Մանանայի արխիվից խորագրի արխիվներ

arxiv

Արջ ախպերը

Ես և հորեղբորս տղան գնացել էինք ճամբար։ Այնտեղ շատ ուրախ էր։

Քնելուց առաջ բոլորս պատմում էինք, թե ում հետ ինչ է պատահել։ Մի օր էլ մեր ջոկատավարը պատմեց, թե ինչպես մի կին խնդրել է իրեն գրկել իր երեխային, հետո անսպասելի փախել է։ Բոլորս շունչներս պահած լսում էինք, թե ինչ է եղել հետո․

-Հետո ընկերս ինձ արթնացրեց քնից,- ասաց նա, և մենք բոլորս ծիծաղեցինք։

-Լավ, հիմա քնեք, հերոսներ,- հետո կամացուկ ասաց ամենագլուխգովանին,- Արմեն, չշարժվես, արջը քո պատուհանի տակ է։

Բայց ի՞նչ չշարժվես, բոլորս այնպես բղավեցինք, որ եթե իսկապես արջ էլ կար՝ հաստատ սարսափահար փախավ անտառ։

Սարսափելին կատակը չէր, այլ թե ինչպես հաջորդ պահին ննջասենյակ մտավ ճամբարի պետը․․․

Սարգիս Եղիազարյան, 11 տ․ 2001 թ․

arxiv

Մի հագեք կանաչ անդրավարտիք

Մի անգամ ես, եղբայրս և նրա ընկերը գնացինք Հրազդանի ձոր: Անցանք գնացքի գծերով և մտանք ձոր: Քիչ հետո հանդիպեցինք մի քանի նախրապանների: Եղբորս ընկերը, որը շատ սրամիտ է, կովերին տեսնելով, նրանց նման բառաչեց` մո՜ւ: Կովը, որն արածում էր, հանկարծ շրջվեց և պոզերն ուղղեց դեպի նա: Եղբորս ընկերը վախեցած սկսեց վազել: Հիմար կովը, չգիտես` ինչու, վազեց նրա հետևից:

Հանկարծ տղայի ոտքը քարին կպավ, և նա փռվեց ցեխի մեջ: Կովը մոտեցավ և ատամները խրեց նրա կանաչ անդրավարտիքի մեջ: Շատ քաշքշելուց հետո պատռեց այն: Եղբորս ընկերը, սրամտելը մոռացած, անդրավարտիքի հետևի հատվածը թողնելով կովի ծամող բերանի մեջ` փախավ տուն: Ես և եղբայրս ծիծաղելով վազեցինք նրա հետևից:  Շատ լավ օր էր:

Էդգար Թաթիկյան

1998 թվական

arxiv

Վերջին օրը

Սովորական օր էր։ Մեկը դասն էր կրկնում, մեկը պատմում էր նախորդ օրը դիտած մարտաֆիլմը․․․ Դե, ես էլ, սովորականի նման, կրկնում էի պատմության դժվար հիշվող բառերը․ ինտերվենցիա, ալ Մալիք, Սալահ-ադ-Դին, ինդուլգենցիա․․․ Հանկարծ նկատեցի, որ դաս կրկնող չկա․ ես եմ ու իմ գրքերը (չհաշված պայուսակը ու գրասեղանը)։ Մի անկյունում բոլորը վախեցած հայացքով իրար էին նայում։

-Երեխեք, երեկ «Վեստի»-ով ասել են, որ երկնաքար է գալիս մեր վրա,- ասում էր աղջիկներից մեկը։

-Հովանոցդ բաց, որ գլխիդ չընկնի,- փորձեց ծաղրել մեր կատակասեր ընկերը։

Բայց այս անգամ ոչ ոք չծիծաղեց։

-Ի՞նչ ենք անելու,- սարսափած կրկնում էին բոլորը։

Առաջարկներ եղան, բայց ոչ ոք աշխարհը չէր կարող փրկել։

Որոշեցին գոնե լավ սովորել, ավարտել կիսատ թողած գործերը։

Ով չէր կարդում, սկսեց կարդալ, ով վատ էր սովորում, սկսեց լավ սովորել, ով պարտքեր ուներ, վերադարձրեց․․․

Բայց մի երկու օր հետո իմացանք, որ ինչ-որ մեկը կատակ է արել։ Ոչ մի երկնաքար էլ չի գալիս։ Միանգամից հանգստացանք, և կյանքը մտավ սովորական հունի մեջ, մատյանում ավելացան «երկուսները», իսկ տղաների աչքերի տակ՝ կապտուկները։ Հաշտվել կհասցնենք, ի՞նչ ունենք շտապելու։

Գևորգ Մանթաշյան, 12 տարեկան 

2001 թվական

Ընկերությունը հավասարություն է պահանջում

Լուսանկարը` Օրիեն Լեքլյուզի

Լուսանկարը` Օրիեն Լեքլյուզի

Ձեր հարցերին պատասխանում է հոգեբան Նարինե Խաչատրյանը 

«Լավ ընկեր լինելու համար պետք է ընկերոջ հետ հավասար լինել, այսինքն` վերևից չնայել ընկերոջը: Ընկերությունը հավասարություն է պահանջում: Եվ պետք է միշտ փորձել հասկանալ ընկերոջը»,- կարծում է հոգեբան Նարինե Խաչատրյանը:

Իհարկե, լավ կլիներ, եթե երբեք խնդիրներ չառաջանային ընկերների հետ շփվելիս: Բայց կոնֆլիկտներն ու տարատեսակ հակասություններն անխուսափելի են: Նարինե Խաչատրյանը մեծ ուշադրությամբ լսեց «Մանանա» կենտրոնի սաներին և փորձեց իր խորհուրդները տալ դժվարին իրավիճակների մեջ հայտնված երեխաներին:

«Երբ ես սկսեցի հաճախել կարատեի, սկզբից չէի կարողանում շփվել խմբի մյուս երեխաների հետ: Նրանց խոսակցության թեմաներն ինձ դուր չէին գալիս, զրույցի ընդհանուր թեմա չունեինք: Հետո ես փորձեցի ինքս խոսակցության թեմաներ առաջարկել, նրանք էլ զրույցի էին բռնվում: Աստիճանաբար ավելի հեշտ դարձավ շփումը նրանց հետ: Եվ միշտ այդպես է: Ինչո՞ւ եմ ամեն անգամ այդքան դժվարությամբ հարմարվում նոր միջավայրին: Ինչպե՞ս անեմ, որ անծանոթ միջավայրին հեշտ հարմարվեմ»:

Ռուբեն Մնացականյան, 14 տարեկան

-Երբ մենք գնում ենք մի անծանոթ միջավայր, մեզ ընկճված ենք զգում, որովհետև չգիտենք` այդ միջավայրի մարդիկ մեզ նմա՞ն են, թե՞ չէ: Սովորաբար, երբ մարդիկ մեզ նման են լինում, մենք ավելի շուտ ենք մտերմանում: Այդ ընկճվածությունն անծանոթ միջավայրում շատ բնական է: Մարդն իրեն ընկճված է զգում, երբ չի գտնում նման հատկություններ, նույնություններ: Մարդիկ սկսում են մտերմանալ, երբ ընդհանուր ինչ-որ եզրեր են գտնում: Կան մարդիկ, ովքեր առաջինն են շփվում, փորձում են ընդհանուր հետաքրքրություններ գտնել, այսինքն` ավելի նախաձեռնող են, և կան այնպիսիները, որոնք սպասում են, մինչև իրենց ներգրավեն նոր միջավայրում, զրույցի մեջ: Եթե դու զգում ես, որ դիմացինը չի շտապում քեզ ավելի մոտիկից ճանաչել, ինքդ եղիր նախաձեռնողը:

«Մեր դասարանի Էմման շատ է ուզում ինձ հետ ընկերություն անել, իսկ ես չեմ ուզում: Ի՞նչ անեմ, չեմ ուզում նրան նեղացնել, ոչ էլ ուզում եմ հետն ընկերություն անել: Ընդհանրապես, մեր դասարանի երեխաներն այնքան էլ չեն սիրում Էմմային»:

Իննա Ազնաուրյան, 12 տարեկան lost in 210

-Միգուցե դու իրեն դուր ես գալիս քո հետաքրքրություններով, քո ոճով: Միգուցե ուզում է քեզ հետ ընկերություն անել, որ ինչ-որ չափով նմանվի քեզ: Կամ միգուցե իրեն ուղղակի հետաքրքիր է քեզ հետ ընկերություն անելը: Կարելի է, օրինակ, խոսել իր հետ, տեսնել` քե՞զ իր մեջ ինչն է հետաքրքրում, շփվես, բայց սահմանափակես քո շփումը: Կարող է ինքն էլ ինչ-որ գծով հետաքրքիր լինի քեզ: Փաստորեն, նա իրեն մենակ է զգում: Յուրաքանչյուր մարդ պետք է ընկեր ունենա: Ոչ մի երեխա, ոչ մի մեծ չի ուզում խմբում մենակ լինել, ու դրա համար նա երևի գտել է քեզ: Քո կերպարը նրան դուր է եկել, և նա ուզում է ընկերություն անել: Բայց եթե դասարանն իր նկատմամբ հետաքրքրություն ցուցաբերի, և նրանք սկսեն շփվել, կարող է նրա մոտ այդ կախվածությունը քեզանից մի փոքր քչանա: Քո օգնությունն այդ աղջկան կլինի այն, որ դու ձեր դասարանցիներին ասես` չկոպտեն նրան, փորձեն ավելի սիրալիր լինել հետը: Երբ որ ինքը տեսնի, որ այդքան էլ մերժված չէ, արդեն մի հոգուց այդ կախվածությունը չի ունենա:

«Մեր դասարանում երեք աղջիկ կա, որոնցից մեկը թիթիզ է, մեկը` գեղեցիկ, մեկը` հարուստ: Այդ աղջիկները մեծ հեղինակություն են վայելում դասարանում` մեր բոլոր տղաների շնորհիվ: Վերջիններս դասարանի մնացած աղջիկներին հիշում են միայն այն ժամանակ, երբ պետք է ստուգողական գրենք: Ինչպե՞ս կարող ենք անել, որ այդ երեք աղջիկների հեղինակությունն այդքան վատ չազդի դասարանի վրա»:

Նանե Ջավրուշյան, 13 տարեկան

-Կարևոր չէ` ինչ պատճառներով են իրենք այդ հեղինակությունը ձեռք բերել: Կարող է դա, մյուսներիդ կարծիքով, անարդար է կամ ոչ ընդունելի, բայց նրանք արդեն ձեռք են բերել այդ հեղինակությունը: Այս իրավիճակում կարելի է ոչ թե իջեցնել իրենց հեղինակությունը, այլ փորձել բարձրացնել ձերը: Որովհետև հեղինակություն իջեցնել` նշանակում է ինչ-որ վատ բաներ ասել այդ աղջիկների մասին: Բայց դա էլ արդար ճանապարհ չէ: Ամեն մեկն իր ինչ-որ հատկությամբ ձեռք է բերում հեղինակություն: Գեղեցկությունն ու թիթիզությունը միանգամից ուշադրություն են գրավում, իսկ խելքը ոչ միանգամից է ուշադրություն գրավում: Ես կարծում եմ, որ դուք ամեն մեկդ պետք է զգաք ձեր արժանիքները: Ինչպես ասացի, յուրաքանչյուրն էլ ունի մի հատկություն, որ իր մեջ շատ վառ է արտահայտված, և հաստատ պետք չէ համեմատվել մյուս աղջիկների հետ: Եվ եթե կարողանաք ցույց չտալ ձեր ճնշված վիճակը, շատ ավելի լավ, որովհետև ինչպես դուք ձեզ զգում եք, այդպես էլ ձեզ ընկալում է ձեր դիմացինը: Ի՞նչ անենք, որ նա գեղեցիկ է, ի՞նչ անենք, որ նա ավելի շատ է ուշադրություն գրավում, ես էլ ուշադրության եմ արժանանում ուրիշ ընկերական շրջապատում, ես իմ դասը շատ լավ եմ սովորել, ես «հինգ» եմ ստացել, ես իմ ընկերների հետ եմ ինձ լավ զգում…

«Չնայած մեր բակի երեխաները տարիքով ինձանից այնքան էլ մեծ չեն, մենք համարյա հասակակիցներ ենք, բայց միշտ, ամեն հարցում ինձ փոքրի տեղ են դնում, ասենք` կարող են չվստահել իրենց գաղտնիքները, կարծիքս չհարցնել: Ի՞նչ անեմ, որ հասկանան` ես փոքր չեմ»:

Լիլիթ Կարապետյան, 14 տարեկան

-Ես քեզ խորհուրդ կտայի, որ երբ զգում ես, որ քեզ որպես փոքր են ընկալում, այդ ժամանակ փորձես ակտիվ լինել, այսինքն` մեծն այդ ժամանակ ինչպե՞ս կվարվեր, դու այդ մեծի գործողությունն արա:

«Մեր դասարանում մի տղա կա, ով շատ թուլամորթ է, և նրան բոլորը ծաղրում են` ասելով «դոդիկ» կամ «ղզիկ», բայց քանի որ շատ թույլ է, չի կարողանում պայքարել և նրանց «բերանը փակել»: Իմ կարծիքով, նրան այդպես են ասում իր արտաքինի, քայլվածքի, և ընդհանրապես, իր շարժուձևի համար: Ձեր կարծիքով, հարկավո՞ր է տղային օգնել այդ պարագայում»:

Մանանա Մելքոնյան, 14 տարեկան

-Ճիշտ է, լավ չի այդպիսի բառեր ասել, բայց սովորաբար, երբ այդպիսի իրավիճակ է ստեղծվում, դա երկու կողմերից էլ կախված է: Եթե այդ տղան կարողանար իրեն պաշտպանել, մյուսներն այդպիսի բաներ չէին ասի: Դպրոցական տարիքում լինում է սովորություն` իրար այդպիսի բառերով անվանել: Այն մարդիկ, ովքեր այդպիսի բաներ են ասում, նրանք կարծես ինքնահաստատվում են: Եթե դասարանը շահագրգռված է, ապա պետք է օգնի այդ տղային, ավելի ուժեղներին թույլ չտա նրան այլևս վիրավորել: Միայնակ շատ դժվար է բոլորի դեմ պայքարել:

 

«Մի քանի տարի առաջ մենք դասարանով որոշեցինք դասից փախչել: Բայց մի քանի երեխա չէին ուզում մեզ հետ գալ, ուզում էին դասի մնալ: Եվ նրանք մնացին: Հաջորդ դասին, երբ մենք վերադարձանք և տեսանք, որ նրանք դասարանում են, նրանց դավաճան անվանեցինք: Մեր դասղեկը մի առիթով մեզ ասել է, որ եթե փախչում ենք դասից, ապա պետք է բոլորով դա անենք: Ի՞նչ եք կարծում, ո՞րն է ճիշտ` եթե չես ուզում փախչել, պե՞տք է արդյոք հանուն մյուսների գնալ»:

Լուսինե Հարությունյան, 16 տարեկան

-Եթե դասարանը շատ ընկերական է, այդպիսի դասարանում նման խնդիր չի առաջանա: Ինչքան էլ առանձին մեկն ուզենա իր անհատական կարծիքը հայտնել, ի վերջո նա ենթարկվում է խմբի կարծիքին: Ձեր դասարանի պարագայում, կարող է մնացողների մեջ ավելի շատ գործել է վախը: Մարդը ե՞րբ է ընտրություն անում. երբ տեսնում է, որ ապահով է այդ ընտրության մեջ: Երևի իրենց մեջ այդ տագնապն ու վախը, որ իրենց նկատողություն կանեն, կպատժեն, ավելի ուժեղ է եղել, քան փախչելու ձգտումը, այդ զգացողությունը, որ մենք միասնություն ենք: Կամ` կարող է ծնողների հետ պրոբլեմներ ունեին, վախենում էին, որ նկատողություն կստանան: Ճիշտ է, դուք դասարան եք, բայց այդ դասարանի մեջ ամեն մեկն անհատ է: Իսկ մնացողներն ուղղակի չեն կարողացել որոշում կայացնել:

«Մի անգամ մեր դասարանի Արթուրը կռիվ արեց դասընկերոջ հետ և օգնության դիմեց իր մեծ եղբորը: Արդյո՞ք ճիշտ է հասակակցի հետ վիճելիս մեծերին դիմելը»:

Արամ Մնացականյան, 14 տարեկան

-Իհարկե, լավ է, որ ինքդ լուծես խնդիրներդ, բայց երբ թույլ ես ու չես կարողանում մենակ լուծել, ի՞նչ անես: Մարդն ունի պաշտպանվելու կարիք, դրա համար էլ կռվելիս իր հետ մեկին բերում է, որ իրեն պաշտպանի: Այդ պաշտպանողն էլ կարող է գալ, բայց հեռու կանգնել, նայել և միջամտել միայն խիստ անհրաժեշտության դեպքում:

«Խաբարբզիկ», 2007թ.

arxiv

Պատմություններ մեր կրտսեր բարեկամների մասին

Արտասովոր կատուն

Իմ այս պատմությունը լինելու է մի նազելի կատվի մասին, որը շատ է սիրում օյիններ խաղալ։

Արձակուրդներին ես ու եղբայրս գնացինք քեռուս տուն՝ Դիլիջան։ Երբ հասանք տեղ, Ջեկո անունով շունն սկսեց հաչալ մեզ վրա։

Հանկարծ ինչ-որ տեղից լսեցի մի թույլ մլավոց։ Նայեցի շուրջս և տեսա մի կատվի, որի մասին չէի լսել։ Այս կատուն շատ արտասովոր կատու էր։ Նա թաքուն գնում ուտում էր շան ափսեից, իսկ շունը հաչում էր նրա վրա։ Բայց կատուն նույն ծուլությամբ շարունակում էր ճաշին անկոչ հյուր լինել։

Մի օր, երբ արդեն ուշ էր, և պիտի քնեինք, նկատեցինք, որ կատուն չկա։ Մենք շատ փնտրեցինք նրան և ոչ մի տեղ չգտանք։ Երբ եղբայրս վերցրեց իր վերմակը, տեսանք, որ կատուն այնտեղ տաքուկ-տաքուկ տեղավորվել է։ Մենք վերցրինք նրան, դրեցինք արկղի մեջ և փակեցինք։

Ես այսքան հանդուգն փիսո երբեք չեմ տեսել։

Էդգար Թաթիկյան

1998 թ․

Շնակատուն

Մենք մեր կատվիկին բերեցինք, երբ չորս ամսական էր։ Չիկան վախից մտավ մահճակալի տակ ու տարօրինակ ձայներ էր հանում։ Մայրիկի ընկերուհին, որը տվել էր կատվին, ասաց․

-Չիկան մեծացել է շների հետ, դրա համար էլ տարօրինակ է մլավում։

Բայց, ախր, ընդհանրապես չէր մլավում, այլ հաչում էր շնիկի պես։ Նա շատ բաներով է շան նման։ Մի անգամ մայրիկս եկավ աշխատանքից, հանեց ձեռնոցները։ Հանկարծ Չիկան ձեռնոցն առավ ու մտավ բազկաթոռի տակ։

-Այ հիմար, բե՜ր ձեռնոցը,- բացականչեց մայրիկը՝ մյուս ձեռնոցով խփելով Չիկայի քթիկին։

Ինչպես զարմացանք, երբ բազկաթոռի տակից դուրս եկավ մեղավոր աչքերով և փոշոտ մռութով Չիկան՝ ատամների մեջ ձեռնոցը։

Չիկան շատ ամաչկոտ է։ Հենց հյուրեր են գալիս, թաքնվում է, մինչև հյուրերը գնան։ Մի անգամ նույնիսկ մենք չէինք գտնում նրան։

Երբ հուսահատ ուզում էի քնել, մեկ էլ տեսնեմ՝ Չիկան բարձիս վրա պառկած հորանջում է ու խորամանկ ինձ նայում։

Կոնստանտին Բեգիջանյան

2001 թ․

Շատ սարսափելի պատմություն

Ես շատ եմ վախենում շներից։ Ինձ համար դրանք ամենասարսափելի գազաններն են։

Մի օր խաղում էինք այգում։ Հանկարծ մի շուն վազեց դեպի մեզ։ Չգիտեմ՝ խաղա՞լ էր ուզում, թե՞ բարկացել էր աղմուկի համար։ Բոլոր երեխաները փախան մի կողմ, ես՝ մյուս։ Շունն էլ, բոլորին թողած, վազեց իմ հետևից։ Ես վազում էի ինչքան ուժ ունեի։ Բայց շունը հասավ ինձ ու ոտքս լպստեց։ Ես բարձր գոռացի, բայց արդեն ուշ էր։ Այդ դեպքից հետո էլ ոչ ոք չի կարող ինձ համոզել, որ շներից ավելի սարսափելի կենդանիներ կան։

Նարինե Դանեղյան

2001 թ․

arxiv

Անցողիկ երջանկություն

Մի հրաշալի օր հայրս վախեցած զանգեց տուն և հայտնեց, որ եղբորս ձեռքը կոտրվել է։ Բոլորը տխուր սպասում էին եղբորս վերադարձին, իսկ ես հետաքրքրությամբ կանգնած էի դռան մոտ։ Եղբորս ձեռքը գիպս էին դրել։ Ես չէի նայում նրա ձեռքին, այլ ուշադրությամբ նայում էի աչքերի մեջ։ Մի բան էի փնտրում։ Կարծես թե գտա։ Եղբորս աչքերը երջանկությունից շողում էին․ դասի չի գնա, տնային չի գրի։

Մյուս օրը, երբ դպրոցից տուն եկա, եղբայրս տխուր նստած էր մի անկյունում ու ոչ մեկի հետ չէր զրուցում։ Որոշեցի՝ ես էլ չեմ խոսի երջանիկի հետ։ Հենց այդ պահին հեռախոսը զնգաց։ Հորաքույրս էր զանգողը։ Տատիկս էլ սկսեց հորաքրոջս հանգստացնել․

-Փառք Աստծո, ոչ մի լուրջ բան չկար, պարզվում է՝ չէր կոտրվել, մի երկու օրից գիպսը կհանեն։

Ես շարունակությունը չլսեցի։ Այնպե՜ս խղճացի եղբորս․․․

Մարդու երջանկությունն էլ այսքան կարճ տևի՞․․․

Անի Պողոսյան, 11 տ.

2001 թվական

arxiv

Ոգին

Մի անգամ Արմանը դասամիջոցին հայտարարեց․

-Վաղը ստուգողական ենք գրելու։ Ես գնում եմ ոգի կանչեմ, տեսնեմ՝ ինչ կստանամ։ Ո՞վ է գալիս ինձ հետ։

-Ի՞նչ է պետք․ անտեսանելի գլխա՞րկ, թե՞ կախարդական փայտիկ,- ձեռ առա ես։

-Մեզ պետք կգա մոմ, ափսե, ստվարաթուղթ,- բացատրեց Աննան ու գնաց Արմանի հետևից։

Դե, քանի որ բոլորը գնում էին, ես էլ միացա նրանց։

Եվ այսպես, «զինված» մտանք դպրոցի նկուղ, մոմը վառեցինք։

Արմանը հանդիսավոր ձայնով արտաբերեց․

-Ոգի, ասա, ի՞նչ եմ ստանալու ստուգողական աշխատանքից։

-«Երկուս»,- հանկարծ լսվեց մի հաստ ու սարսափազդու ձայն։

-Իսկ ե՞ս,- լսվեց Վահեի վախվորած ձայնը։

-Դու՝ նույնպես,- կրկնեց ձայնը։

-Վա՜յ, մամա ջան,- սկսեցինք բղավել աղջիկներով։

Մեզ Արմանի ու Վահեի «երկուսները» չէին վախեցրել, այլ ձայնը․․․ Տղաներն էլ էին վախեցել։ Մանավանդ, իրարանցման մեջ մոմը հանգցրել էինք ու խավարի մեջ պատից պատ էինք խփվում։ Մեկ էլ ինչ-որ մեկը լույսի կոճակը միացրեց։

-Ո՜ւփսս,- ասացինք միաձայն։

«Ոգին» կանգնել էր մոմի մնացորդների, կոտրտված ափսեի ու ստվարաթղթի մեջտեղում։ Մեր դպրոցի տնօրենը․․․

Թե ինչ եղավ հետո, չարժե պատմել, դուք էլ եք դպրոց գնում և եղել եք տնօրենի սենյակում․․․

Մեզնից ձեզ խորհուրդ․ լավ է ստուգողականին կարգին նախապատրաստվել։

Անահիտ Ղազարյան 13 տարեկան, 1998թ.

arxiv

Մեր վերևի հարևանը

Մենք ապրում ենք չորսհարկանի շենքի վերջին հարկում և սովոր չենք եղել, որ ինչ-որ մեկը մեր գլխին թխկթխկացնի կամ դմբդմբացնի։ Իսկ, այ, մենք այնքան ենք տանը գնդակ խաղում, որ ներքևի հարևաններն արդեն սովորել են աղմուկին։ Մի անգամ մայրիկը գնացել էր նրանց տուն, և երբ նստել էին սուրճ խմելու, ջահը ճոճվել էր։ Մայրիկը ճչացել էր․

-Երկրաշա՜րժ։

Իսկ հարևանն ասել էր․

-Հանգստացիր, քո երեխաներն են խաղում։

Բայց ես այդ դեպքի մասին չեմ ուզում պատմել, այլ մեկ ուրիշի։

Մի անգամ, երբ մենք ընտանիքով նստած էինք սեղանի շուրջը, ջահն սկսեց գնալ-գալ։ Իհարկե, բոլորս էլ վախեցանք՝ մտածելով, թե երկրաշարժ է։ Բայց երկրաշարժը սովորաբար մի քանի վայրկյան է տևում, իսկ այս մեկը մի քանի րոպե չէր դադարում։ Բացի դրանից, վերևից սարսափելի աղմուկ էր լսվում։ Մենք հասկացանք, որ որ մեր վերևում հարևան է հայտնվել։ Հայրիկը բարձրացավ տանիք, և երբ բացեց դուռը, նրա վրա հարձակվեց մի շնիկ՝ մեր նոր հարևանը։

Ամենասարսափելին այն է, որ մեր նոր հարևանը, երևի նոր տանը սովոր չլինելու պատճառով, գիշերները չէր կարողանում քնել ու կաղկանձում էր՝ մեզ էլ իր հետ անքուն պահելով։ Որոշ ժամանակից հետո հայրիկն այլևս չդիմացավ այդ կաղկանձին, որոշեց փայտով բարձրանալ կտուր ու քշել նրան այնտեղից։ Իսկ երբ բարձրացել էր ու լապտերը վառել, տեսել էր, որ շունը ձագուկների է սպասում։ Խղճացել էր նրան։ Այդ օրվանից շունն այլևս չի կաղկանձում (հասկացել էր, որ բարությանը բարությամբ պետք է պատասխանել), սովորել է բնակարանին ու շրջապատին։ Ճիշտ է, մեր առաստաղը մեկ-մեկ նրա շատ վազելուց դղրդում է, բայց ոչինչ, չէ՞ որ մենք շուտով նոր և փոքրիկ հարևաններ ենք ունենալու։

Լուսինե Զեյթունյան

1998 թվական

arxiv

Լոբու «ծառը»

Երբ հինգ տարեկան էի, եղբորս ասացի.

-Գոռ, արի լոբի աճեցնենք:

-Հա, արի,- ասաց նա:

Եվ մենք մայրիկից խորհուրդներ էինք հարցնում, թե ինչպես են լոբի աճեցնում:

-Առաջին հերթին ձեզ մի աման է պետք:

-Ինչի՞, որ ծառը ջրե՞նք:

-Չէ, դմբլո, որ լոբին դրա մեջ ցանեք:

-Ի՜, բա մենք էլ գիտենք, թե բակում ենք ցանելու,- հիասթափվեց Գոռը:

-Մենք բնակարանում ենք ապրում,- ասաց հայրիկը, հողամաս չունենք:

Եվ մենք թթվասերի ամանի մեջ հող լցրեցինք,մեջը լոբի դրեցինք և մի-մի դույլ ջուր դատարկեցինք յուրաքանչյուր լոբու վրա: Հայրիկն ու մայրիկը մի կերպ մեր ձեռքից վերցրին ցեխակոլոլ ամանները և դրեցին խոհանոցի պատուհանի գոգին:

-Վերջ, վերջ, սպասենք, տեսնենք, թե ե՞րբ կծլի,- ասաց մայրիկն ու մեզ տարավ սենյակ:

Հինգ րոպե անց ես վազելով մտա սենյակ և ասացի.

-Հայր, լոբին լծել է:

-Ոչ թե լծել, այլ` ծլել,- խորհրդավոր ասաց Գոռը:

Բայց մեր լոբին ոչ լծել էր, ոչ էլ` ծլել: Ես ոտքից գլուխ ցեխոտ էի, որովհետև փորել-հանել էի լոբու հատիկն ու բերել սենյակ, որ հայրիկն ու Գոռն էլ տեսնեն:

-Դեռ ժամանակը չէ,- ասաց հայրիկն ու նորից ցանեց այն:

Գիշերն էլ Գոռն էր արթնացել ու մատիտով հողը քչփորել: Բայց լոբին էլի չէր ծլել:

-Էս ցեխից ու ջրից շուտով մենք կծլենք,- բողոքեց մայրիկը,- տարեք այգում ցանեք:

Մենք այդպես էլ արեցինք: Ամեն երեկո գնում էինք զբոսայգի և հիանում էինք մեր աշխատանքով: Մի օր էլ տեսանք, որ ինչ-որ մեկը մշակում է մեր լոբին, երևի բերքն էլ հավաքեց ու լավ հարստացավ, իսկ մեզ չհիշեց էլ:

Մուշեղ Բաղդասարյան 10 տարեկան

arxiv

Հաջողության իմ բանաձևը

 Իմ ձին

Չորս թե հինգ տարեկան էի: Մի օր երեկոյան անգործութունից միացրեցի հեռուստացույցը: Ոչ մի մուլտֆիլմ չգտա ու հուսահատված կանգ առա մի ինչ-որ պատահական կինոյի վրա:

Այն անգլերենով էր, ու, բացի դրանից, արդեն կեսն անցել էր, այդ պատճառով բան չէի հասկանում: Ցուցադրում էին մի եկեղեցի, որի ներսում տարբեր տարիքային խմբի պատկանող տղամարդիկ էին խոսում: Ես արդեն ուզում էի ալիքը փոխել, երբ դեպքերն արագ փոխվեցին: Մարդիկ կարծես մի ինչ-որ բան որոշեցին և դուրս թռան եկեղեցուց: Նրանք դրեցին իրենց սիրուն գլխարկները, հեծնեցին ձիերին ու ինչ-որ տեղ ուղևորվեցին: Կովբոյներ էին: Այդ կինոն շատ տպավորվեց իմ մեջ: Դրանից հետո գրեթե ամեն օր փորձում էի ծնողներիս համոզել ինձ ձի ու կովբոյի գլխարկ գնել: Նրանք, բնական է, միայն գլխարկին էին համաձայն, բայց ես ավելի շատ ձի էի ուզում: Խորը դեպրեսիայի մեջ էի, ոչ մեկի հետ չէի ուզում խոսել: Ես իմ ձիուն էի ուզում: Մի օր ծնողներիս հետ հյուր էինք գնացել: Ես չէի ուզում գնալ, բայց ինձ ի վերջո համոզեցին: Արդեն մի ժամ էր, ինչ տխուր նստած էի և հորս ու ինչ-որ մարդու խոսակցությունն էի լսում, երբ կողքի սենյակից ներս մտավ նա: Նրա փարթամ մազերը, մուգ սև մորթին և դեպի վեր ցցած պոչը ինձ ապշեցրեցին: Այս հմայիչ կենդանին ինձ գերել էր: Դա մի շատ մեծ և հիասքանչ շուն էր: Ես նայում էի նրան և հիանում: Չդիմացա: Աննկատ վեր կացա տեղիցս և շարժվեցի նրա մոտ: Շունչս պահել էի, որ չլսի, թե ինչպես եմ իրեն մոտենում: Շունը պառկած էր, և ես հեշտությամբ թռա նրա վրա ու եղունգներս մարմնի մեջ մտցրեցի: Նա վեր թռավ և սկսեց վազել:

-Նո՛, նո՛,- գոռում էի ես: Ի՜նչ հրաշալի էր այդպիսի գերիչ կենդանու մեջքի վրա նստելը: Թե՛ ես, թե՛ նա հիասքանչ էինք: Չեմ մտածում, որ իմ երևակայական ձին ինձ հետ կիսում էր այդ զգացմունքները: Նա շատ շուտ ինձ գետնին շպրտեց ու փախավ: Ընկնելը շատ ցավոտ էր, սակայն ես իմ արարքից գոհ էի:

Ալեքսանդր Սարգսյան 15տ.

Ես համառ եմ

Ինքը շատ թույլ ա անգլերենից, չի կարողանում հասցնել մյուսներին, մեր դպրոցը անգլիական թեքումով ա, բարդ գրքերով ենք անցնում, ամեն տարի քննություն ենք հանձնում, գոնե շուտ տեղափոխեիք, ձեր հին դպրոցում հեշտ ա եղել, հեշտ գրքեր, դրա համար բարձր ա ստացել, մեր մոտ 3- ից ավել հաստատ չի ստանա…

Յուրաքանչյուր ուսուցչի պարտքն է ծնողին հայտարարել, որ իր երեխան ընդունակ չի ընկալել իր «բարդ» առարկան: Նոր դպրոցում անգլերենի առաջին գրավորից 2 էի ստացել, տնայինները չէի կարողանում անել, տեքստերը չէի հասկանում: Նույնիսկ մայրիկիս առաջարկել էի փոխել դպրոցը: Բայց ոչ, մայրիկս բերեց բոլոր այն գրքերը, որոնցով նախկին դասարաններում սովորել էին դասարանցիներս այդ դպրոցում, և մենք սկսեցինք պարապել` 4 դասարանային կուրս… Հիմա անգիր հիշում եմ այն տեքստը, որից առաջին անգամ 5 ստացա` 5 բալային համակարգով, բայց նաև հիշում եմ, թե ինչ դժվարությամբ էի այն սովորել: Մայրիկիս հետ կարդում էինք և տարբեր բառարաններով թարգմանում այն բառերը, որոնց բացատրությունը նա չէր հիշում, հետո ցածր դասարանների վարժություններն էինք անում: Հաջորդ գրավորը ես ստացա 4-ից հանած, բայց դա էլ մայրիկիս չբավարարեց, մենք նորից պարապում էինք, պարապում… Հաջորդ կիսամյակում ես գրավորներից հինգեր էի ստանում և դասարանցիներիս հետ հավասար սովորում էի դասերս, նույնիսկ նրանցից մի քիչ շատ գիտեի: Մի խոսքով ես մի տարում կարողացա սովորել 4 դասարանային կուրս և առաջին անգլերենի տարեվերջյան քննությանը ստացա գերազանցիկի փոխադրման թերթիկ:

Շուտով մայրիկիս համառությունը իմ մեջ դարձավ բնավորություն, սկզբում աշխարհագրությունը, հետո քիմիան և այլն:

P. S. Նախորդ ծնողական ժողովին հայերենիս ուսուցչուհին հայտարարել էր, որ ես ուղղագրությունից թույլ եմ, դասերին էլ անջատված եմ նստում… Դե ինչ, ուղղագրություն` բռնվիր:

Դիանա Շահբազյան 15տ.

Վ+Ռ=Գ, Վ+Ռ=Ա, երբ Գ-ն մեծ է Ա-ից

«Վ»-ն հայրիկիս անվան առաջին տառն է: Հայրիկս իմ ուժն է: Կարող եմ ասել հայրս միակ մարդն է մեր ընտանիքում,  ով ինձ երես է տալիս: Այսինքն, եթե ես ինչ-որ նոր բան եմ ուզում և գիտեմ, որ մայրիկս մերժելու է, միանգամից հայրիկիս եմ դիմում: Ես հայրիկիս կողքին ինձ ապահով եմ զգում:

«Ռ» ամեն  ինչ ասված է` երկնագույն աչքեր, նուրբ ձեռքեր, հոգատար մայրիկ: Մայրիկս իմ ամենամեծ ընկերուհին է: Ընտանիքում ամենահոգատարը բոլորիս նկատմամբ:

«Ա»: Արիկն էլ իմ եղբայրս է` իմ կռվի ընկերը: Մենք միշտ վիճում ենք անկախ ամեն ինչից: Երկուսս էլ եկել ենք այն հայտարարի, որ մենք միայն իրար սիրում ենք, երբ քնած ենք: Չնայած առանց Արիկի նույնիսկ մի օր չեմ կարողանում: Եղբայրս ինձ համար մաքուր օդ կարծես լինի:

Ես հաջողակ ու երջանիկ եմ ընտանիքիս շնորհիվ: Շնորհիվ` հայրիկիս կողքին ապահով լինելուն, մայրիկիս հոգատարության և եղբորս ապահոված մաքուր օդի:

Մարտիրոսյան Գայանե 17տ.

Վերլուծելուց հետո

Արդեն տասնվեց տարեկան եմ ու երևի այսքան ժամանակ չի եղել մի բան, որ համարեմ հաջողված: Օրինակ, երբ գնում եմ նոր տետր, շատ շուտ հոգնում ու ձանձրանում եմ ու որոշում եմ, որ ժամանակն է այդ տետրը փոխելու: Չգիտեմ, երբ կգա այդ օրը, որ ես ինչ-որ բան կանեմ և կհասցնեմ վերջնական կետին: Ամեն բան ինձ արագորեն հոգնեցնում է և շատ արագ սպառում իր հետաքրքրությունը ինձ համար: Ինձ միշտ մի բան է պետք, որ ես ոգևորվեմ նորից ու նորից ու հավատամ իմ բռնած գործի հաղթանակին:

Ես այնպիսի մասնագիտություն եմ ընտրել, որ ընդհանրապես չի համապատասխանում իմ բնավորությանը: Ի դեպ ասեմ` ես ուզում եմ ռեժիսոր դառնալ: Ռեժիսորներ կան, որոնք տարիներով մի ֆիլմ են նկարում: Իսկ ես անգամ մեկ տարի չդիմացա պարի դասերին: Երևի իմ ընտրած մասնագիտությունը ինձ կօգնիի դառանալ ավելի նպատակասլաց և հավատալ իմ ուժերին: Չգիտեմ, գուցե տասը կամ քսան տարի հետո բախտը ինձ ժպտա, և դուք պատահաբար տեսնեք իմ նկարած որևէ ֆիլմ ու մտածեք, որ այս աղջիկը վերջիվերջո կարողացավ իրականացնել իր նպատակը:

Լաուրա Սահակյան 16տ.

Իմ լավատես եսը

-Լավ կկրկնեք ամբողջ անցածը, մյուս դասին թեմատիկ գրավոր ենք գրելու, դասագրքի սկզբից կկրկնեք, ուշադիր լսեք, որ չմոռանաք,- դասի վերջում հայտարարեց ուսուցչուհիս:

«Ի՞նչ, դասագրքի սկզբի՞ց… Այսինքն համարյա ամբողջ կիսամյակի անցածը… էն էլ հայոց պատմություն… Ես կկործանվեմ»,- մտածում էի ես սեղանին համարյա պառկած:

-Մարիա՞մ, լացում ե՞ս,- հարցրեց դասարանցիս:

-Չէ, բայց մյուս դասին մենք բոլորս ողբալու ենք:

«Էն էլ ոնց: Հայոց պատմություն, լիքը թվերով ու դժվար անուններով, որոնք ես ընդհանրապես հիշել չեմ կարողանում: Մի ամբողջ կիսամյակ, այն դեպքում, երբ ես նախորդ դասն էլ չեմ հիշում: Ինչ եմ անելու…»,- տագնապալից մտքերով հասա տուն:

Նստեցի բազմոցին, մտածեցի մեկ րոպե, երկու րոպե, հինգ րոպեից շտապ տեղիցս վեր թռա, լույսի արագությամբ մյուս բոլոր դասերս արեցի և բացեցի հայոց պատմության դասագիրքը:

-Լավ, հանգիստ, խուճապի չենք մատնվում, հավեսով, սիրուն հայոց պատմ ենք սովորում,- խոսեց օպտիմիստ եսս:

-Հավեսով, սիրով, հեշտ ես ասում, էդ ոնց ես պատրաստվում սիրով ու հավեսով սովորել, եթե ո՛չ հավես ունես, ո՛չ էլ սիրում ես պատմությունը,- հնչեց պատասխանը:

-Հա, լավ, ասացինք` առանց խուճապի, ինչքան կարող ենք, այնքան կսովորենք, կստացվի, կարևորը՝ ժամանակ չկորցնենք:

-Լավ, արա ինչ ուզում ես, էլ չեմ խառնվում:

-Ա՛յ, ճիշտն էլ դու ես անում:

Սկսեցի առաջին դասից, դուրս գրեցի բոլոր թվականներն ու կարևոր իրադարձությունները, դրանք անգիր արեցի: Շատ մեծ դժվարությամբ, բայց ոնց որ հիշում էի: Տեսնելով տառապանքներս, քույրս, ով պատմություն շատ էր սիրում և հեշտությամբ էր սովորում, կրկնում էր.

-Վա՜յ, Մարիա՛մ, վայ…

Ես փորձում էի ուշադրություն չդարձնել քրոջս վայվայներին՝ մարտական հոգիս չկորցնելու համար: Չգիտեմ, ասե՞մ. գիշերվա, թե առավոտվա հինգին սողացի քնելու: Երազիս մեջ Ավետիս Ահարոնյանի հետ Սևրի պայմանագիրն էի ստորագրում…

Եվ վերջապես թեստն իմ առջև էր: Արագ-արագ կարդում էի հարցերը, փորձելով ստանալ ամբողջ ինֆորմացիան, որ իմանամ, հիշու՞մ եմ, թե՞ ոչ: «Գիտեմ, այս մեկն էլ գիտեմ, սա էլ գիտեմ… Ոնց որ հիշում եմ…»:

Երջանիկ դեմքով դուրս եկա դասարանից: Թեստը լավ էի գրել, կարելի է ասել՝ շատ լավ: Օպտիմիստ եսս ասաց.

-Տեսնու՞մ ես, որ ստացվեց, պետք ա ուղղակի լսես ինձ:

-Եղավ, կլսեմ սրանից հետո, խոստանում եմ:

Վերջին բանն այդ օրվանից, որ հիշում եմ, այն էր, թե ինչպես պայուսակս մի տեղ շպրտելով ընկա բազմոցին:

Մարիամ Նալբանդյան, 14 տարեկան

Բախտի և նպատակասլացության մասին

- Ու~ֆ, ինչքան անհաջողություն կա, ինձ հետ պետք է լինի, չէ̉: Ճիշտ եմ էլի ասում, որ բախտ ընդհանրապես չունեմ:

-Հա~, իսկ իմ դասընկերը հաղթել է դպրոցական օլիմպիադաներում ու մի քանի օրից արտասահման պիտի մեկնի: Խելք է, է~, խելք:

-Ուսումնարանն ավարտելուց հետո ես էլ եմ ուզում արտասահման գնալ: Դրա համար հիմա ամբողջ օրը պարապում եմ:

…Մարդիկ տարբեր են, նրանց ցանկությունները` նույնպես: Մեկն իր բախտից է բողոքում, մյուսը նախանձով է նայում խելացի մարդկանց հաջողություններին, մեկն էլ ունի նպատակներ և ցանկանում է իրագործել դրանք:

Մեր կյանքը խաղ ու պար չէ: Ամեն րոպե, ամեն վայրկյան ինչ-որ բան փոխվում է: Ոչ մեկս չգիտենք, թե հաջորդ րոպեին ինչ է լինելու, թե ամիսներ հետո որտեղ ենք լինելու և ինչ խնդիրների առաջ ենք կանգնելու: Ուստի կյանքում պետք է ամեն ինչից որոշ չափով տեղեկություն ունենալ, պետք է չծուլանալ և սովորել:

Նպատակասլացությամբ ոչ բոլորն են փայլում, բայց եթե կան ցանկություններ, որոնք անվերջանալի մտորումների արդյունքում վերածվում են երազանքների, ապա պետք է հստակ քայլերի միջոցով դրանք դարձնել նպատակներ և ամեն կերպ ձգտել հասնել դրանց:

Իսկ բախտը յուրաքանչյուրիս համար էլ ինչ-որ տեղ պակասում է: Դե կյանք է, ինչ արած: Ամեն դեպքում կարծում եմ` եթե բախտը տեսնի, որ դուք խելացի եք, լավատես և նպատակասլաց, ապա այն ձեզ կյանքում մենակ չի թողնի:

Միլենա Խաչիկյան, 14 տ.

Չի ստացվում, առայժմ

Երկրորդ դասարանում էի, երբ առաջին անգամ պետք է մաթեմատիկայից ստուգողական աշխատանք գրեի: Գնացի տուն: Մայրիկիս հետ սկսեցինք պարապել: Ես կրկնեցի գումարումը, հանումը, բաժանումը և բազմապատկումը: Սկսեցի գրել ստուգողականը: 1+120=122, 7+8=16, 4*4=12: Համոզված, որ 10 կստանամ, տետրս հանձնեցի դասատուին: Հաջորդ օրը իմացա, որ 6 եմ ստացել:

Եկա տուն: Մայրիկիս ասացի գնահատականը:

-Նել, բայց մենք քանի անգամ բազմապատկեցինք, քանի: Բայց լավ, մյուսին բարձր կստանաս:

-Մա՛մ, չեմ կարողանում, ինչքան էլ պարապեմ՝ չեմ կարողանում ճիշտ գրել:

Առանց հիասթափվելու երկրորդ դասարանում նորից ես ու մայրիկս իրար հետ պարապում էինք: Նա ասում էր, որ ուշադիր գրեմ: Նորից գնում էի, սիրուն գրում և 10-ի հույսով տետրս հանձնում դասատուին: 6… Նորից: Հինգերորդ դասարանում նորից հայտարարում են մաթեմատիկայի ստուգողական: Մայրիկս օգնեց, պարապեցինք և նորից` 6: Վեցերորդ դասարանում մայրիկս արդեն չէր օգնում, ասում էր, որ մենակ պարապեմ և լավ պարապեմ: Նորից 6, 7: 7-րդ դասարանում նույն գնահատականները՝ 6 կամ 7:

Հիմա 8-րդ դասարան եմ: Նորից գնում ու հանրահաշվի ստուգողականից 6-7 եմ ստանում: Արդեն հիասթափված եմ պարապում՝ առանց 9-ի կամ 10-ի հույսի:

Նելլի Հարությունյան

Ամենահաջողակ մարդը պատրաստ է

Առավոտյան վերցրեցի պայուսակս և արագ վազեցի դպրոց: Երբ հասա դպրոց, դասարանի դիմաց ինձ սպասում էր մեր դասղեկը, ով ինձ տեսնելով ասաց.

-Այ տղա, կարո՞ղ ա գիտես սանատորիա ա, երբ ուզում գալիս ես, երբ ուզում` գնում, էսօր ինչի՞ ես երրորդ ժամից եկել:

-Քնած էի մնացել,- ասացի ես ու մտա դասարան: երկու ժամ երկրաչափությունից հետո դուրս եկա դպրոցից և գնացի սկսածս մուլտֆիլմը շարունակելու: Չնայած ես արդեն մի քանի անգամ ստիպված էի նույն մուլտը նորից նկարել, բայց միևնույն է, չէի հանձնվում ու շարունակում էի աշխատել այդ մուլտի վրա, քանի որ շատ եմ սիրում այդ գործը: Երեկոյան էլ, անելով միայն մաթեմատիկայի տնայինը, գնացի քնելու: Եվ այդպես ամեն օր: Ես գնում եմ դպրոց, նստում եմ իմ սիրած դասերին, հետո գնում եմ սիրած գործով զբաղվելու: Եվ իմ հաջողության բանաձևն է՝ սիրած գործով զբաղվել: Դրան գումարում եմ աշխատասիրություն, համբերություն և մի փոքր համառություն, և աշխարհի ամենահաջողակ մարդը պատրաստ է:

Նորայր Բարոյան, 15տ.

 «Խաբարբզիկ», 2013թ.