Սեդա Մխիթարյանի բոլոր հրապարակումները

Քարինջեցիներն ունեն իրենց եկեղեցին

Լուսանկարը` Սեդա Մխիթարյանի

Լուսանկարը` Սեդա Մխիթարյանի

Քարինջում 2016 թվականին վերանորոգվեց գյուղի միակ եկեղեցին։ Այսօր` օգոստոսի 15-ին, ձեռամբ Գուգարաց թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյանի, եկեղեցին վերաօծվեց Սուրբ Կարապետ անվամբ։ Սուրբ Կարապետ եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքները իրականացվել են քարինջեցի Մաղաքյան եղբայրների ջանքերով։

Այսօր նաև եկեղեցում երկրորդ անգամ տեղի ունեցավ Սուրբ Պատարագ, մատուցվեց մատաղ։

Լուսանկարը` Սեդա Մխիթարյանի

Լուսանկարը` Սեդա Մխիթարյանի

Եկեղեցու կառուցման հստակ տարեթիվը հայտնի չէ, ենթադրվում է, որ 1800-ականներին է կառուցվել։ Սովետական տարիներին եկեղեցին վերածվել էր դարբնոցի, այնուհետև երկար տարիներ կիսաքանդ վիճակում էր։ Ինչպես ասաց համայնքի բնակիչ, նախկին գյուղապետ Սամվել Մխիթարյանը` բազմաթիվ մարդիկ են գյուղացիներին խոստացել վերանորոգել եկեղեցին, բայց խոստումներն անկատար են մնացել։

Այժմ Սուրբ Կարապետը օծված և գործող եկեղեցի է։ Քարինջեցիները արդեն ունեն իրենց աղոթատեղին և հոգևոր կենտրոնը։

seda mkhitaryan

Ալարելու ժամանակը

Արև չկա այսօր։ Չնայած օգոստոսն է, բայց արևն ալարել է դուրս գալ։ Օգոստոսին բոլորս ալարում ենք։

Ես…

Դու…

Արևը…

Գոնե անձրև գար…

Փռվել եմ բազմոցին։ Մրսում եմ, որովհետև արև չկա, որովհետև ալարել է դուրս գալ։ Ու ես մրսում եմ։ Ալարում եմ ծածկոցը քաշել վրաս։ Ու մրսում եմ։

Ալարում եմ երգը փոխել ու Clocker-ը մի ժամ կլինի հրամայում է` մնա։

Չի հրամայում, ես եմ ենթարկվում, որովհետև ուզում եմ մնալ։ Ավելի ճիշտ` ալարում եմ գնամ։ Գնամ՝ անգլերեն պարապեմ, ծաղիկ ջրեմ, հին ծաղիկները ծաղկամանից թափեմ, փոշիները հավաքեմ, դուռը փակեմ, որ չմրսեմ։

Չգիտեմ՝ ինչ ականատ է մտքերդ լարում, բայց ես մնում եմ, սիրելի Clocker:

Դարակում արդուկելու շորեր կան, իսկ ես ալարում եմ անգամ ծածկոցը բերել։ Ու մրսում եմ։

Մյուս դարակում լիքը գիրք կա։ Կարդալու համար։ Իսկ ես ալարում եմ դուռը փակել։ Ու մրսում եմ։

Խոհանոցի սեղանին ափսեներ կան։ Լվանալու համար։ Իսկ ես ալարում եմ երգը փոխել։ Ու մնում եմ։

Ու փոշիները մնում են առանց հավաքվելու, շորերը` արդուկվելու, գրքերը` կարդալու, ափսեները` լվանալու, ծաղիկները` չոր, դուռը` բաց, իսկ ես` մրսած։

Ամպերը չալարեցին… Անձրև եկավ… Գոնե…

Ու ես ավելի եմ մրսում։

seda mkhitaryan

«Միակ ուսուցիչը, որ երբեք վերջին զանգ չի ունենում` գիրքն է». Սամվել Խալաթյան

Գրող, երգիծաբան-դրամատուրգ Սամվել Խալաթյանի հետ ունեցանք հարցազրույց` գրողին բացահայտելու և նրա կերպարին ծանոթանալու համար։

-Պարո՛ն Խալաթյան, որքա՞ն ժամանակ է, ինչ զբաղվում եք գրական գործունեությամբ։
-Առաջին մանկական ոտանավորս գրել եմ 55 տարի առաջ։ Գրեցի, տարա «Կայծ» թերթի խմբագրություն` չտպեցին (այն ժամանակ քաղաքային թերթ կար` «Կայծ»)։ Գրել էի այսպես.

«Ես պիտի տեսնեմ Անին ծաղկած,
Մասիսը կանգնած` ժպիտ դեմքին,
Պիտի շրջեմ Ղարս, Էրզրում,
Մինչև Վան պիտի գնամ,
Ու իմ Վանի պարզ ջրերին
Զով Սևանիս բարևը տամ»։

Բայց չտպեցին, ասացին` շատ ես Շիրազի նման գրում։
Փոքր ժամանակ ես շատ եմ սիրել Շիրազ։ Անգիր էի արել նրա այն ժամանակ արգելված բանաստեղծությունը` «Ղարաբաղը»։  Դպրոցում, որ արտասանեցի, ինձ նկատողություն տվեցին։

-Ինչպե՞ս կնկարագրեք Ձեր մանկությունը։
-Դա շատ տխուր հարց է, որովհետև ես ծնվել եմ աքսորավայրում` Ալթայի երկրամասի Տիագուն գյուղում։ Իմ գիտակցական կյանքն այնտեղից է սկսվում։ Դե, Սիբիրում ի՞նչ պիտի լիներ. շատ վատ էր, սով։ Իհարկե, վերջին տարիներին արդեն այդպես չէր։ Սիբիրից կտորներ եմ հիշում. 3-4 տարեկան էի։ Ու արդեն հիշում եմ Կիրովականը, ուր արդարացվեցինք և վերադարձանք։ Մանկությանս հիմնական գիտակցական մասը` տպավորիչ մասը, անցել է Կիրովականի Սպանդարյան փողոցում։ Այն ժամանակ կոչվում էր Էվակոբազար։ Այդպես էր կոչվում, որովհետև 1946-47 թվականներին, երբ հայրենադարձության նոր ալիք սկսվեց, գերմանացի ռազմագերիների ուժերով բարաքներ կառուցվեցին։ Միհարկանի բարաքներ էին, յուրաքանչյուր բարաքում՝ 10 սենյակ։  Հայրենադարձներին բերում էին և ուղղակի մի կերպ տեղավորում էին այդտեղ։ Աղքատ թաղամաս էր։ Հետագայում պետական վարկով տներ կառուցեցին։ Ահա այդ էվակուատոր բազար թաղամասը փոքրիկ Հայաստան էր. գյումրեցի կար, ղարսեցի կար, սիրիացի կար, ֆրանսիացի կար, լոռեցի կար` գյուղերից եկել էին, ռուսներ կային, զինվորականներ կային, որ ապրում էին։ Ամեն բարբառ կարելի էր լսել, շատ կոլորիտով թաղամաս էր։ Այդտեղ ես ապրել եմ հինգ տարեկանից մինչև տասնմեկ տարեկանս: Դա գիտակցական ամենահրաշալի տարիքն էր, որ ես ապրեցի  այնտեղ։ Հետագայում էլ իմ ստեղծագործությունների մեջ ես անդրադարձա էվակոատոր բազարին։ Կերպարները` այդ հյութեղ, հրաշալի մարդկանց, այդ աղքատ հպարտների, ոգևորվածների, որոնք բոլորը հավատում էին կոմունիզմի գալուն, սոցիալիզմի հաղթանակին և այլն, իմ մեջ շատ տպավորվեցին։ Իմ մանկությունը այդպես է անցել։

 

-Ո՞րն է եղել Ձեր հրապարակած առաջին ստեղծագործությունը։
  -1967 թվականին, ես 17 տարեկան էի, բանաստեղծություններ էի գրում: Այն ժամանակ ես արձակագիր չէի։ Հիմա էլ եմ գրում, բայց ես ինձ բանաստեղծ չեմ համարում, ես արձակագիր եմ, դրամատուրգ-երգիծաբան եմ։ Սկսել էի խմբագրությունների դռները ծեծել։ Բանաստեղծ Սերո Անտոնյան կար, գրական խումբ ուներ, որին ես մասնակցում էի, նա իմ բանաստեղծությունները նայեց և խորհուրդ տվեց տանել «Կայծ» թերթ, ահա այդտեղ տպագրվեց իմ երեք բանաստեղծություն։ Ինձ թվում էր, թե ամբողջ աշխարհում կարդում են գրածներս` Ամերիկայում են կարդում, Ինդոնեզիայում, Ավստրալիայում։ Իմ առաջին տպագրված գործը դա եղավ։ Հետագայում  շատ տպագրեցի տարբեր թերթերում, բայց դա ամենաանմոռացն էր։ «Պիոներ կանչ»-ում  հետո սկսեցի տպագրվել` փոքրիկ պատմվածքներով, երգիծանքներով և այլն։

-Ո՞րն է Ձեր հրապարակած առաջին գիրքը։

-Առաջին գիրքս մի քիչ ուշ տպագրվեց, որովհետև այն ժամանակ գիրք տպագրելը շատ դժվար էր։ Ովքեր արդեն պատրաստի ժողովածու ունեին, նախ պետք է քննարկվեր, Կիրովականի գրողների հավանությանն արժանանար, հետո` ուղարկեին Երևան, Երևանում էլ հավանություն տային, նոր ուղարկեին հրատարակչություն։ Հրատարակչությունում երեք հոգի պետք է գրախոսություն գրեին և հետո` հրատարակեին։ Ուրեմն` իմ առաջին գիրքը ալմանախային է եղել։ Երևի 70-ականների վերջերն էր, համարյա 30 տարեկան էի։ Ես ներկայացրել էի երգիծական պատմվածքների ժողովածու և «Մարդը Լադ մոլորակից» երգիծական վիպակը։ Չնայած այն բանին, որ գրախոսվել էի դրական, մեկ էլ հանկարծ իմանում եմ, որ տպագրվել է երգիծական ալմանախ` տարբեր երգիծաբաններից։ Այդ իմ գրքից տպագրեցին այդ ալմանախում։ Հետո երկրորդ ալմանախում էլի տպագրեցին։ Այսինքն, իմ գիրքը մասնատելով տպագրեցին։  Երգիծավեպը չտպագրվեց. ցենզուրան արգելեց։ Տարիներ անց տպագրվեց իմ «Փոքր քաղաքի մեծերը» վիպակը, որտեղ «Մարդը Լադ մոլորակիցը» խմբագրված և իր շարունակությամբ տեղ գտավ։ Վանաձորի մասին այդ գործով ես փորձեցի շարունակել այն ավանդույթը, որ սկսել էր Հակոբ Պարոնյանը` «Ազգային ջոջերով», Բակունցը` «Կյորեսով», Չարենցը` «Երկիր Նաիրիով»։ Ուզեցա, որ նրանց շարքում լինի, ոչ հեղինակների, այլ` ստեղծագործությունների։ Այդ գիրքը լույս տեսնելուն պես` հենց երրորդ օրը ստացա Մկրտիչ Սարգսյանի անվան գրական մրցանակը, որի համար ես անչափ ուրախ եմ, որովհետև Մկրտիչ Սարգսյանը իմ հոգեհայրն էր։

-Ձեր ստեղծագործություններից ո՞րն եք ամենաշատը սիրում։
-Չեմ կարող ասել սիրելի, բոլորն էլ իմ զավակներն են։  Ո՞ր մատս կտրեմ, որ ցավ չտա։ Ես 37 գիրք եմ տպագրել։ Ինձ համար անչափ գնահատելի է «40 օր համբառնալուց առաջ» տրագիկոմեդիան, որը գրելուց հետո Հայաստանի 11 թատրոններում խաղացվեց։ Շատ եմ հավանում «Վերջին ծաղրածուն», որով ես 2004 թվականին Եվրոպայի լավագույն դրամատուրգների մեջ 6-ից մեկը համարվեցի։
«Սիմոն թագավորը» և էլի գործեր, որոնք ինձ հոգեհարազատ են։ Բոլորն էլ հոգեհարազատ են, բայց ամենաշատը, իհարկե, ես  «Վերջին ծաղրածուին» եմ տեղ տալիս, որովհետև արտահայտած գաղափարները շատ ավելի ինձ սրտամոտ են և շատ ավելի ընդհանրական են, հասարակական հնչեղություն ունեն։

-Ո՞վ է Ձեր ամենասիրելի գրողը։

-Նարեկացի, Թումանյան, Չարենց, Շեքսպիր, Պուշկին, Մկրտիչ Սարգսյան` բոլորը։ Բոլորը իմ ուսուցիչ-գրողներն են, որոնք իմ տառերը իմանալուց ի վեր դաս են տվել ինձ, և որոնց ընթերցել եմ և հիմա էլ ընթերցում եմ։ Միակ ուսուցիչը, որ երբեք վերջին զանգ չի ունենում` գիրքն է։

-Ո՞րն եք համարում Ձեր կյանքի ամենաուրախ օրը։
-Յուրաքանչյուր օր։ Աստծու տված յուրաքանչյուր օր։ Ես` ինչպես ամեն կարգին մարդ, կյանքում  երջանիկ պահեր շատ եմ ունեցել, բայց ասել ամենաերջանիկ օրը. ամեն օրն էլ երջանիկ է, որովհետև երջանիկ պահեր են պահում իրենց մեջ, մի լավ բան ես իմանում և իհարկե երջանկանում ես այդ պահի ազդեցությամբ։

-Ի՞նչ է Ձեզ համար երջանկությունը։
-Դա շատ հետաքրքիր հարց է։ Դարերով ծեծված հարց է. ի՞նչ բան է երջանկությունը։ Երջանկությունը հարատև, երկարատև չի լինում։ Դա պահի զգացում է։ Այդ պահին, այդ ակնթարթին  սիրտդ ծաղկում է հանկարծ։ Ո՛չ նյութական ունեցվածքը, ո՛չ բարեհարմար կյանքը երջանկություն չեն։ Նույնիսկ իսկական սերը երջանիկ չէ։ Դա հաճելի տառապանք է։ Պատկերացնո՞ւմ ես սիրահարված մարդու ողբերգական վիճակը. անընդհատ կարոտում է՝ անընդհատ, սիրած մարդը կողքին էլ է լինում` կարոտում է։ Հիմա ի՞նչ ասենք, ասենք՝ երջանիկ չի՞։ Դա էլ էդ տեսակ երջանկություն է։

-Ի՞նչը կարող է Ձեզ ստիպել վերցնել գրիչը և ստեղծագործել։
-Քո ժպիտը, էն ծաղիկը, փողոցով անցնող մի լավ երիտասարդ, կամ մի լավ երիտասարդուհի. ամեն ինչը։
Ինձ թվում է՝ կա լիցքավորման և լիցքաթափման շրջան` ստեղծագործելու համար։ Լիցքավորվում ես` մի բան գալիս է, սկսում ես գրել, կիսատ է մնում, ուզում ես շարունակես, արդեն դեն ես գցում։ Էդպես շատ-շատ է լինում։ Դրանից հետո գալիս է տեղատվության մի շրջան, որ արդեն պետք է նորից լիցքավորվես, նորից ազդակներ ստանաս։ Այդպես է. անընդհատ գրիչը պետք է ձեռքիդ լինի։

Մի անգամ Համո Սահյանը եկել էր Վանաձոր` 2-3 օրով։ Մենք երիտասարդներով աղաչեցինք, պաղատեցինք. «Մի քիչ երկար մնա»։ Տանում էինք, հյուրասիրում էինք, խմացնում էինք, որ չգնա։ Էսպես մի յոթ օր պահեցինք։ Մի օր ասաց. «Տղե՛րք յոթ օր է արդեն էստեղ եմ, գնամ տուն, հիմի իմ գրիչն էլ է ինձանից խռովել, գրասեղանս էլ»։ Էնքան գեղեցիկ ասեց։ Էն ժամանակվա գրողները իմաստուն էին. իմ նման թավաքյալի չէին։ Կարգին նստած տղերք էին։ Ու հիմա ո՞նց ասեմ. միշտ էլ պետք է գրիչդ ձեռքիդ լինի. մտքիդ գրիչը, հոգուդ գրիչը, սրտիդ գրիչը. մտքում էլ պետք է գրես, մի թղթի կտորի վրա գրես, դնես գրպանդ:

-Գրող, երգիծաբան, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ. ի՞նչ կավելացնեք։

-Նաև` ամուսին, հայր, պապիկ. ես ի՞նչ գիտեմ, մնացածն էլ դու ավելացրու։

seda mkhitaryan

Գիտելի՞ք թե՞ հիշողություն

Միասնական քննությունների թեստային կառուցվածքի ու շտեմարանների վերաբերյալ միշտ եղել են բողոքներ ու քննադատություններ։ Այս թեմայի շուրջ զրուցեցինք Եղեգնաձորի ավագ դպրոցի աշակերտ, դիմորդ Մանե Բաբաջանյանի հետ։ 

-Որո՞նք են շտեմարանների դրական և բացասական կողմերը։

-Շտեմարանների դրական կողմն այն է, որ քննության ժամանակ հարցերը սպասելի են, որովհետև դրանք շտեմարանի հարցերից են։ Իսկ դա օգտակար է նրանով, որ անհասկանալի բաներն էլ արդեն պարզաբանված են։ Բացասական կողմերից մեկն այն է, որ հաճախ հարցերը կազմված են լինում ոչ հստակ, հետևաբար, ճիշտ պատասխանը գտնելը բարդանում է։ Լինում են դեպքեր, որ պատասխանի տարբերակների մեջ լինում են բառեր, որոնք օրինակ, և՛ շաղկապ են, և՛ վերաբերական, ու սովորողին կարող է շփոթության մեջ գցել, թե այդ դեպքում այդ բառը որպես ինչ դիտարկել։

-Ինչպիսի՞ ազդեցություն են ունենում շտեմարանները աշակերտի վերլուծական մտածողության վրա։

-Շտեմարանների ազդեցությունը հիմնականում բացասական է։ Երեխան սովորում է առանց տրամաբանելու ու շատ դեպքերում առանց հասկանալու ստանդարտ պատասխաններ է անգիր անում։ Մեր խմբի երեխաներից մեկը գիտեր, որ Խորենացու «Թեպետ և եմք ածու փոքր» հատվածը վեց նախադասությունից է բաղկացած։ Բայց ոչ նախադասություններն էր հասկանում, ոչ էլ դրանց բովանդակությունը։

-Ինչքա՞ն ժամանակ է պետք աշակերտին շտեմարանով կրկնություն անելու համար` քննություններին ընդառաջ:

-Հստակ ժամանակ դժվար է նշել, կարծում եմ, կախված է երեխայի ընդունակություններից։ Եթե նորմալ պարապում ես, 3-4 օրն էլ բավական է։

-Շտեմարանների գների հետ կապված ի՞նչ կասեք։

-Շտեմարանների գների հետ կապված բողոքները առաջ են գալիս, երբ լինում են նոր հրատարակություններ, ու աշակերտը ստիպված է լինում նույն տարում և՛ նախորդ տարվանը գնել, և՛ նոր հրատարակվածը։ Սա ոչ բոլորին է հասանելի լինում։

-Նախկինում ընդունելության քննությունների ձևն այլ է եղել, որ տարբերակն եք նախընտրում Դուք։

-Անկեղծ ասած, ինձ համար ավելի նախընտրելի են առանց շտեմարանների քննությունները, որովհետև այդպես ավելի ռեալ կարելի է գնահատել աշակերտի գիտելիքները և այն պոտենցիալը, որը նա ունի: Թե չէ այսպես բոլորն անգիր արած պատասխաններով գնում են քննության ու շատ դեպքերում մի քանի օր հետո ամբողջը մոռանում են, որովհետև հիմքը ամուր չէ։

Այսպիսով` շտեմարանները և միասնական քննությունների թեստային համակարգը ամբողջությամբ չեն ստուգում դիմորդի գիտելիքները, դրանք մեծամասամբ հիմնված են ոչ թե տրամաբանության ու ինտելեկտի, այլ հիշողության վրա։

Մի քանի օրից քննություններ են: Մաղթում ենք բոլոր դիմորդներին հաջողություններ, և հուսանք, կրթական բարեփոխումները այս անգամ չեն շրջանցի քննական համակարգը:

seda mkhitaryan

Սա դու ես` իմ երազած ձևով

Համարյա ամեն օր մտքումս դու ես, երկիր, մտածում եմ քո ու իմ մասին, մեր մասին, իմ` քեզանում ապրելու մասին, իմ` քեզ սիրելու մասին։

Այն տեղը, որում ապրել եմ 18 տարի և 11 ամիս, համարել եմ հայրենիք`առանց հասկանալու այդ բառը։

Երկի՛ր, ես քեզ համարել եմ սեփական, բայց երբեք չեմ զգացել, որ իմն ես։ Արդեն դու իմն ես` գիտակցված։ Խոսել եմ, բայց երբեք չեմ զգացել, որ ձայնս լսում ես։ Երազել եմ, բայց միշտ երազանքներս ավարտվել են քո սահմաններից դուրս։ Այսօր իմ երազանքները հայրենադարձ են եղել։ Նրանք քեզնով են սկսվում ու ավարտվում։ Ասեմ ավելին` նրանք քո մասին են։ Ուզո՞ւմ ես պատմեմ իմ` քո մասին երազանքները քեզ։ Գիտե՞ս, երազում եմ, որ քեզ այլևս չվաճառեն, ուզում եմ քո քաղաքացին այլևս չհպարտանա, որ աղբը աղբամանի մեջ է լցնում, ոչ թե շպրտում դեմքիդ։

Ուզում եմ, որ փողոցով անցնելիս ժպիտից բացի ուրիշ բան չտեսնեմ մարդկանց դեմքին։

Ուզում եմ քեզ ամեն օր լքող մի քանի տասնյակ մարդիկ չտեսնեմ օդանավակայանում։

Ուզում եմ՝ ապրել քեզանով հպարտ քաղաքացիների շրջապատում։

Ուզում եմ չլսել մարդկանց բողոքները, ոչ թե նրա համար, որ խուլ եմ, այլ որովհետև դրանք չկան։

Ուզում եմ ավտոբուսում մանր կոպեկների մեջ խոշոր կոպեկ փնտրող քաղաքացիդ վերածվի մանր չունեցող քաղաքացու։

Ուզում եմ կրպակում աշխատող, բուհի դիպլոմը տանը բարձի տակ դրած աղջիկը օգտվի իր վաստակած դիպլոմից։

Ուզում եմ ամեն անգամ հեռուստացույցը միացնող ու միայն դրանից ինֆորմացիա ստացող տատիկը իրականությունը իմանա, և որ այդ իրականությունը լավը լինի։

Ուզում եմ քաղաքացիդ այնքան օրինապահ լինի, որ ճանապարհային ոստիկանը անգործ մնա։

Ուզում եմ ընտանիքներիդ հայրերը միայն Նոր տարուն տուն չգան, այլ ամեն օր` գործից հետո։

Ուզում եմ փողոցներումդ մարդկանցից փող մուրացող ձեռքեր չմնան։

Ուզում եմ տատիկներդ ու պապիկներդ թոռների համար պաղպաղակ գնելու հնարավորություն ունենան։

Ու վերջապես, ուզում եմ, որ քեզ փրկելու ցույցին մասնակից 16-ամյա աղջիկը, ամբողջ էությամբ «ՀՀԿ հեառացի՛ր» գոռալուց հետո չշրջվի ու չհարցնի.

-ՀՀԿ-ն ո՞րն էր…

Էսքանը:

Ուզում եմ հաջորդ անդրադարձիս դու սիրունացած լինես, մաքրված ու նոր…

seda mkhitaryan

Սիրո և հանդուրժողականության դրվագներ

Ցույցերը նոր-նոր էին սկսվում Վանաձորում։ Չէի մասնակցում։ Էդ օրը որոշել էինք քաղաքում հարցում անել` ընդհանուր մթնոլորտը ճշտելու համար։ Քայլում ենք, հարցնում, մարդիկ հուսահատ պատասխաններ են տալիս։ Մենք էլ ենք հուսահատվում։ Մոտեցա մի տղամարդու։ Հարցնում եմ, արդյո՞ք ցույցերին մասնակցում է, ի՞նչ կարծիք ունի։ Պարզվեց Ռուսաստանից նոր է եկել, ու իր խոսքով ասած, «պալիծիկայով» չի հետաքրքրվում։ Մի քանի օր հետո, էդ մարդուն ամեն օր տեսա ցուցարարների շարքում։ Հուսամ` արդեն հետաքրքրվում է «պալիծիկայով» ու էլ Ռուսաստան չի գնա։

Ընդվզում էինք էլի։ Վանաձորի փողոցներով քայլում էինք` հայտնի լոզունգները վանկարկելով։ Տեսնեմ` մի կին հեռվից ժպտալով ինձ է նայում։ Երբ մոտեցանք իրեն, առաջ եկավ ու գլուխս շոյեց, ասաց` ապրես։ Էլ էդ կնոջը չհանդիպեցի, բայց ինքը ինձ համար հեղափոխության սիմվոլներից դարձավ։

Մերժման երկրորդ փուլում էինք արդեն։ Փակ փողոցում կանգնած խոսում ենք։ Շատ մարդ կա` ծանոթ-անծանոթ։ Մի աղջիկ ուզում էր գրախանութ գնալ, խնդրեց միանամ իրեն։ Ճանապարհին բարձր երգելով գնում ենք։ Հասանք գրախանութ։ Նվեր էր ուզում գնել իր ընկեր Անահիտի համար։ Միասին մի սիրուն գրիչ ընտրեցինք։ Խանութում բարձր խոսում ենք, վաճառողը նկատողություն արեց, թե` խուլ չեմ, մի քիչ կամաց խոսեք։ Մենք էլ ասեցինք, թե բարձր խոսելը սովորություն է դարձել։ Հետ դարձի ճանապարհին էլի երգում էինք։ Էդ աղջկա անունն անգամ չիմացա։

5-6 հոգով ընկած բաց փողոց ենք փնտրում, որ փակենք։ Դժվար էր, բայց գտանք։ Երջանիկ դեմքով նստեցինք մի կտոր բաց փողոցի վրա ու դա էլ փակեցինք։

Ես ու Անուշը փողոցում վազվզում ենք, կռվում` թե ով ավելի սիրուն կադր կստանա։ Անուշը հաղթում է։

Մարզպետարանի դիմաց նստած ենք։ Պահանջում ենք, որ աշխատակազմը մեզ միանա։ Դե, սոված ենք։ Արսինեն պայուսակից մի կոնֆետ գտավ։ Բաժանեցինք երեք մասի ու կերանք։

Հրապարակի պապիկները խնդրում են, որ ինտերնետով տեսնեմ, թե Նիկոլն ինչ նոր հայտարարություն է արել։ Կապերը ծանրաբեռնված են, ինտերնետից օգտվել չի լինում։ Բացատրեցի պապիկներիս, որ չեմ կարող օգտվել։ Ժպտացին։ Հասկացան։

Հեղափոխությունը, լոռեցու ասած, կրեցինք։ Գյուղ ենք գալիս գազելով։ Մեքենայի մեջ թեժ քննարկում է. «Որ Նիկոլին Նարեկացու պես սրբերի շարքն էլ դասեն` ես համաձայն եմ», «Սա պատմության մեջ չլսված բան էր», «Ինչ անըմա ժողովրդին աչոտ ա տալի, լա տենանք մինչև վերջ սհե շարունակվըմ ա՞» …

Մշակույթի նախարարը Լոռու մարզում էր

Լուսանկարը՝ Սեդա Մխիթարյանի

Լուսանկարը՝ Սեդա Մխիթարյանի

Մարտի 29-ին Վանաձորի երիտասարդները հանդիպեցին  ՀՀ մշակույթի նախարար Արմեն Ամիրյանի հետ։ Հանդիպումը կազմակերպվել էր Լոռու զարգացման կենտրոնի «Բանավեճ, քննարկում, փոփոխություն» ծրագրի շրջանակներում` բանավեճի ակումբի անդամների նախաձեռնությամբ։

Նախարարի առաջարկությամբ հանդիպումն ավելի շատ ուներ հարցուպատասխանի ձևաչափ։

Երիտասարդները նախարարին հարցեր ուղղեցին մշակույթի ամենատարբեր ոլորտների վերաբերյալ։

Հարցերի գերակշիռ մասը մարզերում մշակութային կյանքի ակտիվացման մասին էր։

Արմեն Ամիրյանը նշեց, որ վերջին շրջանում հսկայական աշխատանք է տարվել պատմամշակութային հուշարձանների նորոգման և պահպանման համար։ Նա նշեց, որ այդպիսի լայնածավալ աշխատանք կատարվել է նաև Լոռիում` Օձուն համայնքում։

Նախարարը անդրադարձավ նաև հայաստանյան կինոարտադրությանը և հեռուստաեթերին։ Նրա խոսքով հեռուստատեսությունը, թատրոնը պիտի բավարարեն հանրության պահանջարկը և ավելացրեց, որ հեռուստաեթերը պետք է տա այն առաջարկը, որը հանրության համար կդառնա պահանջարկ։

Մշակույթի զարգացման գործում կարևորելով երիտասարդների դերը, նախարարը նշեց, որ իրենք պատրաստ են քննարկելու ցանկացած առաջարկ։ Հանդիպման ընթացքում երիտասարդները հանդես եկան մի շարք առաջարկություններով, որոնք նախարարը խոստացավ ընթացք տալ։

Արմեն Ամիրյանի խոսքով մարզերում մշակութային կյանքի ակտիվացումը շատ կարևոր է, քանի որ հենց մարզերում, ժողովրդի մեջ են իրական տաղանդները, և պետք է նրանց բացահայտել։

seda mkhitaryan

A կետից B կետ՝ երթուղայինով

Կանգառ։

Նայում եմ օդում սավառնող պոլիէթիլենային տոպրակին։ Վախենում եմ, որ հիմա կընկնի գլխիս։ Իր գույնից ու նախնական տեսքից վաղուց զրկված տոպրակ է` քամու ճիրաններում։ Մտքումս քամին պոկում է մազերս, տանում խառնում տոպրակին, ու հիմա նրանք միասին են թռչում։ Մեզնից ամեն մեկը մի տոպրակ է, որը թռչում է կյանքի քամիներում։ Քանի՞ անգամ եք վախեցել, որ տոպրակը կընկնի ձեր գլխին։ Տոպրակի ու մազերիս ճախրանքը դադարում է։

Երթուղայինը գալիս է։ Կանգնում է ուղիղ իմ դիմաց։ Մտնում եմ ներս։ Նստելու տեղ չկա։ Ես իմ ներկայությամբ լցվում եմ առանց այդ էլ լիքը մեքենայի մեջ։ Ինձ թարս են նայում։ Դե, ես զբաղեցրի դեռևս ազատ մեկ քառակուսի սանտիմետր տարածք։ Դե, ավելացավ ևս մեկ թթվածին սպառող։ Այն կինը, որի վրա ես հանգամանքների բերումով կռացած եմ, ձեռքով դեմքից այն կողմ է տանում մազերը։ Սպասեք, դրանք իմ մազերն են, փաստորեն քամին դրանք չի պոկել։ Կողքիս աղջկա մազերը երկար չեն ու չեն խանգարում մյուսներին։ Սկսում եմ ատել երկար մազերս։ Հետևի շարքում նստած մի երեխա ինձ հիշեցնում է մեկ այլ երեխայի։ Այդ երեխայի միայն կապույտ գլխարկն ու դրա տակից երևացող շեկ մազերն եմ տեսնում։

Կանգառ։ Իջնում են մի քանի ուղևոր։ Ժպիտը դեմքիս՝ նստում եմ արդեն ազատ նստարանին։ Իսկ ժպիտը իջնում է դեմքիցս։ Սպիտակ մազերով տատիկ։ Նորից կանգնած եմ։

Կանգառ։ Սա արդեն իմ կանգառն է։ Իջնում եմ։ Մի խումբ ուսանողներ նույնպես իջնում են։ Ամբոխի միջով քայլում եմ։ Ամբոխ, որտեղ միայն աղջիկներ են։ Բոլորը նման են իրար։ Կտկտոցներ եմ լսում` առանց իմ համաձայնության։ Հպարտ քայլում եմ, որովհետև իմ քայլերը չեն աղմկում ու ոչ մեկին չեն խանգարում։ Հենց այդ պահին հիշում եմ մազերս։ Երանի քամին դրանք պոկած լիներ։ Արդեն ինձ են խանգարում։

Կատվի մլավոցը խլացնում է կտկտոցը։ Անկյունում նստած է, հոնքերն էլ կիտած են։

Էլի թռչող տոպրակ։

Կանգնած փողոցի մի կողմում սպասում եմ։ Մյուսներն անցնում են։

Կանաչ լույս` դիմացի լուսակիրին։ Ես ու կողքիս կանգնած պապիկը անցնում ենք։

B կետ։

seda mkhitaryan

Տաքուկ ֆիլմեր

Տեղավորվեցի տաքուկ բազկաթոռի մեջ։ Փայտերը ճարճատյունով վառվում են վառարանում։ Կողքի սենյակում հեռուստացույցով իմ ամենասիրելի ֆիլմն է` «Մենք ենք, մեր սարերը»։ Անգիր գիտեմ ֆիլմի ամեն կադր ու ձայն։ Հարյուր  անգամ նայել  եմ։ Կան ֆիլմեր, որոնք չեն հնանում։ «Դե, տղերքը սոված էին, երկու ոչխար ենք մորթել…» լսվում է Իշխանի ձայնը…

Հայկական այս հին ֆիլմերի ձայների տակ է անցել իմ մանկությունը։ Դրանք նայելով եմ ես սկսել հասկանալ, թե ինչ է կինոն։ Հասկանալ ու սիրել։ Բնական են այդ ֆիլմերը։ Նայելիս տեղափոխվում ես իրենց աշխարհ. Իշխանի հետ ոչխար ես մորթում, Ավագի քնկոտությունը ստիպում է հորանջել, Պավլեի հետ միասին կռիվ ես տալիս անարդարության դեմ, Զավենի հետ ընդունվում ես համալսարան։

Հիմա այդպիսի ֆիլմեր չեն նկարահանվում (դե, հայկական, իհարկե)։

Հայերը ճաշակով են եղել։ Ի՞նչն է պակասել տեսնես։ Այս ֆիլմերը հիմնականում  նկարվել են սովետական շրջանում ու այդ տարիների կյանքի մասին են։ Գուցե Հրանտ Մաթևոսյա՞ն այլևս չունենք, որ նրա գրածների հիման վրա ֆիլմ նկարենք։ Չգիտեմ։ Բայց բոլոր ֆիլմերի հիմքում հո նրա գրածները չե՞ն։

Հիմա մեր ֆիլմերը հիմնականում կատակերգական ժանրի են ու բոլորում գրեթե նույն սյուժեն է։

Մհեր Մկրտչյանը, Սոս Սարգսյանը կամ Ազատ Շերենցը այլևս չկան, բայց մի՞թե հիմա լավ դերասաններ չունենք։ Հաստատ կունենանք։ Խնդիրը սրանում էլ չէ։

Միգուցե հարցը ֆինանսավորո՞ւմն է, պակաս հնարավորությունները։ Բայց այս դեպքում էլ առհասարակ ֆիլմեր չէին նկարվի։

Բայց մի ֆիլմ կա, որը կարելի է բացառություն համարել`«Կյանք ու կռիվ»-ը։

Մտածում եմ, իսկ Իշխանը հարևան սենյակում լողացնում է Ավագին ու համոզում ամուսնանալ։