Կյանքը պատուհանից այն կողմ

Լուսանկարը` Արտյոմ Ավետիսյանի

Լուսանկարը` Արտյոմ Ավետիսյանի

Պատուհանից դուրս նայող մարդիկ փորձում են իրենց համար բացահայտել անհայտ մի աշխարհ, փնտրում են իրենց հետաքրքրասիրությունը գրգռող մի շարք հարցերի պատասխաններ: Մարդիկ իրենց աչքերը հառում են հեռավոր ու անհայտ հորիզոններին: Պատուհանից այն կողմ բացվում է մի խորհրդավոր աշխարհ՝ իր խորհրդավոր ծովով, և մարդիկ, իրենց երազանքների հետ միասին, սկսում են լողալ ծովում, թաղվել մինչև խորը հատակը: Իրենց նեղլիկ պատուհանից նայելով այդ աշխարհին՝ նրանք հասնում են մեծ և ընդարձակ ցանկություններին և զգացողություններին:

Պատուհանը դուռ է դեպի իրական և ոչ իրական աշխարհ: Պատուհանը, այդ լեգենդար պատուհանը, քո աշխարհն է: Դու էլ կաս այդ աշխարհում: Դու մեծանալով մտնում ես այդ աշխարհ և սովորում գոյատևել այդտեղ: Պատուհանից այն կողմ մի նոր աշխարհ է, որտեղ կան քո պատուհանի նման հազարավոր պատուհաններ: Ու այդ պատուհաններից ամեն մեկում բնակվում է ընդամենը մի անձնավորություն։ Դրանցից ամեն մեկում գոյատևում է կա՛մ քո հարազատը, կա՛մ էլ թշնամիդ:

Այսօրվա պատուհանից այն կողմ՝ երկնքում, լողում էր կարմիր արևը և իր շողերը գցելով սենյակ՝ հիշեցնում էր, որ կա և գոյություն ունի իրական կյանքը: Արևը ժպտում էր և «լացող» պատուհանի հետ միասին այլ երանգ էր հաղորդում խորհրդավոր աշխարհին:

Anush abrahamyan

Բժի՛շկ, բուժիր,վերքս խորն է

Մաս 1

-Դու նրանց քեզ հետ չես տանի, նրանք նաև իմ երեխաներն են,-իրեն կորցրած ձեռքը պատին հարվածելով ասաց Սուրենը։

Նրա այդ ժեստից դռան մոտ կանգնած երկու երեխաները դողացին, ու եղբայրը իր սառը մատներով բռնեց քրոջ ձեռքը, որը նկատելիորեն դողում էր թե ՛ցրտից, թե՛ վախից։

Վերարկուն հագնող կինը արհեստականորեն մի քանի րոպե ծիծաղեց։ Դեղին ատամները ու կարմիր լնդերը էլի երևացին, կարծես հատուկ էր անում՝ ամուսնուն ավելի բարկացնելու համար։ Նրա ծիծաղը ավելի խորը գնաց երեխաների մեջ ու նստեց այնտեղ, որը նախատեսված էր մանկության օրերի, հրաշքների, ամռանը առաջին պաղպաղակը վայելելու հաճույքի, ու շատ այլ գեղեցիկ բաների համար։ Նրանք ավելի պինդ իրար ձեռք բռնելով, մեկ քայլ հետ գնացին ու կպան պաղ դռանը։

-Իրո՞ք, արի՝ հարցնենք երեխաներին։

Կնոջ հոնքերը վեր քաշվեցին։ Դեռ լրիվ չհագած վերարկուն նա մի քայլ արեց դեպի երեխաները, որոնց շնչառությունն էլ ավելի բարձր լսվեց։ Քաշեց երկուսի ձեռքից ու նայելով նրանց, գրեթե գոռաց.

-Ուզում եք էստե՞ղ մնաք, հա՞: Եթե հա՝ հետևիցս չգաք, ես գնում եմ, ձեզ էլ ուրիշ մայր կգտնեք, էղա՞վ։

Մի ակնթարթ կինը լռեց, կարծես օդը սառեցրեց լեզուն ու իր կանաչ աչքերը գործի դնելով մեկ նայեց աղջկան, մեկ՝ տղային։

-Դե, խոսա,-նա թափահարեց աղջկա՝ Աստղիկի ձեռքը, հատկապես նրա լռությունից բարկանալով։

Երեխան նայեց հոր մրոտած ճաքճքած ձեռքերին։ Մի ակնթարթում նա հիշեց իր վերջին ծննդյան օրը ու նվեր ստացած Պանդա արջուկին, հիշեց, որ այդ պատճառով տանը մի քանի օր մայրը նախատել է հորը։ Ու մի քանի շաբաթ անընդհատ պարտադրում էր հորը այդ թանկ ապրանքի պարտքը մարել, որ ինքը կարողանա իր ուզած օծանելիքը վերցնել։ Հիշեց, որ ծնունդին երբեք տորթ չի ունեցել, բայց հայրը վերջին ծննդյան նախօրեին խոստացել էր տորթ գնել։ Այդ ընթացքում նրա փոքրիկ, սև աչքերը արցունքոտվեցին: Հաջորդ օրը իր ծննդյան օրն էր, ու ինքը ուզում էր իմանալ. հայրը իր խոսքի տե՞րն է, իր համար տորթ գնե՞լ է։

-Դե, շուտ արա, հավերժ չեմ սպասելու, քո քմահաճույքների հավեսը չունեմ, կերաք ջահել կյանքս, էլի.-մայրը ևս մեկ անգամ թափ տվեց աղջկա ձեռքը։

Երեխան նայեց հոր դեմքին, բայց աչքերին չկարողացավ, գլուխը հանգիստ թեքեց դռան կողմը։

-Տղա, դու ի՞նչ կասես,- շարունակեց մայրը։

Տղան գլուխը կախեց։

-Չէ՞, դե ուրեմն առաջ ընկեք,- մայրը հրեց երեխաներին։ Աղջիկը միայն հասցրեց դռան կողքին դրված աթոռից վերցնել Պանդային։ Դուռը ամուր փակվեց նրանց հետևից։

Սուրենը դեռ կանգնած էր խոհանոցի դռան մոտ, ու թվում էր այդպես անշարժ օրեր, ամիսներ կմնա, միչև երեխաները հետ գան ու խնդրեն իրենց կոշիկները կարել։ Մեկ ժամ տեղից չշարժվեց, հետո դանդաղ քայլերով մտավ խոհանոց, բացեց դարակը, նայեց այնտեղ դրված գունավոր տորթին ու հանգիստ ժպտաց։ Ուզում էր հավատալ, որ աղջիկը կտեսնի սա, ու պատկերացրեց այդ պահին նրա ուրախությունը։ Հանկարծ դուռը թակեցին։ Սուրենը սթափվեց ու արագ քայլերով մոտեցավ դռանը։ Մոտ 70 տարեկան կին էր եկողը, Սուրենի հարևան Սիրանուշ տատը։

-Հա, Սիրանուշ տատ,- դուռ բացելով անտարբեր ասաց Սուրենը։

Տատի շունչը դեռ տեղը չէր եկել, աստիճանները դժվար է բարձրանում-իջնում։

-Գնացի՞ն- կարեկցանքով հարցրեց տատը։

-Հա,- կտրուկ պատասխանեց Սուրենը ու մի կողմ քաշվեց, որ տատը անցնի։

-Վայ, քոռանամ ես, Սուրեն ջան։ Մի մտածի, էրեխեքդ դրա հետ չեն մնա, հետ կգան։ Քո արդար վաստակը Աստծուց ա, տղա ջան։ Մի մտածի։

-Չէ, տատ, էլ չեն գա,-հազիվ հավաքվելով ասաց Սուրենը։

-Կգան, էն էլ ոնց կգան, սիրտդ լայն պահի, քու էրեխեքը քո քրտինքը գնահատող են։

-Սիրանուշ տատ, երեխուն ով թանկ նվեր տա, էն էլ իր հարազատն ա։

-Չէ, մի սխալվի, տղա ջան, մի սխալվի։

Նստեցին սևացած բազմոցին, ու Սուրենը գլուխը ինքնաբերաբար տատի ծնկներին դրեց, ով քանի տարի ասես իրեն մայր էր։ Տատը իր թառամած ու տաք ձեռքերով շոյեց Սուրենի ճակատը, որ բարկությունից արդեն պայթում էր։

-Սուրեն ջան, արի գնանք մեր տուն, քեզ մի բաժակ տաք չայ տամ, մի քիչ քնես, հանգստանաս, հետո կգաս,- ժպիտով ասաց տատը՝ Սուրենին մի քիչ ցրելու համար։ Ինքը հո լավ գիտեր՝ ինչ է կատարվում Սուրենի սրտում, գիտեր, որ չի կարողանում ասել սրտում լցվածը ու դրանով մեծացնում իր վերքը։ Գիտեր, որ Սուրենը ընտանիքը լավ պահելու համար ջանք չի գործադրում, իր ոսկի ձեռքերով հասարակ բանը հրաշալի իրի է վերածում։ Գիտեր, որ իր երկու մանկահասակ երեխաներին լավ պահելու համար կյանքն էլ կտար։

-Տատ, իմ նման մեռած մարդկանց համար կյանքը էլ բաժին չունի, չէ՞։ Սպասում է՝ մեռնենք գնանք, որ ինքը մեր պես թերություններից ազատվի։

-Հավաքվիր, Սուրեն ջան, դու էլ գիտես, որ էդպես չի: Կյանքի ծառը առատ ա. պետք ա ձեռդ ձգես ու քաղես։

-Չէ, տատ, ծառի ցածր ճյուղերից արդեն ինձպեսները քաղել են, մնացել են վերևներինը, իսկ դրանք քաղելու համար աստիճան ա պետք։

-Սուրեն ջան, քո աստիճանը քո էրեխեքն են, մի քանի օրից կգնաս կբերես։

-Չեն գա, տատ ջան, էլ չեն գա։

Այս անգամ Սուրենը էլ չդիմացավ ու, մինչ այս ավելի ուժեղ թվացող տղամարդը աչքերը թաքցրեց ու սկսեց հեկեկալ։

-Լաց, ամոթ չէ, տղա ջան, լաց թող սիրտդ թեթևանա։ Քու ցավը արցունքների հետ հանի, լաց, ամոթ չէ։

Սիրանուշ տատի ձեռքերը զորավոր էին: Սուրենը հենց էդպես՝ գլուխը տատի ծնկներն, տատի ցածր երգը ականջներում, քնեց։

Մաս 2

Պատմությունը շարունակվում է Սուրենի աղջկա հուշերի ձևով։ Նա համարձակվեց շարունակել ու ավարտին հասցնել այս պատմությունը։ Որպես տեղեկություն ասեմ, որ նա այժմ մոտ երեսուն տարեկան կին է և ունի երեք մանկահասակ երեխա։

«1989 թվականի հունվարի 11-ը ուրիշ էր։ Հորիցս հեռացանք, երբ ես ինը տարեկան էի, իսկ եղբայրս՝ տասներկու։ Մեր հեռանալուց հետ, մի քանի անգամ թաքուն հանդիպեցի հորս հետ, բայց միևնույն է, հունվարի տասնմեկի հիշողությունները իմ մեջ ավելի վառ մնացին։ Նրա ճաքճքած ձեռքերը, նրա դեմքը։ Մեկ ամիս դեռ չանցած, մայրս ամուսնացավ։ Նրա նոր ամուսնու՝ պարոն Արտակի հետ մեկնեցինք Ռուսաստան։ Տունը, ուր ապրում էինք, շատ մեծ ու հարմարավետ էր, մի ցուրտ անկյուն անգամ չկար։ Ամեն օր մայրս իր ամուսնու հետ մեզ զբոսանքի էր տանում, քաղաքում չկար մի այգի, մանկական զվարճանքի կենտրոն, որ եղած չլինեինք։ Այդ ընթացքում մի քիչ դժվար էր հիշել հորս։

Օր առ օր ամեն ինչ փոխվեց։ Իմ ու հորս միջև չերևացող մի պատնեշ բարձրացավ։

Ես փոխվեցի, այսինքն, միջավայրս ինձ փոխեց։ Երբ առաջին անգամ ոտք դրեցի ռուսական դպրոց, ինձ թվաց, որ ես չեմ դիմանա օտար հայացքների տակ, ու անվերջ զննող աչքերի ուժին։ Բացի այդ, լեզուն էլ լավ չգիտեի, ու օտար շրջապատը իր ազդեցությունը ունեցավ։ Դպրոցում սովորելու տարիներին հորս հետ փորձում էի կապը պահել, ամեն տարի իր կամ իմ ծննդյան օրերին ժամերով զրուցում էինք, ու ես հավաստիացնում էի, որ կվերադառնամ իր մոտ։ Իհարկե, այդպես չեղավ։ Ծննդյանս տասնյոթ ամյակին ես առաջին անգամ խնջույքի ժամանակ պարոն Արտակին «հայր» անվանեցի։ Դա զարմացրեց միայն մորս, դասընկերներս միշտ էլ կարծել էին, թե պարոն Արտակը հայրս է։ Աղջիկներից առաջինը ես էի, ով տասնյոթամյակին մեքենա էր նվեր ստացել։ Բոլորը ցանկանում էին ինձ հետ անցկացնել օրվա մի մասը, գրավորների ընթացքում բոլորը ցանկանում էին օգնել ինձ։ Ես դարձա բոլորի նման, ու դա ինձ դուր էր գալիս, նույնիսկ ազգանունս փոխեցի։ Դա էր իմ նահանջը՝ նահանջն առանց երգի։ Հորս ծննդյան օրը մոռացել էի կամ ուղղակի չէի ցանկանում հիշել: Մի տեսակ մեղք կար սրտիս, չէի համարձակվում խոսել նրա հետ։ Դրա փոխարեն նամակներ էի գրում, որոնք երբեք չէի ուղարկում»։

1997 թ., փետրվարի 20

Կանգնած եմ այն տան առաջ, որից ութ տարի է, ինչ հեռացել եմ։ Չեմ ցանկանում ներս մտնել, հավանաբար այն պատճառով, որ վախենում եմ նայել հորս աչքերին։ Վախենում եմ ասել՝ կարոտել եմ։ Իսկ ես հավատում եմ դրան։ Ո՛չ։ Ո՞ւր էր իմ կարոտը, երբ պատահած հարուստին հայր էի անվանում ու վայելում հարուստի կյանքը ընկերներիս հետ, մինչդեռ նա սպասել էր զանգիս ու հույսը կտրելով քնել։ Ո՞ւր էի ես, երբ նա սոված գալարվել է անկողնում։ Ո՞ւր էի։ Չէ՛, ես չկայի։ Ու ոչ էլ հիմա կամ ու ոչ էլ նրա աղջիկն եմ այլևս։ Ուզում էի հեռանալ, բայց հասկացա, որ գնալուցս հետո ավելի շատ պետք է մեղադրեմ ինքս ինձ։ Ներս մտա։ Տունը լիքն էր մարդկանցով, ու պատերի գորշությունը ասես իջել էր բոլորի դեմքին։ Ինձ նույնիսկ չնկատեցին (արտաքնապես բավականին փոխվել էի), բայց ինձ թվում էր՝ յուրաքանչյուր հայացք ատելությամբ է լցված իմ նկատմամբ։ Մտնում եմ հյուրասենյակ ու անծանոթ հայացքների մեջ փնտրում հորս, միաժամանակ ավելի լարվում։ Աչքերս կանգ են առնում, ու թվում է, այդպես ամիսներ կմնամ։ Այդ այն զգացողությունն է, երբ կորցնում ես, երբ մեկը քեզնից ամենակարևորը գողանում է ու տանում հեռու՜-հեռու՜։ Կորցրի, սպանեցի իմ էությամբ… Մեռավ, հայրս մեռավ…»:

Աստղիկը հազիվ քայլելով դուրս եկավ տնից ու նստեց փոշոտ աստիճաններին։ Գրպանից հանեց չուղարկված նամակներից մեկը ու լուռ կարդաց։ Հետո ոտքի կանգնեց ու ցածրաձայն ասաց.

-Չեմ հավատում, որ այսպիսին երբևէ եղել եմ…

mariam tonoyan

Ուշացումով գրված օրագիր. մաս 2

«Եթե արդեն կարդացել ես օրագրիս առաջին էջը, ապա արդեն որոշ չափով ճանաչում ես ինձ ու եթե հետաքրքրեց պատմությունս, քո առջև կբացեմ նաև հաջորդ էջը։
Զորացրվելուց հետո, ինչպես շատ հայկական ընտանիքներում է արվում, ծնողներս առաջարկեցին ամուսնանալ։ Այն ինձ անհեթեթ թվաց։ Ո՞վ կամուսնանար կույր մարդու հետ։ Բայց մորս հորդորները հարգելով՝ ի վերջո համաձայնեցի։
Նա հիշեցրեց մեզ ծանոթ մի ընտանիքի մասին, որտեղ հինգ քույրերից ավագին տեսել էի, երբ տեսողությունս դեռ չէի կորցրել։ Նրան գեղեցիկ էի համարում։ Ինձ պատմել էին, որ նրանց կրտսեր քույրը՝ Ալիսան, նման էր ավագ քրոջը, նշանակում է՝ նույնպես գեղեցիկ էր։ Մեկ-երկու խոսք փոխանակելով՝ հասկացա, որ նրա գեղեցկությունը միայն արտաքինին չի վերաբերվում։
Շուտով, Աստծո կամոք, մենք ամուսնացանք։
Երկու երեխա ունենք՝ Արտուշը և Մանեն։ Երկուսն էլ դպրոցում գերազանց են սովորում։ Տղաս հետաքրքրված է ֆուտբոլով, ֆուտբոլի դասերի է գնում։ Երազում է ճանաչված ֆուտբոլիստ դառնալ։ Աղջիկս երգն է նախընտրել։
Ես… Ես հաշտվել եմ իմ կյանքին, իսկ ընտանիքս՝ ինձ ու իմ նախասիրություններին։ Մարդիկ հաճախ զարմանում են, թե ինչպես եմ կարողանում զգայարանների միջոցով կողմնորոշվել, տեսնել շրջապատն իմ աչքերով։ Իսկ ես գտնում եմ, որ պետք է տեսնել թեկուզ մթության մեջ։
Երեխաների դասերը սովորեցնելն իմ ամենասիրելի զբաղմունքն է, նրանց հետ վերագտնում եմ մանկությունս։
Ծաղիկներ եմ աճեցնում ու խնամում իմ ծաղկանոցում։ Ամեն ծաղիկ յուրահատուկ է, բազմաթերթ, նման մեզ շրջապատող մարդկանց։ Ամեն ծաղիկ յուրովի գեղեցիկ է իր գունավոր զգեստի մեջ։
Չնայած օրագրիս էջերը ծավալուն չէին, սակայն փակելով այս վերջին էջը, գուցե դու կսովորես սիրել գեղեցիկը, այն մնայուն գեղեցկությունը, որը շատ հաճախ մենք չենք նկատում»։

Գասպար Գալստյան

Artyom Avetisyan

Հայտնե՞լ եք շնորհակալություն

Հունվարի 12-ը Շնորհակալության համաշխարհային օրն է: Այն տոն է հռչակվել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և ՄԱԿ-ի կողմից:

Յուրաքանչյուրս էլ շնորհակալություն ենք հայտնում այն ժամանակ, երբ դիմացինը մեր օգտին ինչ-որ դրական, լավ բան է կատարում, խոսում է մեր կողմից: Շնորհակալություն ենք հայտնում, երբ ստանում ենք նվերներ, լսում մեզ ուղղված հաճոյախոսություններ: Տարբերվում է նաև մարդկանց մի այլ խումբ, ովքեր շնորհակալություն են հայտնում այն ժամանակ, երբ հարցնում ենք նրանց որպիսությունը, առողջական վիճակը, տալիս լավ ու օգտակար խորհուրդներ: Օրինակ, հոգեբանները պնդում են, որ երախտագիտության զգացմունք ունենալը մարդկային առաքինության ամենալավ հատկություններից է: Սակայն, ըստ նրանց, շնորհակալություն հայտնելը կապված է նաև մարդկանց սոցիալական տեսակներից:

Բոլորիս շրջապատում էլ կա մարդկային այնպիսի մի խումբ, ովքեր շատ քիչ ու ոչ հաճախակի են շնորհակալություն հայտնում, անկախ նրանից, նրանց օգնում ես ցանկացած պահի, նվերներ տալիս ես, թե ոչ: Ինձ թվում է, որ նրանք հոգու խորքում մտածում են, որ մենք իրենց պարտական ենք, և իրենք պարտավոր են մեզ շնորհակալություն չհայտնել:

Համաձայն օրվա խորհրդի, հունվարի 12-ին յուրաքանչյուրը պետք է արտաբերի «շնորհակալություն» բառը 100 և ավելի անգամ:

Բոլորս էլ ունենք լավագույն ընկերներ, ովքեր կյանքն էլ ավելի արժեքավոր են դարձնում: Եվ, երբ հաջորդ անգամ հանդիպեք նրանց, շնորհակալություն հայտնեք, որ անկեղծ են եղել քեզ հետ, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ դու չես ուզեցել դա լսել: Շնորհակալ եղիր՝ միշտ տրամադրությունդ բարձրացնելու և քո մասին մտածելու համար: Հայտնիր շնորհակալություն, երբ նա հավատում է քո ուժերին և ոգևորում է քեզ:

Բոլորս անշուշտ գիտակցում ենք լավ վարքագծի նշանակությունը, դրա անհրաժեշտությունը ամենօրյա կյանքում, բայց մեծ մասամբ մենք մեր երախտագիտությունը հայտնում ենք ակամա՝ չմտածելով դրա իմաստի մասին: Այնուամենայնիվ, շնորհակալական խոսքերը ունեն կախարդական հատկություններ: Դրանց միջոցով մարդիկ միմյանց փոխանցում են ջերմություն և դրական հույզեր:

Հունվարի 12-ը առանց չափազանցնելու կարելի է անվանել տարվա «ամենաքաղաքավարի» ամսաթվերից մեկը: Այսօր նշվում է Շնորհակալության միջազգային օրը:

mariam tonoyan

Ուշացումով գրված օրագիր. մաս 1

…Ժամանակներն անցնում են, ու միայն քո անցած ճանապարհով,  քո կորուստներով ու ձեռքբերումներով ես հասկանում ու գնահատում քո ապրած կյանքի յուրաքանչյուր ակնթարթը,  ու կյանքն էլ ակնթարթ է թվում հավերժության մեջ։ Հորս ընկերը՝ Գասպար Գալստյանը,  ում հետ հայրս ծանոթացել է առողջարանային բուժման ժամանակ,  բախտի հարվածներից չնահանջելով,  ուժեղ կամք ու ապրելու բուռն ցանկություն ցուցաբերելով, օրինակ է բոլորիս համար՝ չհանձնվելու ու կյանքի յուրաքանչյուր վայրկյան կարևորելու:  Գասպարը,  կամ ինչպես հարազատներն էն անվանում՝ Գագիկը,  պատմում է.
«Այն ժամանակ շատ երիտասարդ էի,  ամեն ինչին նայում էի մակերեսորեն՝ պատանու աչքերով,  ու եթե մտածեի այնպես,  ինչպես այժմ,  հավանաբար օրագիր կունենայի,  որտեղ կամփոփեի կյանքիս հիշարժան օրերն ու րոպեները… Իսկ այժմ դժվարանում եմ գրել։
Ֆուտբոլով էի տարված։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ուզում էի կատարելագործվել այս սպորտաձևում,  բայց հայրս դեմ էր։
-Գասպար, մեզ մի այնպիսի ֆուտբոլիստ պետք չէ, ով խուսափում է հայրենիքին իր պարտքը տալուց։
Ամեն բան որոշվեց։ Բանակ գնացի։
Հորս ցանկությունն իրագործեցի ու արդեն գրեթե հաշտվել էի զինվորի դժվար կյանքին,  երբ ծառայողական պարտականություններս կատարելիս վնասվածք ստանալով, մասնակիորեն կորցրեցի տեսողությունս։ Վերջ, մտածեցի, սպորտն այդպես էլ երազանք մնաց։
Հույսի նշույլներ փայլատակեցին, երբ Վազգեն Սարգսյանը խոստացավ ուղարկել ինձ Իսրայել՝ բուժվելու։ Բայց,  ինձպեսներից բախտը կարծես երես էր թեքել։ Շատ չանցած Վազգեն Սարգսյանն սպանվեց,  իր հետ գերեզման տանելով միակ երազանքս, հույսի միակ նշույլս։
Ստիպված վիրահատվեցի Հայաստանում ու… Ամբողջովին կորցրի տեսողությունս… Նաև՝ երազանքս։
Մթություն, համատարած մթություն։ Կպատկերացնե՞ք, արդյոք։ Հանկարծ մթությունը պատեց այն գեղեցիկ աշխարհին,  որին սովորել էին իմ աչքերը,  չէի տեսնում այն բնությունը,  որի ամեն հրաշքով մանկան նման ցնծում էի,  չէի տեսնելու հարազատ մարդկանց դեմքերը… Երբեք… Բայց հիշելու էի։ Հիշելու էի գունավոր կյանքի ամեն մի ծվեն,  ինքս իմ մտքում պատկերելու էի իմ երևակայական տեսողությունը,  որպեսզի չխելագարվեի,  չէի մոռանալու երբեք։ Այդ հիշողությունն էր,  միայն հիշողությունն էր խամրած կյանքս իր ուղեծրում պահողը և հիշողությունն էր իմ այսօրվա երջանիկ ընտանիքի կերտողը…
Օրագրիս այս մի էջն ավարտվեց, իսկ շարունակությունը կգտնեք մյուս էջերում,  որոնք այդպես էլ երբեք իմ գրչով չթանաքոտվեցին»։

Nelli Khachatryan

Ամեն բան իր ժամանակին

«Դինոտոպիան» տեսե՞լ ես: Ինչ հզոր ֆանտազիա էր… Մեջը դինոզավրեր կային, այնքան մեծ էին, այնքան բնական: Չէ, իրականում ծիծաղելի էին: Ոնց որ խաղալիքներ: Էֆեկտները ահավոր անբնական:  Եթե փոքր ժամանակ չես նայել, հիմա էլ պետք չի նայել, հասկանո՞ւմ ես:

Իրականում մեր հիշողությունների մեջ պահպանվում են միայն տպավորությունները:
Այդ տպավորությունների սենյակում «Դինոտոպիան» ֆանտաստիկ լավն է…

Այդ սենյակում Արազ Դարեի երգերը շատ հուզիչ են: Այդ սենյակում բացովի-փակովի հետախոսներ կան, ու ճպպացնելով բացելը լավ զգալու առիթ է…

Արամեի երգերը խորն են այդ սենյակում…

Իմ տպավորությունների սենյակում փակցված է Արսեն Սաֆարյանի պաստառը:
Այդ սենյակ մութը սողալով է գալիս, որովհետև փոքր ժամանակ մութը ինչ-որ տեղից իրոք սողալով էր գալիս։

Այդ սենյակում ես կարող եմ «հոլիդե» ջինս, կախված վզով սվիտեր հագնեմ, ու ես մեկ է, սիրուն եմ։

Այդ սենյակում որպես հանգստացնող նյութ ջուր ու հող կա`ցեխ սարքելու համար։
Այդ սենյակի հեռուստացույցով հիմա սարսափ-մուլտֆիլմ է միացրած` «Ուրվականներից քշվածները»:

Այդ սենյակում ուսուցիչները ամեն ինչ գիտեն:
Այդ սենյակում պապիկս ճաղատ է, որովհետև գիշերը կովը եկել կերել է մազերը:
Այդ սենյակում սարդերին չեն սպանում: Մարդ ես, բախտդ բերեց՝ կկծի, ու սարդ-մարդ կդառնաս:
Այդտեղ ձեռքիս սպին այնքան մեծ ու վախենալու է:
Այդ սենյակում Շակիրան պարուհի է:
Այդ սենյակի օրացույցը միշտ 2008 թվականն է ցույց տալիս:
Այդ սենյակում ամեն ինչը իրական է, հասկանո՞ւմ ես…

Այդ սենյակի ցանկացած իր, որ տեղափոխես քո նոր կահավորած սենյակը, նույնը չի մնա: Իրենք ձևափոխվելու հատկություն ունեն ժամանակի մեջ տեղափոխվելիս, բայց գիտե՞ս, ամենասիրունը իրենց համար նախատեսված ժամանակում են:

Իմ կյանքը Վիքիակումբում

20171221_203401Դպրոցում էի, հերթական կրկնվող օրերիցս մեկն, ռուսերենի դասաժամն էր, զանգը հնչեց ուսուցչուհին ներս մտավ, տնայիններ, դասը պատմել և այլն, բայց վերջում մի լուր հայտնեց այն մասին, որ մեր գյուղի կողքի Դդմաշեն գյուղում բացվելու է մի նոր հաստատություն՝ Վիքիակումբ։ Ասաց, որ այնտեղ՝ Վիքիակումբում պետք է Վիքիպեդիա ազատ հանրագիտարանում խմբագրումներ կատարենք, հոդվածներ գրենք և այլն։ Սկզբում միայն ես էի ուզում գնալ, բայց միայնակ հետաքրքիր չէր, և դասընկերներիցս երկուսին՝ Անիին և Արարատին խնդրեցի, որպեսզի միանան ինձ, և նրանք համաձայնեցին։ Հետաքրքիր ու տարբերվող օրերը դեռ առջևում էին։ Ահա եկավ ակումբի բացման օրը, այս տարի էր, ապրիլի 29-ին։ Երևի մոտավորապես տասը հոգի կլինեինք: Հավաքվել էինք մեր գյուղի կանգառում, որպեսզի ավտոբուսով գնայինք Դդմաշեն։ Բայց ավտոբուսը չեկավ և ստիպված ոտքով գնացինք, եղանակն էլ ամպամած էր։ Մուտքի մոտ մեզ դիմավորեց Նարեն, որը նույնպես մեր դպրոցից էր։ Ավելի առաջանալով ուշադրությունս գրավեց վիքիի մեծ լոգոն և սենյակի գեղեցիկ կահավորումը։ Շատ մարդիկ կային, մեծամասնությունը՝ երեխաներ։ Կային նաև շատ մեծահասակներ, փորձում էի հասկանալ, թե ով է Շողիկը՝ ակումբի համակարգողը, որի մասին լսել էի, և գիտեի, որ Դդմաշենի դպրոցի ռուսերենի ուսուցչուհին է։ Բացի դա, դեռ երկու ժամ էլ սպասեցինք, որովհետև պետք է հյուրեր գային։ Այդ երկու ժամը մեծ մասամբ կանգնած էի անցկացրել, և անկեղծ ասած, մի քիչ հոգնել էի, բայց չնայած դրան, ժամանակը շատ հետաքրքիր անցավ, հանդիպեցի նաև ծանոթներիս։

Երբ հյուրերը եկան, եղավ բացման արարողությունը։ Դրանից հետո ծանոթացանք Շողիկի հետ, ում դիմում ենք ընկեր Ստեփանյան։ Նրա մեջ ինձ ամենաշատը դուր եկավ մարդկանց հետ շփվելու իր ձևը, բավականին անմիջական անձնավորություն էր։

Որոշեցինք, թե խմբագիրներից ով որ օրն է գալու ակումբ, որովհետև համակարգիչները ընդամենը վեցն էին։ Վիքիակումբում օրերը գնալով ավելի էին գեղեցկանում և դառնում էլ ավելի յուրահատուկ։

Վիքիակումբի ընդհանուր խմբագիրները մոտավորապես երեսունը կլինեն, բայց և ունենում ենք նոր մասնակիցներ։ Նրանցից ամեն ոք յուրահատուկ է, օրինակ Նարեն՝ մուլտիկների մեծ սիրահար, տարիքով ամենամեծը, բայց միևնույն ժամանակ, հոգով ամենափոքրը։ Նոր մասնակիցներից է Սիրանուշը՝ ընկերասեր ու բարի։ Ակումբի մասնակիցներից բոլորն էլ հիանալի մարդիկ են։ Ընկեր Ստեփանյանը մեզ ասում է, որ կամաց-կամաց «տնավորվենք»։

Վիքիակումբը ինձ համար ուղղակի մի վայր չէ, որտեղ գալիս եմ զուտ խմբագրելու համար, վիքիակումբը մի վայր է, որտեղ շփվում ես այնպիսի մարդկանց հետ, ովքեր գաղափար ունեն գրեթե ամեն ինչից, ստանում ես նորանոր գիտելիքներ, և ամենակարևորը, կրկին տեսնում ես ընկերներիդ և արդեն քեզ համար հարազատ դարձած մարդկանց։ Շատերը կարծում են, որ ակումբում ամեն օր նույն կերպ է անցնում, մինչդեռ այդպես չէ։ Վիքիակումբի դրական կողմերը շատ շատ են, բոլորը չեմ կարող նշել, միայն կասեմ, որ Վիքիակումբը հրաշալի մի վայր է գիտելիքներդ զարգացնելու համար, և իհարկե, նպաստելու մի շատ կարևոր գործի, որը պետք կգա նաև հետագա սերունդներին՝ Վիքիպեդիա ազատ հանրագիտարանը զարգացնելուն։ Վիքիակումբը իմ կյանքի անբաժան մասն է դարձել, չգիտեմ, արդյո՞ք այդպես է նաև մյուս մասնակիցների համար, բայց ես կյանքս առանց Վիքիակումբի չեմ պատկերացնում։

heghine grigoryan

Ինչ անել 12-րդ դասարանում

Չեմ ուզում շատ բողոքի նման ստացվի, բայց չեմ կարող չբողոքել: Ասեմ, որ շատ «լավ» կրթական համակարգ ունենք: 12-րդ դասարանում եմ սովորում, իբր թե սովորում, որովհետև առանձնապես սովորելու բան չկա, իսկ երկրորդ կիսամյակից ամբողջովին դասընթացի կրկնություն է լինելու: Ճիշտ է քննություններ ենք հանձնելու հիմա ու փաստացի ատեստատ ենք փակում, բայց դա էական չէ, պետք է երկրորդ կիսամյակում ուսումնասիրենք բոլոր առարկաները:

Եթե նախորդ տարի դեկտեմբերյան քննությունները հանձնում էին միայն դիմորդները, ապա հիմա հանձնում են անխտիր բոլորը: Քննական առարկաներն են` հայոց լեզու, մաթեմատիկա և ինձ համար չարաբաստիկ, (դե, ժամանակին չեմ սովորել, դրա համար, էլի) հայոց պատմությունը: Հա, մի հետաքրքիր և միգուցե բուհերում ընդունելությանը նպաստող փաստ` այս տարի ավարտականները քիչ են: Ասենք, մեր՝ Ներքին Գետաշենի դպրոցը, մոտ 800-900 աշակերտ ունի, և այդքանից ընդամենը 23-ն է շրջանավարտ: Գյուղի մյուս դպրոցում նրանց թիվը, եթե չեմ սխալվում, 18-ն է: Պատկերացնում եմ, թե սահմանամերձ գյուղերում ինչքան կլինեն: Էնպես չէ, որ 2000 թվականին ծնվածները քիչ են, ուղղակի 12 տարի առաջ էր, որ որոշեցին կրթությունը դարձնել տասներկուամյա, և մեր հասակակիցներից շատերը, իսկ ավելի ճիշտ, 2000 թվի սկզբի ամիսներին ծնվածները նախորդ տարի ավարտել են դպրոցը: Մենք առաջիններն ենք, ովքեր լիարժեք 12 տարի են սովորում:

Ինձ թվում է, որ բոլոր դիմորդներին հարմար կլիներ այս տարբերակը, եթե մյուս կիսամյակին տվյալ առարկան անցնելը լիներ ցանկությամբ: Այդ դեպքում կենտրոնացումը ավելի շատ կլիներ այն առարկաների վրա, որոնցից պետք է միասնական քննություն հանձնել: Իսկ հիմա մենք քննություն ենք հանձնում, գնահատում են մեր` 12 տարվա ընթացքում ձեռք բերած գիտելիքները, ստանում ենք մեր գիտելիքին համապատասխան գնահատական ու հետո էլ, կոպիտ ասած, մի տեսակ անկապ գնում դասի: Դե հա, գիտակցում եմ, որ ամեն դեպքում պետք է սովորել, բայց հիմա ամեն ինչ այլ է: Իմ օրինակով ասեմ: Ասենք, ես գիտեմ, որ մեկ-երկու առարկա ես 12 տարի կարգին չեմ սովորել, ու 5 ամիսը ոչինչ չի փոխելու: Բայց եթե այդ ամիսներին ավելի շատ կենտրոնանամ այն առարկաների վրա, որոնցից պետք է միասնական քննություն հանձնեմ, հաստատ գիտեմ, որ բուհ ընդունվելու շանսերս կմեծանան:

Ամեն դեպքում, հաջողություն մաղթեք ինձ ու բոլոր ավարտականներին: Եթե նյութիս վերաբերյալ կան կարծիքներ, հատկապես առարկություններ, սիրով կլսեմ:

Artyom Avetisyan

Իմ 2017-ը

2017 թվականին իմ ցանկությունների ու երազանքների մի մասը կատարվեց, իրականություն դարձավ, մի մասն էլ մնաց ուղղակի երազանք: Բայց ես գոհ եմ իմ 2017-ից, գրեթե ամեն ինչ դրական կերպով անցավ, ճիշտ է՝ եղան չնչին դժվարություններ, բարդություններ, ինչ-որ բան նաև չկատարվեց, սակայն դրանք արդեն մնացել են անցյալում, և 2017-ն արդեն փակել է այդ էջը: Մնաց մի քանի օր, և 2017 թվականը կանցնի պատմության գիրկը և այլևս երբեք չի կրկնվի, չեն էլ կրկնվի նրանում եղած բոլոր պատմությունները, իսկ 2018-ը մեզ համար կլինի ավելի կատարելագործված տարբերակ, ուղղակի պետք է վերցնել ամուր զամբյուղ և օգտվել այդ բարիքներից, հավաքել դրանք ու քիչ-քիչ օգտագործել հարկ եղած ժամանակ:

2018 թվականը թող կատարի ողջ հայության ամենամեծ բաղձանքը՝ խաղաղություն լինի, չլսվեն ոչ մի արտառոց ու տխուր լուրեր:

Ասում են, որ եթե ինչ-որ բանի մասին շատ ես մտածում, խոսում, ապա այն իրականություն է դառնում, և այսպիսով ուզում եմ հանրայնացնել իմ մեծագույն երազանքը՝ դառնալ լավ ուսանող և կարողանալ իմ մասնագիտության շնորհիվ կերտել իմ ապագան:

mariam tonoyan

Մասնագիտությամբ խոպանչի

Ամեն տարի սեզոնային արտագաղթի պատճառով բազմաթիվ երեխաներ մեծանում են իրենց հայրերից հեռու։ Գավառում և հարակից գյուղերում սեզոնային արտագաղթը տարեցտարի ավելանում է։

-Մենք ենք մեղավոր,- զայրանում է տիկին Նինան (անունը փոխված է),- մենք ենք մեղավոր, որովհետև չենք կարողանում բռնել իշխանությունների կոկորդից, ստիպել, որ մեր ժողովրդավար պետության մեջ միջոցներ ստեղծեն գործազրկությունից ազատվելու համար։ Գործազրկությունը չարիք է։ Դա է պատճառը, որ ստեղծող հայը թողնում է երկիրը, գնում արտերկիր, աշխատում ու ստեղծում է օտար հողի վրա՝ հայրենիքի, ընտանիքի, հարազատ միջավայրի կարոտը սրտում։
Մենք վեց երեխա ունենք, ես գործազուրկ եմ, ամուսինս արդեն տասը տարուց ավելի է՝ աշխատում է արտերկրում։ Դժվար չէ պատկերացնել մի կնոջ առօրյա հոգսերը, ով պետք է կատարի ոչ միայն ֆիզիկական ուժ պահանջող տղամարդու գործեր, այլև միայնակ դաստիարակի վեց երեխաների։
Ձմեռը եկավ, ու մեր կյանքն ավելի դժվարացավ։ Դե, պետք է երեխաներին տաք շորեր գնել, վառելափայտ գնել տան ջեռուցման համար։ Գնեցի՝ մի կերպ ծայրը ծայրին հասցնելով, մինչև ամուսինս գումար կուղարկեր։ Փայտը ինքս կոտրեցի՝ հարևանների օգնությամբ։ Հիմա սպասում ենք ամուսնուս վերադարձին, որ Նոր տարին ողջ ընտանիքով դիմավորենք։ Տարիներ առաջ հավատում էինք, որ ինչպես տարին սկսենք, այնպես էլ կշարունակվի այն։ Ուրախանում էինք, որ ամուսինս մեզ հետ է նշում տարեմուտը, նշանակում է՝ ամբողջ տարին մեզ հետ կլինի։ Բայց… Էդպես ստացվեց։ Կարոտում ենք, ի՞նչ խոսք, կարոտում ենք։ Զանգով կարոտդ չես առնի։
Հիշում եմ՝ մի օր երեխաներից մեկին դպրոցում հարցրել էին հոր մասնագիտությունը, պատասխանել էր, որ խոպանչի է։ Շատ էր նեղվել դասընկերների ծիծաղից։
Գնալու ենք մենք էլ։ Չենք ուզում, բայց ավելի կարևոր է ամբողջական ընտանիքը պահպանելը։ Գուցե երկրի վիճակը լավանա, գուցե վերադառնանք…

Տիկին Նինան էլ ոչինչ չհավելեց, միայն խոստովանեց, որ լավատեսորեն է նայում ապագային, հույս ունի, որ երկիրը չի դատարկվի, որ աշխատատեղեր կբացվեն, հայրենասեր մարդիկ գործազրկության պատճառով չեն լքի երկիրը, որ բոլոր հայ երեխաները հայկական կրթություն կստանան…

Շուտով տան հայրը վերադառնալու է, բայց այն հավատը, որ Նոր տարին կատարում է երազանքները, հրաշքներ է գործում, քիչ-քիչ մարում է։