Խորհուրդներ հոգեբանից խորագրի արխիվներ

mane tonoyan

Ինչպես լավատես լինել

Իմ բնավորության ամենավատ գիծը հոռետեսությունն է: Դա ինձ կյանքում շատ է խանգարում: Բոլոր իրավիճակներում իմ մտքին առաջինը վատն է գալիս: Դա սարսափեցնում է ինձ, որովհետև ինչպես ասում են` եթե շատ մտածես վատի մասին, վերջիվերջո այն կիրականանա: Օրինակ` երբ ես պետք է հանդիպեմ որևէ մեկին, և նա պայմանավորված ժամից ուշանում է, ես միանգամից մտածում եմ, որ նրա հետ վատ բան է պատահել:

Բացի այդ, չափից շատ եմ մտածում: Կարող եմ գիրք կարդալու ընթացքում կարդացածիցս ոչինչ չհասկանալ, որովհետև տարված եմ լինում իմ մտքերով: Հաճախակի եմ մտածում կյանքի ու մահվան մասին:

Ես սիրում եմ լավատես մարդկանց: Նրանց կյանքն ավելի թեթև է ու խաղաղ: Ես շատ եմ ուզում նրանց պես կարողանալ չընկճվել մանրուքների պատճառով և ամենադժվարին իրավիճակներում անդավաճան մնալ լուսավոր ապագայի հույսերին:

Օգնեք ինձ լինել այդպիսին:

Մ.Խ., 16 տարեկան

Ուրախ կլինեմ քեզ օգտակար լինել, սակայն մինչ այդ ուզում եմ գրել, որ ցանկացած հոգեբանական օգնություն իզուր կլինի, եթե դրա հիմքում ընկած չլինի ինքնօգնության գաղափարը: Այսինքն` քո սեփական ցանկությունը օգնելու ինքդ քեզ: Քո նամակը խոսում է այն մասին, որ, իրոք, անհանգստանում ես և ցանկանում ես ինչ-որ բան փոխել, ինչը, առանց չափազանցության, շատ ողջունելի է և կարևոր:

Դու արդեն իսկ գտնվում ես ներքին փոփոխությունների ճանապարհին այն առումով, որ կարողացել ես զգալ, թե բնավորության որ գիծն է կյանքում քեզ շատ խանգարում և սարսափեցնում` հոռետեսությունը: Բացի այդ, դու նաև պատկերացնում ես, թե ցանկալի փոփոխության արդյունքում ինչպիսին կուզենայիր լինել` չընկճվել մանրուքներից և անդավաճան մնալ լուսավոր ապագայի հույսերին… Սրանք ամենակարևոր օղակներն են` ինչն է ինձ խանգարում, ինչի դեմ եմ պատրաստվում պայքարել (վատատեսություն) և ինչպիսին եմ ուզում լինել (չընկճվել մանրուքներից և չկորցնել հույսը):

Կյանք և մահ. չկա մի մարդ, ով երբևէ չի մտածել կյանքի ու մահվան մասին, ինչպես դու, ինչպես ես և ինչպես բոլորը: Մահվան մասին մտածելը նույնքան անխուսափելի է, որքան հենց ինքը` մահը… Գրավելով մարդու միտքը` այն մեզ դարձնում է անհանգիստ, տագնապած, ցրված… Իսկ տագնապած մարդը տրամադրված է ընկալելու վատը, այլ բառերով` վատատես է: Կարծում եմ` հասկանում ես ինչ նկատի ունեմ:

Սիրել լավատես մարդկանց, նշանակում է սիրել հենց կյանքը: Երբ կյանքը սիրելի է, մահն անհանգստացնում է, այսինքն` մտածելով կյանքի մասին, մենք ակամայից սկսում ենք մտածել նաև մահվան մասին: Իսկ դու մտածում ես կյանքի ու մահվան մասին միաժամանակ: Կյանքը սիրելը և դրա մասին մտածելը բերում է մահվան մտքին և անհանգստության ու վատատեսության…

Սակայն կյանքից դեպի մահ ուղղությամբ մտածելուց հետո, պետք է մտածել նաև հակառակ ուղղությամբ` այսինքն, մահվան մտքից էլ փորձել տեսնել կյանքի գաղափարը: Մի բևեռից գնալով դեպի մյուսը` կյանքից մահ, ապա դարձյալ տեղափոխվելով հակառակ բևեռ` մահից կյանք, մարդ ձեռք է բերում հավասարակշռություն և ապրելու, չընկճվելու, դիմակայելու հույս:

Մահը նման է վերջակետի: Անկախ այն բանից` մարդու կյանքը նման է երկար նախադասության, թե կարճ, գալիս է վերջակետը, և մենք զգում ենք դրա անդառնալիությունը…

Լավ հասկանալով մահվան անդառնալի, ծանր և դաժան լինելու փաստը, պետք է ընդունել, որ այն կյանքի շարունակությունն է, և եթե չլիներ մահը, չէր լինի և կյանքը: Դրանց հերթագայումն է բերում մարդկության զարգացման, և այդ ընդհանուր զարգացման ճանապարհին մենք օղակներ ենք: Երբ գիտակցում ես մահվան անդառնալիությունը, միևնույն ժամանակ, ընդունում ես այն որպես բնական իրողություն, դու կարողանում ես ցանկացած դժվար իրավիճակ համեմատել վատթարի հետ և հասկանալ, որ մահվան համեմատ այն չնչին դժվարություն է:

Պետք է շարունակել ապրել, չկենտրոնանալ մանրուքների վրա` հասկանալով, որ մահվան համեմատ դրանք ոչինչ են, իսկ դժվարին իրավիճակներում, քանի դեռ կյանքը շարունակվում է, միշտ կարող ես դնել ստորակետեր, փորձել տարբեր ելքեր` հուսալով լավը:

Մանե Տոնոյան

Սովորենք անկեղծանալ

Մինչև 13 տարեկանը չեմ հիշում, որ սուտ խոսեի։ Բայց երբ մեծացա, մի անգամ մայրիկիս ստեցի։ Հետո սկսեցի նկատել, որ հաճախ եմ ստում, երբեմն նույնիսկ առանց պատճառի եմ ստում, և ոչ միայն մայրիկիս։ Այո՛, ես չեմ սիրում ստել և չեմ սիրում, երբ ինձ են ստում, բայց երբեմն սուտն անհրաժեշտ է լինում։ Սկսել եմ կամաց-կամաց չստել այլևս, և կարծես թե ստացվում է։ Ավելի լավ է ճիշտն ասեմ և գործածս սխալների համար պատասխանատվություն կրեմ, քան սուտ խոսեմ և հետո կրկնակի պատժվեմ։ «Ավելի լավ է դառը ճշմարտություն, քան քաղցր սուտ»,- այս ասացվածքին ուշադրություն դարձրի այն ժամանակ, երբ մի անգամ մի լավ կրակի մեջ ընկա։

Մայրիկս ինձ թույլ չէր տալիս գնալ ընկերուհիներիցս մեկի տուն, և ընդհանրապես, թույլ չէր տալիս նրա հետ շփվել։ Մի անգամ ես մայրիկիս ասացի, որ գնում եմ զբոսնելու և շուտ կվերադառնամ, փոխարենը գնացի ընկերուհուս տուն։ Այնտեղ մոռացել էի ժամանակի գոյության մասին։ Երբ տուն վերադարձա, արդեն շատ ուշ էր։ Մայրիկիս բարկությունը կրկնակի էր, և ամենից շատ նա բարկացել էր, որ սուտ եմ խոսել։

Թագա Բաղդասարյան, 16 տ․

 

***

IMG_20181208_164847

Թագա՛, երբ կարդացի պատմածդ, գիտե՞ս, ես էլ ինձ հիշեցի․․․ 13 տարեկանում։ Ինչեր ասես, որ չէի հնարում, անգամ այն իրավիճակներում, երբ ինչ-որ բան հնարելու կարիք էլ չկար։

Ստելու անհրաժեշտությունը քո դեպքում հիշեցնում է հոգեպես հասունանալու սկզբի մասին։ Որքան էլ որ քննադատում ես ինքդ քեզ և իրականում չես սիրում ստել, այնուամենայնիվ, երբեմն ստում ես՝ ինքդ էլ գուցե չկարողանալով բացատրել, թե ինչու։

Երբ մարդը փորձում է ինքնուրույնանալ, անցնում է ոլորապտույտ մի ճանապարհ, դա նման է լաբիրինթոսի։ Եվ լաբիրինթոսի փողոցներից մեկն էլ կարելի է անվանել Սուտլիկ-փողոց կամ լաբիրինթոսի «հեքիաթային» փուլ, երբ մարդը կարող է պատմել ստեր, որոնք գուցե սեփական ծիծաղն են հարուցում։

Սկզբում դա ավելի շատ հնարքների տեսք է ունենում, օրինակ, երբ ստում ես ինչ-որ բանի վերաբերյալ, որն իրականում գոյություն չունի։ Քո հասակակիցներից շատերին բավականին բնորոշ է այս սովորությունը։ Ծնողները փորձում են հասկանալ, անհանգստանում են, իսկ պատանիներին սա որոշ հաճույք է պատճառում՝ ունենալ ՍԵՓԱԿԱՆ ԳՈՐԾԵՐԸ, որոնց մասին հազիվհազ փորձում են կռահել ծնողները։ Մյուս դեպքում, իրոք, պատանին ունենում է թեկուզ փոքրիկ գաղնիքներ, գործեր, որոնք չի ցանկանում բացահայտել։

Այսպես սկսվում է մի լաբիրինթոս, որի վերջում հասունությունն է։ Սակայն մինչ հասունությունը գոյություն ունի ևս մի շատ կարևոր և անհրաժեշտ փուլ, որ կոչվում է ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ փուլ։ Այստեղ շատ կարևոր է պատասխանել հետևյալ հարցին․ «Իսկ կարո՞ղ եմ ես ասել ճշմարտությունը․․․»։

Անել մի բան և չստել դրա վերաբերյալ, գաղտնի չպահել այն, նշանակում է վերցնել պատասխանատվություն տվյալ արարքի և դրա հետևանքների համար, բնականաբար, նաև նախապես ծրագրել դա․․․ Մի տեսակ շղթայի է նման՝ ճշմարտություն => պատասխանատվություն => հասունություն։

Համաձայն եմ, այնքան էլ հեշտ չէ, բայց այդ ամենի արդյունքում մարդը վայելում է պատասխանատու մարդ լինելու հաճույքը։

Շատ խրախուսական է քո դիրքորոշումը, Թագա՛, որը, ի դեպ, քո սեփական փորձի արդյունքն է։ Կարծում եմ՝ խնդրին ինքդ էլ լավ լուծում ես գտել՝ «Լավ է դառը ճշմարտությունը, քան քաղցր սուտը»․․․

Հաջողություն եմ ցանկանում։

Մանե Տոնոյան, հոգեբան