davit shahbazyan

Մեր գյուղի չոբանն այսօր ես էի

Պապս ասում էր. «Առաջ մինագ չոբաններուն աղջիկ կիդեն. էնոնք հարգվուգ ու փողատեր մարդ էին։ Գինաս հմիգվա պե՞ս է, որ չոբաններուն բանի տեղ չդնին, բալա՛»։ Այս մտքերով էի, երբ հանկարծ մեր գյուղի Հովհաննեսը, որը մի 60-ին մոտ, թիկնեղ, մեծ քթով ու շատախոս տղամարդ էր, գոռաց հետևիցս.

-Տղա՛, իմ ոչխարներին ինչի՞ չես սպասել, չե՞ս տեսնում, որ Հովհաննեսի ոչխարները չկան, ո՞ւր ես դրել գյուլի պես հոտը քշում:

Ես, կարծելով, որ հոտը հավաքվել էր, քշել էի դեպի սարերը, բայց բանից պարզվում էր, որ Հովհաննեսը դեռ իր ոչխարներին չէր խառնել հոտին։ Այստեղից երևում էր, որ ես չոբանությունից գլուխ չեմ հանում։ «Դե, դա էլ է արվեստ»,- ժպտալով մտածեցի ես։

Հովհաննեսի գոռգոռոցներին ես ոչինչ չպատասխանեցի։ Լուռ նրա ոչխարներն էլ խառնեցի մյուսներին և քշեցի սարն ի վեր։ Սարը բարձրանալիս նորից պապիս խոսքերը եկան մտքիս։ Երբ պապս մահացավ, ես 12 տարեկան էի, անցել է արդեն բավականին շատ ժամանակ, բայց ես նրան լավ եմ հիշում։ Քիթը Հովհաննեսի քթի երկու չափին էր, փոքր աչքեր ուներ, մեծ ականջներ, նիհար, միջին հասակի էր։ Բա լավ, ինչո՞ւ էր էն ժամանակ չոբանը ամենապատվավորներից, իսկ հիմա ասում են՝ ամաչելու բան է։ Իհարկե, ես չեմ ամաչում իմ այսօրվա կարգավիճակից, բայց չէի էլ ուզենա ամեն օր լսել Հովհաննեսի գոռգոռոցները ու անցնել էս սարերի ու ձորերի միջով։

«Ամեն աշխատանք էլ իր առավելությունները ու թերությունները ունի,- մտածեցի ես,- կարծում եմ՝ ավելի ամոթալի է տանը ձեռքերը ծալած, սոված նստել, քան զբաղվել ինչ-որ գործով, որը հասարակությունը ամոթալի է համարում»։ Այս մտածմունքների մեջ էի, երբ նկատեցի, որ ոչխարը սարն անցավ. վազեցի նրանց հետևից․․․

Susanna khotsanyan

Մի ֆիզիկոսի պատմություն

-Ընկեր Սուսաննա, կլինի՞ մեր մյուս դասերին էլ դուք գաք, էնքան լավ կբացատրեք,- ժպիտով ասաց 13 տարեկան Կարլենը։

Հենց աշակերտի այդ բառերը ստիպեցին ինձ գնահատել այն, ինչ ինքս կարողանում եմ շատ լավ անել։ Ահա, ինչպես եղավ ամեն ինչ…

Երբ դեռ դիմորդ էի, չէի կողմնորոշվում՝ ի՞նչ բաժին ընտրել, որտե՞ղ սովորել, ի՞նչ մասնագիտություն ընտրել, և իհարկե, դրանց համար ի՞նչ առարկաներ են անհրաժեշտ ավելի խորը ուսումնասիրել (պարապել): Կարծում եմ՝ նման խնդրի առաջ շատերն են կանգնում: Ինչևէ, ինձ հարմար տարբերակներ շատ կային, բայց մի բան հաստատ էր՝ ես չէի ուզում երբեք մանկավարժ դառնալ, չէի ուզում, իսկ հիմա…

Այնպես ստացվեց, որ ընտրեցի մաթեմատիկա և ֆիզիկա առարկաները միասնական քննությունների համար, և սկսելով ֆիզիկա պարապել՝ բացահայտեցի, որ ֆիզիկան ուզում եմ դպրոցական մակարդակից ավելի խորը ուսումնասիրել։ Շատ սիրեցի իմ դասախոսին, ով այնքան էր սիրում ֆիզիկան ու այնքան խելացի էր, այնքան լավ էր բացատրում մեզ անհրաժեշտը, որ վերջնական որոշեցի դիմել ֆիզիկայի բաժին ու հենց այն բուհում, որտեղ դասախոսում էր նա՝ ՇՊՀ (այն ժամանակ դեռ Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտ էր կոչվում): Միակ բացասական մասն այս ամենի այն էր, որ բուհը մանկավարժական էր, իսկ ես, ինչպես հիշում եք, չէի ուզում դառնալ մանկավարժ։

Իմ սիրելի ուսուցչի շնորհիվ ես պարապել սկսելու առաջին օրվա փորձնական թեստից 18 միավոր էի ստացել, ու դասախոսս կատակում էր․ «Սուսաննա ջան, դու պարապելու կարիք չունես, ելի գնա»։ Եվ այդքան ընդհանուր դաժան աշխատանքի (որի մասին պատկերացում ունի դիմորդների մեծամասնությունը) արդյունքում ես հավաքեցի ոչ թե լավ, այլ գերազանց միավոր՝ 20։ Այն եղավ իմ առաջին ու ամենահզոր մոտիվացիան ֆիզիկան հետաքրքրությամբ ուսումնասիրելու և բուհում հավեսով սովորելու համար։ 20 միավոր, ապահովել էի իմ ընդունվելը և հետագայում մաթեմատիկայի շնորհիվ նաև անվճար համակարգում սովորելը։

Առաջին տարին սպասվածից արագ անցավ, երկրորդ տարում սովորելու էի նաև մանկավարժություն, որին այնքան էլ չէի տրամադրվում։ Բայց ՇՊՀ-ն իր 85-ամյա պատմության մեջ այնքան սերունդներ է կրթել, որ որպես մանկավարժներ պատրաստող բուհ տարբերվում է ՀՀ-ում։ Այս միտքն առաջացավ, երբ առաջին անգամ մանկավարժություն առարկայի դասախոսը սկսեց ներկայացնել գիտությունը։ Եվ 2-3-րդ կուրսերի պրակտիկաների ու մանկավարժության դասերի շնորհիվ հիմա այնքան եմ սիրում այդ մասնագիտությունը, որ համոզված եմ՝ աշխատելու եմ հենց այդ մասնագիտությամբ։

Սիրում եմ մանկավարժությունը, սիրում եմ ֆիզիկան ու սիրում եմ այն բոլոր աշակերտներին, ում արդեն հասցրել եմ դասավանդել, ինչպես նաև նրանց, ում նոր եմ դասավանդելու։

Վարդավառյան Հայաստան

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Արարատի մարզ, ք. Վեդի

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Արարատի մարզ, ք. Վեդի

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Արարատի մարզ, ք. Վեդի

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Արարատի մարզ, ք. Վեդի

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Ալբինա Հովսեփյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Ալբինա Հովսեփյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Ալբինա Հովսեփյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Ալբինա Հովսեփյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սոնա Մխիթարյանի, Արմավիրի մարզ, գ. Ակնալիճ

Լուսանկարը` Սոնա Մխիթարյանի, Արմավիրի մարզ, գ. Ակնալիճ

Լուսանկարը` Սեդա Հարությունյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սեդա Հարությունյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Մարինե Նիկողոսյանի, Շիրակի մարզ, գ. Կաքավասար

Լուսանկարը` Մարինե Նիկողոսյանի, Շիրակի մարզ, գ. Կաքավասար

Լուսանկարը` Մարինե Նիկողոսյանի, Շիրակի մարզ, գ. Կաքավասար

Լուսանկարը` Մարինե Նիկողոսյանի, Շիրակի մարզ, գ. Կաքավասար

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի, Գեղարքունիքի մարզ, ք. Գավառ

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի, Գեղարքունիքի մարզ, ք. Գավառ

Լուսանկարը` Իզա Ասծատրյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Հալիձոր

Լուսանկարը` Իզա Ասծատրյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Հալիձոր

Լուսանկարը` Անի Ավետիսյանի, Արագածոտնի մարզ, գ. Ոսկեհատ

Լուսանկարը` Անի Ավետիսյանի, Արագածոտնի մարզ, գ. Ոսկեհատ

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

susanna harutyunyan girq erkrord kiraki

«Երկրորդ կիրակին ներառյալ»

«Մանանա» կենտրոնը և Հայաստանի պատանի թղթակիցների 17.am կայքը հայտարարել էին Սուսաննա Հարությունյանի «Երկրորդ կիրակին ներառյալ» պատմվածքների ժողովածուի վերաբերյալ անդրադարձների մրցույթ: Մենք ստացել ենք բազմաթիվ անդրադարձներ, և մինչ ժյուրին կհայտարարի արդյունքները, դուք նույնպես կարող եք կարդալ և որոշել հաղթողներին:

Արգո, ես երրորդ հարկի տղան եմ, որ հավատում է քեզ, հավատում  գյուղական քո եռահարկ  տան գոյությանը, թեև  չգիտեմ տեղը քարտեզի վրա։

Արգո, քեզ համար հաց պահող ու անվերջ քեզ սպասող  կինն եմ ես, որի հացը թեև մամռակալած է ու չոր, բայց պահված է միմիայն քեզ համար։

Արգո, ես  այն խոզատերն եմ, որն ամեն կերպ ջանում է քո բաժին հացը խոզերին բաժին հանել։

Արգո, ոստիկանն եմ ես՝ ուղն ու ծուծով, կարգին ոստիկանը ու  ամեն կերպ ջանում եմ գտնել քեզ, թեկուզև անշնչացած։

Ի՞նչ , Արգո, հիմա ո՞վ եմ ես․ հա, մի զարմացիր, ես քեզ նման չեմ։

Արգո, Արգո, դու ամենքի մեջ ապրող վերադարձի  հույս։ Դու կարող ես անսպասելիորեն լքել մեզ՝ վերադարձի ոչ մի շող անգամ չթողնելով։ Բայց մեր մեջ ապրող երրորդ հարկի տղան միշտ քեզ հետ է  ու հավատում է, հավատում քո հեքիաթներին, քո եռահարկ հույսի գոյությանը, քո վերադարձին։

Արգո, մեր Եռահարկ հույսի տանտեր, մեր անմար հավատ,  դու կարող ես քարշ տալ քո գոյությունը մի կտոր չոր հացով ու թերմացքով և շարունակել  վստահորեն  նայել երկինք, քեզ հետ տանել քեզ հավատացողներին։

Արգո, մեր մեջ ապրող կինը միշտ հաց պիտի ունենա պահած  քեզ համար, որ  հուսը  չմեռնի, որ հույսի եռահարկ տան օճորքը չփլվի  հանկարծ․․․

Արգո, ոչինչ  չունենք պահանջելու քեզնից, ի՞նչ երեսով․ կարևորը գիտենք, որ դու կաս, ապրում ես  մեր կողքին, մեր տված չոր հացով ու հին ճաշով․ ինչ փույթ, թե դու  երբեմն լքում ես մեզ, բայց կարևորը,  որ մենք շարունակում ենք հավատալ քո վերադարձին ու գոյությանը և մեր հավատ չորահացը  դեռ պահում ենք մեզ մոտ, պահում փայփայանքով՝ սալի տեղակ չոր,  մամռած  հացն ենք նախընտրում, թեկուզ և մամռած, թեկուզ և չորացած հացը հաց է մնում՝ հույս ծնող,  հույս ամբարող, իսկ սալը, չէ,  խոզատեր, սալդ չի ուտվի առանց հացի․․․․․

Արգո, մեր հույս, մեր հոգու նկուղում դու միշտ կաս,  ու մենք միշտ քեզ համար սնունդ ունենք պահած։ Հետո ի՞նչ, որ երբեմն դուռդ փակում ես մեր առջև, երբեմն լքում  մեզ, կամ գուցե մենք ուժգին չենք բախում դուռդ, կամ երկարորեն քեզ մոռացության, սովի մատնելուց հետո  դու անզոր, ուժասպառ ես դառնում ձայնելու մեզ։

Արգո, Արգո, չլինի՞ հանկարծ դու մեզ լքես․․․ Բա մեր հույսի ձի՞ն, մեր հրեղեն ձին ինչպե՞ս մեզ տանի բերկրության արահետ, որ թևածենք կապանքներից ազատ․․․

Արգո, երբեմն կորցնում ենք քո հասցեն ու մնում շվարած, բայց երրորդ հարկի տղան շարունակում է, շարունակում հավատալ  քեզ, հավատալ, որ կաս, որ դու ճոխացնում, ոսկեզօծում  ես քո եռահարկ տունը,  իսկ ահա «ամենանգետ» մոլորյալ  ոստիկանը խաղատներում է փնտրում քեզ, ուր դու երբևէ ոտք չես դրել, փնտրում է քո դիակը․ ծիծաղելի է՝ քո դիակը․․․ Արգո, մեր հույսի տուն, ոչ մի խուզարկու աչք չի կարող  գտնել քեզ, երբևէ  չի կարող քեզ մեռած տեսնել։

Արգո, ինչքան քիչ բան է պետք քեզ լինելու համար և ապրեցնելու համար, մեր մշտանորոգ հույս։

Իմ մանուկ Արգամ, դու իմ վերադարձի հույսն ես՝ կապույտի մեջ սավառնող։ Ինչպե՞ս կարող եմ ապրել առանց քեզ այս փոքրիկ երկրում։

Mariam Hovhannisyan.Nor kyanq

Մենք ենք ու մեր մանկությունը

Գիտեք, զարմանում եմ, թե էս երեխեքը ինչ մանկություն են հիշելու։

Այփադով տորթ սարքելը, տիկնիկներին հագցնել-հանելը, թե գնդակ խաղալը։
Հիշում եմ, երբ փոքր էի, ինձ համար տորթ սարքելը հողին մի բաժակ ջուր ավելացնելն էր, իսկ լավագույն դեպքում մի երկու ծաղկով վրան ձևավորելը։
Տիկնիկներս… Ինչքան էի դողում ամեն տիկնիկի, իր շորի, իր հետ կապ ունեցող ցանկացած իրի վրա: Իրենք իմն էին, ուրեմն ես պատասխանատու էի իրենց համար։
Ես այն մանկությունն եմ ունեցել, որում ես նորմալ զուգագուլպա` ռետուզ, չեմ ունեցել, որովհետև ատել եմ իրեն։ Ու իր վրա ցանկացած փոքր բացվածքը կհանդիսանար իր վերջը։ Իմ կյանքի միակ ռետուզը եղել է նապաստակի ականջներով ռետուզը: Էսօրվա պես հիշում եմ մամայիս հորաքույրը Մոսկվայից էր բերել։ Էդ իմ միակ ռետուզն էր, որի վախճանը ես չտվեցի, ու ավելին, ինձ մոտ դժվար ժամանակներ սկսվեցին իրենից հետո։ Ես միշտ զարմանում էի, թե իմ տարիքի երեխեքը ինչ էին գտնում իրենց կարմիր- վարդագույն ծաղիկներով ռետուզների մեջ, ու ես վերջապես ունեցել էի իմ կյանքի մոխրագույն նապաստակով ռետուզը։ Գիտեք, ամեն մարդ իր մանկությունում ունեցել է իր բաժին նապաստակով ռետուզը։
Մանկություն, որտեղ պապս դեռ կար։ Որտեղ պապենց տան առավոտները լավագույներն էին, որովհետև պապս ժամերով հետս խաղում էր։ Ես իր պապն էի, ինքը` իմ թոռը, բայց երբեք ինձ մոտ չէր ստացվում հասնել պապիս «գերպապական» հմտություններին, որովհետև դրանք անզուգական էին, որովհետև ինքը կախարդական էր: Պապս մանկությանս լավագույն էջերի վերնագրեր դնողն էր, ինքը գունավորել, երանգներ է տվել մանկությանս։ Ինքը մանկությանս վառ գույնն էր ու գույնն է։
Մանկություն, որում մենք երեխա էինք ու մեր բակի, փողոցների ամեն մի քարի մեջ մենք կայինք, մենք խաղում էինք անխնա, առանց մի վայրկյան մտածելու, որ տանը համակարգիչ կա, «վայֆայ» կա, կամ չգիտեմ` ինչ գրող ու սև ցավ կա։ Մենք խաղում էինք մինչև կռվելը, իրար վրա քար շպրտելը ու առաջին լացը։
Մենք էինք մեր մանկությունը։ Մանկություն, որում ես մանուկ էի։ Մանկություն, որում պապս կար։

Մենք դեռ խաղում ենք

Լուսանկարը` Աննա Մխիթարյանի

Լուսանկարը` Աննա Մխիթարյանի

Վերջին շրջանում զարմանալի խոսակցությունների եմ ականատես եղել։ Ցանկությունս մեծ էր կարծիքս արտահայտելու և իրականում իրավիճակին ճիշտ կողմից նայելու համար։

-Սերունդը փոխվել է, սաղ օրը էդ հեռախոսներով կխաղան, ի՞նչ գիտեն` պահմտոցին ի՞նչ է, յոթ քարն ի՞նչ է, գործնագործն ի՞նչ է…

-Էլ դու սուս, երկու հատ կնոպկա կսղմեն, գիտեն ըդիկ է խաղը։ Խաղը մեր վախտով էր, որ ոտներս արնոտ տուն կերթայինք, գընգնեինք, գելնեինք, կլացեինք: Հըմի` ի՞նչ։ Կլացեն, թե բա` խաղիս կյանքերը պրծավ կամ զարյադկես նստավ։

Իրականում սրտիս վրա ծանր էր նստել, ուզում էի կիսվել։

Լուսանկարը` Աննա Մխիթարյանի

Լուսանկարը` Աննա Մխիթարյանի

Իրականում ես վերջին շրջանում ծանրաբեռնվածությանս պատճառով շատ եմ հոգնում ու քնկոտ եմ դարձել։ Այնքան եմ քնում, որ անգամ մայրս չի կարողանում ճիշտ ժամանակին արթնացնել։ Բայց հակառակ դրան, ես արթնանում եմ բարձր աղմուկից, գնդակի դմփդմփոցից, կամ էլ` «Աննա՜» գոռալուց։ Մի անգամ արթնացա այն մտադրությամբ, որ պետք է մի լավ նախատեմ այդ աղմուկի հերոսներին։ Ու այդ րոպեին ականջումս այդ խոսակցությունն էր։ Իրականում սերունդը փոխվել է, բայց իմ գյուղում չտեսա այդ փոփոխությունը։ Ճիշտ է, ասում են երկրում իրավիճակ է փոխվել, բայց մեզ մոտ ամեն բան նույնն է։ Այնքան հաճելի էր, երբ հակառակ այդ խոսակցությունների, փողոցով մեկ վազող ու խաղացող երեխաներ տեսա, լսեցի այդ աղմուկը։ Ամենացավոտ բանը մնաց այն, որ արդեն մեծ եմ։ Մեծացող տեսակս փոքր է մնացել։ Որքան էլ պարապմունքները շատ լինեն, ժամանակ կգտնվի մի կես ժամ դրսում խաղալու համար։ Ու հատկապես զարմացա այն ժամանակ, երբ խնդրեցի գեղեցիկ կանգնեն selfie անելու համար, բայց նրանք ասացին, թե խանգարում եմ իրենց խաղը։

Լուսանկարը` Աննա Մխիթարյանի

Լուսանկարը` Աննա Մխիթարյանի

Սիրելիներս, մեր սերունդը դեռ խաղում է ձեր սիրելի ու հին խաղերը։ Ճիշտ է, երբեմն֊երբեմն խանգարում են համացանցն ու համակարգիչը, բայց միևնույն է, մինչև երեկոյան ուշ ժամ ես լսում եմ այդ գոռոցն ու աղմուկը։ Աշոցքում այնքան շատ են երեխաները, այնքան դրական էներգիա են հաղորդում շրջապատին, որ Աշոցքից հեռանալը անհնար է, թեկուզ մի քանի րոպեով։

Լուսանկարը` Աննա Մխիթարյանի

Լուսանկարը` Աննա Մխիթարյանի

Դե ինչ, փոքր ինչ մեծացել եմ, չեմ կարող դեսուդեն վազվզել (դա գյուղի բացասական կողմն է, բարքեր, որոնց զոհն ենք մենք), բայց դե, դեռ մանուկ եմ ու խաղացել եմ ու կխաղամ…

-Ա՜խ, այս սերունդը, չեն թողնի մարդ հանգիստ հանգստանա…

Լեննագանի ժպիտները

Գյումրիում եղե՞լ եք:
Սիրուն է, չէ՞, մեր Լեննագանը։ Սաղը կժպտան, սաղը հումոր կենեն։ Դաժե օդի, ջրի (հա, իմիջիայլոց, էն հրապարակի ֆանտանների կողքի պուլպուլակից խմեք, ըդեղանը շատ համով է), մեջ հումոր կա։

Լեննագանը ի՞նչղ ուրախ քաղաք է, ու էս կարծիքը բոլոր էն մարդկանց մոտ են, ովքեր Լեննագան գուկան, ովքեր հրապարակը, թատրոնի շենքը, Սև բերդը կտեսնին ու լիքը տեղի անուն կռնամ գրեմ, որովհետև մենք լիքը սիրուն տեղեր ունինք, բայց դուք դոմիկների մայլեքը եղե՞լ եք։
Հլը գնացեք, հլը գնացեք ու տեսեք իսկական Լեննագանը։
Գնացեք հարցրեք ընդեղ ապրող երեխեքից, թե իրանք ինչ երազանք ունին։ Գիտե՞ք իրանց ամենամեծ երազանքը՝ գիշերը առանց տեղի մեջ բոլոջների, առանց իրանց ծակ պատալոկից գլխին կաթացող ջրի քնելն է։ Իրանք գուզեն, որ իրանց մաման կուշտ քնի, որ իրանց մաման էլ լաց չէղնի, երբ մտածե, որ իրանք քնել են։ Իրանք Լեննագանն են ու իրանք Լեննագանի իսկական ժպիտն են։ Լեննագանը, իրոք, կժպտա Լեննագանը, երջանիկ կեղնի մենակ էն ժամանակ, երբ էդ երեխեքը տուն կունենան, ու իրանց երազանքը կեղնի, օրինակ, հեռախոսը, հեծանիվը, կիթառը, ու չիդեմ ինչ-որ երեխուն բնորոշ երազանք։
Եթե դուք նորմալ կհամարեք, որ 5֊6 տարեկան երեխեն կճանչնա սաղ բոլոջների տեսակները, սաղի խածածները կտարբերե իրարից, ուրեմն սաղ լավ է։
Կպատկերացնե՞ք, 5֊6 տարեկան երեխուն կհարցնես` ինչի՞ դպրոց չես էշտա, կսե` որովհետև ես թազա կոշիկ չունիմ։ Կոշիկ չունի երեխեն, երբ էդ երեխու կոշիկի փողով ինչ֊որ մեկը ռեստորանը նստե կերե-խմե, հետո էլ կոշիկը «չայեվոյ» է թողե։
Հմի կսեք` կռցե, ռեստորան է գնացե, ինքը` իրա փողը։ Ես կխոսամ էն ինչ֊որ մեկերի մասին, որ էդ երեխեքի փողերն են կերե։
Ըբը, մեծերը որ կնստին փողոցին սարքած իրանց նստարաններին ու էդ դառը, տանջված փայլող աչքերով երսիդ կնայեն։ Ընբես էլ հավեսով խորաթա կենեն, ինչից սես կխոսան, բացի ժաժքից։ Էնքան գունավոր կպատմեն իրանց մանկությունը, որ դու կնախանձես իրանց մինչ 88 թիվը։
Գիտե՞ք, ամենասիրածս մասը էդ պատմություններում կինո էրթալն է, սաղը կինոյի տոմս չեն ունեցե: Սքան վախտ հլը մեկմ չի սե, որ կինո տոմսով է նայե. կամ դռան արաքից են նայե, կամ «պռաժեկտրի» մոտից։
Գիտեք, իրանց առաջին բարեմաղթանքը, ըդիգ ժաժք չտեսնիք։
Ու հա, չմոռանամ։ Իմ պաշտելի, անկրկնելի հասարակության մի մաս։ Գիտե՞ք, որ մասի հետ եմ. էն, որ կսեք` սաղ կյանքերը լեննագանցոնք տուն լացան ուզին։ Դուք ժաժքից հետո դաժե շոր լաց կեղնեիք, գուզեիք: Տո եսիմ, է, կռնանայիք բաշարեիք դոմիկի մեջ ապրեիք ու մարդ մնայիք։
Հայաստանի քարտեզի վրա Լեննագանից բացի հեչ մի քաղաք ժաժքին չէր դիմանա։ Դիմանալը ըդիգ հոգեկան դիմադրության մասին կխոսամ, եթե եսօր Լեննագանը սքան ուրախ, հումորով ու պայծառ է։
Մե պահմ պատկերացրեք ինչ կեղներ, որ ժաժք էլ տեսած չէղներ։
Ու ոչ միայն Լեննագանը, Շիրակը ամենապայծառ մարզն է։
Ամենահումորով, ամենաջիգյարով ու ամենալոպազ իմ շիրակցի, կսիրեմ քեզի։

mariam hayrapetyan

Մի բան ասե՞մ

Կներեք իհարկե, մի բան ասեմ, էլի:

Ես ջղայնացած եմ:

Մարդիկ այսօր քարոզում են սոց. ցանցերի օգտակար հատկանիշների մասին: Քարոզում են, որ ինստագրամը իրենց բիզնեսի համար թույն ինքնահաստատվելու միջավայր է: Սա ցանց է, որ կապում է ողջ աշխարհը, իսկ ի՞նչ է սա ինձ համար:

Սա իրականություն է, որտեղ դու չունես ընկերներ, դու ունես Friend-ներ ու Follower-ներ: Ու չսխալվե՛ս, նրանք քո ընկերները չեն:

Սա իրականություն է, որտեղ դու գեղեցիկ ես, որովհետև քո քիթիկը սիրուն է վիրահատված, շրթունքներդ սիրուն են լցրած, հոնքերդ սիրուն են դաջել, թարթիչներդ սիրուն են լցրել ու նկարներդ էլ սիրուն է photoshop արած: Ըմմմ… Դա…

Սա իրականություն է, որտեղ դու ալարում ես զանգել, առավել ևս հանդիպել ու խոսել, չէ որ կա «կգրեմ»-ը:

Մարդը վստահ է, որ ունի քեզ, որովհետև ունի քո instagram-յան էջը:

-Արի մնանք լավ ընկերներ,- ասվում է, որ իրար instagram-ում follow մնաք:

Քո ընկերները գիտեն` դու ոնց ես ու ինչ ես անում, որովհետև հետևում են քո story-ներին, որովհետև դու ուր գնում ես, ինչ անում ես, ինչ առնում ես, ինչ նվեր ես ստանում, իմանում են քո 600 follower-ները:

Եթե like-եց սիրում է, եթե չlike-եց ՝ չի սիրում:

Էլ զանգելու կամ հանդիպելու կարիք, կենդանի շփվելու կարիք ես էլ չեմ տեսնում:

Սա է քո ու հասարակության հետ հարաբերությունները, յուրաքանչյուրս մենք ենք որոշում սա լա՞վ է, թե՞ օքեյ է: Կարևորը` զարգացրեք ձեր բիզնեսը, կարևորը` ունեցեք շատ Follower-ներ, ու շատ like-ով նկարներ:

Իսկ իմ պարագայում երևի արագիլն է շփոթվել և ուրիշ ժամանակաշրջան է բարուրս քցել:

Mariam Hovhannisyan.Nor kyanq

Արի Հայաստան

-Տոմսերը առանք, մի շաբաթից թռնում ենք պապայի մոտ։

Կյանքումս լսած ամենատարօրինակ նախադասությունն էր։ Լսելու պահին մեջս ինչ-որ բան պոկվեց։ Մի կողմից ուրախացել էի, որ պապայի մոտ էինք գնում, մյուս կողմից՝ գնում էինք։
Ու մենք գնացինք։ Գնացինք հեռու։

Յոթ ժամ ինքնաթիռի մեջ մտածել եմ միայն մեր տան մասին, որ մնաց ներքևում, տատիս, պապիս, հարազատներիս, հարևանների, մեր փողոցի շների, որոնց պապիցս թաքուն հաց էի տալիս, ու խեղճ մարդը զարմանում էր, թե էս աբուռ-նամուս կորցրածները իր էդքան ծեծելուց հետո ինչի չէին լքում մեր բակը։ Մտածում էի այն մարդկանց մասին, որոնց մասին մտածում էի, որ չեմ մտածի։

Ու վախենում էի, որ տատս ու պապս իրենց մյուս թոռներին ավելի շատ կսկսեն սիրել ու ինձ կմոռանան։ Անկեղծ նախանձում էի։ Ու մինչև ես կարոտելով նախանձում էի, մենք հասանք։
Պապան մեզ դիմավորեց, գրկեցի ամուր, կարոտել էի ու մի փոքր ժամանակ հետո հասկացա, որ կարոտս կարոտով եմ փոխարինել։ Երբ նայեցի էդ ռուսական երկնքին, մարդկանց, հասկացա, որ կարոտը դառնալու է ապրելակերպ։

Ես փնտրում էի ինչ-որ հարազատ բան, բայց չկար այն, չկային քարերս, սարերս ու լեռներս։
Պապան մեզ տարավ մեր նոր «տուն»։ Ինձ համար դա այդպես էլ տուն չդարձավ։ Տունը մի տեղ է, որտեղ դու դու ես, որտեղ դու ապրում ես, ոչ թե քարշ ես տալիս կարոտդ, որը պարանի պես կախված է վզիցդ։ Ու գիտեք՝ ամենավատը այն էր, որ ես չէի համակերպվում իմ նոր կյանքին, չէ՛, ոչ թե չէի համակերպվում, այլ չէի ուզում համակերպվել։ Որովհետև էդ բոլորի համար երանելի Ռուսաստանում ես ես չէի, ես ուղղակի ինչ-որ մեկն էի։

Անցավ մի ամիս։ Ու էն պահին, երբ ես մտածում էի, որ սրանից վատ չի կարող լինել, ինձ քարշ տվեցին դպրոց։ Մերոնք ստիպեցին, որ մի շարք ռուսների հետ դասի գնամ։ Դուք չեք պատկերացնում՝ ով էին իրենք, ու ով էի ես։

Ես սկսեցի համոզվել, որ դժոխքը նաև երկրի վրա է լինում։ Սեպտեմբերի մեկը, որը իմ ամենապայծառ օրերից էր, վերածվեց դժոխային ցերեկույթի։

Ես միշտ սիրել եմ էդ օրը, որովհետև իմ ընկերները, իմ դասարանը մի ուրիշ աշխարհ էին։ Ու քեզ ստիպում են քեզնից միլիոնավոր կիլոմետրեր հեռու մարդկանց մեջ գոյատևել։ Մերոնք ինձ համոզում էին, ասում էին՝ ամռանը կգնաս Հայաստան, տատենց մոտ կմնաս, մենակ հիմա հանգստացիր։ Ու ես ողջ գիշեր մտածելուց հետո որոշեցի, որ էս 9 ամիսը ձգեմ, հետո որ Հայաստան գնացի, էլ հետ չեմ գա։ Ու էս հիանալի գաղափարովս մխիթարված՝ գնացի դպրոց, բացեցի դասարանի դուռը, մտա ներս ու երկու նստարանների կողքով անցնելուց հետո լսեցի․

-Լա՞վ ես։

-Լա՞վ եմ։

Ներսումս փոթորիկ էր․ ամեն ինչ իրար խառնվեց, մի կտոր Հայաստան կար իմ դիմաց նստած։ Հայաստանի մասնիկ, որին ես մի ամիս է՝ փնտրում էի։ Դասն ավարտվեց, դուրս եկանք միջանցք, ողջ դասամիջոցին մի կտոր Հայաստանս էի փնտրում, չկար։ Հաջորդ դասին ես առանձնացա դասարանի կեսից․ մեր դասարանում երեխեքը շատ էին ու երբեմն երկու խմբի էինք բաժանվում։ Էս դասին էլ մի կտոր Հայաստանը չկար։ Ու ես սկսեցի մտածել, որ գժվել եմ, ու ականջներս ձայն են տվել։

Զանգից հետո իջանք բուֆետ։ Նստեցի մենակ, չնայած՝ արդեն դասարանի երեխեքի մեծ մասին գիտեի, բայց մենակ էի ուզում մնալ։ Նստած թեյ էի խմում, ու մեկը ձեռքը դրեց ուսիս.

-Չասեցիր՝ լա՞վ ես։

Ու ես նույնիսկ չզգացի՝ ոնց տաք թեյը ձեռքերիս լցվեց, ոնց ձեռքս վառվեց։

-Կամա՛ց, «պաժառ» ընկար։

-Հա՞յ ես։

-Չէ՛, ուզբեկ։

-Իսկակա՞ն ես։

-Ձե՞ռ կառնիս։

-Գյումրիի՞ց ես։

-«Անկետան» լրացրիր, դե հել ձեռքդ սառը ջրի տակ պահե։

Ես չբարձրացա տեղիցս, որովհետև մեջս վախ կար՝ կորցնելու գտածս Հայաստանը։ Մի կտոր Հայաստանը Արմանն էր՝ լավագույն հիշողությունը, որ մնաց Ռուսաստանից։

Արմանը ինձ նման չէր, ինքը չէր եղել Հայաստանում, բայց գիտեր, որ հայ է ու հպարտ էր դրանով։ Ես պատմեցի իրեն, որ չէի ուզում գալ, պատմեցի, թե ինչքան լավն է իմ Հայաստանը։ Ու մենք իրար խոստացանք, որ մի օր իրար հետ Հայաստան ենք գնալու, ու ես իրեն ցույց եմ տալու իմ Հայաստանը։

Մի տարի ապրեցինք այնտեղ, ու մի սիրուն օր մաման հայտնեց այդքան սպասված նորությունը։ Հետ ենք գնում։

Մենք հետ եկանք, ես սկսեցի նորից ապրել, շնչել։ Բայց մի բան իմ մեջ փոխվեց․ ես հասկացա, որ ես գիտեմ, թե ինչ ունեմ, գիտեմ իմ Հայաստանի համն ու հոտը։ Իսկ Արմանը մենակ լսել էր դրա մասին։

Այսօր, երբ նայում եմ երկնքին ու էս գծերին, որ կիսում են երկինքը, ես հասկանում եմ, որ դրանցից յուրաքանյուրը արմաններ է բերում, ու որ իրենք տեսնելու են իրենց Հայաստանը։