Ալլա Վիրաբյանի բոլոր հրապարակումները

Alla Virabyan

Տեր Աբելը

Երկար ժամանակ է, ինչ չեմ գրել: Այնպես չէ, որ գրելու բան չկար: Ուղղակի դժվար է գրել Տեր Աբելի մասին: Մոտ վեց տարի առաջ նա եկավ մեր գյուղ՝ որպես Մովսեսի և հարակից գյուղերի հոգևոր հովիվ, եկավ՝ իր հետ բերելով լույս: Այսօրվա նման հիշում եմ, թե ինչպիսի հայրական ջերմությամբ առաջին անգամ օրհնեց մեզ, թե ինչպես էինք ամեն դասամիջոցի դասասենյակի պատուհանից հետևում, թե արդյո՞ք նա կերևա եկեղեցու բակում: Տեսնելուն պես դուրս էինք ցատկում մեծ և փոքր․

-Օրհնեցե՛ք, Տեր հայր։

-Աստված օրհնի։

Այնքան լայն ու սիրառատ էր ժպտում: Այդ օրհնանքում այնքան ջերմություն կար և հիմա էլ կա և օրեցօր ավելի է մեծանում: Այնքան պինդ էր գրկում մեզ, կարծես իր երեխաները լինեինք, որոնց մանկուց ծնկներին էր մեծացրել:

Տարիների ընթացքում շատ բաներ եղան: Դե, ինչպես գիտեք, գյուղ եկավ ընկեր Մանուկյանը՝ կնքահայրս, որի մասին խոսել եմ արդեն: Տեր Աբելի և իր գլխավորությամբ գյուղում համայնքային լավ ծրագրեր իրականացրինք: Ասեմ, որ դրանք վարակիչ եղան հարակից գյուղերի համար:

Քահանաները Աստծո կողմից ուղարկված մարդիկ են, ովքեր մեզ են փոխանցում նրա խոսքը, բայց առաջին անգամ եմ տեսնում, որ որևէ հոգևոր սպասավոր այսպես նվիրումով ծառայի նաև համայնքի զարգացման գործերին, իր շուրջը հավաքի մեծերին,  փոքրերին, ջահելներին, ալևորներին:

Դեռ վերջերս մասնակցեցի մի երգի մրցույթի և ունեցա շատ մեծ ձեռքբերում: Ամեն անգամ մրցույթի հերթական փուլից առաջ զանգահարում էի Տեր Աբելին և խնդրում օրհնել: Նրա խոսքերը քաջալերում էին ինձ, օգնում հասնել նպատակիս: Բոլոր մասնակիցները զարմանում էին, թե ամեն անգամ այդ ում հետ եմ խոսում, որ սկսում եմ ժպտալ և մեկ-մեկ էլ բարձրաձայն ծիծաղել: Նա օգնում էր ինձ ոչ միայն խորհուրդներով, այլ նաև պատրաստում էր մրցույթին, պարապում էր ինձ հետ: Արդեն մրցույթի հանրապետական փուլին, երբ ինձ թվում էր՝ ձայնս ուր որ է կկտրվի, և չեմ կարողանա երգել, հիշեցի, որ մի կարևոր բան չեմ արել․ չեմ զանգահարել Տեր Աբելին, հեռախոսը շտապ վերցրի ու…

-Օրհնեցե՛ք, Տեր Աբել ջան,- խոսքիս վրա տեսա, թե ինչպես բոլոր մասնակիցները թեքվեցին իմ ուղղությամբ, ես ուղղակի ժպտացի։

-Աստված օրհնի, Ալլա ջան, ո՞նց ես տրամադրված մրցույթին։

-Ես շատ եմ հուզվում. անհանգիստ եմ։

-Բալիկս, եթե անհանգստություն չլինի, չես կարող, երգերիդ մեջ ազնվություն չի լինի։ Հիշիր, որ պարտությունից ավելի շատ բան ենք սովորում, քան հաղթանակից:

Ես չհաղթեցի, բայց ուրախ եմ դրա համար, որովհետև շատ բաներ սովորեցի: Իրականում ես հաղթել եմ, քանի որ իմ ճանապարհին Տեր Աբելի խորհուրդներով և օրհնանքով եմ շարժվել:

Գիտեք՝ կյանքում կարևորը հաղթանակները չեն, կարևորը պարտության աչքերին նայելն է, և այն ուրախությունը, ոգեշնչող ուժը, որ ունես կողքիդ: Հասկացա, որ հաղթել եմ այն ժամանակ, երբ ուրախացել եմ մրցակից ընկերներիս հաղթանակով:

Տեր Աբելի խորհրդով սկսեցի երգել Պատարագներին, հանգստանալ դրանց մեջ: Ճանաչել Աստծուն, սիրել նրան: Պաշտել Պատարագներին խնկարկվող խունկի հոտը, հոգևոր երգի հնչյունները: Քիչ-քիչ էլ հասկանալ արարողակարգի խորհուրդը, սկսեցի հանգստանալ դրա մեջ: Աննկարագրելի է այն սերը և հարգանքը, որը տածում եմ Տեր Աբելի հանդեպ: Աստված նրան ուղարկեց, որ սովորենք սիրել, սովորենք ներել, հասկանալ, ժպտալ անգամ այն ժամանակ, երբ մեզ շատ վատ ենք զգում:

Անկեղծ ասած, մինչ այսօր էլ դասամիջոցներին փնտրում եմ նրան եկեղեցու բակում, ճանապարհին, ամենուր: Ուզում եմ դուրս վազել ու պինդ-պինդ գրկել նրան: Կորցնել Տեր Աբելի՞ն․ անգամ վատ երազում չեմ ուզում տեսնել, զգալ:

Ուզում եմ միշտ տեսնել նրան և ասել՝ օրհնեցե՛ք, Տեր հայր։

Alla Virabyan

Աղբյուրի մոտ

Մի քանի շաբաթ առաջ հեռախոսիս զանգ եկավ: Պատասխանեցի, ուսուցիչս էր․

-Գյուղում ամառային դպրոց է կազմակերպվում, տևելու է երկու շաբաթ, ամեն օր սկսվելու է առավոտյան ժամը իննից: Երեխաների հետ դասեր ենք անելու, խաղեր ենք խաղալու: Կցանկանա՞ս կամավոր ջոկատավար լինել:

Ես առանց երկար-բարակ մտածելու՝ համաձայնեցի, չգիտեմ՝ ինչու, ախր, երեխաների հետ աշխատել չեմ սիրում, բայց զգում էի, որ ինչ-որ բան եմ գտնելու, կամ գուցե ինչ-որ մարդկանց։

Վաղ առավոտյան մենք հանդիպեցինք եկեղեցում, ստացանք մեր Տեր Աբելի օրհնությունը, և նա իր մեքենայով երեխաներին տարավ աղբյուր, իսկ մենք՝ կամավորներով, որոշեցինք առավոտները քայլել, դե, ոնց էլ չլինի՝ նախավարժանք է, էլի:

Երեխաները բաժանվեցին ջոկատների, ինձ բաժին հասավ միջին խուբը՝ ընդամենը ութ հոգի, որոնցից երեքը տղաներ էին՝ Անդրանիկը, Դերենիկը ու Սամվելիկը: Հպարտությամբ ասում եմ, որ իմ ջոկատը ուրիշ էր: Իսկ տղաները, այ նրանք ամենաուրիշն էին։ Դերենիկին ու Սամվելիկին մեր դպրոցից ճանաչում էի։ Սամվելիկին՝ որպես մի չարաճճի, իսկ Դերենիկին՝ ուղղակի խելացի երեխա, բայց ժամանակի ընթացքում հասկացա, որ չեմ ճանաչել: Իսկ այ Անդրանիկը կողքի գյուղից էր, չգիտեմ՝ ինչու, մեջս զգացում կար, որ ամբողջ կյանքում ճանաչել եմ իրեն: Շատ արագ կապվեցի այս եռյակի հետ:

-Ընկեր Ալլա, կարա՞նք Ձեզ հետ ման կյալով կյանք: Ամոթ չի՞ մենք տղեքով մաշինով գնանք, Դուք վետով,- ասաց Սամվելիկը։

-Չէ, ամոթ չի, դուք երեխեք եք ու կհոգնեք ճանապարհին,- ասացի ես։

-Մինա կյալ դենք, ընկեր Ալլա։

Անդրանիկը ամեն օր գալիս էր, ուղղակի ձեռքիցս բռնում և քայլում, զրուցում:

Այս երեքը դարձան կյանքիս թանկ մարդկանցից: Նրանք, որոնց ես երբեք չէի ունեցել։

Անսովոր էր, ես ընկերություն էի անում երեխաների հետ: Սկսեցին ամեն առավոտ ինձ հետ քայլելով գնալ աղբյուր, էլ մեքենա չէին նստում: Նույնիսկ ցանկանում էին ինձ տուն ուղեկցել դասի ավարտին:

Հանգստի ժամին ես ու Սամվելը ճոճանակին նստած զրուցում էինք, հետո լռություն տիրեց։

-Ինձ սաղ ասըմ են, որ չար եմ։ Դուք է՞լ եք այդպես մտածըմ, ընկեր Ալլա, բայց ճիշտը կասեք, հա՜, չխաբեք,- հանկարծ ասաց նա։

-Դու շատ լավն ես,- ասացի ես, իսկ նա գլուխը բարձրացրեց, ժպտաց ինձ ու վազեց դասի:

Մի քանի օր հետո լսեցի, որ Սամվելիկի մայրը զարմացել է երեխայի լավ պահվածի վրա և հայտնել ուսուցչիս, նույնիսկ շնորհակալություն հայտնել երեխայի վրա լավ ազդելու համար: Ես երջանիկ էի: Երեխաները դաս էին անում և կամաց-կամաց ընկնում դպրոցական ռեժիմի մեջ, խաղում էին տարբեր խաղեր ու ինձ էլ կանչում միանալու, իսկ ես անմիջապես վեր էի կենում ու սկսում խաղալ:

Սկզբում ինձ թվում էր՝ երկու շաբաթը այնքան շատ է, որ երեխաների հետ չեմ կարող մի ամբողջ օր անցկացնել, բայց հետո օրերը, ժամերը ուղղակի սկսեցին չհերիքել: Օրերս առանց նրանց չէի պատկերացնում: Մոտենում էին վերջին օրերը, մի առավոտ մտքիս ծայրով անցավ չգնալ, որպեսզի ավելի չկապվեմ երեխաների հետ, կամ էլ ուղղակի փախչել, որ հրաժեշտ չտամ այն հարազատ մարդկանց, որոնց գտել էի: Բայց հասկացա, որ վերջին օրը կորցնելը մեծ սխալ կլինի:

Արդեն վերջին օրերին Անդրանիկը, Սամվելիկը և Դերենիկը անընդհատ ծաղիկներ էին նվիրում ինձ՝ լացակումած աչքերով, բայց ցույց չէին տալիս՝ տղաներին հատուկ բնավորությամբ: Ինձ թվում էր՝ այդ ծաղիկները երբեք չեն թառամի: Վերջին օրը շատ կարճ էր: Տունդարձի ժամանակն էր, բայց այս անգամ ոչ վերադառնալու սպասումով:

-Երեխե՜ք, ո՞վ հեռախոս ունի,- ասաց Անդրանիկը։

-Ինչի՞դ ա պետքը։

-Ուզըմ եմ ընկեր Ալլայի համարը վեր ունեմ ու շուտ-շուտ զանգեմ,- ասաց Անդրանիկը, իսկ Սամվելը ու Դերենիկը սկսեցին այս ու այն կողմ նայել՝ հեռախոսի փնտրտուքով:

Ներսումս ինչ-որ բան ցավաց, ես ոչինչ չէի ասում, որովհետև եթե մի հնչյուն անգամ ասեի, արցունքներս կհոսեին:

Նրանք ուշադիր նայում էին ինձ, իսկ ես համառորեն ժպտում էի: Վազելով եկան, գրկեցին։

-Մենք Ձեզ շատ-շատ կկարոտենք, բայց մյուս տարի էլ կհանդիպենք այստեղ, չէ՞։

-Էն մի տարի էլ կգաք, չէ՞, ընկեր Ալլա,- նորից կրկնեցին հարցը:

Ես ուղղակի գլխով համաձայնության նշան տվեցի, հրաժեշտ տվեցինք, և ամեն ինչ ավարտվեց:

Հիմա ամեն օր դպրոցում տեսնում եմ Դերենիկին ու Սամվելիկին, բարևում ու անկեղծ ժպտում, իրական ժպտում, իսկ այ, Անդրանիկին շատ եմ կարոտում, բայց միշտ հիշում եմ, միշտ:

Ես այսօր ունեմ մարդիկ, որոնց մի ամբողջ կյանքն էլ չէր հերիքի ունենալու համար…

Alla Virabyan

Ջուր չկա

Մի օր դասերից տուն վերադառնալիս լսեցի, թե ինչպես էր մեկը բարձրաձայն ծիծաղում: Այդ ծիծաղը, չգիտես ինչու, գրավեց ուշադրությունս, մոտեցա, որպեսզի տեսնեմ: Մի երեխա  նստել էր գետնին ու ցեխերով խաղում էր, այնքան երջանիկ էր: Ամբողջ դեմքը, մարմինը  ցեխի մեջ կորած էր: Ջուրը լցնում էր ցեխերի մեջ ու լավ խառնում, ասես ինչ որ լուրջ բան էր ստանալու: Ես էլ  երկար կանգնեցի ու սկսեցի հետևել: Ես էլ ցանկացա  ցեխերով խաղալ, ծիծաղում էի  նրա հետ:

Հանկարծ տանից դուրս եկավ երեխայի մայրը և սկսեց բղավել ու սաստել նրան:

-Ես ըռվետվանից Մեծ աղբյուրից խմիլի  ջյուր պիրեմ, վեր գոնե խմիլին հերիք անի, տյու վեր ունես լրիվ ցեխ սարքե՞ս: Բա հիմա ինչո՞վ ես լողանալու, շորերդ ինչո՞վ դեմ լվանալ,- ասաց երեխայի մայրը և նրա ձեռքից բռնած տարավ տուն: Երեխան սառած նայում էր մորը, հետո կամաց-կամաց  սկսեց լացել: Այն երեխան, ով մի քանի վայրկյան առաջ բարձր ծիծաղում էր, հիմա այնքան ուժգին էր լացում:

Նրա ճիչը լսելով մի տեսակ ինձ վատ զգացի: Ինձ թվաց, որ պետք է ինչ որ բան անեի նրա համար, բայց անզոր էի: Շուտ հեռացա  կամ էլ ուղղակի փախա: Մտքերս սկսեցին խառնվել, սկսեցի ինձ հարցեր տալ: Սկսեցի մեղադրել այն կնոջը, ով երեխայից խլեց  ծիծաղը: Ախր, փոքր է, չէ՞: Հետո ամեն օր տեսնում էի, թե այդ կինը ինչպես է հոգնած և տխուր դեմքով հեռու աղբյուրից  դույլերով ջուր տանում: Իսկ այդ կնոջ ժպիտը ո՞վ էր խլել: Ես դրան երբեք ուշադրություն չէի դարձրել: Նա  հոգնում էր, դույլերը ցած դնում, հետո երևի ինչ որ բան էր հիշում, դույլերը նորից վերցնում և շտապում էր տուն, որը այնքան հեռու էր աղբյուրից:  Երեխան տանը սպասում էր:

Ամենուր տեսնում եմ, թե ինչպես են գյուղացիները բողոքում ջրի պակասից: Որոշները շաբաթներով չեն լողանում, և դա ոչ թե պետք է որպես փնթիություն ընդունվի, այլ մի մեծ բաց, որը պետք է լրացնել:

Շատ եմ տեսել մարդկանց անտարբերությունը, ոչ միայն ջրի, այլ նաև բնության այլ բարիքների հանդեպ: Որոշները այնքան ունեն, որ չգիտեն ինչ անել, որոշներն էլ քիչ բան ունեն, բայց դե գոնե գնահատել գիտեն:

Ջուր չկար, հիմա էլ չկա, հա դե ոչինչ, ի՞նչ անենք: Մենք էլ չենք լողանա շաբաթներով, այգիները չենք ջրի, թող չորանան, էլի: Լավ, դե ոչինչ, երեխան էլ չի խաղա, ախր, կկեղտոտվի,   ՋՈՒՐ ՉԿԱ…

Առաջին երազանք

Երկու տարի առաջ սեպտեմբերի 1-ին գնացի դպրոց՝ սկսելու նոր ուսումնական տարին: Լսել էի, որ դպրոց է գալու նոր ուսուցիչ, բայց անձամբ չէի ճանաչում։ Դպրոցներում միշտ էլ սեպտեմբերի մեկին միջոցառումներ են լինում, և հենց դրա ժամանակ տեսա մի երիտասարդ տղայի, որը նկարում էր բոլոր աշակերտներին, հետո էլ հիացած և լայն ժպիտով նայում նրանց: Շրջվում է, թեթևակի բոլորին աչքով տալիս, ապա նորից հիացած նայում:

-Երեխեք, էս մարդը ձեզ տարօրինակ չի՞ թվըմ, մի տեսակ շատ ա ծիծաղըմ:

-Նա մեր ֆիզկուլտուրայի նոր ուսուցիչն է՝ Անդրանիկ Մանուկյանը,- ասաց ընկերներիցս մեկը:

Ֆիզկուլտինստիտուտում դասախոս է եղել: Մեր նախորդ տարվա ֆիզկուլտի ուսուցիչը՝ Հայկը, իր ուսանողներից է եղել: Հայկը զրույցի ժամանակ նրան ասել է, թե գյուղում ոչինչ չի ստացվում անել, ընկեր Մանուկյանն էլ պատասխանել է․

-Եթե ես լինեի քո փոխարեն՝ ցույց կտայի՝ ինչպես աշխատես:

«Դասավանդի՛ր, Հայաստան» ծրագիրը պատահականության սկզբունքով նրան երկու տարով գործուղել է հենց Մովսես ու հենց որպես ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ:

-Ինչ դի անիլ, էտա մի գնդակ դի տալ, ասի՝ ինչ ուզըմ եք, խաղ արեք, էլի, դասամիջոցի զանգն էլ չտված՝ ասի քնացեք փոխվեք, միշտ էլ տհե ա լել, քանի դասատու ա եկել քնացել:

Հաջորդ օրը, երբ եկա դպրոց, աշակերտները խոսում էին ընկեր Մանուկյանի բարի ու ջերմ վերաբերմունքի մասին: Ես չէի հասկանում՝ ինչ էր կատարվում։ Զանգը հնչեց, և առանց մի վայրկյան ուշանալու՝ դուռը բացեց ընկեր Մանուկյանը: Լայն ժպտաց ու ասաց․

-Եկեք աթոռները շրջանաձև դնենք և զրուցենք:

Դե, մենք էլ արեցինք այն, ինչ նա էր ասում:

-Ես ընկեր Անդրանիկն եմ, ինձ այդպես կդիմեք,- բոլորս զարմացած իրար նայեցինք և տեսանք, թե ինչպես գրպանից հանեց նոթատետրը և սկսեց գրառումներ անել: Տվեց մի հարց, որ ինձ երբեք չէին տվել,- երեխեք, ի՞նչ երազանք ունեք:

Հոգուս մեջ ինչ-որ բան տեղից շարժվեց, չգիտեմ՝ ինչու աչքերս լցվեցին: Ես հասկացա, որ երազանք չունեմ, ես երբեք դրանից չեմ ունեցել:

Ժպիտը դեմքին՝ գլուխը բարձրացրեց և ասաց․

-Երազեք, երեխաներ, դա շատ կարևոր է:

Մենք նրա հետ այնքան հաճելի ընկերական զրույց ունեցանք, որ այդ քառասունհինգ րոպեները մի ակնթարթ թվացին, և ես առաջին անգամ չէի ցանկանում լսել դասամիջոցի զանգի ձայնը, բայց այն հնչեց, և ես զանգի փոխարեն լսեցի երազանքիս ձայնը, և նույնիսկ տեսա երազանքս, որ այնքա՜ն ջերմ էր ժպտում: Հաջորդ ֆիզկուլտուրայի ժամը անցավ սպորտ դահլիճում, բայց ուրիշ կերպ, այն նման չէր իմ անցած ֆիզկուլտի դասերին: Հիշում եմ, մի օր վոլեյբոլի դաս էր, ես խուսափում էի մասնակցելուց, ցանկացա դուրս գնալ, բայց ընկեր Մանուկյանը թույլ չտվեց։ Փոխարենը գնդակը տվեց ինձ, որ ես փորձեմ։ Ես ասացի, որ չեմ կարող, և նա ինձ տվեց երկրորդ ուղենիշը․

-Ալլա ջան, «չ» տառ չկա, «չեմ կարողանում» չկա:

Ես հասկացա, որ ոչ թե չեմ կարող, այլ դեռ չի ստացվում:

Մի օր ընկեր Մանուկյանը առաջարկեց դպրոցի պատին մի պաստառ ամրացնել, որի վրա փակցված կլինեին ուսուցիչների անուններով փոքրիկ ծրարներ: Աշակերտները կարող էին որևէ ուսուցչի նամակ գրել և գցել ծրարի մեջ: Գաղափարը շատ մեծ հավանության արժանացավ մեր տնօրենի կողմից, և հենց հաջորդ օրը պաստառը արդեն պատրաստ էր:

Որոշեցի նամակ գրել ընկեր Մանուկյանին, նշեցի անուն ազգանունս և գցեցի ծրարի մեջ: Հաջորդ ֆիզկուլտի ժամին նրա ժպիտից հասկացա, որ նա կարդացել էր նամակս: Եվ այն ժպիտը, որը ինձ մի ժամանակ տարօրինակ էր թվում, հիմա այնքան հարազատ է, յուրահատուկ է և կարևոր:

Ես դեռ փոքր ժամանակվանից ոչ մի խմբակի չէի գնացել, բայց երբ ընկեր Մանուկյանը բացեց խմբակներ, ես բոլորին գնացի: Բացվեց ազգային պարի խմբակ, լրագրության խմբակ, «Դասավանդի՛ր, Հայաստան»-ի աջակցությամբ ձեռք բերեցինք ֆոտոապարատ, դա մեզ շատ ոգևորեց։ Սկսեցինք հոդվածներ պատրաստել գյուղի հետաքրքիր զբաղմունք ունեցող մարդկանց մասին: Արդեն տեսանյութեր ենք պատրաստում, և բոլորը անհամբերությամբ սպասում են դրանց: Հետո բացվեց նաև առաջնորդության ակումբ, որտեղ ընկեր Մանուկյանը մեզ առաջնորդին հատուկ գիտելիքներ էր փոխանցում: Նրա հետ միասին սկսել էինք ծրագրեր փնտրել, որ կարողանայինք իրագործել գյուղում: Մեր ընկեր Մանուկյանը այդ ամենը այնքան սիրով էր անում, դպրոցում կար ռոբոտաշինության խմբակ, բայց չկար «Արմաթ» ինժեներական լաբորատորիա: Ծրագիր գտանք, դիմեցինք և շահեցինք: Տասներորդ դասարանի երկու տղա գործուղվեցին Երևան և սովորեցին աշխատել բրուտագործական հաստոցի վրա: Նորից ծրագիր գտանք, դիմեցինք և արվեստանոցի գույք ձեռք բերեցինք: Հիմա մեր կավագործ ընկերները տարածաշրջանի երեխաներին անվճար սովորեցնում են:

Այսօր ընկեր Մանուկյանի շնորհիվ մենք հասկացել ենք, որ համայնքի զարգացումը հենց մեր ձեռքերում է:

Ես չէի հավատում, որ այս ամենը մեզ հետ էր կատարվում: Մենք այնքան բան ունեինք, բայց իմ մեջ մի վախ կար: Երկու տարին մի քանի ամսից լրանում էր, ես վախենում էի կորցնել այն, ինչը ինձ այնքան դժվարությամբ էր հասել: Ժամանակն էր երազանք պահելու, մի երազանք, որը շատ բան կարող էր փոխել։ Ես աչքերս փակեցի և ամբողջ սրտով սկսեցի աղոթել․ «Տեր Աստված, հենց արա, վեր ընկեր Մանուկյանը քնա վեչ»։

Օրերը անցնում էին, մենք շատ էինք մտերմացել մեր ուսուցչի հետ: Բայց ամեն անգամ նրա հետ խոսելիս ինձ թվում էր, թե վերջին անգամ եմ խոսում: Ես գիտեի, որ գնալուց հետո նա էլի կապ էր պահելու մեզ հետ, բայց ես մեկ է չէի հաշտվում դրա հետ:

Եկավ մայիսը։ Մի անգամ, ինչպես ամեն կիրակի, ես սովորականի նման գնացի պատարագի, բայց տեղի ունեցավ անսպասելին: Պատարագից անմիջապես հետո մեր գյուղի քահանա Տեր Աբելը կնքեց ինձ, և երբ երեսս լվաց, և աչքերս բացեցի, տեսա ընկեր Մանուկյանին։ Նա նորից ժպտում էր իր լայն ու սիրալիր ժպիտով: Դեռ փոքր ժամանակից սպասել էի իմ կնունքին: Գնացինք Տեր Աբելենց տուն, և այդտեղ ընկեր Մանուկյանը ասաց, որ մի որոշում է կայացրել, որի մասին ցանկանում է ասել բոլորիս:

-Ես որոշել եմ մնալ Մովսեսում, ապրել այստեղ, իմ բիզնեսը դնել ու էլ երբեք չգնալ:

Այդ պահին ես այնքան երջանիկ էի: Աչքերիս դիմացով անցան այդ երկու տարիները, մեր ձեռքբերումները: Մեկ օրվա մեջ այդքա՜ն երջանկություն, հիշեցի երազանքս, որը պահել էի: Պատմեցի բոլորին երազանքիս մասին, և Տեր Աբելը ինձ մի բան ասաց․

-Ալլա ջան, շնորհակալ եմ երազանքիդ համար:

Այդ պահին ես ինձ այնքան սիրված էի զգում իմ ընկերների և հարազատների կողմից:

Ընկե՛ր Մանուկյան, հիմա երևի կարդալով գրածս՝ Ձեր աչքերի անկյունում արցունքի կաթիլներ կհայտնվեն, կամ էլ երևի լայն կժպտաք ինչպես միշտ, չգիտեմ, բայց կասեմ, որ շնորհակալ եմ, որ ինձ սովորեցրիք երազել, շնորհակալ եմ այն ժպիտների, այն ջերմության համար, որ միշտ տալիս եք: Հիշեք, որ ես ուր էլ լինեմ, ինչ էլ անեմ, զգալու եմ Ձեր կարիքը:

Alla Virabyan

Կյանքը Մովսեսում

Ես ապրում եմ Տավուշի մարզի սահմանապահ, այլ ոչ թե սահմանամերձ Մովսես գյուղում, որտեղ մի քանի մետր հեռավորության վրա ապրում է նաև թշնամին: Այստեղ մարդիկ արտասովոր չեն ապրում, ապրում են այնպես, ինչպես բոլորը, ուղղակի, երբ քաղաքում հրավառություն է լինում, և բոլորը ուրախանում են, գյուղում կրակոցներ են լինում: Եվ ինչպես ամեն ուրախ կամ տխուր օրվանից հետո` առավոտյան մարդիկ վերադառնում են իրենց կյանքին, գյուղացին էլ գնում է հողամաս, ու հանկարծ սկսվում են կրակոցները: Մի այդպիսի օր, երբ Սերյոժա պապն իր ավանակին լծած սայլակով հասել էր իր հանդը, սկսեցին կրակել:

-Նրանք ըլյե՞տ սկսեցին կրակիլը: Վայ, ծեր տունը շինվի:

Եվ հենց այդ ժամանակ հակառակորդի արձակած գնդակը դիպչում է Սերյոժա պապի ոտքին: Վիրավոր պապը մի կերպ սողալով մտնում է թփերի տակ, բայց հասկանում է, որ երկար այդտեղ մնալ չի կարող, արնաքամ կլինի: Շտապում է դեպի սայլը, պառկում սայլի մեջ: Նույն վայրկյանին գնդակը դիպչում է նաև ավանակի ոտքին: Կենդանին ցավից ձայներ է արձակում:

-Քնա, քնա, գոնե փրկվենք,- ասում է պապիկը:

Կենդանին չի հանձնվում և արնաքամ լինելով` արդեն ուժասպառ, տիրոջը հասցնում է տուն, ձայներ հանում` իմաց տալու տանեցիներին իր տիրոջ` վիրավոր լինելու մասին, և ուժասպառ լինելով` նույն պահին սատկում է:

Պապիկը ողջ է շնորհիվ իր հավատարիմ ընկերոջ` ավանակի, որին գյուղացիները անգամ անուն չեն տալիս: Հիմա էլ գնում է իր հանդամասը, բայց արդեն մենակ:

Կյանքը Մովսեսում շարունակվում է, սովորական իր հունով. մի օր կրակում են, մի օր տանից դուրս գալ խորհուրդ չեն տալիս, բայց այստեղ ապրող թե՛ մեծահասակները, թե՛ փոքրահասակները, անգամ կենդանիները,  ապրում են, պայքարում և չեն հանձնվում: