Կյանքը պատուհանից այն կողմ

Լուսանկարը` Արտյոմ Ավետիսյանի

Լուսանկարը` Արտյոմ Ավետիսյանի

Պատուհանից դուրս նայող մարդիկ փորձում են իրենց համար բացահայտել անհայտ մի աշխարհ, փնտրում են իրենց հետաքրքրասիրությունը գրգռող մի շարք հարցերի պատասխաններ: Մարդիկ իրենց աչքերը հառում են հեռավոր ու անհայտ հորիզոններին: Պատուհանից այն կողմ բացվում է մի խորհրդավոր աշխարհ՝ իր խորհրդավոր ծովով, և մարդիկ, իրենց երազանքների հետ միասին, սկսում են լողալ ծովում, թաղվել մինչև խորը հատակը: Իրենց նեղլիկ պատուհանից նայելով այդ աշխարհին՝ նրանք հասնում են մեծ և ընդարձակ ցանկություններին և զգացողություններին:

Պատուհանը դուռ է դեպի իրական և ոչ իրական աշխարհ: Պատուհանը, այդ լեգենդար պատուհանը, քո աշխարհն է: Դու էլ կաս այդ աշխարհում: Դու մեծանալով մտնում ես այդ աշխարհ և սովորում գոյատևել այդտեղ: Պատուհանից այն կողմ մի նոր աշխարհ է, որտեղ կան քո պատուհանի նման հազարավոր պատուհաններ: Ու այդ պատուհաններից ամեն մեկում բնակվում է ընդամենը մի անձնավորություն։ Դրանցից ամեն մեկում գոյատևում է կա՛մ քո հարազատը, կա՛մ էլ թշնամիդ:

Այսօրվա պատուհանից այն կողմ՝ երկնքում, լողում էր կարմիր արևը և իր շողերը գցելով սենյակ՝ հիշեցնում էր, որ կա և գոյություն ունի իրական կյանքը: Արևը ժպտում էր և «լացող» պատուհանի հետ միասին այլ երանգ էր հաղորդում խորհրդավոր աշխարհին:

ani evinyan

Գուցե իմ նոր ընկերը

Բոլորս էլ ունենք վախեր, օրինակ՝ մթությունից, բարձրությունից, մենակությունից, կենդանիներից և, ինչու ոչ, նաև մարդկանցից: Իմ ամենագլխավոր վախը՝ վախ շների հանդեպ: Ես գիտակցում եմ, որ շները աշխարհի ամենահավատարիմ, խելացի կենդանիներն են, բայց չի ստացվում չվախենալ նրանցից: Շատ դեպքերում ես դպրոց կամ պարապմուքի գնալիս, հանդիպելով շների, կամ փոխում եմ ճանապարհս, կամ հետ եմ գնում տուն կամ լավագույն դեպքում նկատում եմ հեռվում եկող մի մարդու, սպասում եմ նրան, և նրա հետ շարունակում ճանապարհը:

Մի քանի օր առաջ դասից հոգնած տուն էի գալիս (նշեմ, որ մեր տուն տանող կա երեք ճանապարհ, երկուսը մի խաչմերուկից է սկիզբ առնում, մյուսը՝ փոքր ինչ հեռվից), ինչևիցե, չշեղվեմ թեմայից, գալիս էի՝ մեկ էլ նկատեցի, որ հիմնական ճանապարհում կա շուն, մյուսում էլ հարևանի նոր փոքրիկ շնիկն է վազվզում, մյուս ճամփան էլ շատ երկար է: Կանգնեցի, մտածում էի՝ որ ճանապարհով գնամ, որպեսզի բարեհաջող տուն հասնեմ, մյուս կողմից էլ՝ պարապմունքս է կես ժամից սկսելու… Մտածեցի ռիսկի դիմել, և «հաշտության առաջարկ» անել հարևանի փոքրիկ շնիկին: Վախենալով, բայց անցա շնիկի կողքով: Չգիտեմ ինչու այդպես արեցի, բայց ես ինքս էլ զարմացել էի ինձ վրա: Երևի այդ շնիկը իմ տեսած շնիկներից ամենագեղեցիկներից էր: Շագանակագույն մորթով՝ ոտքերի վրա սպիտակ շրջաններով ու հետաքրքիր նայվածքով:

Այս անգամը կարծես բացառություն էր, որովհետև բոլոր ինձ ճանաչողներն էլ գիտեն, որ ես հաստատ կընտրեի երկար ճանապարհը ու կգնայի այդ ճանապարհով, բայց ոչ: Կարծես այս նոր շնիկը դարձել է իմ հավատարիմ ընկերը…

Իմ Թինա տատը

Հարցազրույց տատիկիս՝ Թինա Աղաջանի Մաքոյանի հետ:

-Տատ ջան, մի քիչ պատմիր, թե որտե՞ղ ես ծնվել, ի՞նչ ընտանիքում, ո՞նց եք ապրել:

-Իմ նախնիները, բալես, մշեցի են էղել: Էկել են Վրաստան: Վրաստանում հայկական գյուղեր շատ կան՝ Նարդվանն ա, Ոզնին ա, Աշխալեն ա, Այազմեն ա: Էդ գյուղերի բարբառը մի ուրիշ տեսակ ա, իսկ մեր՝ Դաշբաշի բարբառը ուրիշ ա: Դաշբաշ գյուղն ա մերը: Դաշբաշ գյուղը թուրքերեն ա, թարգմանվում ա՝ «քարագլուխ», որովհետև քարքարոտ ա: Թուրքերեն անվանում են տվել էդ գյուղին, բայց հայի գյուղ ա:

Ես ծնվել եմ, բանվորի ընտանիքում. տրակտորների, կոմբայնների վրա որ աշխատում են: Կռվի տարիներին պապաս կռիվ չի գնացել, բայց կռվի համար հացն ա ապահովել, վարել, ցանել՝ կոմբայնով, ալրաղացով՝ ալյուրն արել, հացը թխել, կռվին են հասցրել, մի խոսքով՝ կռվին մասնակցել են էլի մի բանով: Մամաս էլ դե տնային տնտեսուհի, 9 էրեխա ա ունեցել խեղճ մամաս: Տանջվելով-տանջվելով ապրել են: Իրենց համար, իրենց հացը հայթայթելով, ոչ մեկին վնաս չեն տվել, գլուխները կախ առավոտից մինչև ուշ գիշեր աշխատել են: Պապաս գործից գիշերվա ժամը 3-ին-4-ին էր գալիս, լուսադեմին տրակտորով դաշտերն էր վարում: Մի հատ տրակտոր էր ամբողջ տարածաշրջանում: Դրա հետ մեկտեղ էլ խոզեր էր պահում՝ 200-300 հատ, կովեր՝ 100-150 հատ: Պետությունը կերը տալիս էր՝ էն պայմանով, որ միսը պետությանը հանձնի պապաս: Դե փողով, մուֆթա հո չէ՞ր: Աշխատող ընտանիք էր՝ շատ աշխատող: Մեզ էլ, ինչքան հնարավորություն ունեին, էդքան էին պահում: Ուտելիքը մեր տանը լիքն էր: Իսկ հագուստը՝ դե էն ժամանակ ո՞վ էր մոդայիկ հագնվում: Հասարակ շոր էին հագնում՝ մենք էլ նույնը: Խեղճ չենք էղել՝ լավ ա պահել պապան: 9 էրեխա ենք էղել, բայց պապաս լավ ա պահել, որից 2-ը ըշտա մահացել են՝ 2 ախպերս, 7-ս մնացել ենք:

- Ո՞նց ես Վարդգես պապիկի հետ ծանոթացել

-Դե, պապիկի հետ գյուղում, ըշտա: Պապիկի քույրը՝ իմ տալը, հորեղբորս կինն էր: Ես էրեխա էի: Հորեղբայրս փախցնում ա ամուսնուս քրոջը էն ժամանակ, որ ես դեռ պուճուր էրեխա եմ լինում: Հարևան էինք: Գալիս-գնում էի՝ քարով տալիս էի պատուհաններին: Պուճուր տուն էր, իրենք աղքատ էին: Ամուսնուս պապան զոհվել էր Հայրենական պատերազմում: Իրենք 4 երեխա էին՝ 2 քույր, 2 աղբեր: Սկեսուրս շատ դժվար ա պահում էդ 4 էրեխուն, մի աղջկան տալիս ա աղբոր կնոջը՝ աղբերը մահացած ա լինում: 3-ն են լինում՝ տալս, մեկ էլ 2 աղբեր ՝ Վանոն ու Վարդգեսը: Հետո սկեսուրս էլի ա ամուսնանում: Էդ մարդու կինը մահացած ա լինում՝ 4 երեխա ա ունենում էդ մարդը: 2 էրեխա էլ իրանք էն ունենում՝ մի աղջիկ, մի տղա:

Ամուսինս Երևանում սովորում էր: Էն ժամանակ ես փոքր էի՝ 10 տարով մեծ էր ինձանից: Ես 15 տարեկան էի, ինքը՝ 25: Բժշկական էր սովորում: Ինձ, որ փախցրեց, 7-րդ դասարան էի: Բժշկականի վերջին կուրսը էլ չկարեցավ գար սովորելու: Մհերը ծնվեց՝ արդեն էլ գումար չկար: Մհերս 6 ամսական էր՝ բարուրի, քոչեցինք Ռուսաստան: 1966 թվից մինչև 1986 թիվ՝ 20 տարի: Ամուսինս տարավ ինձ գիշերօթիկ դպրոց: Գիշերօթիկ էի գնում, ցերեկն էլ աշխատում էի: Կովկիթ եմ աշխատել, դաշտում եմ աշխատել, ոչխար եմ խուզել, ինչ գործ ասես չեմ արել ընտանիքի համար: Շատ դժվար տարիներ էին:

-Ինչպե՞ս ես կողմնորոշվել մասնագիտության ընտրության հարցում: Մասնագիտությամբ ո՞վ ես:

-Ակումբ կար, տնօրենը տաղանդավոր մարդկանց հրավիրում էր, որ խումբ կազմեր: Ինձ էլ կանչեց՝ ձենս փորձեցին: Ինձ ուղարկեցին սովորելու: 5 տարի էլ էդտեղ սովորեցի՝ համ երգ, համ պար, համ ակորդեոն, համ սոլֆեջիո, համ երաժշտական գրականություն, համ թատերական: Դրա հետ մեկտեղ մենք ժողովրդական անսամբլ ունեինք՝ «Золотой колосок» անունով: Շրջում էինք ամեն տեղ՝ Կրասնոդար, Ստավրոպոլ, ամեն տեղ բեմերի վրա էինք: Հետո ավարտեցինք: Դե, Վարդգես պապիդ շատ գրագետ էր, ճիշտն ասած, ինձնից գրագետ էր, բայց տաղանդ չուներ: Ուղղակի իմ խաթր գալիս էր սովորելու: Էդ մարդը ձեն էլ չուներ, չէր կարում: Ես համ սովորում էի, համ աշխատում էի էդ անսամբլում: Ինձ աշխատավարձ էին տալիս՝ 70 ռուբլի, էն ժամանակ գիտե՞ս էդ ինչ մեծ փող էր: Բացի դա՝ մենք կտրոն ունեինք՝ ավտոբուսներից անվճար էինք օգտվում: Ուսանողական տոմսով ինքնաթիռից 50 տոկոս զեղչով էինք օգտվում: Հետո որ ավարտեցինք՝ անսամբլում, դպրոցներում, մանկապարտեզներում, երաժշտական դպրոցներում արդեն դասավանդում էինք:

Մեզ 4 սենյականոց տուն տվեցին: Շատ լավ էինք ապրում:

-Այ տատ, բա ո՞նց էիր համատեղում աշխատանքդ ու ընտանեկան հոգսերը:

-Ես գիշերը չէի քնում՝ 2 ժամ գիշերը որ քնեի՝ էդ լավ էր: Դասերս պիտի պատրաստեի, մեզ շատ դաս էին տալիս, գիշերը նստում էի, դաս էի անում: Լվացքի մեքենա չունեի, լվացքս էի անում, փռում էի, մինչև դասերս էի ավարտում՝ լվացքը չորանում էր, բերում էի տուն՝ արդուկում էի, առավոտյան էրեխեքին դպրոց, մանկապարտեզ պիտի տանեի: 8-ին բոլորին տանում էի արդեն՝ արդուկած, մաքուր, որին մանկապարտեզ, որին՝ դպրոց: 8:20 ես պիտի կանգառում լինեի, որ էդտեղից նստեի՝ դասի գնայի: 9-ին հասնում էի դասի: 9-ից մինչև 12-ը երաժշտականում էի սովորում, 12-ից անցնում էի култпросвет (լուսաշխի դասեր), 4-ին փորձերի՝ անսամբլում: Ամուսինս երեխեքին էր վերցնում՝ ինքը դե մի տեղ էր դեռ աշխատում: Հետո, որ ինքն էլ արդեն էկավ հետս, ասեց՝ մենակ չեմ թողնի՝ պիտի գամ հետդ սովորելու, էկավ ընդունվեց: Ընդունվելու համար 3 առարկա քննություն տվեց, մեկ էլ, դե լսողությունը ստուգեցին, դե ստից-մտից՝ ընդունեցին ճարահատ: Ինքը պայման էր դրել՝ ասել էր, եթե ինքը չընդունվի, ինձ էլ կհանի: Ճարահատած ընդունեցին: Խեղճը մինչև 2-րդ կուրս էկավ, էլ հետո չէր լինի, որովհետև արդեն ստուգման էին գալիս: Քննությունները հավաքվել էին իրար գլխի՝ չէր հասցնում, պարտքերը հավաքվել էին՝ դուրս մնաց: Ամեն դեպքում ինձ չհանեց:

Դայակ ունեինք՝ баба Лена, Արևիկիս անունը ինքն ա դրել: Օգնում էր ինձ, արդեն ոնց-որ մեր ընտանիքի անդամ լիներ, մենք իրան շատ էինք սիրում՝ քթներս տնգած չէր, ոնց որ մեր տատիկը լիներ: Իրա տունը մեր տան կողքին էր:

Ավարտեցի, որտեղ մենք ապրում էինք՝ մեծ ակումբ կար, էդտեղ տնօրեն ընդունվեցի, 13 հոգի աշխատող ունեի: Էդտեղ խմբակներ էի կազմակերպում: Շատ լավ էր, մեր կյանքը էնտեղ ընտիր էր:

-Ինչպե՞ս որոշեցիր Հայաստան գալ, ո՞նց հարմարվեցիր

-Ես ամբողջ կյանքս երազում էի: Մտածում էի՝ օտար ազգի համար միջոցառումներ եմ անում, ինչքան ուրախություն ու երջանկություն եմ տալիս էս մարդկանց, բա ես հայ ազգի համար չաշխատե՞մ: Ամեն երեկո, որ շատ լավ ավարտվում էր, մարդիկ ուրախ ծափահարում էին, ասում էի՝ բա ես չգնա՞մ իմ հայ ազգի համար, իմ բեմերի վրա աշխատեմ: Որոշել էի Հայաստան գալ, բայց մի քանի անգամ էկա, տների գները տեսա՝ շատ թանկ, գրանցումը թանկ՝ ուժերիցս վեր էր:

Որոշեցի գնալ Վրաստան՝ իմ հայրենիք, որտեղ ծնվել եմ: Էնտեղ աշխատանքի ընդունվեցի, հող ստացա՝ տուն սարքեցինք: Քոչեցինք, բայց շատ սխալ եմ արել ես: Մի խոսքով, գնացի 2 տարով պայմանագիր կապեցի: Հողը վերցրեցի՝ հենց պապայիս տան կողքին, ընտիր տեղ: Էն մտքով արեցի, որ տունը սարքեմ, ծախեմ, վրան փող ավելացնեմ, որ գամ էստեղ տուն առնեմ՝ տեղավորվեմ: Любыми путями хотела приехать в Армению: Պապին շուտ ա մահացել՝ Վրաստանում: Կռվի տարիներին եմ էկել Հայաստան՝ 1988 թվին էկանք: Ասում էի՝ մենք հիմա ենք պետք, որ բոլորս գնանք Հայաստան: Պապադ արդեն բանակից էկել էր: Էկանք մամայիդ նշան դրեցինք, մի քանի ամիս անցավ, ես էկա Եղվարդ, գործի ընդունվեցի Կուլտուրայի տանը: Սկզբում վարձով ենք ապրել 2 ամիս, հետո էս տունն եմ առել: Համ կուլտուրայի տանն էի աշխատում, համ Լուսակերտում պար էի դասավանդում:

-Ո՞նց էին այն ժամանակ հայերը վերաբերվում պարուհու մասնագիտությանը

-Հայե՞րը: Ըշտա տենց՝ չտեսի նման: Հետո արդեն սովորեցին: Գալիս էին, նստում էին դահլիճում: Ընկերուհիս դուրս էր հանում, կռվում էր հետները: Գիտեր, թե ես հայերեն չեմ հասկանում, ասում էր՝ այ մարդ, էս կինը ամուսնացած ա, էրեխեք ունի: 5-6 ամիս հետո արդեն ուրիշ ձև էին վերաբերվում: Հետո խումբ ստեղծեցինք՝ մեկը դաշնակահար, մեկը ակորդեոնահար, մեկը՝ ջութակահար:

Տատս իր ամբողջ կյանքի ընթացքում աշխատել է և հիմա էլ շարունակում է աշխատել: Միշտ իր մեջ պահպանում է երիտասարդությունը: Տատս երեք զավակ ունի՝ հայրս ու երկու հորաքույրներս, ունի 6 թոռ ու 2 ծոռ: Ուրախացել է իր երեխաների, թոռների հաջողություններով, տխրել՝ անհաջողություններով, բայց երբեք չի կոտրվել

Ինձ համար պարտավորեցնող է այն, որ նրա անունն եմ կրում՝ տատս ինձ համար միշտ օրինակ է ծառայել

naira mkhitaryan

Ես մեծ եմ

Զանգ եկավ։ Վաղը պարապմունքի եմ, պատմության մրցութին մնացել են հաշված օրեր, իսկ ես դեռ չեմ ավարտել հարցաշարս։ Ի՞նչ անել․ անջատել երաժշտությունը, վերցնել գիրքն ու սկսել կարդալ։ Ի դեպ, Սևակի «Քամին» է լցրել սենյակս, զգում եմ, որ արդեն տհաճ է լսելը, մի տեսակ հոգնել եմ նույն երգը լսելուց, բայց միևնույն ժամանակ, կախվածության մեջ եմ ընկել։

Բացում եմ գիրքը, երաժշտությունը չեմ անջատել։ Նայում եմ տողերին, չէ, չեմ կարդում, ուղղակի նայում եմ։ Փակում եմ գիրքը, մեղադրում «Քամուն»։ Լցվեց սենյակս, թերթեց գրքի էջերը ու փակեց։

Ես չեմ կարողանում կենտրոնանալ, գրողը տանի, հաստատ պարտվելու ենք մրցույթում, եթե այսպես շարունակվի։ Գրո՞ղը, գրողը հիմա անշարժացած մատներս են, բայց ես չեմ, ես երբեք չեմ կիսվում իմ ապրումներով, կամ, միգուցե, չէի կիսվում, ինչևէ։

Դասից վերադառնում եմ, մտնում տուն, ուրախ-ուրախ պատմում եմ, թե ինչպես եմ անցկացրել օրս։ Ինձ ոչ ոք չի լսում։ Հայրս նստած է բազմոցին, մայրս՝ վառարանի կողքին։ Նրանք երկուսն էլ տանն են, ինձ հետ նույն սենյակում, բայց միևնույն է՝ ինձ ոչ ոք չի լսում։

Նայում են, բայց չեն լսում, ինչպես ես՝ նայում եմ, բայց չեմ կարդում։ Ու այդպես ամբողջ օրը։

Ես նկատել էի մորս արցունքները։ Դրանք պարզապես խառնում են իրար հոգիս, փոթորկում, ինչպես քամին։

Իմ հոգու քամին չի դադարում, որովհետև ինձ ոչ ոք ոչինչ չէր պատմում, միակ միջոցը նրանց խոսակցությունից որևէ բան կռահելն էր, բայց դա էլ չօգնեց․ խոսակցություն չկար։

Ես գիտեմ, որ ինչ-որ բան այն չէ։ Ինձ հույս տվեց միայն մորս համբույրը՝ քնելուց առաջ, բայց էլի ոչ մի բառ։

Ի՞նչ է, ես այդքան փո՞քր եմ, ոչինչ չե՞մ հասկանա, եթե կիսվեն ինձ հետ։ Եթե տեղը գա, կասեն, որ հիմա մեծ աղջիկ եմ, պատասխանատու իմ ու եղբորս քայլերի համար, իսկ ո՞ւր է այդ մեծ աղջիկը, երբ գալիս է ծնողների մտատանջությունը կիսելու ժամանակը։

Մամ, պապ, ես ուզում եմ, որ ինձ մեծի պես ընդունեք, ես հոգնել եմ փոքր լինելուց, ես կարող եմ հասկանալ ձեզ։

Մամ, ես էլ կաղոթեմ, ինչպես դու, ու հավատա՝ ամեն ինչ լավ է լինելու։

Anush abrahamyan

Բժի՛շկ, բուժիր,վերքս խորն է

Մաս 1

-Դու նրանց քեզ հետ չես տանի, նրանք նաև իմ երեխաներն են,-իրեն կորցրած ձեռքը պատին հարվածելով ասաց Սուրենը։

Նրա այդ ժեստից դռան մոտ կանգնած երկու երեխաները դողացին, ու եղբայրը իր սառը մատներով բռնեց քրոջ ձեռքը, որը նկատելիորեն դողում էր թե ՛ցրտից, թե՛ վախից։

Վերարկուն հագնող կինը արհեստականորեն մի քանի րոպե ծիծաղեց։ Դեղին ատամները ու կարմիր լնդերը էլի երևացին, կարծես հատուկ էր անում՝ ամուսնուն ավելի բարկացնելու համար։ Նրա ծիծաղը ավելի խորը գնաց երեխաների մեջ ու նստեց այնտեղ, որը նախատեսված էր մանկության օրերի, հրաշքների, ամռանը առաջին պաղպաղակը վայելելու հաճույքի, ու շատ այլ գեղեցիկ բաների համար։ Նրանք ավելի պինդ իրար ձեռք բռնելով, մեկ քայլ հետ գնացին ու կպան պաղ դռանը։

-Իրո՞ք, արի՝ հարցնենք երեխաներին։

Կնոջ հոնքերը վեր քաշվեցին։ Դեռ լրիվ չհագած վերարկուն նա մի քայլ արեց դեպի երեխաները, որոնց շնչառությունն էլ ավելի բարձր լսվեց։ Քաշեց երկուսի ձեռքից ու նայելով նրանց, գրեթե գոռաց.

-Ուզում եք էստե՞ղ մնաք, հա՞: Եթե հա՝ հետևիցս չգաք, ես գնում եմ, ձեզ էլ ուրիշ մայր կգտնեք, էղա՞վ։

Մի ակնթարթ կինը լռեց, կարծես օդը սառեցրեց լեզուն ու իր կանաչ աչքերը գործի դնելով մեկ նայեց աղջկան, մեկ՝ տղային։

-Դե, խոսա,-նա թափահարեց աղջկա՝ Աստղիկի ձեռքը, հատկապես նրա լռությունից բարկանալով։

Երեխան նայեց հոր մրոտած ճաքճքած ձեռքերին։ Մի ակնթարթում նա հիշեց իր վերջին ծննդյան օրը ու նվեր ստացած Պանդա արջուկին, հիշեց, որ այդ պատճառով տանը մի քանի օր մայրը նախատել է հորը։ Ու մի քանի շաբաթ անընդհատ պարտադրում էր հորը այդ թանկ ապրանքի պարտքը մարել, որ ինքը կարողանա իր ուզած օծանելիքը վերցնել։ Հիշեց, որ ծնունդին երբեք տորթ չի ունեցել, բայց հայրը վերջին ծննդյան նախօրեին խոստացել էր տորթ գնել։ Այդ ընթացքում նրա փոքրիկ, սև աչքերը արցունքոտվեցին: Հաջորդ օրը իր ծննդյան օրն էր, ու ինքը ուզում էր իմանալ. հայրը իր խոսքի տե՞րն է, իր համար տորթ գնե՞լ է։

-Դե, շուտ արա, հավերժ չեմ սպասելու, քո քմահաճույքների հավեսը չունեմ, կերաք ջահել կյանքս, էլի.-մայրը ևս մեկ անգամ թափ տվեց աղջկա ձեռքը։

Երեխան նայեց հոր դեմքին, բայց աչքերին չկարողացավ, գլուխը հանգիստ թեքեց դռան կողմը։

-Տղա, դու ի՞նչ կասես,- շարունակեց մայրը։

Տղան գլուխը կախեց։

-Չէ՞, դե ուրեմն առաջ ընկեք,- մայրը հրեց երեխաներին։ Աղջիկը միայն հասցրեց դռան կողքին դրված աթոռից վերցնել Պանդային։ Դուռը ամուր փակվեց նրանց հետևից։

Սուրենը դեռ կանգնած էր խոհանոցի դռան մոտ, ու թվում էր այդպես անշարժ օրեր, ամիսներ կմնա, միչև երեխաները հետ գան ու խնդրեն իրենց կոշիկները կարել։ Մեկ ժամ տեղից չշարժվեց, հետո դանդաղ քայլերով մտավ խոհանոց, բացեց դարակը, նայեց այնտեղ դրված գունավոր տորթին ու հանգիստ ժպտաց։ Ուզում էր հավատալ, որ աղջիկը կտեսնի սա, ու պատկերացրեց այդ պահին նրա ուրախությունը։ Հանկարծ դուռը թակեցին։ Սուրենը սթափվեց ու արագ քայլերով մոտեցավ դռանը։ Մոտ 70 տարեկան կին էր եկողը, Սուրենի հարևան Սիրանուշ տատը։

-Հա, Սիրանուշ տատ,- դուռ բացելով անտարբեր ասաց Սուրենը։

Տատի շունչը դեռ տեղը չէր եկել, աստիճանները դժվար է բարձրանում-իջնում։

-Գնացի՞ն- կարեկցանքով հարցրեց տատը։

-Հա,- կտրուկ պատասխանեց Սուրենը ու մի կողմ քաշվեց, որ տատը անցնի։

-Վայ, քոռանամ ես, Սուրեն ջան։ Մի մտածի, էրեխեքդ դրա հետ չեն մնա, հետ կգան։ Քո արդար վաստակը Աստծուց ա, տղա ջան։ Մի մտածի։

-Չէ, տատ, էլ չեն գա,-հազիվ հավաքվելով ասաց Սուրենը։

-Կգան, էն էլ ոնց կգան, սիրտդ լայն պահի, քու էրեխեքը քո քրտինքը գնահատող են։

-Սիրանուշ տատ, երեխուն ով թանկ նվեր տա, էն էլ իր հարազատն ա։

-Չէ, մի սխալվի, տղա ջան, մի սխալվի։

Նստեցին սևացած բազմոցին, ու Սուրենը գլուխը ինքնաբերաբար տատի ծնկներին դրեց, ով քանի տարի ասես իրեն մայր էր։ Տատը իր թառամած ու տաք ձեռքերով շոյեց Սուրենի ճակատը, որ բարկությունից արդեն պայթում էր։

-Սուրեն ջան, արի գնանք մեր տուն, քեզ մի բաժակ տաք չայ տամ, մի քիչ քնես, հանգստանաս, հետո կգաս,- ժպիտով ասաց տատը՝ Սուրենին մի քիչ ցրելու համար։ Ինքը հո լավ գիտեր՝ ինչ է կատարվում Սուրենի սրտում, գիտեր, որ չի կարողանում ասել սրտում լցվածը ու դրանով մեծացնում իր վերքը։ Գիտեր, որ Սուրենը ընտանիքը լավ պահելու համար ջանք չի գործադրում, իր ոսկի ձեռքերով հասարակ բանը հրաշալի իրի է վերածում։ Գիտեր, որ իր երկու մանկահասակ երեխաներին լավ պահելու համար կյանքն էլ կտար։

-Տատ, իմ նման մեռած մարդկանց համար կյանքը էլ բաժին չունի, չէ՞։ Սպասում է՝ մեռնենք գնանք, որ ինքը մեր պես թերություններից ազատվի։

-Հավաքվիր, Սուրեն ջան, դու էլ գիտես, որ էդպես չի: Կյանքի ծառը առատ ա. պետք ա ձեռդ ձգես ու քաղես։

-Չէ, տատ, ծառի ցածր ճյուղերից արդեն ինձպեսները քաղել են, մնացել են վերևներինը, իսկ դրանք քաղելու համար աստիճան ա պետք։

-Սուրեն ջան, քո աստիճանը քո էրեխեքն են, մի քանի օրից կգնաս կբերես։

-Չեն գա, տատ ջան, էլ չեն գա։

Այս անգամ Սուրենը էլ չդիմացավ ու, մինչ այս ավելի ուժեղ թվացող տղամարդը աչքերը թաքցրեց ու սկսեց հեկեկալ։

-Լաց, ամոթ չէ, տղա ջան, լաց թող սիրտդ թեթևանա։ Քու ցավը արցունքների հետ հանի, լաց, ամոթ չէ։

Սիրանուշ տատի ձեռքերը զորավոր էին: Սուրենը հենց էդպես՝ գլուխը տատի ծնկներն, տատի ցածր երգը ականջներում, քնեց։

Մաս 2

Պատմությունը շարունակվում է Սուրենի աղջկա հուշերի ձևով։ Նա համարձակվեց շարունակել ու ավարտին հասցնել այս պատմությունը։ Որպես տեղեկություն ասեմ, որ նա այժմ մոտ երեսուն տարեկան կին է և ունի երեք մանկահասակ երեխա։

«1989 թվականի հունվարի 11-ը ուրիշ էր։ Հորիցս հեռացանք, երբ ես ինը տարեկան էի, իսկ եղբայրս՝ տասներկու։ Մեր հեռանալուց հետ, մի քանի անգամ թաքուն հանդիպեցի հորս հետ, բայց միևնույն է, հունվարի տասնմեկի հիշողությունները իմ մեջ ավելի վառ մնացին։ Նրա ճաքճքած ձեռքերը, նրա դեմքը։ Մեկ ամիս դեռ չանցած, մայրս ամուսնացավ։ Նրա նոր ամուսնու՝ պարոն Արտակի հետ մեկնեցինք Ռուսաստան։ Տունը, ուր ապրում էինք, շատ մեծ ու հարմարավետ էր, մի ցուրտ անկյուն անգամ չկար։ Ամեն օր մայրս իր ամուսնու հետ մեզ զբոսանքի էր տանում, քաղաքում չկար մի այգի, մանկական զվարճանքի կենտրոն, որ եղած չլինեինք։ Այդ ընթացքում մի քիչ դժվար էր հիշել հորս։

Օր առ օր ամեն ինչ փոխվեց։ Իմ ու հորս միջև չերևացող մի պատնեշ բարձրացավ։

Ես փոխվեցի, այսինքն, միջավայրս ինձ փոխեց։ Երբ առաջին անգամ ոտք դրեցի ռուսական դպրոց, ինձ թվաց, որ ես չեմ դիմանա օտար հայացքների տակ, ու անվերջ զննող աչքերի ուժին։ Բացի այդ, լեզուն էլ լավ չգիտեի, ու օտար շրջապատը իր ազդեցությունը ունեցավ։ Դպրոցում սովորելու տարիներին հորս հետ փորձում էի կապը պահել, ամեն տարի իր կամ իմ ծննդյան օրերին ժամերով զրուցում էինք, ու ես հավաստիացնում էի, որ կվերադառնամ իր մոտ։ Իհարկե, այդպես չեղավ։ Ծննդյանս տասնյոթ ամյակին ես առաջին անգամ խնջույքի ժամանակ պարոն Արտակին «հայր» անվանեցի։ Դա զարմացրեց միայն մորս, դասընկերներս միշտ էլ կարծել էին, թե պարոն Արտակը հայրս է։ Աղջիկներից առաջինը ես էի, ով տասնյոթամյակին մեքենա էր նվեր ստացել։ Բոլորը ցանկանում էին ինձ հետ անցկացնել օրվա մի մասը, գրավորների ընթացքում բոլորը ցանկանում էին օգնել ինձ։ Ես դարձա բոլորի նման, ու դա ինձ դուր էր գալիս, նույնիսկ ազգանունս փոխեցի։ Դա էր իմ նահանջը՝ նահանջն առանց երգի։ Հորս ծննդյան օրը մոռացել էի կամ ուղղակի չէի ցանկանում հիշել: Մի տեսակ մեղք կար սրտիս, չէի համարձակվում խոսել նրա հետ։ Դրա փոխարեն նամակներ էի գրում, որոնք երբեք չէի ուղարկում»։

1997 թ., փետրվարի 20

Կանգնած եմ այն տան առաջ, որից ութ տարի է, ինչ հեռացել եմ։ Չեմ ցանկանում ներս մտնել, հավանաբար այն պատճառով, որ վախենում եմ նայել հորս աչքերին։ Վախենում եմ ասել՝ կարոտել եմ։ Իսկ ես հավատում եմ դրան։ Ո՛չ։ Ո՞ւր էր իմ կարոտը, երբ պատահած հարուստին հայր էի անվանում ու վայելում հարուստի կյանքը ընկերներիս հետ, մինչդեռ նա սպասել էր զանգիս ու հույսը կտրելով քնել։ Ո՞ւր էի ես, երբ նա սոված գալարվել է անկողնում։ Ո՞ւր էի։ Չէ՛, ես չկայի։ Ու ոչ էլ հիմա կամ ու ոչ էլ նրա աղջիկն եմ այլևս։ Ուզում էի հեռանալ, բայց հասկացա, որ գնալուցս հետո ավելի շատ պետք է մեղադրեմ ինքս ինձ։ Ներս մտա։ Տունը լիքն էր մարդկանցով, ու պատերի գորշությունը ասես իջել էր բոլորի դեմքին։ Ինձ նույնիսկ չնկատեցին (արտաքնապես բավականին փոխվել էի), բայց ինձ թվում էր՝ յուրաքանչյուր հայացք ատելությամբ է լցված իմ նկատմամբ։ Մտնում եմ հյուրասենյակ ու անծանոթ հայացքների մեջ փնտրում հորս, միաժամանակ ավելի լարվում։ Աչքերս կանգ են առնում, ու թվում է, այդպես ամիսներ կմնամ։ Այդ այն զգացողությունն է, երբ կորցնում ես, երբ մեկը քեզնից ամենակարևորը գողանում է ու տանում հեռու՜-հեռու՜։ Կորցրի, սպանեցի իմ էությամբ… Մեռավ, հայրս մեռավ…»:

Աստղիկը հազիվ քայլելով դուրս եկավ տնից ու նստեց փոշոտ աստիճաններին։ Գրպանից հանեց չուղարկված նամակներից մեկը ու լուռ կարդաց։ Հետո ոտքի կանգնեց ու ցածրաձայն ասաց.

-Չեմ հավատում, որ այսպիսին երբևէ եղել եմ…

mariam tonoyan

Ուշացումով գրված օրագիր. մաս 2

«Եթե արդեն կարդացել ես օրագրիս առաջին էջը, ապա արդեն որոշ չափով ճանաչում ես ինձ ու եթե հետաքրքրեց պատմությունս, քո առջև կբացեմ նաև հաջորդ էջը։
Զորացրվելուց հետո, ինչպես շատ հայկական ընտանիքներում է արվում, ծնողներս առաջարկեցին ամուսնանալ։ Այն ինձ անհեթեթ թվաց։ Ո՞վ կամուսնանար կույր մարդու հետ։ Բայց մորս հորդորները հարգելով՝ ի վերջո համաձայնեցի։
Նա հիշեցրեց մեզ ծանոթ մի ընտանիքի մասին, որտեղ հինգ քույրերից ավագին տեսել էի, երբ տեսողությունս դեռ չէի կորցրել։ Նրան գեղեցիկ էի համարում։ Ինձ պատմել էին, որ նրանց կրտսեր քույրը՝ Ալիսան, նման էր ավագ քրոջը, նշանակում է՝ նույնպես գեղեցիկ էր։ Մեկ-երկու խոսք փոխանակելով՝ հասկացա, որ նրա գեղեցկությունը միայն արտաքինին չի վերաբերվում։
Շուտով, Աստծո կամոք, մենք ամուսնացանք։
Երկու երեխա ունենք՝ Արտուշը և Մանեն։ Երկուսն էլ դպրոցում գերազանց են սովորում։ Տղաս հետաքրքրված է ֆուտբոլով, ֆուտբոլի դասերի է գնում։ Երազում է ճանաչված ֆուտբոլիստ դառնալ։ Աղջիկս երգն է նախընտրել։
Ես… Ես հաշտվել եմ իմ կյանքին, իսկ ընտանիքս՝ ինձ ու իմ նախասիրություններին։ Մարդիկ հաճախ զարմանում են, թե ինչպես եմ կարողանում զգայարանների միջոցով կողմնորոշվել, տեսնել շրջապատն իմ աչքերով։ Իսկ ես գտնում եմ, որ պետք է տեսնել թեկուզ մթության մեջ։
Երեխաների դասերը սովորեցնելն իմ ամենասիրելի զբաղմունքն է, նրանց հետ վերագտնում եմ մանկությունս։
Ծաղիկներ եմ աճեցնում ու խնամում իմ ծաղկանոցում։ Ամեն ծաղիկ յուրահատուկ է, բազմաթերթ, նման մեզ շրջապատող մարդկանց։ Ամեն ծաղիկ յուրովի գեղեցիկ է իր գունավոր զգեստի մեջ։
Չնայած օրագրիս էջերը ծավալուն չէին, սակայն փակելով այս վերջին էջը, գուցե դու կսովորես սիրել գեղեցիկը, այն մնայուն գեղեցկությունը, որը շատ հաճախ մենք չենք նկատում»։

Գասպար Գալստյան

Արվեստի վարագույրները բացում ենք. Արտիստը

Այս անգամ հարցազրույց վարեցի Կապանի Ալ. Շիրվանզադեի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար, դերասան Արթուր Գաբրիելյանի հետ:

-Արթուր, ինչպե՞ս սկսվեց ձեր ու թատրոնի սիրավեպը:

-Սկսվեց սրանից շատ-շատ տարիներ առաջ, երբ իմ՝ Երևանի Դ.Վարուժանի անվան դպրոցում ստեղծվեց «Առլեքին» թատրոն-ստուդիան: 8-րդ դասարանում էի, միշտ մաթեմատիկայի դասերից փախչում էի, գնում և փորձերն էի նայում: Հետո 9-րդ դասարանում ես էլ ստացա փոքրիկ դերեր, ու իմ հրապուրանքը դարձավ ճակատագիր, կյանքի ուղի, նպատակ: Դա երևի եկավ լրացնելու իմ մանկության տարիների մեծ հրապուրանքը, երբ մութ ու ցուրտ տարիներին, երբ դեռ մանկապարտեզի տարիքի էի, իմ մայրը գրեթե ամեն շաբաթ ինձ տիկնիկային թատրոն էր տանում:

-Իսկ ինչպե՞ս հայտնվեցիք Կապանի թատրոնում:

-Կապանի թատրոնում հայտնվեցի 2012 թվականին զինորական համազգեստով իմ կուրսղեկի՝ Հրաչյա Աշուղյանի շնորհիվ: Նա ասել էր Կապանի թատրոնի տնօրեն Կամո Արզումանյանին, որ իր ուսանողը ծառայում է Կապանում, և Կամո Արզումանյանի ցանկությամբ և գրությամբ նախարարից ստացվեց հրաման՝ ինձ թույլատրել մասնակցել թատրոնի փորձերին և ներկայացումներին, թատրոնի գործունեությանը: Ու ծառայության ավարտից հետո, Կամո Արզումանյանից ստացա հրավեր որպես դերասան աշխատել թատրոնում: Ես շատ էի կապվել թատրոնի հետ, ու քանի որ ինձ հետ կապվել էր նաև թատրոնի ողջ ստեղծագործական անձնակազմը, մնացի Կապանի թատրոնում:

-Գիտեմ, որ Ձեզ կոչում են Արտիստ: Որտեղի՞ց առաջացավ այդ մականունը:

-Արտիստ ինձ առաջինը կոչեց ծառայակից ընկերս, և այդպես դարձավ մականուն: Ճիշտն ասած, սկզբից ինձ համար վախեցնող մականուն էր՝ կրել այդ մեծ կոչումը, հատկապես, երբ բոլորը համընդհանուր ինձ Արտիստ էին դիմում: Իսկ հիմա, փառք Աստծո, դերերովս կարողանում եմ արժանի լինել այդ պատասխանատու կոչմանը:

-Թվեք ձեր մարմնավորած լավագույն կերպարներին:

-Սիրում եմ իմ բոլոր դերերը: Դրանք իմն են, իմ ստեղծածը, ես եմ արարել, միս ու արյուն տվել և առանձնացնել մեկը մյուսից չեմ կարող: Յուրաքանչուր կերպարում մեկը մյուսից յուրահատուկ զգացում, հաճույք եմ ստացել: Սիրում եմ բոլոր կերպարները. թե Կուլիգին՝ Օստրովսկու «Ամպրոպում», թե Գաբրոն՝ Շիրվանզադեի «Եվգինեում», Համհարզ՝ «Գարեգին Նժդեհում» և այլն:

-Դասավանդում եք Երևանի Թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի Գորիսի մասնաճյուղում, ինչպիսի՞ կադրեր կան այնտեղ:

-Այո: Գորիսի մասնաճյուղի դերասանական արվեստ բաժնում հուսադրող է իրավիճակը: Այսօրվա ուսանողներից արդեն երկուսը խաղում են թատրոնի խաղացանկային ներկայացումներում: Կրթական առումով մասնագետների կարիք չունենք. լավագույն մասնագետներն են դասավանդում: Գորիսի մասնաճյուղի շրջանավարտներից երեք հոգի արդեն աշխատում է թատրոնում: Ի դեպ, նրանցից մեկը շուտով կզորացրվի և կմիանա մեզ: Նաև ունենք Կապանի արվեստի դպրոց, որի սաները կապված են թատրոնի հետ:

-Իսկ ձեր երազանքների կինը ինչպիսի՞ն է:

-Ինձ համար չկա մտացածին ինչ-որ իդեալական կերպար: Ընդամենը մեկ բան է պետք. լինի իմը հոգով, մտքով, մարմնով: Լինի իմ ընկերը, իմ կինը, իմ սրտակիցը, իմը:

Ահա այսպիսի անկեղծ զրույց Արթուրի հետ: Կհանդիպենք շուտով նոր կյանքի պատմությամբ:

marine nikoghosyan

Իմ 2017.am-ը

Երևի թե մի փոքր ուշ եմ գրել այս հոդվածս, բայց դե ինչ արած, քննություններիս չպատրաստվել չէի կարող։

Սկսեմ նրանից, որ 2017 թվականը ինձ համար մեծ ձեռքբերումների և հաջողությունների տարի էր։ Չմտածեք, թե անհաջողություններն այդ տարի ինձ չէին այցելել, պարզապես ես անտեսում և նույն վայրկյանին էլ մոռանում էի նրանց գոյության մասին։ Բայց մյուս կողմից էլ՝ ես շնորհակալ եմ նրանց՝ ինձ ավելի ուժեղ և համարձակ դարձնելու համար։ Սակայն այստեղ ես ուզում եմ ձեզ պատմել ոչ թե անհաջողություններիս, այլ ձեռքբերումներիցս ամենակարևորի մասին։

2017 թվականին իմ ամենակարևոր ձեռքբերումներից մեկը եղել է մուտքս դեպի 17.am-ի հարազատ ու ջերմ ընտանիք։ 17.am-ն ինձ սովորեցրեց աշխարհին նայել ամբողջովին այլ աչքերով։ Տվեց ինձ իր յուրահատուկ անտեսանելի ակնոցը՝ աշխարհը ավելի վառ և խորհրդավոր տեսնելու համար։ Նա ինձ տվեց նորը ստեղծելու և արարելու ընդունակություն։ Սկսեցի ամեն մի երևույթի և ամեն մի պատմության մեջ փնտրել ինչ-որ հետաքրքիր բան և գրել կամ լուսանկարել այն։ Կապ չուներ՝ կստացվեր այն, թե ոչ։

17.am-ին որոշ ժամանակ թղթակցելուց հետո դարձա այն 100 լավագույն թղթակիցներից մեկը, ով աչքի էր ընկել իր ակտիվությամբ։ 17.am-ի շնորհիվ մասնակցեցի երեխաների պաշտպանության օրը կազմակերպված ֆոտոմրցույթին, որտեղ և զբաղեցրեցի պատվավոր երկրորդ հորիզոնականը։

Բայց ամենակարևորն այն է, որ 17.am-ն ինձ տվեց այնպիսի մարդկանց, ովքեր այժմ իմ կյանքում շատ հարազատ ու կարևոր մարդիկ են:

Սիրում եմ քեզ իմ հարազատ ու թանկ ընտանիք:

artur janvelyan

Հարաբերական անդորր

Հիմա իմ գյուղում՝ Կոթիում, հարաբերական անդորր է, որը պայմանավորված է թշնամու պասիվությամբ:

Ես մինչև հիմա հիշում եմ այն օրը, երբ ես առաջին անգամ լսեցի թշնամու կրակած հրանոթի ձայնը: Այդ օրը ես հիշում եմ այսօրվա պես: Այդ օրը քունս ընդհանրապես չէր տանում, կարծես ինչ որ զգացողություն լիներ, որը ես էլ չէի հասկանում: Հեռախոսս սովորականի պես վերցրեցի և փորձեցի ժամանակ սպանել: Հեռախոսս վերցնելուն պես լսեցի մի ձայն, անմիջապես պահեցի հեռախոսը: Մտածեցի՝ ծնողներիցս մեկը մտնում է սենյակ, բայց ձայնը լսվեց ևս մեկ անգամ: Անհանգստությունս մեծացավ, դրան զուգահեռ նաև հետաքրքրությունս, թե ինչ ձայն կարող է լինել: Դուրս եկա տանից և տեսա երկնքը «գունավորող» կարմիր լույսեր: Հասկացա, որ դա լուսածրող փամփուշտներ են: Հաջորդ վայրկյանին, երբ ես պատվեցի ավելի շատ անհանգստությամբ և մտածմունքներով, լսվեց ավելի հզոր ձայն: Գունատված մտա տուն, այնուհետև ծնողներիս սենյակ: Արթնացրի ծնողներիս, և գնացինք ապաստարան: Այնտեղ անցավ սովորականից երկար թվացող գիշերը:
Լույսը բացվեց: Հայրս սկսեց զննել տան չորս կողմը: Բարեբախտաբար այդ անգամ վնասներ չկրեցինք, սակայն դրանից հետո տունը վնասվել էր: Վնասվելուց հետո ինչպես բոլորը՝ այդպես էլ մենք, վերանորոգեցինք: Վերանորոգվեց: Վերանորոգվեց բոլոր նյութական վնասները, իսկ հոգեպե՞ս: Հոգեպես վնասները մնացին: Բոլոր ապրումները ամեն կրակոցից հետո տպավորվեց վատ հիշողություններով: Արդեն ամեն մի չնչին ձայն լսելիս ուղեղիցս մեկ րոպե չէր հեռանում կրակոցի վարկածը, որը անխուսափելի էր: Ես վախենում էր, սակայն այդ ամենը տևեց մեկ ամսից ոչ շատ: Չնայած վախերի հաղթահարման, հայրս կրակոցից հետո, մեր կամքին հակառակ, ինձ և փոքր եղբորս ուղարկեց ավելի ապահով համայնք: Մենք սկսեցինք այնտեղ դպրոց հաճախել: Այնտեղ մենք ուսում ստացանք վեց ամիս, և վերադարձանք թեկուզ ոչ ապահով, բայց հարազատ ծննդավայր:
Մինչև հիմա ես գնում եմ այն գյուղը, որը թշնամուց պատսպարվելու համար անկյուն էր հատկացրել ինձ, և բոլոր նրանց, ովքեր գնացել էին պաշտպանվելու նպատակով: Հանդիպում եմ ընկերներիս, զրուցում եմ նրանց հետ, բայց բնականաբար, ես չեմ ունենում այն զգացողությունը, ինչ Կոթիում իմ ընկերների հետ զրուցելիս:
Հիմա ավարտվել է իմ կյանքում ունեցած ամենամեծ վախի շրջանը: Այդ ամենը փոխվել է նաև տարիքի հետ: Չէ՞ որ ընդամենը երկու տարուց ես կփոխարինեմ սահմանապահ քաջ տղերքին: Ես կկանգնեմ սահմանին: Այնպես կանեմ, որ այլևս ոչ մի երեխա չունենա այն ապրումները, որ ես ունեցա այդ մի քանի լարված օրերին:
Մենք ապրում ենք ներկայով: Անցյալի վախերից ազատված, և վառ ու գունավոր ապագայի հույսերով:

laura sekoyan

Սոլակում հետտոնական օրեր են

Արդեն բոլորիս տներում հետտոնական տրամադրություն է։ Մինչև տոները հնչող բողոքներին նորերն են եկել փոխարինելու։ Բայց այս անգամ եկեք այդ բողոքներից չխոսենք, որովհետև տարին նոր է սկսվել, և համոզված եմ, այդ բողոքների մասին դեռ կհասցնենք խոսել։

Պետք է նշեմ, որ ամեն տարի յուրովի են անցնում տոները թե գյուղում, թե մեր տանը։ Ինչպես միշտ տան միջավայրը ջերմ է և տոնական։ Այդ օրերին խոհանոցի համեղ ու գրավիչ բույրերը չեն պակասում։ Միայն պակասում է ժամանակը, քանի որ հյուրերը երբեմն չափից շատ են լինում։ Գյուղում տարեցտարի   հրավառությունները շատանում են։ Իհարկե, կան այնպիսի ընտանիքներ, որոնք քաղաքում էին տոնում Ամանորը, բայց միևնույնն է, գյուղացիները այն համարում են ընտանեկան տոն և աշխատում են ամեն կերպ նշել իրենց տանը։

Ամեն տարի բոլորը ասում են, որ քիչ են ծախս անելու, բայց չգիտես ինչու, չի ստացվում։ Այդ ինչու-ն էլ ամոթն ու պատիվն է։ Ամեն դեպքում այդ օրերին թեկուզ առաջին անգամ մենք տեսնում ենք մեր վաղեմի ծանոթներին, բարեկամներին, որոնց չենք տեսել, բայց իրենց պատմելով, այնքան արկածների միջով ենք անցել միասին։ Երեկոյան ժամերին, երբ հյուր ենք գնում, կարելի է նկատել մի առանձնահատկություն։ Տարվա վերջին օրվանից մինչև տոների ավարտը բոլորի տան բակի լույսերը վառ են։ Գյուղացիները կարծում են, որ տարին պետք է վառ լույսով ճանապարհել, որ նոր եկող տարին իր հետ լույս բերի։ Սեղան գցելիս ևս մոմ են վառում, որ տան ճրագը միշտ վառ լինի։

Այդքան լեցուն ու զբաղված օրերից հետո մենք արդեն դպրոց ենք գնում, և աշակերտների միակ բողոքն այն է, որ չեն հասցրել հանգստանալ, քանի որ տոները իրենց տանը դեռ չեն ավարտվել։ Եվ իրոք, բոլորը սպասում են Հին Նոր տարվան։ Այդ օրը երեկոյան մարդիկ սեղան են գցում ու ընտանեկան շրջապատում փոքրիկ խնջույք կազմակերպում։

Մեր տանը ևս այդ օրը յուրովի է նշվում, քանի որ տատիկս ասում է, որ դա ևս մի լավ առիթ է տան անդամներին համախմբելու մի տանիքի տակ ու մի սեղանի շուրջ։