միջոցառում կամ բաց դաս էր լինում, մեր դասարանի մոտ հերթեր էին գոյանում։ Բոլորի համար նկարում էր, ոչ մեկին չէր մերժում: Անչափ աշխատասեր էր, սիրում էր աշխատել, գումար վաստակել, տանեցիներին օգնել։ Երբ դուրս էինք գալիս զբոսնելու, հանկարծ տեսներ մի մեծահասակի, ով ծանր տոպրակները հազիվ էր տանում, արագ վազում էր օգնելու։ Տիգրանի հետ լինել, նշանակում էր միշտ ուրախ լինել։ Մեծ ցավ է, որ այսօր նա մեզ հետ չէ, բայց ես նրա ուրախ կերպարն եմ միշտ հիշում։ Մեր խաղերը, կատակները մոռանալ չի լինի։

Մերին հետաքրքիր մի պատմություն ևս պատմեց։ Տիգրանի մայրիկը, երբ զանգել է նրան, շատ ուժեղ քամու ձայն է լսել, հարցրել է` ո՞ւր ես, Տիկ ջան։ Տիգրանն էլ պատասխանել է` մամ ջան, ներսում տաք նստած եմ: Մայրը ասել է` իսկ էդ ի՞նչ ուժեղ քամու ձայն է, ասել է` վայ՜,մամ, բայց դու ի՞նչն ես…

Այն,  ինչ անում  են հայ զինվորները այս պահին, գրվում է ոչ միայն հայերիս, այլ նաև ամբողջ աշխարհի պատմության էջերում։

Չափման միավորը` Հայ Զինվոր

Այս օրերին Զինվորների մասին շատ եմ ուզում գրել, բայց նաև շատ եմ դժվարանում։ Պատերազմի առաջին օրից մտքիս մեջ մի նոր նյութ եմ գրում, ապա ջնջում, մի քանի տող փոխում, ապա ամբողջ տեքստն եմ ջնջում ու սկսում նորի վրա աշխատել։ Պատճառը ձեզ այդքան գովելու անհագ զգացումն է, երևի բառերս չեն հերիքում։

Շատ կուզեի այս տեքստը լիներ մի պարտադրված շարադրություն, որը ուսուցչուհին գրականության ժամին առաջադրած կլիներ, ու դասարանի մի մասը կասեր` այո, եկեք գրենք, իսկ մյուսները կտրտնջային։ Չէ, էս տողերս պարտադրված չեմ գրում, բայց պարտավոր եմ գրել։

Գիտե՞ք, ես ամեն օր առավոտյան արթնանալուց հետո օրվա անելիքներս եմ վերհիշում, ու մտածում եմ, որ շատ-շատ անելիք ունեմ ու չեմ կարող այդքանը անել, իսկ այսօր ձեր անելիքները պատկերացնելիս իմ անելիքները չանելու համարձակություն չեմ գտնում։ Դուք ազգ եք պաշտպանում, միլիոնավոր մարդկանց, բայց և այդքան բարդ գործն անելիս ժպտում եք, հեռախոսով ընտանիքի հետ խոսելիս գոտեպնդում եք: Ճիշտ է, հոգում զգացածը այնքան էլ ուրախ ու բարի բան չէ, բայց ժպտում եք։ Ձեզանից դեռ շատ բան պետք է սովորենք, երբ մեզ չափից դուրս հայրենասեր զգանք։

Դուք Միավորների Միջազգային Համակարգում մի նոր մեծություն ներմուծեցիք՝ հայրենասիրության չափման միավորը` Հայ Զինվորը։

Ձեզնից ոմանք դպրոցում ծուլություն էին անում, իսկ հիմա բոլոր զենքերի մասին ամեն տեղեկություն այնքան լավ եք սերտել, որ մենք նույնիսկ մեզ պրոֆեսիոնալ համարող ֆիզիկոսներս՝ ֆիզիկայից, կենսաբաններս՝ կենսաբանությունից, բնագետներս՝ բնագիտությունից, կամ առևտրականներս՝ առևտրից այդքան բան չգիտենք։

Դուք հայ մարդու վեհ օրինակ եք, ով գերազանցեց մեր պապերին ու ապուպապերին։

Ու երևի դուք կլինեք իմ գրած առաջին գրքի անպարտ հերոսները, ովքեր հայրենիքի հաղթանակը ավելի վեհ գնահատեցին, քան իրենց կյանքը։

Ապրեք տղերք, կաղոթենք ձեզ համար մինչև ձեր տուն վերադառնալու վերջին օրը։

Հաղթելու ենք

Սիրելիներս,

ի տարբերություն լրատվամիջոցների մեծ մասի, մեր թղթակիցներից շատ-շատերը այսօր ոչ թե լուսաբանում են ռազմաճակատի ու թիկունքի իրադարձությունները, այլ հենց իրենք են կերտում այդ իրադարձությունները` կենաց ու մահու պայքար մղելով առաջնագծում: Քանի որ նրանք, ձեզ հետ միասին, ներկայացուցիչներն են այն սերնդի, որն իր ուսերի վրա է տանում այս պատերազմը:

Խնդրում եմ ամեն օր հիշեք նրանց ձեր աղոթքներում:

Խնդրում եմ նաև ավելի ակտիվ փորձեք լրացնել նրանց ժամանակավորապես թափուր թողած տեղը` ձեր հույզերը, գործերն ու հաղթանակի հավատը ներկայացնող նյութերով:

Եվ հիշեք, որ դրանց հիմնական ընթերցողներն էլ ձեր սերնդակիցներն են, ում վիճակված է մաքառել և հաղթել: Նրանք սրտատրոփ սպասում են ձեր «նամակներին»:

Ու եթե ոչ այսօր, ապա վաղն անպայման շատ ուշադիր ընթերցելու են դրանք:

Պատերազմ և խաղաղություն

Եթե մեկ ամիս առաջ ինձ հարցնեիք, թե ինչ են նշանակում «հայրենիք», «պատերազմ», «խաղաղություն» բառերը, կտայի ամենապարզ պատասխանները. կասեի, որ հայրենիքը այն հողն է, որի վրա ծնվել, մեծացել ես, պատերազմը կնկարագրեի այնպես, ինչպես կարդացել էի պատմության գրքերում կամ տեսել էի ֆիլմերում, իսկ խաղաղությունը կբնութագրեի երկու բառով՝ կապույտ երկինք։

Բայց այս ամենը կասեի առանց ինչ֊որ բան զգալու, առանց ասածս պատկերացնելու։ Այսօր ես փոխել եմ պատկերացումներս…

Հայրենիքը ինձ համար էլ սոսկ հողը չէ։

Հայրենիքը գերագույն արժեք է, որը պահում են կյանքի, արյան գնով, որը պահելու համար ինձնից երկու֊երեք տարի մեծ ընկերներս իրենց կյանք են զոհում՝ փրկելով իմ կյանքը։ Հայրենիքը այն արժեքն է, որի համար մեկի եղբայրը, մյուսի հայրը, մյուսի ամուսինը թողեցին իրենց նպատակները, երազանքները ու անմահացան։

Պատերազմի մասին երկար կպատմեի դեռ մի ամիս առաջ։ Բայց հիմա ես բառերով պատմել չեմ կարող։ Ասում են՝ զգացածը պատմել հնարավոր չէ, բա ես ինչպե՞ս պատմեմ այն, ինչը զգացել եմ։ Պատերազմը զգալ, պատերազմը ապրել անգամ այն դեպքում, երբ կիլոմետրերով հեռու ես ռազմաճակատից։ Զգալ ցավը, վիշտը, երբ գլխիդ վերևում արկ չի պայթել։

Թե ինչ էր խաղաղությունը, ես ընդհանրապես չգիտեի։ Երբեք չէի էլ մտածի, որ այն, ինչ լսել եմ, կարդացել, մի օր ես էլ եմ ապրելու։ Շատ հեռվում էր, թվում անցյալը ու կարծես երբեք չէր էլ կրկնվելու, բայց արի ու տես, որ կրկնվեց։

Այս պահին բոլորս կորցրել ենք այն, ինչ ունեցել ենք ու չենք էլ գնահատել։ Հիմա, երբ ամեն րոպե մտածում ենք ռազմաճակատի մասին, որ ամեն րոպե զինվորը՝ կյանքի ու մահվան միջև ընկած, ինքն իրեն մոռացած, կռիվ է տալիս, չկա խաղաղություն ո՜չ այնտեղ՝ առաջնագծում, և ո՜չ էլ այստեղ՝ մեր հոգիներում։

Այսօր բոլորս ապրում ենք պատերազմի հետ, վշտի ու ցավի, հույսի ու հավատի մթնոլորտում։ Մարդը հարմարվում է այն միջավայրին, որում ստիպված է ապրել։ Օրինակ՝ ինչպես հարմարվեցինք համավարակի հետ ապրելուն։

Մի օր այս ամենը կավարտվի, բայց այն, ինչ ապրեցինք ու զգացինք, չի մոռացվի երբեք: Սպիները չեն վերանում…

Մենք կսովորենք գնահատել այն, ինչ ունենք ու երբեք չդժգոհել։