mariam tonoyan

Փախուստ ներսից

Կարծես թե այդ չեղած ծխի հոտից արթնացած լինեի՝ չնայած վատ հոտառությանս։ Երազիս մեջ ինչ-որ բան այրվում էր՝ առանց կրակի։ Լսում էի կրակի բոցկլտոցը, տեսնում էի ծխի՝ վեր բարձրացող քուլաները, հասկանում էի, որ ինչ-որ բան բռնկվել ու մոխրի է վերածվում, բայց ինքը՝ կրակը չկար, չէր երևում։

Երեկոյան ժամը տասն էլ չկար, ինչ քնել էի, հիմա երեքն անց է, բայց հյուրասենյակի լույսը դեռ վառվում է։ Ե՞րբ եմ մոռացել անջատել։

Երբ մտա հյուրասենյակ և ուզում էի լույսն անջատել, հանկարծ նկատեցի նրան, որ դեռ արթուն էր ու սեղանի վրա կռացած, գրիչի սահքի հետ հավասար լարված աչքերն էր մի տողից մյուսը սահեցնում։

-Երկա՞ր ես պատրաստվում կուրանալ,- հարցրի։

-Ինչքան որ ստիպված լինեմ,- առանց աչքը տետրից կտրելու՝ պատասխանեց նա։

-Ո՞վ է քեզ ստիպում մինչև ժամը երեքը թղթեր թանաքոտել, որ մի օր էլ ինչ-որ ոլորտի մասնագետ դարձած, անտառահատումների դեմ պայքարես, թղթի վերամշակման կոչեր անես…

-Լավ ապագայի հանդեպ ձգտումը, նպատակին հասնելու ցանկությունը, գրողի տարած ընդունելության քննությունները, կրթական համակարգի պահանջները… գնա քնելու։

Նման չէր իրեն. հայացքի մեջ գերհոգնածություն ու վախեցնող անտարբերություն կար։ Էջերով ինչ-որ տեքստեր էր անգիր ասում դեմքի այն զրոյական արտահայտությամբ, որով աշխատում է ստրուկը, երբ պարտադրված ու իրեն չհետաքրքրող աշխատանքին արդեն վարժվել է։ Հետո չափից դուրս լարված ու անիմաստ շտապողականությամբ շարունակում էր իրար հետևից մի շարք վարժությունների պատասխաններ գրել տետրում։ Գիտեր, որ ճիշտ են, բայց շարունակ ստուգում էր և ռոբոտի նման մեխանիկորեն շարունակում նմանատիպ վարժություններ գրել՝ ասես նրա գլխուղեղում նման հրահանգ էին ներմուծել։

-Ո՞րն է քո նպատակը,- չեմ համբերում ես ու հարցնում եմ նյարդայնացած,- հիմնական գիտելիք ստանա՞լը, թե՞ ինչ-որ գրքեր ու վարժություններ անգիր անելը պարզապես քննություն հանձնելու համար։

-Ինձ հանգիստ թող, խնդրում եմ, ես ժամանակ չունեմ և սարսափելի քնել եմ ուզում։

Ես վախեցա նրա համար։ Նա չգիտեր, թե ինչ էր ուզում, և թե ուր էր տանում իրեն այդ պարտադրված ճանապարհը, որն, ըստ էության, ոչ էլ պարտադրված էր։ Մենք շատ տարբեր էինք դարձել։ Զգում էի, որ որքան փորձում էր նոր ճանապարհ գծագրել դեպի իր բուհական կյանք, այնքան ավելի էր ջնջում արվեստի ու իր սիրած զբաղմունքների համար քաշված գծերը՝ ասես դրանք թերություն համարելով։ Մենք օտարանում էինք, որովհետև մեր ընդհանուր նախասիրություններն ասես լղոզվել էին հաստ շտեմարանների ստվերներում։ Վերջին անգամ ե՞րբ էր ժամանակ գտել լսելու, հասկանալու համար՝ նախ իրեն, ապա մարդկանց, երևույթները, ե՞րբ էր ձեռքը գրիչ առել՝ ստեղծագործելու, այլ ոչ թե ճիշտ պատասխաններ շրջանակի մեջ առնելու համար, ե՞րբ էր անզուսպ ուրախությամբ վրձին ձեռքն առել կամ Հեսսե կարդացել մեր սիրելի գերմաներենով… Չգիտես՝ ինչու, սաստիկ շտապողականությամբ նա ամեն ինչ հասցնելու փոխարեն շատ բաներ բաց էր թողնում։

Մոտեցա նրան, ձեռքս դրի ուսին ու մատներիս տակ զգացի նրա՝ լարվածությունից անմիջապես թուլացող մարմինը։ Պղտորված աչքերով նայեց ինձ, գլուխը ձեռքերի մեջ առավ։

Կրկին առա գիշերվա ծխահոտը։ Նրա մեջ ինչ-որ բան ծխում էր, այրվում՝ առանց կրակի։ Ճանաչեցի այդ ներքին այրումը, նրա մեջ ի վերջո ճանաչեցի ինձ։

Անջատեցի հյուրասենյակի լույսը, որ քնելուց առաջ մոռացել էի անջատել, և սենյակի խավարը լցվեց իմ մութ մենությամբ։

Mary Yengoyan

Ապրել և ստեղծագործել

Երաժիշտ, նկարիչ և ռեժիսոր Նարեկ Հակոբյանին Վարդենիսում ճանաչում են բոլորը։ Բոլոր միջոցառումներին նա ակտիվ մասնակցում է իր սրտակից բարեկամի՝ կիթառի հետ։ Նարեկը ծնվել է Վարդենիսում՝ երաժշտասեր ընտանիքում։

-Քանի՞ տարեկանից ես սկսել կիթառ նվագել և ինչո՞ւ հենց կիթառ։

-Կիթառ նվագել սկսել եմ 15 տարեկանից, հայրս նույնպես կիթառահար է, և նրա շնորհիվ իմ մեջ սեր արթնացավ այս գործիքի նկատմամբ։ Հետագայում ես սկսեցի ինքնակատարելագործվել։ Իսկ ստեղծագործել սկսել եմ 17 տարեկանից։

-Ի՞նչ դեր ունի կիթառը քո կյանքում։

-Կիթառը ինձ համար սոսկ երաժշտական գործիք չէ։ Այն շատ մեծ դեր է ունեցել իմ կյանքում կայանալու, միգուցե նաև ռեժիսորի մասնագիտություն ընտրելու հարցում։ Կյանքիս ամենակարևոր պահերին այն ինձնից անբաժան է եղել։

-Երաժշտական ո՞ր ժանրում ես ստեղծագործում։

-Ինձ հոգեհարազատ է հեղինակային երգը, որովհետև այն հնարավորություն է տալիս բացահայտել մարդուն, նրա ներաշխարհը, և այս երգերում յուրաքանչյուրը գտնում է իրեն հոգեհարազատը։ Այն կարծես անկեղծ զրույց լինի հանդիսատեսի հետ։

-Ինչի՞ մասին են քո երգերը։

-Իմ երգերը հիմնականում սիրո քնարական բնույթի են, որոնք ստեղծվել են ինձ հուզող հարցերի արդյունքում։

-Ո՞վ է քո ամենասիրելի հեղինակ-կատարողը։

-Սիրելի հեղինակ-կատարողներ շատ ունեմ, սակայն կառանձնացնեմ Վլադիմիր Վիսոցկուն, Ռուբեն Հախվերդյանին և Արթուր Մեսչյանին։ Նրանց ստեղծագործությունները ոգեշնչել են ինձ և մեծ ազդեցություն են գործել իմ՝ որպես հեղինակ-կատարողի կայացման վրա։

11nov (2)

-Արդյոք այսօր կա՞ հեղինակային երգի պահանջ։

-Քանի դեռ մարդիկ ապրում են, սիրում, ատում, ունեն իրենց հուզող հասարակական հարցեր, հեղինակային երգը պահանջ կունենա։

-Հանդես եկե՞լ ես որևէ պրոֆեսիոնալ հարթակում։

-Հուլիսի 19-21-ը տեղի ունեցավ «Հուսո առագաստ 2019» հեղինակային երգի միջազգային փառատոնը, որտեղ ես հանդես եկա իմ հեղինակային «Հենիր լուսինը իմ ուսին» երգով և հայտնվեցի լավագույն տասնյակում։ Փառատոնի հիմնական նպատակն է բացահայտել երիտասարդ հեղինակ-կատարողներին, հնարավորություն տալ նրանց շփվել այս ժանրի լավագույն երգահանների հետ և սովորել նրանցից։ Փառատոնն ընթանում է 2 փուլով՝ նախընտրական և եզրափակիչ։ 1-ին փուլում կազմակերպվում են լսումներ, ժյուրին ընտրում է լավագույն տասնյակ, որն էլ հանդես է գալիս 2-րդ՝ եզրափակիչ փուլում։ Փառատոնն ամփոփվում է բարդ ժանրի մի քանի սերունդների մասնակցությամբ գալա համերգով։

-Ի՞նչ տվեց քեզ մասնակցությունն այս փառատոնին։

-Նոր ծանոթություններ, ընկերներ, փորձ, անմոռանալի պահեր և շատ դրական էմոցիաներ։

-Ի՞նչ պլաններ ունես առաջիկայում։

-Շարունակելու եմ նվագել և ստեղծագործել։

rima eghiazaryan

Կայացած երկխոսություն

Հարցազրույց պատանի դուդուկահար Արևշատ Մաղաքյանի հետ: Արևշատը մեր դպրոցի նախկին սանն է, այս տարի ընդունվել է Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտական ուսումնարան։

-Ինչպե՞ս ես եկել դեպի երաժշտություն։

-Ինձ դեպի երաժշտություն են ուղղորդել իմ ծնողները: Իրենք հավանաբար զգացել էին, որ սիրում եմ երաժշտարվեստը: Ունեի նաև ընկերներ, որոնք արդեն իսկ հաճախում էին երաժշտական դպրոց։ Նրանք նույնպես իրենց խորհուրդներով ոգևորեցին ինձ։

-Դուդուկն ինչպե՞ս ընկալեցիր, հարազատացար։ Ինչպե՞ս կբնորոշես դուդուկը:

-Շատ նուրբ գործիք է այն: Իրեն, այսպես ասած, սիրել է տալիս: Ցանկացած դուդուկահար կհասկանա ինձ։ Դուդուկը նաև շատ բարդ գործիք է: Ամեն մարդ չէ, որ կարող է դուդուկը վերցնել ու ընկալել, զգալ նրա նրբությունը, հաղորդակցվել էության հետ։ Պետք է դուդուկին հասկանալ և երկխոսել նրա հետ։

-Քո սիրած գործը…

-Շա՛տ կան այդպիսիք… Սակայն ամենահոգեհարազատը «Հովերն ընկան»-ն է: Շատ դուդուկահարներ են նվագել այդ մեղեդին: Օրինակ՝ Ջիվան Գասպարյանը, Կամո Սեյրանյանը, Վաչե Հովսեփյանը։ Բայց միշտ մեղեդին յուրովի ու նորովի է հնչում:

-Ինչպիսի՞ն է դուդուկի հանդիսատեսը. նա տարբերվու՞մ է։

-Վստահաբար այո՛, դուդուկի ձայնը հանդիսատեսն ասես այլ կերպ է ունկնդրում: Կարող է նվագել մեկ այլ գործիք, բայց երբ գալիս է դուդուկի հերթը՝ բոլորի ուշադրությունը սևեռվում է դեպի դուդուկը։

-Ի՞նչ մրցույթների, փառատոնների ես մասնակել…

- 2018թ.-ին մասնակցել եմ «Art music» մրցույթին՝ զբաղեցնելով երրորդ տեղը: 2019թ.-ին նույն մրցույթում զբաղեցրել եմ երկրորդ տեղը։

-Ընդունված է ասել, որ դուդուկը տխուր առիթների գործիք է. համամի՞տ ես։

-Թեև այդ կարծիքն ընդունելի է համարվում, բայց դուդուկի երաժշտության միջոցով կարող ենք նաև շատ ուրախ տրամադրություն փոխանցել մարդկանց:

arevshat

-Այժմ Առնո Բաբաջանյանի անվան ուսումնարանում ես սովորում. ի՞նչ տպավորություններ ունես:

-Տպավորություններս մեծ են ու խոստումնալից: Շփվում եմ արվեստագետների, դուդուկահարների հետ: Կարողանում ես խորամուխ լինել քո արվեստում, ավելի հստակ ես ընկալում, որ քո՛նն է դուդուկը:

-Կա՞ ինչ-որ դուդուկահար, որին կուզեիր նմանվել։

-Իհա՛րկե, շնորհալի և օժտված դուդուկահարները մեր երկրում շատ են: Պատիվ կհամարեմ, եթե կարողանամ նրանց պես՝ ըստ արժանվույն ներկայացնել մեր դուդուկը: Բայց, միևնույն ժամանակ, ամեն արվեստագետ պիտի ունենա իր ուրույնն ու հատուկը:

-Ոգեշնչման մասին…

-Երբ ընդունվեցի երաժշտական ուսումնարան, ավելի ոգեշնչվեցի: Վստահորեն համոզվեցի, որ դուդուկն է իմ տարերքը, որ ուզում եմ դառնալ արվեստագետ-դուդուկահար։

-Ի՞նչ ես զգում դուդուկ նվագելիս։

-Նայած՝ ինչ գործ եմ նվագում: Օրինակ՝ ժողովրդական գործեր նվագելիս բեմի վրա հուզմունքս շատ է: Ուրախ մեղեդիներ նվագելիս ավելի ազատ եմ զգում։

-Արգելքներ հաղթահարելու ձգտումներ…

-Արգելքներ հաղթահարելու անհրաժեշտություն կա նաև այն պատճառով, որ դուդուկն այնպիսի գործիք է, որը ստիպում է միանգամից և՛ սիրել, և՛ հիասթափվել։ Տարբեր գործեր նվագելիս՝ կարող է մեկ շաբաթ, երկու շաբաթ նվագես ու չստացվի։ Բայց եթե դու վստահ լինես, որ ի վերջո ստացվելու է, վստահես քեզ ու ապավինես աշխատասիրությանդ, հաղթանակն անպայման քոնը կլինի։

-Ինչպե՞ս ես վերաբերվում քննադատությանը։

-Իհա՛րկե, քննադատողներ եղել են, և ես հաշվի եմ առնում նրանց կարծիքը: Աշխատում եմ այն ուղղությամբ, որ ավելի լավ լինի և հաջորդ անգամ ես հարցնեմ այդ քննադատողին՝ քեզ դուր գալի՞ս է, լա՞վ էր։ Իմ ամենախիստ քննադատներն իմ ծնողներն են:

-Սիրո՞ւմ ես, երբ ելույթիդ ժամանակ ծնողներդ դահլիճում են լինում: Դա ավելորդ լարվածությո՞ւն է առաջացնում, թե՞ հակառակը։

-Ընդհակառակը՝ ինձ ավելի վստահ եմ զգում, երբ իմ ծնողները նստած են առաջին շարքերում և հպարտանում են ինձանով։

-Հաջողության գրավականը…

-Իմ հաջողության գրավականն իմ աշխատասիրությունն է, ձգտումը ավելիին։

-Ի՞նչ նպատակներ ունես։

-Ուզում եմ դառնալ մեծ երաժիշտ, նվագել հեղինակավոր բեմերում: Ուզում եմ, որ ճանաչեն ինձ: Իմ ապագան տեսնում եմ և՛ Հայաստանում, և՛ արտերկրում: Ուզում եմ մեր դուդուկը ներկայացնել նաև արտերկրում, որ բոլորը զգան հայ մշակույթի ուժն ու զարմանան: Ուզում եմ, որ օտարերկրացիները նաև ծիրանափողի շնորհիվ բացահայտեն Հայաստանի՝ մշակութային գերտերություն լինելը։

 

anush davtyan

Մարքեթինգ կամ ավելի ճոխ ասած՝ շուկայագիտություն

-Չե՞ս հիշեցնի՝ ինչ էիր սովորում, – ամեն անգամ հարցնում է շեֆս։

-Մարքեթինգ։

-Շատ լավ է։

Ի՞նչ է մարքեթինգը։ Էս հարցը շատ են տալիս մեր դասախոսները, իսկ ես ամեն անգամ ճիշտ եմ համարում լռել ու մտածել, որ հռետորական էր։ Բայց հատուկ կարգով կփորձեմ հիմա պատասխանել։

Մաս 1։ Մարքեթինգը գովազդը չէ միայն

Եթե լսել ես մարքեթինգ բառը, երևի թե լսել ես գովազդի մասին կոնտեքստում։ Բայց մարքեթինգը ավելի մեծ ու ճոխ երևույթ է, ուսումնասիրությունների, հետազոտությունների, գիտելիքի ու փորձի մեծ շղթա է։ Ես դրա փոքր մասի հետ եմ առնչվում։ Շա՜տ խոսակցական լեզվով եթե ասեմ, էսեմեմշիկ եմ (SMM-щик), այսինքն՝ սոցիալական ցանցերում հայտնվող նյութերի համար եմ պատասխանատու։ Առհասարակ մի քանի փուլ ունի գործս, ավելի կոնկրետ՝ երեք։ Նախ կարդում եմ հնարավոր ամեն ինչ, նորություններն ու նորարարություններն եմ ուսումնասիրում։ Հետո ֆիլտրում եմ ինֆորմացիան, առանձնացնում եմ կարևոր, հետաքրքիր ու հիմնական բաները, խորանում եմ դրանց ուսումնասիրության մեջ։ Վերջում էլ նկարների ու տեքստերի ձևով էդ ամեն ինչը էնպես եմ փորձում սարքել, որ դու ինստագրամիդ նորությունները թերթելիս հաստատ ուշադրություն դարձնես իմ սարքած նկարի վրա, հաստատ մինչև վերջ կարդաս գրածս նյութը ու հաստատ լայքես։ Դե, իմ ոլորտը էկոլոգիան է, բայց կարծում եմ կարող եք ամեն ինչի վրա տարածել։

Մաս 2։ Մարքեթինգը իմ անքուն գիշերներն են

Բայց ամեն ինչ էսքան հեշտ չի։ Քանի որ գծածս պլանից միշտ շեղվում եմ, գործն անում եմ գիշերներով։ 5,4,3,2․.. Չէ, հետհաշվարկ չեմ անում, քնելուս ժամերն եմ ասում։ Վերջերս կարդում էի, որ եթե քիչ ես քնում, հետո պարտք ես մնում ինքդ քեզ, օգանիզմդ էլ իրեն հարգող ցանկացած բանկից ոչ պակաս տոկոս է պահանջում։ Ու իրականում, եթե փորձես ցերեկը քնել կամ գիշերն ավելի երկար քնել, էլի չի օգնի, որովհետև հետո քունդ ուշ կտանի, ու էլ ավելի ուշ կքնես։ Կարճ ասած՝ քիչ քնելը պարտքի ամենավատ տեսակն է։ Եթե ըստ նախատեսածի աշխատեի, երևի նորմալ կքնեի, բայց եսիմ, դասից հետո գործ անելս չի գալիս։ Մի ամիս պահանջվեց, որ հասկանամ՝ ավելի լավ է սկզբում գործը անել, հետո՝ դասը։ Բայց անքուն ժամերս հետ չես բերի։

Մաս 3։ Մարքեթինգը միշտ է ու անդադար

Մի տերմին կա, ասում են ինֆորմացիայով գերծանրաբեռնվածություն։ Էդ էն պահն է, երբ անդադար նոր ինֆորմացիա ես ստանում ու ուզում ես կիսվել դրանով։ Որ պատմում էի քնի մասին, էդ ոչ թե հավեսի համար եմ կարդացել, այլ ուղղակի թերթի հոդվածների ոճն էի ուսումնասիրում, որ հասկանամ ընթերցողներին ոնց գրավել։ Չէ, չմտածես, թե մինչև էստեղ հասել ես, ուրեմն քո վրա էլ եմ կիրառել էդ մեթոդը։ Դեռ չի ստացվում։ Նորություններ կարդալը արդեն սովորություն է դառնում։ Երբ դասի եմ գնում, ու 58-ս մի քիչ երկար է կանգառում սպասելով մնում, ակամայից հանում եմ հեռախոսս, որ նայեմ՝ էլ ինչ կա աշխարհում։ Սրա միակ վատ կողմը երևի այն է, որ ինֆորմացիան սկսում է պակասել, չհերիքել։ Եթե էսքան չհոգնեի, ամեն պահի կարող էի նոր բանի մասին կարդալ ու հաջորդ օրը ինստագրամի սթորիներում պատմել կամ նոր մրցույթ հնարել դրա հիման վրա ու լիքը հետևորդներ ակնկալել։

Մաս 4։ Մարթեքինգը մոտիվացիա է

-Մեկ ա մասնագիտական չի գործդ, եսիմ ինչ կարևոր չի, կարաս դուրս գաս։

-Մասնագիտական ա, մա՛մ։

-Հա՞, դե, եսիմ ինչ ստաժ չի համարվի քո համար էս մի քանի ամիսը, ինչի՞ ես իզուր տանջում քեզ։

Տանջո՞ւմ եմ որ, եսիմ։ Չգիտեմ, թե մամայի համար որը կլինի մասնագիտական աշխատանք, որովհետև հիմա հենց դրանով եմ զբաղված։ Չգիտեմ էլ, թե ինքը ինչ գիտի իմ մասնագիտությունից, որովհետև շատ վատ եմ բացատրում հիմնականում։ Ու ոչ մի բանը ավելի լավ չի մոտիվացնում, քան էն, երբ մաման խղճալով կասի․ «Մի՛ արա էդ գործը, հանգիստ դասերո՛վդ մնա»։

Meline Abrahamyan

Խճանկար TEDxASUE-ից

Սկսվեց: Բեմի կարմիր շրջանաձև գորգը սպասում է 8 խոսնակներին, որ պիտի գան ու միավորվեն մեկ կարգախոսի շուրջ. TEDxASUE-ն եկել էր սահմաններ կոտրելու: Սկզբում նկատեցինք, որ կյանքը սահմաններ կոտրելու գործընթաց է: Եթե ծնվելու համար մեզնից կամային որոշում ու ջանք չի պահանջվում, ծնվել-մեծանալուց հետո պիտի կոփես քեզ, որ քեզնով կոտրես պատերը: Երբ սահմանները կոտրելիս ձեռքերդ վնասես, ցավ զգաս, բնական պիտի համարես. չկա հաջողություն առանց ձախողման: Պիտի սովորես հեռու մնալ «մորուք-խնդիրներից»: Մտածես քնելու մասին և ոչ թե այն բանի, թե ինչպես է ավելի հարմար` վերմակից դուրս, թե ներս թողնել մորուքդ:

Աստղագետ խոսնակը սահմաններ կոտրելու կարիք չուներ, քանի որ վերևում սահմաններ չկան: Թեպետ Այնշթայնը գուցե վիճեր` բերելով հիմնավոր փաստեր տիեզերքի սահմանափակության մասին: Փաստեր, որոնք կենդանության օրոք չհասցրեց բերել: Իսկ տիեզերք հասնելու համար նախ ներսիդ պատերը կոտրել է պետք:

Սահմաննե՞ր, թե՞ անսահմանություն… Չէին լինի երկուսն էլ առանց կնոջ, իսկ Չապլինի թողած 1մլն դոլարի ժառանգորդ, այսինքն` տղամարդ, ով կծննդաբերի, այդպես էլ չի գտնվի: Իսկ թանկանոց կինը տղամարդու հաշվին ամենաթանկանոց աղցանը պատվիրող կինը չէ: Թանկանոց կինը պատվիրում է այն, ինչ ուզում է և կարող է ինքնուրույն վճարել: Նա աշխատում է իր սեփական գումարը ու չի սպասում, որ էսօր կգնեն իր համար աղցան, վաղը` կոշիկ, իսկ մյուս օրը` իրեն:

Առանց կնոջ կյանք ստեղծել չենք կարող, բայց կարող ենք պահպանել կյանքը բժշկական նորագույն տեխնոլոգիաներով. 3D բիոտպագրություն` դարի խելահեղ նվաճումներից մեկը: Տեխնոլոգիական առաջընթացի միտումները նկատվեցին դեռ այն ժամանակ, երբ գտնված երազի աղջիկը` պապիկի քունը փնտրելով, նկարի մեջ մտավ: Այժմ գտնված երազը Երևանի փողոցներում է` շնորհիվ AR/VR տեխնոլոգիաների: Պիտի ունենաս սմարթֆոն ու վերջ. կարող ես ոչ միայն մտնել նկարի մեջ, այլև քայլել ժամանակի միջով:

Կուզեի, որ հենց դու դառնաս նորարար, կանխորոշես մի նոր, խելահեղ ու մարդակենտրոն գործի սկիզբը: Իսկ սրա համար պիտի փոխենք կրթության ձևը, որը կարծես նույնն է, ինչ «հազարամյակ մը մեզմե առաջ»: Կրթության ու դրա կենսագործման միջև առանց այն էլ շատ մեծ ժամանակային ճեղք է ընկած, ու այլ տարբերակ չունենք, քան շտապելն է:

Բայց ամեն ինչ ոչինչ է, եթե չունենք ընտրելու ու լինելու ազատություն: Իսկ սրա համար խաղաղություն է պետք` ներսի ու դրսի խաղաղություն: Գտնված երազի աղջիկը մտել էր Ապրիլյանի մեջ, որը նկար չէր, ցավոք: Նարինեն փնտրում էր… Ոչ իր պապիկի քունը, այլ օրորոցում քնած երեխայի քունը, ասել է թե` խաղաղություն էր փնտրում։

Սա 8 խոսնակների ելույթների համառոտ վերարտադրումն ու շաղկապումն է։ Երբ դուրս եկանք դահլիճից ու որոշեցինք նկար ունենալ ՀՊՏՀ նախկին ռեկտոր և TEDx խոսնակ Ռուբեն Հայրապետյանի հետ, մի աղջիկ նկատեց, որ ոչ մի համալսարանի ռեկտորի հետ նկարվելու համար այդչափ մեծ հերթ չի լինում:

-Բայց ես ռեկտորը չեմ, նախկին ռեկտորն եմ:

Ժպտացինք: Հետո մեզնից մեկը հիշեց պարոն Հայրապետյանի ելույթի վերջին բառերը` «Փորձեք լինել բացառիկ և եղեք բացառիկ»: Ներկա ռեկտորը չէր, բայց…

Իհարկե, ոչինչ չի որոշվում նկարվելու հերթով, այնուամենայնիվ, կա ինչ-որ բան, որ մտածելու տեղիք է տալիս:

Ինձ թողեք այստեղ

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Արևը կարմրիկ փեշերը ջրաներկոտ վրձնի նուրբ ու թափանցիկ հպումով  տարածեց հորիզոնում՝ կրակե տոտիկները բոսոր սարերի թիկունքում թաքցնելով։ Մթնշաղի թանձր շղարշը քաշվեց, ու մթի մեջ սկսեցին նշմարվել գյուղական բնապատկերներ՝ անհաս ու հեքիաթային։ Ներսում՝ սլացող մեքենայի աշխույժ աշխարհից բացվում էին պատուհաններ դեպի դրսի կենդանացած, շարժուն ու ինչ-որ տեղ շտապող ճանապարհը։

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսաբացին ոլորապտույտ ճանապարհների թիկունքից մեզ ողջունեցին Արցախի լեռնագագաթները, որոնց բարձր կատարների ներքո հսկաներն անգամ զգում են իրենց փոքրությունը։

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Ինձ թողեք այստեղ… Թողեք այստեղ, որ բացվող ծեգի հետ միշտ վերապրեմ յուրաքանչյուր քարաբեկորի երկունքը հանքերում ու հալումաշ եղող լեռան վրա ոռնացող երկաթե գազանի հաղթանակով ինքս ինձ պարտվեմ։

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Կանգնեցրեք մեքենան և ինձ այստեղ թողեք, որ մոտենամ իմ ժամանակին, որն անցել է վաղուց՝ պապերիս օրոք, երբ լեռները կրակոցներ չէին արձագանքում։ Թող ամեն անգամ որբ վերածնվեմ, և լեռներն այս ինձ որդեգրեն, դաստիարակեն՝ քարի պես կոփելով, և լեռնական վայրի քամիներով շունչ տան հողե մարմնիս։

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Ինձ թողեք այստեղ, որ մի պահ ինձ հայ զգամ իմ հարթ քաղաքից հեռու։ Քարե այս կղզում սփոփանք գտնեմ թոշակի անցած սպայի նման, ով քուն թե արթմնի երազում է թշնամուն հակահարված տալու մասին։

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Ինձ թողեք այստեղ, որ աշունը գույներով ճանաչեմ, ոչ թե անձրևներով, ու բանաստեղծություն կարդամ ոչ թե սիրո մասին, այլ ընկնող տերևի կենսագրության, ինչը հավերժական շարժման մեջ է։ Քարերն այստեղ խոսուն են։ Երբ չորս բոլորդ ժայռեր են, քեզ չի հուզում այն միտքը, որ մի օր հող ես դառնալու։

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Ինձ այստեղ թողեք, ու լեռան պռնկից ցած նետվող ջրի վայրէջքից թռչել կսովորեմ, մշուշից՝ գեղեցիկը ներսումս պատսպարել, քամուց՝ քայլերգեր երգել, մրրիկից կսովորեմ փոթորկվել ահագնացող վտանգի առաջ ու հաղթանակ տանել։

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Թողեք ինձ, որ արտագրեմ մեր պատմությունը մտքիս խորունկ դավթարներում ու հաղորդակցվեմ վանքեր շինած հսկաների հավատի հետ։ Արցախցու հպարտ ժպիտով կարկատեմ հայոց բախտի վշտոտ անցքերը ու մի պատառ հանգիստ գտնեմ լուրթ երկնքում լողացող ամպիկների ծվեններում…

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Շուտով արևը կհավաքի իր ժանեկավոր փեշերը գունաթաթախ հորիզոնի անսահմանության վրայից, մութը կխժռի վերջին վառվող լույսերն ու իր իշխանությունը կտարածի աշխարհում… Մեքենայի երկարատև սլացքի հոգնածությունից ներսի աշխույժ աշխարհը հանգստություն է հագել, քուն է շշնջում։

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի

Տուն ենք վերադառնում։ Որտեղ էլ հավերժաբար մնալ ուզենանք, մեկ է, մարդը ձգտում է վերադառնալ այնտեղ, ուր իրեն սպասում են…

duxik aloyan

Այն, ինչ չեք լսել դպրոցի մասին

Ես սովորում եմ Գեղարքունիքի մարզի Երանոս գյուղի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցում։ Չէ, չեն ստիպել գրել և շնորհակալություն հայտնել, ու ոչ էլ այս տարի ավարտում եմ, մի տարի էլ ունեմ, բայց ասելու բան էլ ավելի շատ ունեմ։ Ինչքան կուզեք ասեք` դպրոցները լավը չեն, ես իմ դպրոցը շատ սիրում եմ։ Սիրում եմ պատերը, սիրում եմ մուտքը, սիրում եմ դասարաններն ու անգամ խարխուլ գույքի մնացորդները, որոնց հեղինակը մենք ենք։ Երևի ներսի մարդիկ են մեղավորը էս սիրո։

Եկեք ձեզ պատմեմ ինչից սկսվեց իմ սերը, ու ինչ կա առհասարակ իմ դպրոցում, որ այսօր այսպես գովաբանում եմ։ Մեր դպրոցում սովորել են հայրիկիս տարեկիցներից սկսած հազարավոր մարդիկ։ Իմ դպրոցը  առաջին հայացքից չունի յուրահատկություններ. նույն սովորական դպրոցն է, ինչ հանրապետության մնացած դպրոցները։ Այնտեղ մեծ, շա՜տ մեծ հոգի ու նվիրում կա, տասնյակ ուսուցիչների ու հազարավոր աշակերտների։ Շատ աշակերտներ, 11 տարի սովորելով ու մեծանալով միայն 12-րդ դասարանում են ջերմությամբ լցվում ու փորձում դպրոցին մի ժառանգություն թողնել  միջոցառման կամ մի լավ արարքի տեսքով։ Օրինակ, ռուսերենիս ուսուցչուհին պատմում է, թե այդքան իր գլխին պատմություններ բերելուց հետո, ոնց է իր դասարաններից մեկը իրեն ցտեսություն մաղթել ՝ իր տան պատուհանի տակ վարդի թերթեր փռելով ու գեղեցիկ երգերով։ Մեր ուսուցիչներից շատերը մեզ համար սոսկ ուսուցանողներ չեն, նրանք ուղղակի առարկաներ չէ, որ դասավանդում են:, այլ սովորեցնում են, թե ինչքան կարևոր է ճիշտ պահին ճիշտ տեղում լինել, կարողանում են լսել մեր խնդիրներն ու ճիշտ լուծումներ տալ և միշտ ավելացնում են` կընդունեք թե ոչ, կամքը ձերն է։ Ամեն անգամ, երբ դժգոհում ենք դպրոցից, եկեք մի պահ մտածենք և հիշենք, թե ով էինք մենք, երբ մտանք դպրոց և թե ով ենք մենք, երբ դուրս ենք գալիս։ Ու էական չէ` լավ ենք սովորել, թե` չէ, սիրված ենք եղել, թե` չէ, կարևորը դպրոցը մեզ  սովորեցրել է գիտակցել, զգալ, հասկանալ, արտահայտվել։ Ինչքան էլ մեզ լավ դաստիարակեն տանը, դպրոցի սովորեցրած զսպվածությանը չի փոխարինի։ Դպրոցը երրորդ քարն է մեր կյանքի, որից կախված են մնացած 100-ը։ Դպրոցիս այս մեծ սիրո մասնիկ է կազմում միշտ ցուրտ գրադարանը, որի սովետական գրքերից ես կարևոր արժեքներ եմ քաղել, բայց ավելի շատ այդ ցուրտ սենյակում գրքերի աշխարհ մեզ ուղեկցող գրադարանավարուհուց: գրադարանավարուհու օրինակով էլ ավելի կարևոր բաներ եմ սովորել։ Գիտեք, մեր դպրոցի կոլեկտիվն ինչ բազմազան է՝ սրտի կարդիոգրամայի պես։ Դե, կարդիոգրաման ինչպիսին է լինում ՝ վերև, ներքև կամ միջին։ Կան ուսուցիչներ, որոնց գերնպատակը աշակերտների մեջ կայծ վառելն է, ոգևորելն ու ավելի ինքնավստահ դարձնելն է, և կան հակառակները։ Չեմ թաքցնի, երիտասարդ ուսուցիչներին ավելի շատ եմ համակրում, որովհետև նմանեցնում եմ նորի, նոր շունչ բերողների հետ, ու մի տեսակ բոլորն էնքան լավն են: Մեծերն էլ իրենց տեղն ունեն ՝միշտ փորձառու ու կյանքով հաստատված խորհուրդներով, հարյուրավոր իմ պես երեխաների ձեռքից ճերմակած, բայց և գեղեցկությունը կնճիռների տակ չկորցրած իրենց մաքրամաքուր ու խորաթափանց աչքերով։

Հա, իմ դպրոցի տված գիտելիքներով չեմ ընդունվի համալսարան, որովհետև այդքանը վերցնելու կամք չեմ ունեցել, բայց երբ պարապելուց ու համալսարան ընդունվելուց հետո հետ  նայելու լինեմ, ամեն գրպանումս մի լավ խորհուրդ կունենամ դպրոցից պահած ՝ սիրո, ընտրության, սովորելու, կյանքի, քաղաքակրթության, երազանքների մասին։ Մեր դպրոցն այդ ամեն ինչից մի քիչ մի քիչ տվել է ինձ, կամ ուղղակի ես կարողացել եմ միայն այդքանը վերցնել։

Իմ դպրոցն իդեալական չէ, միգուցե շատ բաներ էլ թերի են, բայց էական չէ, ես անգամ այդ թերություններն եմ սիրում՝ առանց դրանց չէի իմանա ՝ որն է իդեալականը…

mariam tonoyan

Գերմաներենի գաղտնիքները

-Ինչի՞դ է պետք գերմաներենը:

-Հո դու ֆաշիստ չե՞ս, որ գերմաներեն ես սովորում:

-Անգլերեն սովորի, գերմաներենը պետք չի գա:

-Զարմանում եմ՝ ո՞նց ես էդ կոշտ ու կոպիտ լեզուն սիրում:

-Գերմաներենի թարգմանիչ Քյավառում ո՞նց ես աշխատելու…

…Արդեն 6 տարուց ավելի է, ինչ զայրանում եմ նման արտահայտություններ լսելիս, երբ ծանոթներս խոսում են իմ՝ գերմաներեն սովորելու մասին: Գիտեմ, որ ինչքան էլ հակառակը պնդեմ կամ բացատրեմ գերմաներենի առավելությունները, միևնույն է, նրանք իրենց կարծիքին են մնալու՝ ինձ գերմաներենի անհույս սիրահար համարելով: Գերմաներենը նման է հայերենին՝ հարուստ է բառապաշարով, հպարտ՝ հնչողությամբ, բարդ՝ քերականությամբ, զարմանահրաշ՝ իր հանելուկային էությամբ: Ինչպես ասել է Ռիչարդ Պորսոնը՝ կյանքը չափազանց կարճ է գերմաներեն սովորելու համար: Ոչ մի անգամ չեմ երկմտել մասնագիտության ընտրության հարցում, որովհետև միշտ ցանկացել եմ ունենալ այնպիսի մասնագիտություն, որին երբեք հարյուր տոկոսով չեմ տիրապետի, միշտ կատարելագործվելու և առաջընթաց գրանցելու հնարավորություն կունենամ: 12-րդ դասարանի շեմին արդեն որոշված է՝ գերմաներենի թարգմանչուհի և վերջակետ:

Ինչո՞ւ սովորել գերմաներեն: Գերմաներենը ամենաբարդ քերականություն ունեցող եվրոպական լեզուների թվին է պատկանում, որը մայրենի լեզու է 105 միլիոնից ավելի մարդկանց համար, իսկ ևս 8 միլիոն մարդ տիրապետում է գերմաներենին՝ որպես օտար լեզու: Գերմաներենի գաղտնիքներն ու առավելությունները շատ են: Այս լեզվի յուրահատկություններից մեկը այն է, որ գերմաներենում կան բայեր, որոնք խոնարհելիս կիսվում են և դրվում նախադասության ամենավերջում: Պետք է լսել նախադասությունն ամբողջությամբ, որպեսզի հասկանաս, թե ինչի մասին է խոսքը: Այսպիսով՝ գերմաներենը սովորեցնում է հարգել դիմացինին, չընդհատել, երբ զրուցակիցդ դեռ չի ավարտել իր միտքը:

Գերմաներենը հայտնի է իր երկարաշունչ բառերով և բառակազմական անկանխատեսելի լուծումերով: Ընդհանուր առմամբ այն շատ երկար բառեր ունի: Ինչպես ժամանակին ենթադրել է գերմանացի փիլիսոփա Արթուր Շոպենհաուերը՝ դա նրա համար է, որ զրույցի ընթացքում մարդը մտորելու համար մի քիչ ժամանակ շահի: Գերմաներեն ամենաերկար բառը կազմված է 63 տառից, որը կառուցվել է մի քանի բառերի միացումով: Այն օրենքի անվանում է. Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz (Տավարի մսի մակնշման վերահսկողության պարտականությունների փոխանցման մասին)։ Մի փորձեք արտասանել այն, քանի որ դժվար թե երբևէ ձեզ պետք գա:

Սա դեռ չնչին փաստեր են գերմաներենի հսկայական ունեցվածքից: Էլի՞ զարմացնեմ ձեզ իմ տարօրինակ գերմաներենով, ուրեմն շարունակեք կարդալ:

Ohrwurm- բառացի թարգմանվում է «ականջմտուկ» (միջատ), բայց այն ունի նաև այլ գործածություն: Այսպես են ասում այն երգին, երաժշտությանը, որը ինչ-որ տեղ լսել եք ու չեք կարողանում մոռանալ, երգում եք ամբողջ օրվա ընթացքում՝ անկախ ձեր կամքից:

Գերմաներեն չիմացողները հաստատ լսած կլինեն «շվայն» (խոզ) բառի մասին, որովհետև այս բառն իրականում ավելին է գերմանացիների համար, քան պարզապես խոզ: Խոզի հետ կապված օրինակները շատ են, ահա դրանցից մեկը. հաջողակ, երջանիկ մարդկանց մատնանշելու համար գերմանացիները նման արտահայտություն ունեն «Du hast Schwein!», որը նշանակում է «Դու խոզ ունես»: Նման հետաքրքիր ակնարկ-արտահայտություններից մեկն էլ «Das ist nicht dein Bier!»-ն է (սա քո գարեջուրը չէ), որը գարեջրասեր գերմանացիներն օգտագործում են, երբ ուզում են դիմացինին հասկացնել, որ դա իր գործը չի:

Drachenfutter- այս բառը բառացի թարգմանվում է «վիշապի կեր»։ Այսպես գերմանացիներն անվանում են այն նվերը, որը մեղավոր ամուսինը տալիս է կնոջը՝ նրա սիրտը շահելու, հաշտվելու համար։

Waldeinsamkeit (անտառային մենություն)- մելանխոլիկ, ռոմանտիկ տրամադրությամբ անտառում մենակ մնալու ցանկություն։

Sandkastenfreund- Բառացի նշանակում է ավազի ընկեր։ Ընկեր, ում հետ ավազներով ես խաղացել, դղյակներ պատրաստել։ Այսպես ասում են մանկության ընկերոջը։

Fremdschämen (ամոթ օտարից)- Եթե երբևէ ամաչել եք ձեզ անծանոթ մարդուց, նրա ներկայությունից, ապա այս բառով կարող եք նկարագրել այդ զգացողությունը։

Handschuh (ձեռքի կոշիկ) – տրամաբանական է։ Ոտքերին՝ կոշիկներ, ձեռքերին՝ ձեռքի կոշիկներ՝ ձեռնոցներ։

Glühbirne- Ո՞վ կերևակայեր, որ բառացի «լուսավորող տանձ» թարգմանվող այս բառը նշանակում է էլեկտրական լամպ։

Gesichtbremse (Արգելակում դեմքով) – Այս բառով գերմանացիները նկարագրում են նրանց, որոնց համարում են տգեղ՝ ասես դեմքով են արգելակել և այդպիսին են դարձել:

Geisterfahrer (Ուրվական-վարորդ) – Տրամաբանե՞նք: Ուրվական-վարորդները սխալ երթուղով վարող մարդիկ են, ովքեր հաճախ վթարների պատճառ են դառնում՝ երթևեկության կանոնները չպահպանելով:

Kabelsalat (Մետաղալարերի աղցան)- Աղցա՞ն: Այո, աղցանի նման խառնված, խճճված մետաղալարերի կույտ: Ա՜յ թե երևակայել գիտեն գերմանացիները:

Schildkröte- Կրիան գերմաներենում բավականին ռազմատենչ է հնչում: Բառացիորեն՝ դոդոշ վահանով:

Tote Hose (Մեռած շալվարներ)- Որքան էլ տարօրինակ հնչի, սա նշանակում է ձանձրույթ, մի իրավիճակ, երբ ոչ մի հետաքրքիր ու նոր բան տեղի չի ունենում:

Zahnfleisch (Ատամի միս)- Արդեն գուշակեցի՞ք, որ խոսքը լնդերի մասին է:

Scheinwerfer – «Լույս նետիչներ», ահա թե ինչ պարտականություն են կատարում լապտերները գերմաներենում:

Drahtesel-Գերմանացիները հաճախ հեծանիվին այսպես են անվանում՝ «մետաղալարերից պատրաստված էշ»։

Warteschlange (Սպասող օձ)- Գերմաներենում հերթը նմանեցնում են սպասող օձի:

Glühwürmchen (Լուսարձակող ճիճուներ)- Այո, խոսքը լուսատտիկների մասին է:

Bausünde- Այս բառը նշանակում է «շինարարական մեղք»։ Գերմանացիները հաճախ այն օգտագործում են նկարագրելու համար տգեղ շինարարական լուծումներ ստացած շենքերը, որոնք չեն սազում շրջապատի մնացած շենքերի հետ:

Feierabend- Բառացի նշանակում է «տոնական երեկո»։ Կարելի է կարծել, որ սա խնջույքների երեկոներին է վերաբերում, երբ երեկոյան հավաքվում են ինչ-որ տեղ, նշում են առիթը, բայց… Ոչ: Սա նույնիսկ շաբաթ-կիրակի օրերի հանգիստ երեկոներին չի վերաբերում: Պարզվում է՝ ամենօրյա աշխատանքային օրվա ավարտը Գերմանիայում որպես տոն են ընդունում: Ինչո՞ւ ոչ, ծանրաբեռնված աշխատանքային օրվանից հետո տանը հանգստանալը կարելի է նաև տոն համարել:

Treppenwitz (Աստիճանային կատակ)- Այս տերմինը ժամանակին նշանակում էր դժվարությամբ ինչ-որ խելացի մտքի հանգել: Այժմ այն ունի ավելի շատ ծաղրական գործածություն՝ մարդու ծիծաղելի, անմիտ պահվածքը նկարագրելու համար:

Fingerspitzengefühl (մատների ծայրերի զգացողություն)- Այո, կարող եք զարմանալ, որովհետև այս բառը թարգմանվում է ոչ թե «շոշափելիք», այլ՝ «հոտառություն»:

Kuddelmuddel- Նույնիսկ բառի արտասանությունն է հուշում, որ այն նշանակում է «քաոս»:

Zungenbrecher (Լեզուկոտրուկ)- Դիպուկ բառ են հնարել շուտասելուկի համար:

Kummerspeck – Kummer` վիշտ + speck՝ բեկոն = ավելորդ քաշ՝ սթրեսի պատճառով առաջացած:

Fernweh-Գերմաներենն ունի նման հետաքրքիր բառ, որը նշանակում է «հեռավորության կարոտ»: Երբ օտար, հեռու երկրներ գնալու ցանկությունն այնքան մեծ է լինում, երբ կարոտում ես նախկինում ապրած այդ հեռավորությունը: Մի խոսքով՝ զբոսաշրջության ծարավ: Շատ եմ ափսոսում, որ գերմաներենում չեմ հանդիպել «սիրած լեզվով խոսելու ծարավ» իմաստ ունեցող բառի: Ափսոսում եմ, որովհետև երբեմն ինքս էլ գերմաներեն նոր բառեր սովորելիս զգում եմ այդ ծարավը իմ փոքրիկ, հայախոս քաղաքում, ուր գերմաներենով հետաքրքրվողների քանակն այնքա՜ն քիչ է:

Մտքի և արվեստի հատման կետում

Միտքը, ինչպես և արվեստը, այսբերգի է նման։ Այս երկուսի տիտանական աշխատանքի մեծ մասն աննկատ է, միայն արդյունքն է մեր աչքերին ու գիտակցությանը հասանելի։ Մինչ գլուխգործոցը կյանքի կկոչվի, արվեստագետի ուղեղում միտքն աներևակայելի արագությամբ որոշումներ է կայացնում, հաշվարկում, կշռադատում ու հղկում  է յուրաքանչյուր մանրուք։

Ֆրանսիացի հանրահայտ քանդակագործ Օգյուստ Ռոդենը իր «Մտածողը» կերտելիս հանգել է այն գաղափարին, որ միտքը ծանր տառապանքների մեջ է ծնվում և այն հսկայական ջանքերով է տրվում մարդուն։ Մտածել, նշանակում է տառապել։ Նշանակում է հարցնել ինքն իրեն՝ ո՞վ եմ ես, ոտեղի՞ց եմ եկել, ու՞ր եմ գնում։ Իսկ արվեստը կոչված է այդ հարցադրումներին շոշափելի լուծումներ գտնել։

Միտքը, ահա գլխավորը՝ աշխարհում կատարվող լավագույն և վատագույն երևույթների ակունքը։ Այդ միտքն է ծնում արվեստներ և արվեստներն են հասունացնում նոր մտքեր։

Ռոդենյան «Մտածողը», որ անուղղակիորեն ցույց է տալիս արվեստի և մտքի փոխկապակցվածությունը, ստիպում է ինձ նկատել մեր շուրջը գտնվող այն մտածողներին, ովքեր իրենց գաղափարները շոշափելի են դարձնում։

Ո՞վ եմ ես, որտեղի՞ց եմ եկել, ու՞ր եմ գնում․ հենց այս հարցերի պատասխաններն էր որոնում Ստասը (Ստանիսլավ Առաքելյան), երբ ծանոթացանք, ու համաձայնեցի օգնել նրան սովորել իր լեզուն՝ հայերենը։ Հայրը հայ է, ինքն էլ ծնվել, մեծացել է Ռուսաստանում և կես տարի է, ինչ որոշել է հայերեն սովորել։ Միանգամից գրախանութ է գնացել, գնել ինքնուսույց և գործի անցել։

-Նախկինում երբեք չէի մտածել հայերեն սովորելու մասին,-ասում է նա,- բայց երբ մի օր տեսա, թե ինչպես են թաթար ընկերներս զրուցում իրենց լեզվով, միանգամից ուզեցի հայերեն սովորել։ Մեկ-երկու շաբաթ սովորելուց հետո հասկացա, որ մինչև ականջներս սիրահարվել եմ հայերենին։

Իր աշխատասիրության ու համառության շնորհիվ, Ստասին հաջողվում է օրական մոտավորապես 20 նոր բառ փախցնել ինձնից, նոր մեթոդներով թարգմանություններ անել, ընթեռնելի հայերենով գրել ու նույնիսկ խոսել՝ դարձվածքներ օգտագործելով։ Որոշել է՝ երբ ազատ հայերեն խոսի, կիրագործի իր երազանքն ու Հայաստան կգա։

Բացի այն, որ նա ինձ զարմացնում էր իր հայկական դաստիարակությամբ ու մտածելակերպով, վերջերս զարմացրեց նաև իր նկարչական հմտություններով։

Նկարչության հարցում ևս ինքնուս է։ Նկարում է միայն այն դեպքում, երբ մենակ է սենյակում, տրամադրված է ու շատ է ուզում ստանալ գոհացնող արդյունք։

-Վաղ տարիքում ես շատ էի սիրում ծառեր, կենդանիներ նկարել։ Առհասարակ նկարում էի այն, ինչ տեսնում էի շուրջս։ Համալսարան ընդունվելուց հետո սկսեցի նաև դիմանկարներ նկարել,-պատմում է նա,-Ընդհանուր պրոցեսը շատ համբերություն է պահանջում։ Նորմալ արդյունքի հասնելու համար ինձ երեք օր է հարկավոր, բայց ինչ էլ որ նկարելու լինեմ, հարյուր տոկոսով վստահ եմ լինում, որ կստացվի։ Եթե նույնիսկ բնականին նման չի ստացվում, միևնույն է, երբեք կիսատ չեմ թողում այն։

IMG_20190814_223635_105

20-ամյա տաղանդավոր այս երիտասարդի աշխատանքները տարբերվում են ուրիշների նկարներից նրանով, որ նա միշտ նկարում է գրիչով։

-Տարիներ առաջ նկարում էի ներկերով, բայց դա ինձ այդքան էլ հոգեհարազատ չէր։ Ինձ միշտ թվում է, որ մատիտով նկարված նկարները ժամանակավոր են, քանի որ որոշ ժամանակ հետո կարող են խունանալ, ջնջվել։ Գրիչն այս հարցում ապահով է, մշտական։

Ստասի համար նկարչությունը ոչ միայն սիրած զբաղմունք է, այլև մտքերն ու հոգեվիճակն արտահայտելու յուրօրինակ միջոց։ Նա վստահ է, որ համբերատար աշխատանքը նպատակասլացության ուսուցիչն է, քանի որ, ինչպես ասել է Բերտոլտ Բրեխտը, առանց մեծ նպատակների դարաշրջանները չունեն և մեծ արվեստ։

Syuzanna Kharatyan Vahan

Այն, ինչ ուրիշ էր

Ի՞նչ ենք անում մեծանալով․ հիմա կմտածեք` հասունանում, փոխում ենք մտածելակերպը, հասնում նպատակներին, ու չգիտեմ ինչեր։ Հա, չեք սխալվում, բայց մեծանալով մենք կարոտում ենք մանկությունը։ Փոքր ժամանակ նախանձով էի նայում երեխաների, ովքեր մեծանում են քաղաքներում։ Մի բան փոխվեց, չեմ ասի` ինչ։

Հիմա ուրախ եմ, որ ապրել եմ գյուղում, ունեցել պարզ ու մաքուր մանկություն։ Որ միշտ վերադառնալու ու խաղաղվելու տեղ կա։ Այն, ինչ ձեռք եմ բերել գյուղում, մնում է այստեղ, բայց հիշողությունները միշտ ինձ հետ են, ու ամեն տեղ քաշ եմ տալիս, կարոտում։

Քայլում էի փողոցով ու տեսա դատարկ այն բակը, այն տեղերը, որտեղ խաղում էինք ամեն օր։ Երբեք չեմ սիրել «արդեն ուշ է»  արտահայտությունը, որ տուն էր կանչում։

Կարոտում եմ բոլորին, ում հետ խաղում էինք մեր «խմբով», ու բոլոր տեղերում էլ կան այդ խմբերը, որոնք անփոփոխ են։  Կարոտում եմ ամեն ամառ  բարեկամի տուն եկած երեխաներին, ովքեր  միանում էին մեզ, դառնում մեր նոր ընկերները։  Կարոտում եմ այն օրերը, երբ տներից ուտելու մի բան էինք վերցնում  ու գնում գետի մոտ։ Կարոտում եմ այն մեկին, որ միշտ խարդախություն էր անում։ Ասեմ, որ այստեղ միայն ամառը չի, որ հետաքրքիր էր, բա ձմե՞ռը։ Գիտե՞ք ինչքան առատ էր ձյունը, ու թե ինչքան աշխուժություն կար: Տանը ոչ մի երեխա չէիր գտնի. բոլորս սահնակ էինք քշում փողոցում, դպրոցի բակում ու սարերում։

Այդ նույն ընկերների հետ մենք դպրոց գնացինք, շարունակվեց կյանքի մեկ այլ փուլ, չգիտակցելով, որ գալու է մի ժամանակ, որ այդ նույն ընկերները էլ չեն լինելու, այդ մարդկանցից շատերին մենք չենք հիշելու, որ կրելու ենք ինչ-որ դիմակ ու փոխվելու հավերժ։ Մինչդեռ այն ժամանակ դերեր էինք վերցնում միայն խաղի համար։ Մեր առաջին ընկերները արդեն երկրորդական մարդիկ են, մենք էլ՝ նրանց համար։  Փոխվել է նույնիսկ գյուղի ձմեռը, առաջվա նման ձյունառատ ու աշխույժ չի։

Զարմանալու ոչինչ չկա, փոխվում են ընկերները, փոխվում ենք մենք, երբեմն ձգտում մենակության, մտերմանում նրա հետ,՝ ում տանել չէինք կարողանում, հեռանում նրանից, ում խոստացել էինք մշտական ընկերություն։ Այս պարադոքսալությունը պատահական չի լինում, ու պատահական ոչ ոք մեր կյանքում չի լինում։

Եվ այդ կարոտը, որ միշտ մեզ հետ է։