Ու մենք խղճացինք Ռադիոն, Ռադիոն, որ պիտի անտեր մնա

Մենք ուսանողներ ենք, ուսանողին վայել սովորական կարգավիճակով. ուտում ենք` ինչ պատահի ու փնտրում պատճենահանման մատչելի տեղեր, մի քիչ էլ լրագրությամբ ենք զբաղվում։ Մենք մի տասը հոգի կլինենք, երբ դասի գանք-չգանք, չորեքշաբթի միշտ գալիս ենք, գալիս ենք, որ գնանք Ռադիոտուն: Էնտեղ մեզ միշտ մի կտոր շոկոլադ անպայման կհասնի, հետո նոր՝ նյութեր, քննարկումներ, խորհուրդներ ու վերջում էլի շոկոլադ, որ հանկարծ չդառնանանք։

Ռադիոյում մեր «հովանավորը» մեր դասախոսն է՝ պրն. Մարկ Գրիգորյանը կամ գրեթե միշտ, Մարկը (թող մեզ ների մեր սիրելի դասախոսը, ուղղակի եզակիներին սովորաբար անունով են դիմում)։

Այդ օրը մենք էլի Ռադիո գնացինք: Տխուր էինք, բայց ավելի շատ ջղային։ Բան չհարցրեցինք. ուզում էինք՝  նա սկսի, բայց ինչ-որ նյութ միացրեց,  «ինչ-որ», որովհետև չէինք լսում, ավելի շուտ ուրիշ բան էինք ուզում լսել, բայց չէինք հարցնում, որովհետև հաստատ գիտեինք՝ չէինք հասցնելու ավարտել խոսքը: Ու հերիք էր՝ մեկը փլվեր, մնացածները սկսելու էին քթները սվսվացնել ու լացել, ու այդ մեկը փլվեց։

Մենք ակտիվ քննարկում էինք,  տարբերակներ առաջարկում, բայց հետո նրա ընդամենը մի՝ «արժանապատվություն» բառից հետո համրացանք ու լուռ շարունակեցինք անձեռոցիկներ փոխանցել։

Գիտե՞ք, ախր, մենք հո մեր դասախոսի համա՞ր տխուր չէինք, ինչի՞ մասին է խոսքը: Դասախոսն ինքն իր համար տխուր չէր: Մենք Ռադիոյի համար էինք մտածում, որ հազիվ երիտասարդները սկսում էին լսել, ինքն էր սկսում երիտասարդանալ,  ու հիմա ո՞նց պիտի բացատրենք, որ դեմ են թարմությանը ու նորին փշերով են դիմավորում, չգիտեմ, երևի քիչ են շոկոլադ ուտում։

Հետո մենք թողեցինք Ռադիոտունը Ալեք Մանուկյան փողոցում ու դուրս եկանք Թումանյան փողոց: Էդպես տխուր էլ կգնայինք, եթե սահադաշտում երկու հոգի մեջքի վրա հավեսով չփռվեին: Մի քիչ հռհռացինք, հետո նորից հիշեցինք կատարվածը ու… Կարդա վերնագիրը:

Տիկնիկները փոխանցում են Ամանորի ու մանկության շունչը

Երևանի պատմության թանգարանում Ամանորի և Սուրբ Ծննդյան տոներին ընդառաջ բացվել է հեղինակային տիկնիկների ցուցահանդես: Ցուցահանդեսում ներկայացված են 28 տիկնիկագործների 100 ձեռակերտ տիկնիկներ գործվածքից, գոբելենից, ճենապակուց, պոլիմերային կավից և այլ նյութերից: Մուլտֆիլմի հերոսներն ու հայկական կերպարները հաղորդում են ամանորյա շունչ՝ այցելուներին տանելով զարմանահրաշ մանկության հեքիաթային աշխարհը:

mariam barseghyan1

Իմ 2018-ը

2018-ը բավականին հաջողակ տարի էր: Դե, հասկանում եք. համալսարան, նոր միջավայր, որը ամեն օր ավելի ու ավելի սիրելի է դառնում: Առաջին անգամ Եվրոպայում եղա, ու կյանքումս դրական փոփոխությունները դեռ շարունակվում են:

Պետք է, որ ամեն ինչից գոհ լինեմ, բայց ի՞նչ է պետք սպասել 2019-ից, եթե 2018-ում առաջին անգամ մտքովս արտագաղթ բառը անցավ: Գիտեք, դա ցույցերի ժամանակ էր, երբ մեծամասնությունը ոգևորված պլաններ էր կառուցում Հայաստանի հետ կապված: Եվ ես ինքս ճանաչում եմ նրանց, ովքեր խոպանից եկան Հայաստան, որ վաճառեն իրենց տունը, բայց չվաճառեցին, որովհետև հույս ունեին, որ մի օր իրենց պլանները այդ տան հետ կկապեն: Իսկ ես  ծրագրեր էի ուսումնասիրում, որոնցով հնարավոր լինի երկրից դուրս գալ:

Ես ամեն օր փորձում եմ հավատալ նոր սկզբի հաջողությանը, համոզելով ինձ, որ ժամանակ է պետք և այլն: Բայց հիմա ցույցերին չմասնակցելու որոշումս օր օրի իրեն ավելի ու ավելի է արդարացնում: Հնարավոր է կրկնվեմ, բայց մարդկանց ուրախ դեմքերը ինձ համար դրական փոփոխություն չէ: Երջանիկ գործազուրկ մարդը, ով օրվա հացի գումարի հարցը չի կարողանում լուծել, կառավարության հաջողության գրավականը չէ: Ստամոքսի դատարկությունը, կներեք, բայց դեմքի ժպիտով չի փարատվում: Ու գիտեմ, որ իմ տեսակետի հետ չեք համաձայնի, ու փորձը ցույց է տալիս, որ ձեր միակ փաստարկը «բա էն ժամանակ լա՞վ էր» արտահայտությունն է լինելու: Ու ես էլ հերթական անգամ պետք է ասեմ, որ ոչ, լավ չէր, բայց մտածում եմ, որ հիմա ավելի վատ է լինելու: Գիտեմ նորից հոռետեսություն եմ անում:

Հիմա մնում է ասեմ, թե ինչ եմ սպասում 2019-ից: Հուսով եմ, որ 2020թ-ի նախաշեմին ամենադրական մտքերով կկիսվեմ ձեզ հետ, ու այս և մնացած հոռետեսական նյութերիս համար էլ անկեղծորեն կզղջամ:

Ծանոթացեք. «Զանգակ» հրատարակչություն

Լուսանկարը` Անահիտ Բաղշեցյանի

Լուսանկարը` Անահիտ Բաղշեցյանի

-Բարև Ձեզ, կներկայանա՞ք։

-Ես Էմին Մկրտչյանն եմ։ Զբաղվում եմ հրատարակչական, տպագրական և գրավաճառ գործունեությամբ։

-Կպատմե՞ք «Զանգակ» հրատարակչության մասին։ Ի՞նչ ուղի է անցել «Զանգակը»։

-«Զանգակ» հրատարակչությունը ստեղծվել է 1997 թվականին իմ ընտանիքի կողմից։ Հայրս և մայրս են հիմնադրել՝ փոքրաթիվ աշխատակազմով, քիչ հնարավորություններով։ Հիմնադիրների և աշխատակազմի քրտնաջան աշխատանքի շնորհիվ մենք այսօր համարվում ենք հրատարակչական ոլորտում առաջատար: «Զանգակի» տպագրական բազան նույնպես բավականին հզոր է: Հրատարակչական գործունեությանը զուգահեռ «Զանգակ»-ն այսօր ծավալում է նաև գրավաճառ գործունեություն և արդեն ունի գրատների չորս մասնաճյուղից բաղկացած ցանց:

-Ո՞րն է «Զանգակ» հրատարակչության նպատակը։

-«Զանգակ» հրատարակչության նպատակն է` նպաստել գրավոր մշակույթի տարածմանը թե՛ հայկական, և թե՛ արտասահմանյան ստեղծագործությունների հրատարակման միջոցով, հայախոս ընթերցողին հասանելի դարձնել արժեքավոր գրքեր։

-Իսկ ի՞նչ կպատմեք տպագրվող գրքի ընտրության մասին։

-Գրքերն ընտրվում են ամենատարբեր եղանակներով։ Հրատարակչական որոշումները կայացվում են մի քանի փուլով՝ հաշվի առնելով այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են` գրքի գրական արժեքը, հեղինակի հանրահայտությունը, նմանատիպ ստեղծագործությունների պահանջարկը և այլն: Մենք հետևում ենք միջազգային գրական աշխարհի անցուդարձին, միտումներին։ Ունենք բազմաթիվ գործընկերներ, որոնք մեզ հուշում կամ առաջարկում են վաճառվող, հետաքրքիր ու արժեքավոր գրքեր իրենց ընտրությամբ։ Բնականաբար այդ առաջարկներն ավելի շատ են, քան մենք հրատարակում ենք, բայց դրանք մեզ օգնում են գրքերի ընտրության հարցում։ Միևնույն ժամանակ, հետևում ենք միջազգային մամուլին, ստանում առաջարկներ նաև հայ գրողներից: Մեր գրականագետները նաև ուսումնասիրում են, թե դասական գրականության ինչ գործեր են դեռևս մնացել ստվերում, որոնք վերահրատարակելու կարիք կա։ Մենք ընդունում ենք առաջարկներ նաև թարգմանիչներից, քանի որ նրանք նույնպես հետևում են գրական անցուդարձին և ինչ-որ իմաստով հենց ընտրողի դերն են կատարում։ Մենք ունենք ուսումնասիրվող ցանկեր, որտեղ ներառված գրքերը կա՛մ անցնում են հրատարակման հաջորդ փուլ, կա՛մ հետագայում ինչ-որ պատճառով դուրս են մնում ցանկից: Յուրաքանչյուր տարեվերջին մենք կազմում ենք հաջորդ տարվա հրատարակությունների ցանկը, թեև տարվա ընթացքում երբեմն ծնվում են գաղափարներ, որոնք հնարավոր է շատ արագ իրագործել, և մենք տարեկան ծրագրին հավելում ենք նաև այդ կարճաժամկետ ու արագ որոշումները։

-Իսկ ինչպե՞ս եք գրավում ընթերցողին։

- Ընթերցողին գրավելու մեկ հիմնական ճանապարհ կա․ հրատարակել պիտանի և արժեքավոր գրքեր։ Իհարկե, շատ կարևոր է նաև գրքի ապրանքային տեսքը։ Միևնույն գիրքը եթե հրատարակվի վատ կամ լավ  որակի (թղթի ընտրության, տպագրության և ձևավորման առումով), ապա տպաքանակները խիստ կտարբերվեն իրարից։ Իհարկե, կան ընթերցողներ, որ գնահատում են բովանդակության արժեքը և ձեռք կբերեն նաև վատ տպագրված գիրքը, բայց փորձը ցույց է տալիս, որ լավ տպագրված գիրքն իր ճանապարհն ավելի հեշտ է հարթում։

Լուսանկարը` Անահիտ Բաղշեցյանի

Լուսանկարը` Անահիտ Բաղշեցյանի

-Արդյոք տեսնո՞ւմ եք Հայաստանում ընթերցասեր հասարակություն։

- Իհարկե, մենք ունենք ընթերցասեր հասարակություն, սակայն ընթերցանությունը՝ որպես թե՛ ժամանցի և թե՛ ինքնակրթման, ինքնակատարելագործման միջոց, էլ ավելի պետք է ամրապնդի իր դիրքերը:

-Իսկ ձեր ոլորտում կա՞ մրցակցություն։ Կա՞ն թելադրող հրատարակչություններ։

-Իհարկե, կա մրցակցություն։ Մենք ավելի ուրախ կլինենք, որ առողջ մրցակցություն լինի, ինչը կնպաստի նաև ոլորտի զարգացմանը, և մենք կկարողանանք ավելի ճկուն լինել: Մեկ կազմակերպությունը չի կարող ոլորտն ուժեղացնել։ Մենք պետք է ունենանք գործընկերներ, դաշտում կայացած ընկերություններ։ Սա նաև կնպաստի մասնագիտական խմբերի աճին` հեղինակների, թարգմանիչների, գրողների, գրավաճառների։ Այսօր շատ մասնագետների ինքներս ենք վերապատրաստում։ Ոլորտի զարգացմանը զուգընթաց կավելանան նաև մասնագետների թիվն ու մասնագիտական մրցակցության հնարավորությունները:

-Ի՞նչ հաջողություններ է գրանցել հրատարակչությունը այս տարի։

-2018-ին մենք հրատարակեցինք շուրջ 60 գիրք, վերահրատարակեցինք շուրջ 100-ը մեր առկա ցանկից։ Ամռանը բացվեց մեր գրատան նոր մասնաճյուղը մայրաքաղաքի կենտրոնում: «Զանգակը» մասնակցեց Բոլոնիայի, Ֆրանկֆուրտի, Մոսկվայի, Ղազախստանի գրքի միջազգային ցուցահանդեսներին` ներկայացնելով իր լավագույն հրատարակությունները: Բոլոնիայի ցուցահանդեսում մենք ընդգրկվեցինք Ասիա աշխարհամասում մանկական հրատարակիչների լավագույն հնգյակում։ Պատկերացնո՞ւմ եք՝ Ասիայում որքան մանկական գրքի հրատարակիչներ կան, օրինակ՝ Ճապոնիայում, Կորեայում, Թաիլանդում, Սինգապուրում, Հնդկաստանում, Չինաստանում։ Մեր գրքերից մեկը Ֆրանկֆուրտի գրքի միջազգային ցուցահանդեսում մանկապատանեկան գերմանական գրադարանի կողմից արժանացավ «Սպիտակ ագռավ» ցանկում մրցանակին որպես լավագույն հրատարակություն և  ընդգրկվեց միջազգային երիտասարդական գրադարանի տարվա ցանկում։ 2018-ին մեր տպարանում ներդրվեցին նոր տեխնոլոգիաներ՝ ավելի որակյալ գրքեր տպագրելու համար։ «Զանգակի» աշխատակազմը համալրվել է շուրջ 10 %-ով, մենք արդեն նոր գրասենյակային պայմաններում ենք աշխատում. սա իհարկե ներքին հաջողություն է, բայց մեզ համար ոչ պակաս կարևոր։

-Ի՞նչ ծրագրեր ու անակնկալներ է պատրաստել «Զանգակ» հրատարակչությունը գալիք տարվա համար։

-Մենք պատրաստել ենք ակումբային ձևաչափի մի շարք նոր միջոցառումներ՝ ընթերցանությունը խթանելու համար, և բնականաբար բազմաթիվ նոր գրքեր, նոր շարքեր՝ թե՛ պատանեկան, թե՛ մանկական, թե՛ թարգմանական ժամանակակից գրականության։

-Եվ վերջում, կպատմե՞ք գիրք ստեղծող և գրքերով շրջապատված մարդու առօրյայի մասին։

- Իմ օրերն ինչ-որ իմաստով իրար նման են անցնում, միևնույն ժամանակ, ապահովված է բազմազանությունը:  Գործի բնույթը նույնն է յուրաքանչյուր օր, բայց առարկան տարբեր է։ Յուրաքանչյուր նոր օր ես գործ եմ  ունենում մի նոր հետաքրքիր գրքի կամ նախագծի հետ։ Ես սիրում եմ ճամփորդել՝ համատեղելով հանգիստը աշխատանքի հետ։ Հիմնականում ճամփորդություններս միշտ սկսվում են գործնական նպատակներով և ավարտվում ոչ գործնականով։

-Շնորհակալ եմ հետաքրքիր հարցազրույցի համար։

-Խնդրեմ։ Հուսով եմ՝ մոտ ապագայում էլի կզրուցենք և կկարողանանք միասին գնահատել «Զանգակ» հրատարակչության հաջողությունները։

hayk mantashyan

Փոթերականները

Արդեն 21 տարի է, ինչ անգլիացի գրող Ջոան Ռոուլինգի ստեղծած Հարրի Փոթերի մասին պատմող վիպաշարը գրավում է նորանոր երկրպագուների սրտեր: Այն չի շրջանցել նաև Հայաստանը: Հայ թարգմանչուհի Ալվարդ Ջիվանյանը հայերեն է թարգմանում ողջ վիպաշարը: Առաջին երեք գրքերը արդեն առկա են երկրի գրադարաններում և գրախանութներում: Այդուհանդերձ, Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցում արդեն երեք տարի է գործում է Harry Potters World (Armenia) փակ խումբը, որտեղ իրենց հաճելի ժամանցն են անցկացնում Հարրի Փոթերով հետաքրքրված իրար նման, բայց միաժամանակ և իրարից շատ տարբեր մարդիկ: Ես՝ հանդիսանալով խմբի ակտիվ մասնակիցներից մեկը, զրուցել եմ խմբի ադմինիստրատորներ Արեգ Միրզոյանի, Մանուշակ Միքայելյանի և Արամ Ամիրբեկյանի հետ:

Իմ առաջին հարցին, թե ինչպես և ինչ հանգամանքներում են առաջին անգամ ծանոթացել Ջ.Ք. Ռոուլինգի ստեղծած կախարդական աշխարհին, Մանուշակը, Արամն ու Արեգը պատասխանել են, որ հեռուստացույցով են առաջին անգամ տեսել փոթերյան առաջին ֆիլմը: Արեգը երկրպագու է արդեն 16 տարի, իսկ Արամը ամբողջ ֆիլմաշարը դիտել է 2015թ.-ին:

-Չնայած, որ գրքերում գերակշռում է պատմությունն այն կախարդանքի մասին, որը ամեն օր չես կարող տեսնել, ինձ ամենաշատը գրավել է այն կախարդանքը, որն ամենօրյա իրականության մեջ է՝ ընկերների հետ կապը, մոր սերը, բարությունը, Հարրիի անմեղ միամտությունն ու մշտապես հիացմունքը կախարդական աշխարհի հանդեպ,- պատասխանել է Մանուշակը՝ ինչն է Հարրի Փոթերի պատմության մեջ ամենակարևորն ու ամենակախարդականը հարցին:

Հետաքրքրական է, որ Արեգը կերպարներից իրեն ամենահոգեհարազատն ու նմանը համարում է Ալբուս Դամբլդորին: Նրանք երկուսն էլ միշտ փորձում են օգնել ում կարող են ու տարածել «լույս», որքանով որ հաջողվի: Իսկ Մանուշակը կարծում է, որ Հերմայոնիի ու Լունայի խառնուրդն է: Նա Հերմայոնիի պես սիրում է սովորել ու քննություններ հանձնել և Լունայի պես չի դատապարտում մյուսներին՝ ակնկալելով չլինել դատապարտված: Արամն էլ կարծում է, որ իր ու Սեվերուս Սնեյփի կյանքերը նման են իրար:

Գրեթե բոլորն էլ, բացի սիրելի կերպարներից, ունեն այնպիսիք, ում հանդեպ հակակրանք են տածում: Արեգի համար այդպիսի կերպար է եղել ժամանակին Սնեյփը, իսկ Մանուշակն ու Արամը մինչև այժմ էլ տանել չեն կարողանում Դոլորես Ամբրիջի կերպարին, ում համարում են նույնիսկ ավելի դաժան, քան պատմության գլխավոր բացասական հերոսին՝ Վոլդեմորին:
Այն հարցին, թե կուզենայի՞ն արդյոք նրանք ապրել փոթերյան կախարդական աշխարհում, Արամն ու Մանուշակը դրական պատասխան են տվել: Արամը իր պատասխանը պատճառաբանել է նրանով, որ, ունենալով մոգական ուժ, ավելի հեշտ կլիներ արդարություն հաստատել: Իսկ Մանուշակն ասել է.
-Բնականաբար, այո։ Ամեն ինչ կտայի կախարդական դպրոցում սովորելու համար։ Երբեք չեմ հասկանա, ինչու էին Հարրին ու Ռոնը միշտ դժգոհ իրենց դասերից: Ես ամբողջ ժամանակ էյֆորիայի մեջ կուլ կտայի ստացած ինֆորմացիան ու Հերմայոնիի պես հիմնական ժամանակս կանցկացնեի գրադարանը քրքրելով։
Միայն Արեգն է, որ չէր ուզենա լինել փոթերյան աշխարհի բնակիչ, քանի որ նա կարծում է, թե մեր աշխարհն արդեն իսկ լի է յուրահատուկ կախարդանքներով, որոնցից ամենամեծն իր համար ապրումակցումն է:

Պատկերացրեք մի այսպիսի իրավիճակ: Դուք հանդիպել եք լեգենդար, տասնմեկամյա Հարրի Փոթերին և ունեք ընդամենը հինգ րոպե: Ի՞նչ կասեիք նրան: Այ, օրինակ, Արեգը կասեր, որ ինչ անում է՝ ճիշտ է անում, բայց թող գոնե Հերմայոնիի պես շատ գրքեր կարդա: Գոնե կիսով չափ: Իսկ Մանուշակն այս առիթով ասել է.
-Հինգ րոպեից երեքը երևի ուժեղ կգրկեի պուճուրին ու կվստահեցնեի, որ ամեն ինչ լավ է լինելու, որ նա սիրված է ու միշտ լավ մարդկանցով է շրջապատված լինելու։ Իսկ եթե մոտերքում Պետունիան երևար, կոշիկովս գլխին կտայի, հա՛մ Հարրին մի քիչ կծիծաղեր, հա՛մ էլ իմ սիրտը կհովանար։

Իմ հարցազրույցի հերոսները Հարրի Փոթերի միջոցով ձեռք են բերել բազում ընկերներ, նոր շրջապատ, անսպասելի հանդիպումներ և անգամ՝ գործնական առաջարկներ: Եվ որ ամենակարևորներից է, նրանք ձեռք են բերել մի վիրտուալ միջավայր, որտեղ ամեն օր հաճույք են ստանում հոգեհարազատ մարդկանց հետ շփվելուց:
-Դեռ չեմ հանդիպել այնպիսի մարդ, ով կարդացած լինի ու ձեռք բերած չլինի ավելի լայն աշխարհայացք, ավելի ըմբռնող չլինի իրենից տարբերվող մարդկանց հանդեպ, ավելի հասկացող չլինի,- ասում է Մանուշակը:

Այն հարցին, թե որն է հեղինակի հիմնական ուղերձն ընթերցողին, Արեգն ասել է.
- Ինչ ուզում է լինի, զբաղվիր ինքնակրթությամբ, եղիր լավ ընկեր, բարձրացրու ձայնդ անարդարության ու պայքարիր այն ամենի համար, ինչը կարևորում ես: Դու ես քո կյանքի կախարդը:

Արամը կարծում է, որ հիմնական ուղերձը մարդկանց՝ տարբերությունների հիման վրա չդատելն է:

Մանուշակն էլ պնդում է.
-Մոգությունն ամենուր է: Ուղղակի պետք է կարողանալ զգալ ու օգտագործել այն ճիշտ։ Քեզ համար մի մանրուք կարող է տակնուվրա անել դիմացինիդ կյանքը։ Պետք է հասկանալ, թե ինչքան կարևոր է սիրող ու ընդունող մարդ լինել ու երբեք պետք չի դատել ինչ-որ մեկին այն պատճառով, որ նա տարբերվում է քեզնից։

Եզրափակելով հարցազրույցը, Արեգը, Մանուշակը ու Արամը Հարրի Փոթերի պատմությանը դեռ անծանոթ մարդկանց ասում են, որ եթե ուզում եք փախչել ձեր կարծրացած մտքերից, ընդլայնել ձեր երևակայությունը, վերապրել մանկական կախարդական ցանկություններով լի արկածները, ձեռք բերել նոր ու հետաքրքիր ծանոթություններ, ուրեմն այս գիրքը Ձեզ համար է:
- Հենց կարդաք ու հավանեք, ֆեյսբուքյան մեր խումբը սպասում է ձեզ,- ասել է Արեգը:

Inesa Zohrabyan aragacotn

Իմ 2018-ը և գալիք տարին

Իրականում չեմ գրելու, թե ինչերի մասնակցեցի, ինչ հաջողություններ ունեցա և նման այլ բաներ. դրանց մասին կարող եք իմանալ ընդամենը ֆեյսբուքյան էջս ստուգելով: Կգրեմ նրա մասին, ինչը չեք կարող «պեղել» իմ էջից:

Լավ: Ուրեմն սկսեմ նրանից, որ ես տարին համարում եմ բարենպաստ, եթե մի պահ հիշում եմ ինձ մի տարի առաջ, իմ ցանկությունները, գաղափարները, կատարած գործողությունները ու ծիծաղում եմ ինձ վրա: Հա-հա, եթե դու ժպտում ես` մտածելով մի տարի առաջվա «եսիդ» մասին, ապա հաստատ փոխվել ես:

Իսկ 2018-ը լրիվ ուրիշ տարի էր, ուրիշ գաղափարներով, ցանկություններով, իրականության հետ կապ չունեցող երազանքներով ու առօրյա ձգտումներով: Տարի էր նաև արկածներով, նոր ընկերներով, այս անգամ նաև այլ երկրների ընկերներով և տարի էր` նոր ընկալումների, կողմնորոշումների ու ամփոփումների, նաև «փիլիսոփա» դառնալու: Տարի էր` նոր զարգացումների ու այդ հեղափոխական զարգացումների մի մասնիկը լինելու: Տարի էր` կարոտելու ու գնահատելու, տարի էր` ուղղակի վայելելու ու փորձելու, առանց վախենալու ձախողումներից, տարի էր` գրքերը քո կյանքը մտցնելու ու երգերով ինքդ քեզ մոտիվացնելու: Տարի էր մի երկու ձախողումների, որոնք քեզ ավելի առաջ են մղում: Սիրեցի 2018-ը, այն ինձ էլ հեղափոխեց:

Հուսով եմ, որ 17.am-ի իմ նկարը գալիք տարում կփոխեմ:

Ամենամեծ ցանկությունը 2019 թվականի համար, երկրից դուրս գնալն է, թեկուզ կարճ ժամանակով: Ուզում եմ պտտվել այդ ուրիշ երկրում, մշակույթին ծանոթանալ ու համեմատել մեր երկրի հետ ու էլի ավելի սիրել մեր երկիրը:

Հայրենիքիս համար ուզում եմ խաղաղ բանակցություններ ու լավ արդյունքներ: Իրոք, շատ-շատ եմ ուզում, որ մեր բոլորի հույսերը արդարանան կապված նոր կառավարության հետ: Հիասթափություններ ընդհանրապես չեմ ուզում: Շատ-շատ եմ ուզում, որ ավելի մարդասեր աշխարհ ունենանք: Իսկ ինչ չեմ ուզում գալիք տարո՞ւց. թող նոր կատարելագործված հեռախոսներ չարտադրվեն, ու մարդկային շփումը չհասցնեն նվազագույնի (մի քիչ անհավանական է թվում, բայց…):

Անմոռանալի, ջերմ ու խաղաղ 2019 եմ ուզում և ամեն բան անելու եմ իմ չափով դրան նպաստելու համար:

Anna Andreasyan

Ո՞ւր է կորել Ամանորյա տրամադրությունը

Մեկ տարի առաջ այս օրերին ամերիկացի հյուրընկալող ընտանիքիս հետ արդեն պատրաստ էինք Սուրբ Ծնունդը նշելուն: Դեռ մանկուց ամերիկյան ֆիլմերում տեսնելով այն ոգևորությունը, որով ամերիկացիները նշում են Սուրբ Ծնունդը՝ երազում էի մի օր հայտնվել այդ միջավայրում և նրանց պես նշել տոնը: Իհարկե, ընդունված կարծիք է, որ ֆիլմերում մի քիչ չափազանցրած են ներկայացնում ամեն ինչ: Բայց սա հաստատ այդ դեպքը չէ: ԱՄՆ-ում Սուրբ Ծնունդը անցնում է հենց այնպես, ինչպես նկարագրված է:

Հիմա արդեն մեկ տարի անց ես նորից տանն եմ, և արդեն պատրասվում ենք Ամանորին: Բայց այստեղ այդ պատրաստությունները մի տեսակ պարտադրանք են թվում: Ում տեսնում ես` բողոքում է, վերջում էլ ասում՝ էս Նոր տարին էլ մի կողմից: Հանդիպածս մարդկանց մեծամասնությունը անհամբեր սպասում է, թե այս ավելորդ «գլխացավանք»-ը երբ է անցնելու:

Իսկ ի՞նչն է այս Ամանորյա տրամադրության բացակայության պատճառը: Գուցե մեր՝ հայերիս ամեն ինչ ծանր տանելու ու բարդացնելու բնավորությունն է պատճառը, որ շատերս չենք կարողանում վայելել տոնը, ինչպես հարկն է: Կամ էլ գուցե Ամանորը  նյութականացնելն է տրամադրության բացակայության պատճառը: Մարդիկ Նոր տարի ասելիս մտաբերում են, թե ինչքան պատրաստություններ պետք է տեսնել:

Մի խոսքով, դեռ չբացահայտված պատճառներով, Հայաստանի որոշ տարածքներում Ամանորը կորցրել է իր երբեմնի համն ու հոտը:

Հ.Գ. Հուսամ այս հոդվածը կարդալուց հետո կփորձեք գոնե, շատ չէ, մի երկու տոն բարձրացնել ձեր ամանորյա տրամադրությունը:

Anushik Mkrtchyan

Գայլերի՞, թե՞ շների վախից

Ձմեռն եկավ, և Արագած գյուղում մարդիկ սկսեցին իրենց շներին բաց թողել: Չգիտեմ, թե ինչու են հենց ձմեռը շներին բաց թողում, բայց էդպես են անում: Գուցե պատճառը այն է, որ գայլերը իջնում են գյուղ: Բայց դե գայլերը գիշերով են իջնում: Աշակերտները առավոտյան գնում են դասի ու ճանապարհին ինչ-որ մի շուն հարձակվում է երեխեքի վրա, կամ էլ ուղղակի հաչում: Երեխեքի բախտը բերում է, եթե հետ գալուց շունը էդտեղ չի լինում: Բայց էդ բախտը մեկ-մեկ է վիճակվում:

Ես շներից չեմ վախեցել: Միայն էն մեծ շներից ու էն դեպքում, երբ ինձ կծելու հավանականությունը շատ է եղել: Երբ ամռանը գնացել էի հայրիկենց մոտ` Աբխազիա, մի շուն ունեին: Մենք էինք պահում, կարճ ասած մեր շունն էր՝ Մաքսը: Երկու ամսվա ընթացքում էնքան շփվեցի հետը, որ շներից էլ չեմ վախենում:

Գիտե՞ք, ինձ շների հոգեբանությունն է հետաքրքրում: Ախր, հետաքրքիր կենդանիներ են: Մեր հարևանի շունը, օրինակ: Իր համար հանգիստ նստած է տիրոջ դռան դիմաց: Մենք էլ գնում ենք խանութ ու էդ շանը ոչինչ չենք անում ու չենք խանգարում: Բայց էդ շունը հաչալով գալիս է դեպի մեզ ու տիրոջ տան հատվածից առաջ չի գալիս: Շունը բավականին փոքր-մոքր է, բայց էնպե՜ս է հաչում: Ու ինչու, ոչ ոք չգիտի: Մեր մյուս հարևանի շունը՝ Ռեքսը, հենց ինձ տեսնում է, վազելով գալիս է մոտս ու գլուխը դնում ձեռքիս տակ, իբր ուզում է ասել` շոյիր ինձ: Ճարս ի՞նչ: Մեկ էլ տեսար` նեղացավ ու էն մյուս շան նման անիմաստ հաչեց: Մարդ չի հասկանում, թե ինչպիսին են շները:

Իրականում իմ էս կարճ նյութով բոլոր շուն ունեցողներին ուզում եմ ասել կամ խնդրել, որ ձեր հաչացող ու կծող շներին էս ձմեռով բաց մի թողեք: Աշակերտները սառույցի վրա դժվար են վազում ու վազում են գիտե՞ք ինչու, որ փախչեն ձեր կծող շներից: Եթե արձակում եք, որ գայլերին դուրս հանեն գյուղից, ուրեմն արձակեք գիշերը: Գայլերը գիշերն են իջնում գյուղ:

asthnikogh

Առերեսում

-Վախենում ես քեզ հանկարծ չընդունեն էնպես, ոնց իրականում կաս:

Անջատեցի հեռախոսս:  Չի զանգի,  հարազատ մարդ է, գիտի՝ մտքերիս հերթն է հետս խոսելու: Ուրեմն վախենում եմ: Բայց դեռ հարց է՝ չհասկացվելո՞ւց,  թե՞ հենց հասկացվելուց:  Մեկ- երկու բառ ավել ասել ու կատակել,  չէ՛ է, չէ՛, ավելի լավ է լուռ լսել ու թեթև խնդալ:  Ես ու իմ կատակները մտքում կխնդանք.  մեկ-մեկ կիսաձայն ծիծաղել կարելի է բայց: Թող ասեն խելոք գիժ է: Էլի խնդացի:

-Չէ՛, տիկին ջան, Ձեր տարօրինակ գլխարկը իմ ծիծաղի հետ կապ չունի: Անեկդոտ հիշեցի:

-Գիժ է՜ էս աղջիկը:

-Խելոք գիժ է, չէ՞:

Բայց գլխարկն իրոք ծիծաղի արժանի տարօրինակ էր:  Թե ասա` խելոքի գիժն ու գժի խելոքը ո՞րն է: Դե լավ, այդ կնոջը էլ չեմ տեսնելու: Գլխարկն էլ երևի:

Հա, ի՞նչ էի ասում: Վախենում էի ուղղակի խոսելուց, էն սիրուն գծած ձևերին չէի տիրապետում, բայց գիտեի: Ասենք` հեծանիվ ունեմ ու քշել չգիտեմ: Լավ էլ համեմատեցի:

-Է՜, տիկին, ասացի` գլխարկը կապ չունի:

Բայց սովորել գոնե կարող եմ: Ասում են` բարդ չէ, ժամանակի հետ կվարժվես, էլ չես ընկնի: Է՛ս դու, է՛ս հայելին, էս էլ մի բուռ ձևական սեթևեթանք,  դե՛ պարապիր:

-Շատ արհեստական է ստացվում: Ձևական ես:

-Ի՞ նչ արած, էլի լիկվիդ:

Ինչ լավ է, գոնե հեծանիվ քշել գիտեմ: Վախենում եմ… Լավ տրանսպորտս եկավ, ես գնացի: Այդպիսի մտքերի համար այնտեղ բավական անհարմար է: Հասնեմ` կզանգեմ էլի այն հարազատին:

anahit badalyan tonakan

Անվերջ վերադարձ

Բարև․․․Բարև այնտեղից, որտեղ մարդիկ իրար տեսնելիս ասում են՝ բարև, բարի օր, ողջույն, բարի երեկո: Որտեղ մարդիկ խոսում, ժպտում, սիրում, ապրում ու շնչում են հայերենով: Բարև այնտեղից, որտեղ արդեն չորս ամիս վազքս, խոսքս, ծիծաղս ու ներկայությունս բացակա է եղել, իսկ սիրտս ու հոգիս՝ հավերժ ներկա: Բարև իմ հպարտ ու հարազատ հողից, իմ ու մեր Հայաստանից:

Ձմեռային արձակուրդներին հայրենիք եմ վերադարձել, թեև՝ ոչ երկար ժամանակով։ Երևի հիշում եք, որ ես այժմ սովորում եմ Իտալիայում, «Ադրիատիկ» միջազգային դպրոցում: Մի կարճ ժամանակահատվածը լրիվ բավական է՝ ամենասիրելի ու թանկ մարդկանց, վայրերն ու պահերը անբացատրելի կարոտելու համար: Բավական է՝ անհրաժեշտություն ու կարիք զգալու համար, ուժեղանալու, կոփվելու ու ամրանալու համար:

Քոլեջում երբեմն էնքան զբաղված  ենք լինում, որ կարոտելու ժամանակ անգամ չի մնում: Դասերը շատ են, հանձնարարությունները՝ անպակաս, անելիքները՝ միշտ լիքը, պատասխանատվության ու պարզ ճակատով ներկայանալու զգացողությունը՝ անսպառ: Ուրախությամբ ու հպարտությամբ պիտի ասեմ, որ առաջին կիսամյակիս համար իմ առջև դրված նպատակը, չվախենամ՝ ասել, նույնիսկ գերակատարել եմ: Կատարածս աշխատանքից ուսուցիչներս գոհ են, նոր ընկերներ ունեմ, հասցրել եմ սիրել Դուինոն ու «մերվել»  Իտալիային:

Արագ անցան էս ամիսները, թե չէ, փոքր-ինչ բարդ է ասելը: Անելիքների տեսակետից՝ հագեցած ու շնչակտուր էր, կարոտելու տեսակետից՝ երևի մի քիչ ավելի սպասումով լի:

Առավոտյան սեփական զարթուցիչին միայն ապավինելն ու մամայի ձայնը քեզ միշտ արթնացնելու պատրաստ չունենալը, նախաճաշին երբեմն թեյել չհասցնելն ու դրա համար մի կարգին նկատողություն չստանալը, մեկ-մեկ թեթև հագնվելն ու մինչև դռան ծայրը` «Ժակետդ գոնե հետդ վերցրու, գլխարկդ էլ պայուսակումդ պահիր» չլսելը հեշտ չէին, ու մեկ-մեկ՝ էնքա՜ն տխուր: Բայց ժամանակի հետ հարմարվում ես, ընտելանում ես, մի քանի անգամ մրսելուց հետո ինքնաբերաբար գլխարկդ պայուսակումդ ես պահում միշտ, մի քանի րոպե շուտ ես արթնանում, որ հասցնես թեյդ խմել ու․․․ դառնում ես միակ ու միակ զարթուցիչդ: Ու տխուրը գիտե՞ք՝ որն է․․․Դու տանը գուցե չզգայիր, որ մրսում ես առանց գլխարկի, առավոտյան մի բաժակ թեյիդ պակասը այդ աստիճան քեզ ներսից զգացնել չտար գուցե, մի տասը րոպե ուշ արթնանալն էլ հաստատ դասից ուշանալու պատճառ չէր դառնա: Իսկ տնից դուրս դու վախենում ես հիվանդանալ ու մնալ ինքդ քո հույսին, դրա համար էլ գլխարկդ պայուսակիդ մեջ է միշտ, վախենում ես՝ դիմադրողականությունդ առանց էն մի բաժակ թեյի մի քանի գրամ պակաս լինի, դրա համար փորձում ես հասցնել խմել, վախենում ես, որ ամեն դեպքում քնած կմնաս, կուշանաս, դրա համար մի կերպ բացում ես քնաթաթախ աչքերդ:

Ամենահետաքրքիրը ինքդ քեզ բացահայտելն է: Երբ հարիսա էի սարքում, մեջս մի ուրիշ հպարտություն էր խոսում: Հայաստանում հարիսա շատ չէի սիրում, մաման որ սարքեր՝ հա, կուտեի, բայց ավելի հաճախ կասեի մամ, կարտոֆիլի ժարի՜տ, ի՞նչ հարիսա է: Էնտեղ տեսնում էի՝ ոնց են ուրիշները հավանում իմ սարքածը, ու հետո հիշում էի մամայի՝ մենակ կարտոֆիլով ո՞նց կլինի-ն:

Գարիկի ու Սոնայի «Լուսինը» իմ սրտին, ականջին ու ձեռքերին այդքան մոտ ու հասանելի դժվար դառնար, եթե համերգին անպայման հայերեն մի բան ներկայացնելու անհագուրդ ցանկությունը չլիներ:

Մի խոսքով՝ Bella Ciao-ի, Չելենտանոյի, պիցցայի ու մաֆիայի հայրենիքում էլ ավելի կապվեցի իմ բաց երկնքի տակ հարատև ապրող թանգարանին՝ Հայաստանիս: Ու երբ Լեհաստանում օդանավակայանում սպասում էի դեպի Երևան չվերթիս, «Հա քեռ ջան, հեսա մի քսան րոպեից կթռնենք», «Նարեկ, էդտեղով մի վազիր, կընկնես» ու նմանատիպ ջերմ արտահայտություններն ինձ հասկացնել տվեցին, որ ինքնաթիռում մենք մերոնցով ենք՝ հայերով: Կողքիս էլ մի հայ տիկին էր նստած: Խոսեց, պատմեց աղջկանից, թոռներից, տղաներից (թե՞ տղա չուներ), դե ի՞նչ մեղքս թաքցնեմ, ես էլ լավ հոգնած էի, ու քունս տանում էր․․․

Վայրէջքից մոտ կես ժամ առաջ ականջներումս հնչող «Սա Երևանն է, այստեղ դու տանն ես, ուր քեզ սպասում են դեռ կեսգիշերին»-ը թվաց ավելի, քան իրական․․․Որովհետև նույն Հախվերդյանի «Գիշերվա աստղազարդ հեքիաթում»-ը արդեն չորս ժամ հետս էր՝ սրտում, մտքում, հոգում: Ու հետո հասանք․․. Անձնագրի ստուգում, ուղեբեռի ստացում: Ու․․․ Բարև, ինձ չորս ամիս առաջ քո գրկից բաց թողած ու չորս ամիս հետո գրկաբաց ընդունող օդանավակայան: Բարև նորից, էլի մի անգամ, մի որոշ ժամանակ անց, բայց էլի նույնը: Ես վերադարձել եմ՝ չփոխված՝ ոնց խոստացել էի: Ու իմ ոսկեղենիկ լեզուն անգամ երևի համապատասխան բառեր չունենա, որ վերցնեմ ու կառուցեմ խոսքս այն մասին, թե ինչ զգացի պապային օդանավակայանում գրկելիս: Տանն էի, տանը, տանը․․․

Ու հիմա, չորս ամիս չդիտած հեռուստացույցի դիմաց նստած՝  քեզ գրելիս զգում եմ, որ կան ուրիշ, անբացատրելի սիրուն ու տարբերվող կարոտներ, որոնք նվաճվում են նվաճված երազանքները ճաշակելիս: Ու կան կարոտներ դեպի այն ուղիները, որոնցով անցել ենք ժամանակին այդ երազանքները իրագործելու համար: Կան հետադարձ հայացքներ, որոնք մեղմ ու խենթ ժպիտով են համեմված՝ փորձով ու անցած ճանապարհով ձեռք բերված լուռ ու շատ բան ասող ժպիտով: Ու կան օրեր, որոնք հիշելիս թեթև ժպտում ենք ու քմծիծաղ տալիս, որովհետև գիտակցում ենք դրանց միջի անկեղծ ու ազնիվ տենչը դեպի այսօրվա ներկան: Ու հետո մի պահ մտածում ենք, թե ինչի տենչ կա մեր այսօրվա ներկայում: Ու այն պահին, երբ զգում ենք, որ տենչը ներկան ամուր ու պինդ պահելն ու ըստ արժանվույն վայելելն է, կարող ենք եզրակացնել, որ հասունացել ենք, հասունացել ենք՝ հասնելով նրան, ինչին հասնելու համար երկար ու ձիգ ուղիներ ենք կտրել-անցել: