Զավեն Աբրահամյանի բոլոր հրապարակումները

Անհետացող Երևան

Լուսանկարը` Զավեն Աբրահամյանի

Լուսանկարը` Զավեն Աբրահամյանի

Հին Երևանի շենքերը՝ չի խնայել ոչ ժամանակը և ոչ էլ մարդիկ: Երևանում պահպանված հին շենք-շինությունների ամենամեծ կուտակումներն են՝ Հանրապետության փողոցը, Գլխավոր պողոտան (Արամի և Բուզանդի փողոցների պուրակը) և Աբովյան փողոցը:

Այս անգամ որոշեցի քայլել Արամի և Բուզանդի փողոցներով և մեկ անգամ ևս զգալ Հին Երևանը: Ամբողջ աշխարհում ընդունված է պահպանել հին շինությունները, հպարտությամբ ցուցադրել դրանք: Օրինակ, Թբիլիսիում պահպանվում են հին շենքերը, փողոցները, իսկ նոր երկնաքերերը, հյուրանոցները, առևտրի կենտրոնները կառուցվում են քաղաքի արվարձաններում, իսկ մեզ մոտ դրանք քանդվել են, քանդվում են, վերածվում աղբանոցների:

Մարդիկ մտածել են միայն սեփական եկամտի մասին՝ ոչնչացրել են մշակույթային հուշարձանները, որոնց տարիքը գերազանցում էր 150 տարին,  ոչնչացրել են քաղաքի պատմական կենտրոնը:

Լուսանկարը` Զավեն Աբրահամյանի

Լուսանկարը` Զավեն Աբրահամյանի

Ժամանակին քայլել են այդ փողոցներում, հիացել նեղլիկ, սրբատաշ սև տուֆից և բազալտից կառուցված երկհարկ և միահարկ շենքերով, որոնք Երևանին հին շունչ ու ոգի էին հաղորդում

Լուսանկարը` Զավեն Աբրահամյանի

Լուսանկարը` Զավեն Աբրահամյանի

Ոչնչացնելով այդ շենքերը, մենք ջնջում ենք Երևանի պատմությունը: Ամեն ինչ գեղեցիկ է հնի ու նորի ճիշտ համատեղմամբ: Այս դեպքում  քանդելով հինը՝ նորը կառուցելու նպատակով, կարծում եմ ճիշտ մոտեցում չէր:

Պետք չէր քանդել Հին Երևանը:

zaven abrahamyan

Իմ 2018-ը

Ավարտին է մոտենում 2018 թվականը: Անցնում է ևս մեկ տարի, և գրեթե բոլորը անհամբեր սպասում են հաջորդ տարվան: Մի քանի օր է, ինչ ամփոփում են այս տարին, ծանրութեթև անում և փորձում հասկանալ՝ ստացված տարի՞ էր, թե՞ ոչ:

Դեռ տարվա սկզբից նպատակ էի դրել ճանապարհորդել Հայաստանով և բացահայտել հայրենիքս: Ճանապարհորդություններս սկսեցի մարտ ամսին, երբ ուղևորվեցի դեպի Տավուշի մարզ: Շատ-շատ հիացած էի այնտեղի բնությամբ՝ անտառներով, լեռներով և այլն:

Ապրիլ-մայիս ամիսներին մասնակից դարձա «Թավշյա հեղափոխությանը»: Ոմանց մեջ հարց կառաջանա, թե ինչու եմ հեղափոխությունը գրել չակերտներում, հիմա չեմ ուզում ասել (դա մի ուրիշ թեմա է, և դրան մի օր կանդրադառամ): Իսկ հունիս-հուլիս ամիսներին ես արդեն Արարատի մարզում էի: Մի կերպ շոգին դիմանալով՝ վայելում էի տեղի բանջարեղենն ու քաղցրահամ մրգերը և հիանում արևածագերով և մայրամուտներով:

Եվ ի վերջո, իմ Հայաստանով ճանապարհորդելու ամենահիշարժան մասը՝ դեպի Զանգեզուր ուղևորությունս: Առաջին իսկ օրվանից սիրեցի Սյունիքը, սիրեցի տեղի անկրկնելի և հոյակապ բնությունը, բարի և ընկերասեր մարդկանց: Այնտեղ անցկացրածս օգոստոսյան մի շաբաթը դարձավ կյանքիս ամենաանմոռանալի և ամենաերջանիկ ժամանակահատվածը: Ճիշտ է դա իմ 10-րդ հոբելյանական ուղևորությունն էր, բայց ես գալիք 2019-ից ակնկալում եմ վերադարձ Սյունիք` Զանգեզուրը բացահայտելու:

Անմոռանալի դարձավ նաև նոյեմբերյան Էկո-ճամբարը Աղվերանում: Ճամբարում անցկացրածս երեք օրերի ընթացքում ձեռք բերեցի բազում լավ ընկերներ: Ծանոթացա և ընկերացա մի մարդու հետ, ում հետ ո99 տոկոսուվ նման ենք: Նման ենք մտածելակերպով, պատկերացումներով, հետաքրքրություններով, և ինչպես նա է սիրում ասել` երկուսս էլ տարօրինակ ենք և աննորմալ: Եվ այդ մարդը գյումրեցի Էմի Մուրադյանն է:

Բայց  այնպես չէ, որ ամեն ինչ այս տարի լավ էր: Տեղի են ունեցել, և վատ, և անհաջող, և տհաճ ու անհիշարժան դեպքեր և իրադարձություններ: Սակայն ես չեմ ուզում խոսել դրանց մասին, չէ որ ամեն վատ բանից պետք է դասեր քաղել, թողնել հին տարում ու մոռանալ…

Ուզում եմ շնորհավորել բոլորիս գալիք 2019 թվականը և  ավարտել հետևյալ մաղթանքով: Կյանքում լինում են շատ վատ բաներ, և Նոր տարին դրա համար է, որպեսզի մենք կարողանանք դրանք մոռանալ և ազատվել դրանց բեռից՝ նայելով միայն ու միայն դեպի առաջ, դեպի ապագա: Չէ որ միայն մենք ենք գրում մեր ճակատագիրը:

zaven abrahamyan

Քուչակի բարբառը

Քուչակում այժմ բարբառով խոսում է միայն բնակչության փոքր մասը, այն էլ՝ ոչ միշտ։ Հիմնականում խոսում են «սովորական» հայերենով։ Երկար ժամանակ է՝ անընդհատ ուշադրությամբ լսում եմ գյուղացիների խոսակցությունները՝ փորձելով մի քանի բառ գտնել Քուչակի բարբառից։ Ամենահաճախ օգտագործվողը «մկա»-ն է, որը նշանակում է՝ «հիմա»։ Հաճախ լսում եմ․ «Քեզ եմ սպասում, արի մկա գնանք» կամ, օրինակ․ «Էս վի՞ աֆտոն ա», ինչը կարելի է թարգմանել․ «Սա ո՞ւմ մեքենան է»։ Կենցաղային խոսակցություններում հաճախ լսում եմ «թոնդիր» կամ «թունդիր», ինչը նշանակում է՝ թոնիր։

-Մաման որդե՞ ա։

-Հացատունը թոնդիրի մոտ հաց ա թխում։

«Որտեղ» բառին ասում են նաև «հուրդե»։

Ինադու- դիտմամբ

Փեդ- փայտ

Թինգնել- հենվել, թիկնել

Քելալ- քայլել

Փայնել- աղտոտել

Վեկալել- վերցնել

Կդրել- կտրել

Նաև մեծ ազդեցություն ունի մեր լեզվի վրա ռուսերենը։ Ամեն «խոպանչի» վերադառնալով իր հետ բերում է նոր բառեր։ Բայց կան նաև հնուց պահպանված բառեր։

Ցան- աթար

Տիլ, տլոտ- ցեխ, ցեխոտ

Հախպուր- աղբյուր

Զիբիլ-աղբ

Օխչար կամ օչխար- ոչխար

Կդե- փոքր էգ ոչխար

Մոզի- էգ հորթ

Այսքանով ավարտեմ, որովհետև՝ մկա տեղ պտի էթամ, շադ վռազն եմ։

Քուչակ

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Ես ապրում են մի գյուղում, որի անունը Քուչակ է: Մի քիչ խոսեմ գյուղիս մասին: Գյուղը հիմնադրել են 1839թ. գաղթական արևմտահայերը: Գյուղի առաջին տները կառուցվել են Լույս Աղբյուրի շուրջը: Այդ աղբյուրը գյուղի պարծանքն է, քանի որ այդ աղբյուրի  շրջակայքում է գտնվել պատմական Ճերմակ վանքը:

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Գյուղի առաջին անունը եղել է Ճերմակ վանք: Դեռ մինչև հիմա Լույս Աղբյուրի շրջակայքում պահպանվել է գյուղի հին գերեզմանոցը: Արդեն երեք դար է, ինչ Ճերմակ վանքը չկա: Բայց գյուղացիները գիտեն վանքի մոտավոր տեղը, պահպանվել են խաչքարեր և փորագրություններ քարերի վրա:

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Տարիներ հետո գյուղը կվերանվանեն Ալի Քուչակ՝ ի պատիվ Նահապետ Քուչակի, իսկ աղբյուրի վրա կկառուցեն մատուռ, որը կստանա Լույս Աղբյուրի մատուռ անունը: 1901թ. գյուղում կառուցվում է Ս.Մարիամ Աստվածածին բազիլիկ եկեղեցն: Բայց ցավոք, այն երկար չգործեց, Հայաստան ներխուժեցին բոլշևիկները, իրենց հետ բերելով աթեիզմը: Եկեղեցին դարձավ ցորենի պահեստ: Բայց այն վերաօծվեց 1998թ.:

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Գյուղի հյուսիսում գտնվում է ևս մեկ մատուռ՝ Թուխ Մանուկ անունով: Ոչ ոք ճշգրիտ չգիտի մատուռի կառուցման տարեթիվը: Թուխ մանուկ անվանումը կապված է թուխ մազերով մի երեխայի հետ, որը ձմռանը փախել է տանից: Գյուղի արևելքում և արևմուտքում գտնվում են երկու մեծ հարթավայրեր՝ «Յայլի դուրան» և «Զրնգան աղբյուր» դաշտերը:

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Լուսանկարը՝ Զավեն Աբրահամյանի

Լույս աղբյուրի վերևում 1983թ.կանգնեցվել է հուշարձան զինվորին՝ նվիրված հայրենական պատերազմում զոհվածների հիշատակին: Արձանի ներքևի մասում փորագրված են զոհված քուչակցիների անունները: Այդ անունների մեջ երեքը պապիկիս քեռիների անուններն են: Ես հպարտ կարող եմ ասել, որ ես արևմտահայական արմատներ ունեմ, թեև ապրում եմ Արևելյան Հայաստանում: Ինձ համար չկա աշխարհում ավելի հարազատ անկյուն, քան իմ գյուղը՝ Քուչակը:

zaven abrahamyan

Տանը մենակ

Մի կիրակնօրյա առավոտ աչքերս բացեցի մորս ձայնից. 

-Բալե՛ս, ինձ շտապ կանչել են հիվանդանոց, ուշ կգամ։ Բորշը և կոտլետները գազօջախի վրա են, մի բան կուտես, սոված չմնա՛ս։ Ես գնացի, արդեն ուշանում եմ։

Քիչ անց ես վեր կացա, լվացվեցի, բայց չնախաճաշեցի։ Չեմ սիրում ջեմով ռուլետ, իմ փոխարեն դա կերավ իմ հավատարիմ շունը։ Հետո գնացի մեր հարևանի խանութը։ Մտնելով ներս՝ ասացի։

-Լորա՛ մորքուր, ինձ «կոկա-կոլա» և չիփս տուր։

-Ա՛յ Զավեն ջան, դեռ երեկ մայրդ բողոքում էր, որ ստամոքսդ խանգարված է, գնա՛, ոչ մի «կոլա»։

Երկար համոզելուց հետո ես վերցրի այն, ինչը ուզում էի։ Վերադարձա տուն, չգիտեի՝ ինչ անել։ Անգործությունից կոտրեցի մի ծաղկաման։ Հետո մտածեցի. «Մաման հոգնած կլինի, մի բան պատրաստեմ նրա համար, բայց ի՞նչ… Հա, մտածեցի, տորթ»։ Ինտերնետում կարդացի մի բաղադրատոմս և սկսեցի գործը։ Մի կերպ ստացվեց։ Տորթը դրեցի գազօջախի մեջ և գնացի հանգստանալու, դուրս եկա բակ։ Մի քիչ խաղալուց հետո հիշեցի տորթի մասին, բայց արդեն ուշ էր։ Այն դարձել էր սև գույնի, իսկ տանը կանգնած էր սև ծխի ամպ։ Արագ տորթը գցեցի աղբամանը և բացեցի պատուհանը։ Եվ ի՞նչ. իմ կատուն կայծակնային արագությամբ փախավ։ Դուրս եկա, սկսեցի փնտրել նրան։ Մեկ ժամից գտա կատվիս և տուն բերեցի։ Մտածեցի՝ լողացնեմ, բայց կատուն, ջուրը տեսնելով, նույն կայծակնային արագությամբ անհետացավ։ Նա թաքնվել էր պահարանի հետևում։ Փորձեցի բռնել, բայց նա վազեց և ցատկեց սեղանի, ապա՝ գազoջախի վրա՝ հրելով ճաշի կաթսան։ Այն ընկավ, և ամբողջ ապուրը թափվեց հատակին։

Երեկոյան վերադարձավ մայրս և ասաց ընդամենը մեկ նախադասություն.

-Քեզ տանը մենակ թողնելը հանցագործություն է։

Ովքեր են մեր նոր թղթակիցները

milana gevorgyanԵս Միլանան եմ` հասարակ մի աղջիկ, ով ապրում է իր ստեղծած աշխարհում: Ես սիրում եմ իմ աշխարհը: Սիրում եմ մարդկանց, սիրում եմ կյանքը, ամեն բան սիրում եմ: Արմատներով մաքրամաքուր արցախցի եմ ու հպարտ եմ դրանով: Թեև ես երբեք չեմ եղել Արցախում, բայց այն ինձ համար հարազատ տուն է: Չեմ հարգում կեղծավոր մարդկանց ու իրենց բոլորից վեր դասողներին: Ինքս անկեղծ մարդ եմ ու համոզված եմ` ինչպես ես լինեմ դիմացինիս հետ, նույնը նրանից ստանալու եմ: Չեմ բողոքում ոչ մի բանից, բացառությամբ՝ մեր իշխանություններից: Ընկերասեր եմ: Ունեմ թե՛ տղա, թե՛ աղջիկ ընկերներ: Սիրում եմ նրանց անչափ: Սիրում եմ աշխույժ կյանքը, սիրում եմ շատ աշխատել, գալ ու հոգնած, ինձանից գոհ պառկել մահճակալին, նայել աստղերին ու երազել: Ինչպես ընկերներս են ասում՝ կյանքին նայում եմ «վարդագույն ակնոցով» ու դրա համար մի օր, միգուցե, թևերս կկոտրվեն: Չեմ հավատում, որ երբևէ կարող եմ կոտրվել, որովհետև որքան լավ տրամադրվես, այնքան առաջ կարող ես գնալ, ու կյանքը հենց նրանով է կյանք, որ այստեղ թե՛ դժվարություններ կան, թե՛ ուրախ պահեր:

Չնայած նրան, որ ես ունեմ «վարդագույն ակնոց», նաև ռեալիստ եմ: Ամեն բան անելուց առաջ տասը չափում եմ, մեկ՝ կտրում: Սիրում եմ դիտել ֆիլմեր: Ամեն ֆիլմից հետո «գողանում» եմ լավ մտքերն ու պահում ինձ: Անկեղծ կլինեմ՝ ես չեմ կարողանում կարդալ պատմական գրքեր: Դրա փոխարեն դիտում եմ պատմական ֆիլմեր ու դրանցից ավելի շատ բան սովորում: Ճիշտ է, բարկանում եմ ինձ վրա, որ չեմ կարողանում կարդալ դեռևս 7-րդ դասարանում հանձնարարված «Վարդանանքը», բայց խոսք եմ տվել ինքս ինձ, որ պիտի անպայման մոտ ժամանակներս կարդալ: Սիրում եմ կարդալ ժամանակակից գրականություն, ռուսական գրականություն կամ այնպիսի գրքեր, որտեղ նկարագրվում է մարդը, հասարակ կյանքը:

Երաժշտության հարցում անունս դրել են «անճաշակ»: Ու այսպիսի անվանում եմ ստացել այն բանի համար, որ լսում եմ տարբեր ժանրերի երգեր՝ սկսած ռոքից, վերջացրած դասականով: Շատ արագաշարժ եմ, որովհետև ուզում եմ ամեն ինչ հասցնել կյանքում:

Հիմա կասեք՝ մենակ լավ բաներ է էս աղջիկը գրում իր մասին: Թերություններ նույնպես ունեմ, բայց շատ շատ եմ աշխատում դրանք շտկելու ուղղությամբ: Ես երբեք չեմ սիրում, երբ ինձ օգնում են: Ամեն բան փորձում եմ ինքս անել (բայց մի կողմից էլ համոզված եմ, որ առանց մամայի կկորչեմ): Իմ խնդիրները ոչ ոքի չեմ պատմում, ինքս եմ ուզում գլուխ հանել, ինչի համար ինձանից կարող են նեղանալ: Ունեմ մի հատկանիշ, որը և դրական է, և բացասական: Ես ներողամիտ եմ ու հիշաչար չեմ: Դրական է նրանով, որ բարությանս մի մասն է կազմում այս հատկանիշը: Իսկ բացասական՝ նրանով, որ շատ հաճախ կարող եմ ներել այն մարդկանց, ովքեր տվյալ պահին դրան արժանի չէին: Թերություններիցս մեկը այն է, որ երբեմն շարժվում եմ սրտիս թելադրանքով, ու դա շատ հաճախ խանգարում է ինձ առաջ գնալ: Բայց դա դրական հատկանիշ էլ է, չէ՞: Ինձ շրջապատող մարդիկ ասում են, որ ես նեղացկոտ եմ, բայց ես շարունակում եմ պնդել ու ինքս ինձ խաբել, որ դա այդպես չէ: Եթե անգամ այդպես է, նեղանալս երկար չի տևում:

Ապագա լրագրող եմ: Բոլորը պնդում են, որ իմ ընտրած մասնագիտությունը շատ դժվար է ու ավելի լավ է՝ փոխեմ որոշումս: Չեմ կարող հրաժարվել իմ ընտրած մասնագիտությունից, որովհետև սիրում եմ Հայաստանը ու կարող եմ օգնել իմ հայրենիքին այս մասնագիտության շնորհիվ՝ տարբեր հարցեր բարձրաձայնելով ու դրանց լուծումները փնտրելով:

Միլանա Գևորգյան, 16 տ.

***

zavenԻմ անունն է Զավեն: Ուզում եմ մի քիչ պատմել իմ մասին: Մանկուց եղել եմ չարաճճի և հետաքրքրասեր երեխա: Մինչև հիմա սիրում եմ արկածներ ունենալ: Նաև ունեմ շատ մեծ թերություն՝ շատախոսությունը: Այո, ես շատախոս եմ, բայց իմ կարծիքով դա վատ չէ: Ես կարողանում եմ ազատ արտահայտվել, արտահայտել իմ մտքերը և զգացմունքները: Չեմ կարողանում ստել: Լինում են դեպքեր, երբ ես ենթագիտակցաբար ստում եմ, բայց չեմ կարողանում թաքցնել դա: Երբ ես ստում եմ, դեմքս կարմրում է այն պատճառով, որ ամաչում եմ այդ ստից:

Մի օր տանը մենակ էի: Անգործությունից վերցրի մի ծաղկաման և սկսեցի խաղալ դրանով: Պատահական ջարդեցի այն: Շուտով մայրս աշխատանքից հոգնած եկավ տուն և հարցրեց.

-Այս ո՞վ է արել, ինչո՞ւ ես կոտրել այս ծաղկամանը:

-Ո՞վ, ե՞ս… էդ ես չեմ արել, մա՛մ,- վախեցած պատասխանեցի ես:

-Բա ո՞վ,- բարկացած շարունակեց մայրս:

-Ես չգիտեմ, չգիտեմ,- կմկմալով ասացի ես: Եվ այդ ժամանակ դեմքս կարմրեց: Մայրս դա տեսնելով ասաց:

-Ոչինչ, լավ, բալե՛ս, մի՛ կարմրի:

Թեև ես շատախոս եմ և չեմ կարողանում ստել, դա ինձ չի խանգարում լինել ինչպես բոլոր իմ հասակակիցները: Ոչ ոք չպիտի ամաչի իր բնավորությունից: Ամեն մեկը յուրահատուկ է յուրովի: Բայց կամաց-կամաց պետք է շտկել այն բոլոր գծերը, որոնք մեզ ստիպում են կարմրել:

Զավեն Աբրահամյան 13տ.