Կիրակնօրյա ընթերցանություն խորագրի արխիվներ

aniharutyunyanarm

Ցրտահարություն է սպասվում

Վաղը գիշեր սպասվում է ցրտահարություն… Թըխկ, թըխկ, թըխկ… Ցրտահարություն… Թըխկ, թըխկ: Վաղը գիշեր: Ցրտահարություն: Թըխկ…

- Շուշան, վաղը գիշերը ցրտահարություն ա լինելու, արի մեր բոստանից պոմիդոր հավաքի:

- (Թըխկ, թըխկ) Արշո՛, էդ լուսամուտի ցելոֆանը հետո կխփես, վաղը ցրտահարություն ա լինելու, դաշտիդ տեր եղի…

Աշունն էլ էսպես եկավ ու գյուղի բարձր փողոցից գլորվեց ներս: Այնքան արագ, միանգամից, որ Արշոն չհասցրեց պատուհաններին ցրտից պաշտպանող «ցելոֆանները» խփել, Հրաչը` բերքը մինչև վերջ հավաքել: Աշունը էսպես եկավ, որ մի գիշերով հասկացնի` հողի, գյուղացու հանգստանալու ժամանակն է արդեն:

Անձրևը կաթիլ-կաթիլ ասում է, որ տարաներում հավաքած խաղողը արագ օղի պետք է դարձնել, թե չէ` ցախերը կթրջվեն, օջախները էլ չեն վառվի: Կաթիլ-կաթիլ ջղայնանում է, որ բերքը արագ հավաքել է պետք, թե չէ այգու հողը կխոնավանա, լոլիկները` ջրերի ու ցեխերի մեջ կնեխեն: Էդպես կաթիլ-կաթիլ ստիպեց, որ հոտի տեր գյուղացին վերջին ուժերը հավաքի, խոտն ու հոտը դաշտից տուն բերի, թե չէ որ խոտը մի քիչ երկար մնաց դաշտում, հաստատ կնեխի: Նույն կաթիլներով անձրևը Սոնիկին հիշեցրեց, որ թթուն դնելու ժամանակն է, քանի կաթիլները փաթիլներ չեն դարձել:

Գյուղացին նայեց գետնին, դեղին տերևներին ու հասկացավ, որ նկուղից վառարանը հանելու ու թափ տալու ժամանակն է: Որ արդեն փայտ գնել է պետք, աթարը` անձրևի չարաճճի կաթիլներից փախցնել ու պահեստում դարսել: Նայեց չվող թռչուններին ու հայացքով նրանց հետ անցած ամառվանից պահած մի քիչ ջերմություն ուղարկեց, որ աշունը շուտ անցնի, ձմեռը` չզգացվի, ու թռչունները գարունն ու իր ուղարկած ջերմությունը չմոռանան վերադարձնել:

Քամին չմոռացավ հիշեցնել, որ շատ մոմեր է պետք գնել, լամպերի փոշին սրբել, որովհետև նա շուտով կհանդիպի անձրևին, իսկ նրանք երկուսով կգան, կտանեն գյուղի լույսերին: Քամին խառնեց Արշոյի սպիտակ, բայց երկար ու փարթամ մազերը, որ նա գնա տուն, հայելու մեջ նայի ու նորից հիշի` Հրաչն ասում էր` ցրտահարություն. բերքիդ տեր կանգնի: Քամին երեխաների գնդակները քշեց, գցեց կողքի բակ, որ Նազիկ տատի ծեր, բայց զրնգուն ձայնը նրանց հիշեցնի` գնդակներն ու հեծանիվները ավտոտնակում պահելու, տատի գործած գուլպաները դարակից հանելու ժամանակն է:

Բոլորը կամաց-կամաց տուն կգնան: Հրաչն ամեն առավոտ էլ չի երգի. որքան էլ չուզենք, աշունը, ի վերջո, մի քիչ էլ տխրություն է, գյուղացիներն էլ այգիները ջրելու համար ջրի կռիվ չեն անի, հարսները կհոգնեն ամեն օրվա թափվող տերևներից ու բակերը չեն ավլի, երեխաները, ցրտից փախչելով, դուրս գնալու համար լաց չեն լինի, ջահելները երեկոյան խանութի բակում էլ չեն հավաքվի:

Նույն անձրևը, գյուղի անասֆալտ փողոցներին նստելով, կհիշեցնի, թե որքան անելիքներ կան, որ գարնանը միայն դաշտերը չէ, որ պետք է ծաղկեն: Շատ տների բակերում անկանոն թափված ու չավլած տերևները կստիպեն նորից նայել դռների կողպեքներին:

Ու էսպես աշունը կգա, կպատմի, որ գյուղում գրեթե ամեն ինչ պատրաստ է, որ գյուղացին ու հողը հանգստանում են, կհիշեցնի, որ ձմեռը մոտ է, որ «խոպաններից» վերադառնալու ու արդեն ավելի երկար, միգուցե ընդմիշտ մնալու ժամանակն է:

mariam nalbandyan

Ինչ-որ բանի մաս 2-րդ

Երբ ինչ-որ բանից հոգնած ձախ ոտքդ ծալելով ու կողքի ընկնելով կնստես փոքր սեղանի աջ բազկաթոռին ու անկապ ֆեյսբուքդ կթերթես, գուցե տեսնես իմ դեմքը, որ իբր նյութ է գրել։ Կարող ես բացել, մեկ էլ տեսար՝ մի բանում հասկանանք իրար։

Երբ գլուխդ էլ թեքված, վիզդ ջարդելու չափ հարմար կդնես բազկաթոռի մեջքին ու կզգաս, որ քունդ տանում է, բայց ինչ էլ անես, չես քնի, ու քույրդ ասի՝ մի մոռացի, որ դու կատու չես, մի օր վիզդ ջարդելու ես, իրեն կասես, որ քեզ հարմար է, ու դիրքդ չփոխես։ Մի քիչ կմտածես անկապ ու անկարևոր բաների մասին, որ էդ պահին գուցե քեզ համար ամենակարևորն են, մի քիչ էլ չես մտածի։ Կմտածես՝ ինչ անես, որ չմտածես։ Կբացես համակարգիչդ, ինչ-որ անկապ բան կխփես ստեղներին, կհասկանաս, որ հիմարություն է, F4-ով պատուհանները կփակես բոլոր, բայց ամեն դեպքում, «սեյվ» կանես, մեկ էլ տեսար։ Մի քանի տնային կխզբզես, կպառկես քնելու։

Երբ երկրորդ անգամ վիզդ ջարդելու չափ հարմար կպառկես բազկաթոռին, քրոջդ կասես՝ հարմար է, «նյուզֆիդ» կթերթես, համակարգիչը կբացես, մի քանի անկապ բան կխփես ու կփակես, կտաս հորքուրին՝ սերիալ նայի, մի քիչ խեղդված կլինես։

Երբ nրերորդ անգամ համակարգիչը անկապ կփակես՝ «նավսյակի սեյվ անելով», կհասկանաս, որ մի բան էն չի գնում։

Մեկ էլ` Մարիամ ջան, ախպոր պես, հասկանում եմ, որ մեջդ միաժամանակ մի քանի անձնավորություն է ապրում, բայց արի գոնե նյութերիդ մեջ ինքդ քեզ հետ երկրորդ դեմքով մի խոսիր։

Ես ինքս ինձ հետ չեմ խոսում, ընթերցողիս հետ եմ խոսում, ռադդ քաշի, մի խանգարիր։

Օքեյ։

Երբ հասկանաս, որ հետդ մի բան էն չի իսկապես, բացի իմ դեմքով նյութը, գուցե իրար հասկանանք։

Հիմա եթե նորմալ պատմեմ, կասեմ քեզ, որ իսկապես կուզեի ասել, որ եթե զգաս՝ հասկանում ենք իրար, իմ էդ անտեր դեմքը ֆեյսբուքով էլ գտնես, գրես, խոսենք մի քիչ, բայց չեմ ասի, չգրես, որովհետև չեմ պատասխանելու։ Գնալով ինձ արդեն խուլ ու համր ձևանալու միտքը այդքան էլ վատ չի թվում, ուղղակի, որ ոչ ոք չխոսի հետս ու ինձնից ոչինչ չակնկալի, ազնիվ խոսք։

Հեչ եղե՞լ է, որ սեփական շատ մոտ ընկերուհիդ, ում իսկապես շատ ես սիրում, ներվերիդ ազդի։ Ուղղակի չես ուզում, որ քեզ հետ խոսեն ու վերջ, ուղղակի հանգիստ թողեք։ Բայց եղե՞լ է, որ հենց հանգիստ է թողնում, քեզ աշխարհի ամենաանպիտան մարդն ես զգում, ուզում ես դժոխքում մի կորած ջհանդամում ծալապատիկ նստել ու էլ երբեք, երբեք ոչ մի բառ չարտաբերել։ Փոքր ժամանակ «Թոմն ու Ջերիի» միջի էն ճուտիկի համար գժվում էի, որ մի օր որոշել էր, որ ինքը սարսափելի գեշ ա, ու գլխին թղթե տոպրակ հագած էր ման գալիս։ Ուզում եմ էդ ճտի նման գլխիս թղթե տոպրակ քաշել ու լուռ նստել, որ երբ ինձ ոչ ոք չնկատի, դեպրեսվեմ, որ ոչ ոք ինձ չի նկատում։

Եղե՞լ է, որ քեզ համար էս կյանքում ամենակարևոր բանը մեկ էլ հանկարծ լրիվ անհնար դառնա։ Ինձ մոտ եղել է։ Առաջ շատ էի սիրում մտածել եղնիկների մասին, հիմա բոլոր եղնիկները, որոնց մասին կարող էի մտածել, սատկել են։

Առաջ գրում էի համարյա ամեն օր, հիմա ունեմ կիսատ մի էջանոց նյութ, որ ամեն անգամ բացում եմ, որ շարունակեմ, առաջ չի գնում։ Էդ էլ սատկեց։

Մարդիկ կան, չէ՞, ինչ-որ բան կարողանում են լավ անել։ Թեկուզ գոնե լավ սովորել ու բարձր գնահատականներ ստանալ։ Թեկուզ սուլել։ Ես ոչ մի բան չեմ կարողանում։

Եթե հիմա բարձր տրամադրություն ունենայի, կպատմեի, թե ինչքան եմ սիրել քաղցր բաներ թխելն ու ոնց եմ հիասթափվել ինձնից, որ ոչ մի բան իմ ուզածի պես չեմ ստանում։ Չնայած, եթե լավ տրամադրություն ունենայի, հենց էն գրածս կշարունակեի, կկարդայիր, գուցե մի տեղ իրար հասկանայինք։

Ու երբ անգամ Սելինջերի գրքիդ վրա փոշի կնստի, կհասկանաս, որ մի բան այն չէ։ Իսկապես, ոչ թե սովորական թեթև ինչ-որ բան։

Մի սև բան կնստի կողքիդ ու կխեղդի բոլոր-բոլոր միջիդ անձնավորություններին, մինչև կմնաք երկուսով, դու ու էլի դու՝ լրիվ անհետաքրքիր զրուցակից։

Երևի իմ միջի մի ուրիշ անձնավորություն էր ժամանակին լավ գրում, հիմա ինքն էլ սատկեց, պրծավ։ Իսկ էս մնացածները հումոր անել էլ չգիտեն։

Համենայնդեպս, էն գրածս կտամ կարդաս, մեկ է՝ չեմ շարունակելու, իսկ ես ու դու գուցե ինչ-որ տեղ իրար հասկանանք։

***

Չգիտեմ էլ՝ ոնց ամեն ինչ սկսվեց։ Երևի էն ժամանակից, որ հասկացա, որ գրելիս նյարդերս հանգստանում են։ Հենց էդ ոչ բարով պահից էլ որոշեցի ձեզ ամեն ինչ պատմել։

Եթե հավես չունես, ու առաջ տալով ես կարդալու, խնդրում եմ՝ մի կարդա, որովհետև ես հավեսով եմ գրել, իսկ դա կարևոր բան է:

1․

Եթե ուզում եք իմանալ այս ամբողջ պատմությունը, ապա երևի ճիշտ կլինի ձեզ տեղյակ պահել, որ այս նյութիս ֆայլի անունը դրել եմ “eshutyun part 2”: Չգիտեմ՝ ձեզ մոտ ոնց, բայց ինձ մոտ դրանից հետո կարդալու մի գրամ ցանկություն էլ չէր մնա։ Երևի սկսեմ այնտեղից, որ մի շատ հիմար ու վճռական քայլից հետո կյանքս մի 180 աստիճան շուռ եկավ։ Էդ հիմար ու վճռական քայլս էլ էն էր, որ մի քանի ամիս առաջ բռնեցի հեռախոսս ֆորմատ արեցի։ Այստեղ ընդհատեմ ու նշեմ, որ եթե հիմա քմծիծաղ տվեցիք, կամ ձեզ թվաց, որ կատակ եմ անում, փակեք էս անտեր էջը ու էլ իմ դեմքով ոչ մի նյութ չբացեք։ Հեռախոսիս մեջ ամբողջ կյանքս էր, ու այս նյութն էլ՝ հարց է, մինչև վերջ կգրվի, թե չէ միայն մի պատճառով՝ հեռախոսս ֆորմատ եմ արել։ Չեմ հիշում` ինչ ֆայլեր կային մեջը՝ չէին ջնջվում, կամ էլ ջնջածներս հետ էին գալիս։ Ես էլ շատ երկար չմտածեցի, բռնեցի միանգամից ֆորմատ արեցի, ինչ կար, չկար՝ ջնջեցի։ Ու հաշվի չառա, որ հեռախոսիս գրառումներում ավելի շատ բաներ են պահվում, քան, օրինակ, մատենադարանում։ Դե, իսկ դեղ խմելու ու մնացած ամեն ինչի ռեժիմներն էլ չասեմ։ Հարցը դա չէ։ Ձեր հետ չի՞ պատահում, որ կյանքը դանդաղ ընթացքով տեսնեք։ «Սլոու մոշն», էլի։ Երևի ես եմ դեբիլ, ազնիվ խոսք, բայց մեկ էլ պահի տակ կադրեր են լինում, որոնց վրա կյանքս դանդաղում է։ Դա կարող է լինել և լավ, և վատ բան։ Օրինակ՝ ասեմ։ Քայլում եմ փողոցով, մեկ էլ մի շատ դուրեկան ու փափուկ շուն գալիս է վրաս։ Դե, ես հո չե՞մ գնա տիրոջը խնդրեմ՝ սիրեմ, բայց այ, եթե շունն ինքն է գալիս քո վրա, կարող ես շոյել։ Սպասում եմ, թե երբ էդ շան ուրախ դունչը վերջապես ինձ կկպչի, ժպիտով արդեն ձեռքս մեկնում եմ, որ շոյեմ, մեկ էլ հենց ինձ դիպչելուց մի միլիմետրի վրա տերը այնպես է քաշում վզկապից, որ շունը համարյա ծառս լինելով հետ է մղվում, ես էլ իր տեղը խեղդվում եմ։ Այ, այս կադրը ինձ մոտ դանդաղ ընթացքով է երևում, ու էնպես եմ ֆիքսվում, որ տիրոջը մի լավ կքոթակեի, ազնիվ խոսք։ Կյանքում էդպիսի մարդու հետ գործ չեմ ունենա։ Ու էդ պահին գիտե՞ք՝ ինչ եմ անում։ Հանում եմ հեռախոսս ու մոտս նշում, գրում դրա մասին, որ հետո, երբ ամառային մի էսպիսի նողկալի երեկոյի նստած դարդ կանեմ այլանդակածս տորթի համար ու որոշեմ գրել, բացեմ ցուցակս ու սկսեմ։ Այդ ամենի մասին ես գրել ուզում եմ, բայց պետք է հավաքվի, հասկանո՞ւմ եք։ Ու որպեսզի չմոռանամ, ես մոտս նշում եմ անում։ Էդ նշումներն ինձ համար ավելի թանկ են, կամ արդեն ճիշտ կլինի ասել, էին, քան, օրինակ՝ չգիտեմ։ Ոչ մի համեմատություն մտքիս չեկավ, անկապ սրամտություններ էլ չեմ սիրում։ Ուղղակի հավատացեք, շատ կարևոր էին։ Դրանից հետո կամ ինքս ինձնից եմ հիասթափվել, կամ էլ էդ անտեր հեռախոսի մեջ իմ նման դեբիլների համար հնարած մի կոճակով ֆորմատ հնարողից։ Հարցրեց՝ վստա՞հ ես, ասացի՝ հա, բա ոնց։ Տո մի հատ էլ ասեիր, էլի, որ նշումներդ ջնջվելու են, մի հատ ասեիր՝ մի քիչ երկար մտածի, միանգամից չանեիր։ Ես դեբիլ եմ, բա էդ հնարո՞ղը։ Հա, հենց նոր հիշեցի, որ լավ էլ զգուշացրել է։ Նույնիսկ ծածկագիր ուզեց։ Բայց զգույշը հաստատ իմ մասին չէ։ Ու ոչ մի բանից չեմ խրատվում։ Օրինակ՝ այն բանից, որ ես տորթ թխել չգիտեմ։ Այստեղ մի հատ էլ ընդհատեմ, ու ասեմ, որ եթե դա էլ է քեզ համար դատարկ բան, խնդրում եմ, փակիր էս պատուհանը գրողի ծոցը, թե չէ կներվայնանամ։ Ընդհանրապես՝ ոչ մի բան ինձ այնպես հունից չի հանում, ինչքան այն, որ մի բան քեզ համար կարևոր է, իսկ ուրիշի համար՝ դատարկ բան։ Ընդհանրապես՝ գիտե՞ք, ինչի չէի գրում։ Որովհետև մտածում եմ՝ ոչ մեկին հետաքրքիր չի։ Ու ընդհանրապես, ում ինչ պետքն է` դու ինչ ես մտածում ու ինչ անտեր ֆայլեր ես ջնջել քո անտեր հեռախոսի միջից։ Անկապ բաներ են, ազնիվ խոսք, խորհուրդ եմ տալիս չկարդալ։ Ինձ էլ խորհուրդ եմ տալիս էլ չգրել երբեք, բայց ինչպես նշեցի՝ չեմ խրատվում։

Օրինակ՝ ես շատ եմ սիրում տորթ թխել։ Հավեսս գալիս է, ազնիվ խոսք, ուզում եմ սիրուն բաներ սարքել, բայց ոչ մի անգամ մի նորմալ բան չի ստացվել։ Վաղն էլ մորս ծնունդն է, ասացի՝ տորթ թխեմ։ Հո չեմ խրատվում, որ ոչ մի անգամ իմ ուզած բանը չեմ ստացել։ Մի խոսքով՝ պետք է լիներ սրտիկի տեսքով, բայց հիշեցնում է ինձ՝ պրոֆիլից, չաղացած ժամանակ։ Նույն ձևով մի հազար անգամ ինքս ինձ խոսք եմ տվել էլ տորթեր չթխել ու չգրել, ոնց տեսնում եք՝ ոչ մեկն եմ թարգել, ոչ էլ մյուսը։

Չգիտեմ էլ՝ ինչ եմ անում ես հիմա։ Ուղղակի տեսա գրելս չի գալիս, ասացի՝ գրեմ: Հիշեցի, որ անցած տարի էս ժամանակ գրում էի։ Թե իբր, ինչի՞։ Ոչ ոք չգիտի, չնայած ոչ ոքի հետ ես ի՞նչ գործ ունեմ։ Ես չգիտեմ։

***

Երկրորդ պոռթկումս եղավ երևի այն ժամանակ, որ իմացա ամսի 27-ից եմ դասի։ Օգոստոսի 27-ից, սեպտեմբերի 1-ի փոխարեն ու մի հատ աննորմալ դասացուցակով։ Իսկ ինձ նման համալսարանն ատողի համար, հավատացեք, դա կարևոր նորություն է։ Երեկ իմացա, բայց նոր, մոտ մի 24 ժամ հետո, նոր ջղայնացա։ Ընդհանրապես, ես ամեն ինչը ուշ եմ հասկանում։ Օրինակ՝ հենց նոր հասկացա, որ դրանից ահավոր ջղայնացած եմ, բայց երեկ` չէի։ Կամ կարող է մեկից նեղանամ, մի տասը րոպե հետը նորմալ խոսեմ, հետո հասկանամ, որ ես տասը րոպե առաջ նյարդայնացել էի, ու էլ չխոսեմ։ Ի՞նչ եմ, է, գրում, դրա մասին չէր խոսքս։ Ուղղակի երևի շոգից է, որ նստած տեղս մեկ էլ բավականին բարկանում եմ, ազնիվ խոսք։ Ու դրանից ավելի եմ շոգում։ Ոնց որ նաև էն մարդկանց մասին մտածելուց կամ տեսնելուց, որ իրենց մականուններ են հնարում։ Դե, եթե քեզ փոքր ժամանակվանից մի բան ասել են, ու դա էդպես էլ մնացել է, հավես երևույթ է, խոսքս դրա մասին չէ։ Օրինակ՝ քույրս էլ ինձ մինչև հիմա Մոնի է ասում Մարիամի փոխարեն, բայց եթե դու 17-18 տարի եղել ես Վաղինակ, ու հետո որոշել ես, որ այսուհետ լինելու ես «Արև-աղջիկ», «Երիցուկ» կամ Moon, չշփվես հետս, խնդրում եմ։ Չնայած դժվար թե ցանկություն էլ ունենայիր։ Ընդհանրապես, ես երևի շփվող չեմ, ուղղակի էնքան բան կա, որ վրաս ազդում է էս վերջերս, որ խուլ ու համր ձևանալու միտքը ինձ արդեն էդքան էլ վատ չի թվում։

Ձևական բաների մասին արդեն այնքան եմ գրել, որ երևի զզվել եք ինձնից, բայց մեկ է, դա դեռ մնում է ինձ ամենաբարկացնող բանը

***

Վերջակետ չեմ դրել, չեմ էլ դնելու, մեկ էլ տեսար՝ շարունակեցի։ Բազմակետ էլ չեմ դրել, որովհետև զզվում եմ էդ կետադրական նշանից։ Եթե կարող ես, Սելինջերից լավ մի բան գրիր, որ նորից ոգեշնչվեմ։ Խոստանում եմ իմ անդուր սև թխվածքաբլիթներից ու մի հատ էլ խանութից՝ նորմալը։

sona mkhitaryan

Սիրելու արվեստը կամ սերը արվեստ է

Ուզում եմ խոսել մի գրքի մասին, որն ինձ իսկապես շատ բան սովորեցրեց: Խոսքը հոգեբան Էրիխ Ֆրոմի «Սիրելու արվեստը» գրքի մասին է: Հաճախ, երբ շրջապատում սիրո և սիրելու մասին խոսակցություն է սկսվում, չգիտես` ինչու, բոլորի մտքին առաջինը գալիս է սեր հակառակ սեռի նկատմամբ: Բայց չէ՞ որ սեր մենք տածում ենք նաև մեր ծնողի, մեր եղբոր, մեր դրացու հանդեպ: Գիրքը կարդալուց հետո հասկացա, որ իրոք, սիրելը արվեստ է:

Որևէ արվեստ սովորելիս, օրինակ` նկարչություն, մենք առաջինը փորձում ենք սովորել, թե ինչպես կտավը ձգել, ինչպես գույները խառնել, նույնիսկ սովորում ենք, թե որտեղից ներկերը գնել, որ մատչելի լինի, սովորում ենք ստվերների կարևորության մասին: Սիրելու ժամանակ դա նույնն է. մենք հաճախ սիրում ենք միայն այն ժամանակ, երբ մեզ են սիրում, հաճախ ուրախանալու փոխարեն ուրիշի երջանկությամբ, նախանձով ենք լցվում, հաճախ ընկածի կողքով անտարբեր անցնում ենք, որովհետև նա լավ տեսք չունի, գետնին նստած է, կեղտոտ է, և հնարավոր է` բակտերիաները մեզ կծեն: Հավատացեք, ես երբեք մուրացկանների գումար չեմ տվել, իհարկե, կան բացառություններ (եթե տեսնում եմ, որ տեղաշարժվելու խնդիր ունի՝ տալիս եմ, իսկ երբ հակառակն է, այսինքն՝ աշխատունակ է, բայց ընտրել է հեշտ ճանապարհը, չեմ տալիս), բայց գիրքը շատ բան փոխեց: Ես արդեն երեք անգամ գումար հավաքող, տեղաշարժվելու որևէ խնդիր չունեցող մուրացկանի առանց մեկ վայրկյան անգամ մտածելու գումար եմ տվել:

Գիրքը հոգեբանական վերլուծություններով լեցուն է, որն ավելի է իմաստ հաղորդում բովանդակությանը: Կային տողեր, որ երկու և ավելի անգամ եմ կարդացել, որպեսզի իմաստը ճիշտ հասկանամ:

Խակ սերն ասում է` ես քեզ սիրում եմ, որովհետև քո կարիքն ունեմ, հասուն սերն ասում է` ես քո կարիքն ունեմ, որովհետև սիրում եմ քեզ: Այս տողերը գրքում ներառված էր այն բաժնում, որտեղ ներկայացված է սիրահարվածության մասին նյութ (սիրո բնույթը դա էր), բայց ես պետք է այս տողերը նաև վերագրեմ թե՛ ծնողական սիրուն, թե՛ եղբայրական, թե՛ դրացիական: Ես իմ ծնողին չեմ սիրում այն բանի համար, որ նրա կարիքն ունեմ, այլ ես նրա կարիքն ունեմ, որովհետև սիրում եմ նրան, և նույնը եղբոր, քրոջ, հարազատի, հարևանի, ընկերուհու և այլոց նկատմամբ:

Երբ մեզանից օգնություն են խնդրում մարդիկ, վերցնենք ամենապարզ օրինակներից ինձ համար. ընկերուհիս հանդիսության է պատրաստվում, և նրան համապատասխան զգեստ է պետք: Նա բնականաբար կդիմի ինձ, ես կամ կմերժեմ նրան, կամ կխաբեմ, կամ ճիշտը կասեմ` գիտես, ես իմ հագուստը չեմ սիրում տալ այլ մարդկանց, կամ էլ մեծ սիրով կտամ, ժպիտով էլ պայման կդնեմ` ինչպես տվել եմ, այնպես հետ ստանամ: Եթե նա ինձ է դիմել, ուրեմն վստահ է եղել, որ կարող եմ օգնել, որ ես այն մարդն եմ, որ իրեն այդ հարցում կաջակցեմ, իսկ եթե մերժեմ, հուսախաբ կանեմ մի մարդու, ով ինձ իր ընկերուհին է համարում: Դա էլ է սիրել նշանակում, դա էլ է արվեստ, մենք պետք է դետալ առ դետալ սովորենք օգնել այն մարդկանց, ովքեր մեզ են դիմել, իսկ եթե ձեզ չեն դիմել օգնության խնդրանքով, բայց ակնհայտ է, որ օգնության կարիք կա, մի առաջարկեք ձեր օգնությունը, քանի դեռ նա ձեզ չի դիմել: Սա էլ ընդունեք որպես հորդոր-խնդրանք ապագա հոգեբանից:

annamusayelyan

էն ժպիտը, էն իսկականը

Էն ժպիտը,

որ լուսավորում է,

որի համար ասված

«արևից էլ պայծառ»-ը

չափազանցություն չէ,

ու ոչ էլ անգիր արված…

 

Էն ժպիտը,

որը ձևական ու արհեստական չէ,

նկարվելիս գծվող չէ,

այլ էն, որ կար մինչև նկարվելը,

որին նկարվելը չի հետաքրքիր,

այլ իր լինելու պատճառը։

 

էն ժպիտը,

որ արցունքների

միջից շողալով՝

հույս ու լույս է բերում,

բայց ոչ թե

էն, որը

արցունքները թաքցնելու

անտեղի միջոց է։

 

Ժպիտը,

որ ժպտացնում է,

հայտնվում է հանկարծակի,

առանց ջանքերի,

հայացքների բախման պահին։

 

Էն ժպիտը,

որ առաջանում է

սպասված նամակը

անսպասելի պահին ստանալիս,

սպասված մարդուց,

կամ էլ անսպասելի նամակը,

կարևորը՝ սպասված մարդուց,

թեկուզ ոչ նամակը,

բայց, կարևորը՝ սպասված մարդը կա…

 

էն ժպիտը,

որ չես զգում՝ ոնց

ծնվեց դեմքիդ,

չես հասկանում՝ կա թե չկա,

կար թե չկար,

ու փորձում ես հեռացնել,

բայց չի ստացվում,

մեկ-մեկ էլ չուզելով ես փորձում։

 

Էն ժպիտը,

որը մի կերպ շրթունքներումդ

սեղմում ես,

բայց կրկնակի, քառակի չափ

ավելի պայծառ է շողում աչքերումդ։

 

էն ժպիտը,

որը դիմակներ է քանդում,

ու դիմակ չի դառնում։

 

էն ժպիտը,

որի արմատները ներսից են,

ոչ թե քոչվոր, կամ

քամուց փշրվող է։

 

էն ժպիտը,

որը հաղթանակի պահին

հրաբխի լավայի նման

ժայթքում է դեմքիդ ու դեմքիցդ՝

աջ ու ձախ ժպիտներ փռելով.

պատերին ու դեմքերին,

ու ոչ էն

գծված-չափված,

սանտիմետրերով դեմքիդ

համապատասխանացրած՝

հատուկ կամ նեղ օրվա համար։

 

էն ժպիտը,

որ անկեղծ է,

ժպիտ տվող,

ու ոչ էն, որ

վրեժի ու ինչ-որ բան,

ինչ-որ ոչինչ

ապացուցելու համար է։

Էն ժպիտը,

որ ժպտում է

ամբողջ մարմնով,

ներսով-դրսով,

ու ոչ էն,

որը շրթունքները

դեպի աջ-ձախ, վերև-ներքև սեղմելն է։

Էդ ժպիտը իսկականն է,

ժպտեցնողն է,

չպղծվածն է,

արև-ժպիտ է,

ուժ ու լույս տվող,

ավելին է, քան ժպիտ,

հոգեվիճակ է,

ներսի արտացոլանք է,

էդ ժպիտը

ցանկալին է,

երանելին,

միակը…

Էդ ժպիտը

բառերով չնկարագրվողն է։

Դու

Լուսանկարը՝ Անի Ավետիսյանի

Լուսանկարը՝ Անի Ավետիսյանի

Դու ավելին ես, քան այս տողերը

Դու ավելին ես,

Քան երկու տառանոց

Ու ոչինչ չասող պարզ մի հապավում,

Դու Հայաստան ես:

Դու ավելին ես,

Քան ցեղասպանություն տեսած,

Իր կեսը կորցրած,

Խեղճ ու թույլ երկիր,

Դու ցեղասպանությունից հետո

Ողջ մնացածն ես,

Ընկած, չծնկած

Ընկած ու նորից կանգնած երկիրն ես.

15 թվից հետո 18 կերտածն ես:

Դու 1,5 մլն կորցրած երկիր չես,

Դու 1,5 մլն քայլեր անողն ես՝

դեպի էրգիրդ:

Ապրիլն անիծող

Երկիրն էլ դու չես,

Դու ապրիլն ապրած,

Ապրիլից հետո

Թշնամիներիդ մայիսին հաղթած,

Իսկ ապրիլին էլ

Ինքդ քեզ հաղթողն ես:

Դու «Վան ու Անի կորցրած երկիր» չես,

Դու կորցնելուց հետո Արցախդ պահողն ես,

Արցախդ՝ մի թիզ,

Բայց, դե արժեքն էլ

չի չափվում երբեք

կիլոմետրերով:

Դու ավելին ես, քան Արցախ-Հայաստան,

Դու Հայստան ես,

Որն էլ համարժեքն է

Մեծ լեռնաշխարհիդ:

Դու ավելին ես, քան 301-դ,

Ավելին ես, քան դրոշակ դարձրած

«Քրիստոնեություն ընդունած առաջին երկիր»-դ,

Քոնը կրոն չէ,

Քոնը հավատն է:

Դու այլևս անկախությունդ չակերտավորող

Կառույց չես,

Անկախությունդ,

Որ վաղուց է՝ ինչ չակերտավոր է,

Իսկ նախածանցն էլ էլ չի երևում,

Գրվում է միայն, էլ չի կարդացում:

Դու ավելին ես…

Կյանքի գնով

Անկախությունդ չակերտալքող

Ու

Նոր պատմություն կերտող սերունդն ես:

Դու ավելին ես,

Քան գծված

Ու չափված

Խորհրդանիշներ.

Դու Նալբանդյանի «Մեր հայրենիքը» չես,

Դու Նալբանդյանի «Ազատությունն» ես,

Դու իտալացի մի աղջկա երգած

«Մեր հայրենիք թշվառ, անտերը» չես,

Դու մինչ մահ ու կախաղան,

Ու կախաղանից հետո էլ

Ազատություն երգող

Հպարտ երգիչ ես:

Դու ավելին ես,

Քան պաթոսաշաղախ

Ու անգիր արված հին ու նոր խոսքեր:

Դու մեր պատմության դասագրքերի

«Մենք ամենալավն ենք,

Մենք ամենահինն ենք»

Էլ ոչինչ չասող ու չապացուցող

Դատարկ խոսքեր չես:

Դու ավելին ես.

Դու չասված խոսք ես,

Լռության րոպե:

Լռության րոպեն,

Երբ հանդիպում են

Կանգուն լինելուդ

համար ընկածներդ

Ու կանգուն մնալուդ

համար դեռ ապրողներդ…

Լռության րոպե, ու տես՝

Տողատակերում գրված է հավերժ…

Դու ավելին ես…

Իմ աչքերով դու ավելին ես…

Իմ աչքերում դու ավելին ես…

anahit ghazakhecyan nor

երկի՞ր

երկիր,

որ պատերիդ նկարներ են

խզբզում,

կավիճով տողեր են

գրում,

էդ ինձ դուր է գալիս,

որովհետեւ ազատությունս

էդտեղ եմ գտնում

քիչումիչ,

 

երկիր,

որ փողոցներումդ

համբուրվելը մի տեսակ էն չի

դեռ,

որ մարդիկներդ

ամաչում են բառերից,

գրադարանավարներդ՝ գրքերից,

բաց ու փակ պոեզիայից,

իրար աչքերի մեջ նայելուց,

քո մասին խոսելուց:

 

երկիր,

որ փոքրատառվում ես անընդհատ,

որ հայհոյվում ես օրումեջ՝

ցույցից ցույց,

գործադուլից գործադուլ,

որ հեչ էլ հեքիաթ չես,

սովորական ես,

պարզ,

ամենաանկապներից

տեսածներիս մեջ,

 

երկիր,

որ կապ չունես 301-ի,

405-ի,

Լավագույնը

ու անգամ լավը լինելու հետ,

որովհետեւ երկիր,

դու էլ ոչ սիրուն ես,

ոչ բարձրահասակ,

ոչ շիկահեր,

ոչ էլ խելացի:

 

որովհետեւ, երկիր,

միայն մի քանի կանգառում,

գետնանցումի պատերին

ու տաքսիների ապակիներին է

գրված՝

երկիր ես:

 

դու դրան հավատո՞ւմ ես

Sargis Melkonyan

Ուղղակի Հայաստան և վերջ

Չգիտես ինչու, ես ծնվել եմ մի վայրում,

որտեղ տխուր պատմություններ են պատմում

մեր տոհմի,

աշխարհի,

բախտի և

մեր մասին։

Ու մեր մասին էս բոլոր

տխուր պատմություններից հոգնած

(որ իրականում քո մասին են),

ես դնում եմ ականջակալներս

(որտեղ քեզնից ոչինչ չի հնչում)

ու քնում։

Գուցե ես գժվե՞լ եմ,

որ սկսել եմ չսիրել մեր գենը,

որ բոլոր հռչակավորների մեջ կա

(համենայն դեպս, էդ պատմություններն էդպես են ասում),

մեր ազգը,

որ ամենահյուրընկալն է,

ամենամարդասերը,

ամենաբարին ու

առաքինին,

ամենահավատացյալն ու

ամենաիմաստունը։

 

Մի՞թե ես խենթ եմ,

որ խորշում եմ

Քո մասին գրված դասագրքերը բացելուց

(Որտեղ քո մասին գրեթե ոչինչ էլ չկա)։

Ես երևի չեմ սիրում քեզ,

որ նյարդայնանում եմ,

երբ զինանշանդ տեսնում եմ

մարզակոշիկների լեզվակների,

դրոշդ` կրկեսի շենքի կամ գուլպաների

կամ ինչ-որ հյուրանոցի

էժանագին գովազդային պաստառի վրա։

 

Ես մի օր ելա Մորփեոսի գրկից

ու դադարեցի հավատալ էն ստին,

թե դու ամենալավն ես,

ամենագրկաբացն ես,

ամենաքաղցրն ես,

ամենաբացսիրտը…

 

Դու մի խոսք ունես,

որ մեջս լավ է տպավորվել.

«գյուղ չկա, որ շուն չունենա»,

բայց էս գրողի տարած «գյուղում»

մարդիկդ էնքան են գնացել,

էնքան են հեռացել քեզնից,

ու շներն էնքան են բազմացել,

որ բազմել են աթոռներին

ու աթոռների տակ։

Ես սարսափելի կուշտ եմ նրանցից,

որ «կլպում են» Քեզ տեսնելու եկած հյուրերիդ,

որ պաշտպաններիդ հացի հաշվին

տներ են կառուցում,

մանկապարտեզում հարվածում են երեխային

հողաթափով, դպրոցում` ցուցափայտով,

կամ նրանցից, որ տարբերվելու համար

տարբերվողներին բաժին են տանում,

ու էս թագավորությունից,

որտեղ պիտի քայլես հոսանքի ուղղությամբ,

որ ստեղծվել է «թիկունքով ախպերների» կողմից։

 

Ես չափից դուրս հոգնել եմ նրանցից,

ովքեր վարդագույն ակնոցներ են դնում աչքերիս,

որ չտեսնեմ փողոցներումդ թափված աղբը,

(որ պիտի թափված չլիներ),

Քեզնից ամեն օր հեռացողներին,

որ գալու հույսով են գնում, բայց այդպես էլ չեն գալիս,

Եվ փողոցներում հազարի տակ ճռռացնողներին,

(որ էդ ասֆալտը փռող ընկերության շեֆի որդին է,

կամ վերևներից մեկի բարեկամը)։

 

Ես ուղղակի չեմ ուզում գովել քեզ

առանց պատճառի,

բայց դու սրան չէիր արժանի,

որ դրոշիդ, զինանշանիդ ու օրհներգիդ կողքին

ինչ-որ մարդկանց նկարներ կախված լինեն

դպրոցներումդ, որտեղ, իբր, քեզ սիրել ու քեզ համար զոհվել են սովորեցնում

(բայց ոչ երբեք քեզ համար ապրել)։

Ես զզվել եմ Քո մասին բոլոր կենացներից,

որ միայն բառերով են ու էն էլ շատ հաճախ էն մարդկանց շուրթերից,

ովքեր նույնիսկ հողիդ վրա լինել արժանի չեն։

 

Ես ուղղակի Քեզ ու ճշմարտությունն ավելի բարձր եմ դասում,

քան աթոռներիդ բազմածներին…

Համերաշխությունն ավելի եմ գնահատում,

ու ատում եմ կռվի դրդողներին…

 

Ես ուղղակի հոգնել եմ Քո շուրջ ստեղծված պաթոսից,

որից դու զզվել, ու որի պատճառով ամեն օր ինքնասպան ես լինում…

Հ.Գ.

Մինչդեռ միայն Դու գիտես, թե ինչքան եմ սիրում Քեզ, Հայաստան…

ella mnacakanyan yerevan

Մի հեքիաթի պատմություն

Ես արթնացա ուղղաթիռի մոտեցող ձայնից: Արթնացա՞… Հըմ, մի քիչ ճոխ է ասված: Արթնանալու համար նախ քնել է անհրաժեշտ, իսկ ես պարզապես նիրհել էի՝ վերջին օրերի ընթացքում միայն առաջին անգամ: Արդեն երրորդ օրն էր, ինչ ես փորձում էի քնել ուղղաթիռների ձայների ներքո ու դեռ չննջած արթնանում էի՝ կա՛մ հերթական ուղղաթիռի, կա՛մ էլ զարթուցիչի ատելի ձայնից: Արթնանում էի ու աչքերս բացելուն պես մոտենում պատուհանին, մի տեսակ ափսոսանքով ու հետաքրքրասիրությամբ նայում հեռացող ուղղաթիռին: Ու գլխումս շարունակ մի միտք էր՝ միայն թե դրա մեջ չլինի նա… Իսկ գուցե ավելի լա՞վ լիներ, եթե թեկուզ այդ օրը նա լիներ ինձ արթնացրած այդ ուղղաթիռում:

Երևի հետաքրքրեց է, թե ինչո՞ւ էին բոլոր ուղղաթիռները հենց մեր տան մոտով թռչում: Բանն այն է, որ մեր շենքից երկու փողոց այն կողմ գտնվում էր զինվորական հոսպիտալը: Ես այդ մասին միշտ եմ իմացել, բայց դրա գոյությունը զգացի միայն այդ գարնանային, տաք օրերին, երբ բաց կապույտ երկնքում նկատվող կանաչավուն ուղղաթիռները դարձան սովորական իմ աչքերում: Բայց այդ բազմաթիվ ուղղաթիռներից և ոչ մեկի մեջ նա չկար: Ես կարծեմ ուրախ էի դրա համար: Որևէ բան գուժող կամ ավետող համացանցային լուրերում նույնպես չկար նրա անունը, որը ես միշտ այնքան ցածր ու այնքան գողտրիկ էի սիրում արտաբերել: Երբեմն ես նրա ազգանունն էի պատկերացնում իմ անվան կողքին, ու մի տեսակ տարօրինակ, բայց հաճելի զգացողություն էր առաջանում այդ պահին: Ա՜խ, որքան կուզեի նորից, գեթ մեկ անգամ ևս լսել միասին ապագա կառուցելու մասին նրա երազային խոսքերը: Նա՜… Մի քիչ պատմե՞մ նրա մասին:

Նա

Թեև արդեն մի քանի տարի է անցել, սակայն ես դեռ հստակ հիշում եմ նրա նուրբ, բայց տղամարդկային դիմագծերը, յուրօրինակ ժեստերն ու շարժումները, միայն իրեն բնորոշ դիմարտահայտությունները: Մինչև հիմա էլ հաճախ եմ հիշում նրա մի քիչ ուսումնասիրող ու ժպտուն հայացքը, որն ամեն անգամ ծածկվում էր իր գանգուր, սև մազափնջով: Սաթի պես փայլող աչքեր ու իր բնավորության նման խուճուճ մազեր ուներ նա: Ես ամեն անգամ խաղում էի նրա վարսերի հետ, իսկ ինքն իր այդ փայլուն աչքերով ամեն անգամ բարկանում էր վրաս, հետո նայում ժպիտիս, ինքն էլ ներողամտաբար ժպտում.
-Դե լա՜վ, արա՛ ինչ ուզում ես:
Ես էլ էի ժպտում: Իսկ նրա մազերը իր խուճուճ բնավորության նման չենթարկվող էին, ամեն ինչին դեմ գնացող, նյարդայնացնող: Շուտով հոգնում էի, հանգիստ թողում նրան: Եվ այդ ժամանակ արդեն նա էր սկսում խաղալ իմ նյարդերի հետ: Իմ վարսերը, ի տարբերություն բնավորությանս, ուղիղ էին ու բաց, հեշտ էին ենթարկվում նրա մատների «հրամաններին»: Մինչդեռ ես չէի սիրում ենթարկվել: Ու երևի հենց դա էր պատճառը, որ մեր նյարդերը հաճախ չէին դիմանում իրար: Բայց հիմա ես պատրաստ եմ դիմանալ նրա ամեն քմահաճույքին, ենթարկվել ամեն հրամանին, միայն թե… Միայն թե գեթ մի վայրկյան կարողանամ գրկել նրա թիկնեղ, հասակավոր մարմինը…

Ես

Ի՞նչ պատմեմ իմ մասին: Ես… Ես հիշում եմ նրան: Ամեն օր, ամեն ժամ ու ամեն ակնթարթ՝ կամովին կամ կամքիցս անկախ: Ես հիշում եմ նրան անգամ քնած ժամանակ, երազներումս, չնայած՝ հաճախ չեմ էլ կարողանում հասկանալ. տեսածս երա՞զ էր, թե՞ հերթական հիշողությունս: Վա՜յ, էստեղ պիտի իմ մասին պատմեի, բայց էլի նրա մասին եմ խոսում: Հոգ չէ, չեմ կարծում, թե ընթերցողին առանձնապես հետաքրքրում է իմ մազերի երկարությունը, աչքերիս գույնը կամ էլ մարմնիս կառուցվածքը: Բայց եթե ամեն դեպքում մոտավոր պատկերացում եք ուզում կազմել արտաքինիս մասին, ասեմ՝ նա ասում էր, որ ես շատ գեղեցիկ եմ: Հաճախ նայում էր աչքերիս՝ երկա՜ր-երկա՜ր ժպտալով: Երբեմն ամաչում էի նրա այդ ուսումնասիրող աչքերից ու փախցնում հայացքս: Այդ ժամանակ ասում էր՝ կարմրում եմ: Նաև պնդում էր, թե կարմիր թուշիկներս ինձ սազում են: Էնպես կուզեի էլի, թեկուզ մի վերջին անգամ լսել նրանից այդ հոգեցունց խոսքերը… Ես կարոտում եմ նրան: Աշխարհի չափ կարոտում եմ: Եթե բախտ վիճակվեր նորից անվանակոչվելու, ծնողներիս կխնդրեի, որ անունս Կարոտ դնեն: Անկեղծ: Ոտքից գլուխ Կարոտ եմ ես: Կարոտի մարմնացում: Այդ գրողի տարած զգացումն էլ էնքա՜ն համառ է, էնքա՜ն կպչուն, որ էլ չգիտեմ, թե գլուխս որտեղ թաքցնեմ, որ էլ չգտնի ինձ, չքամի, չկեղեքի: Ժամանակ առ ժամանակ կարոտի այնպիսի սուր նոպաներ եմ ունենում, որ թվում է՝ հիմա կմեռնեմ անզորությանս զգացումից: Իսկ ամենավատն այն է, որ էս համատարած, անտեր կարոտը, որ իր երկար թևերով փաթաթվել է պարանոցիս ու հանգիստ չի թողնում, սպասման կարոտ չէ: Մի օր երջանիկ պատահականությամբ քաղաքի մեկ այլ ծայրում նրան տեսնելու հույսի կարոտ չէ… Չէ՛… Անվերադարձ, հուսահատ ու հուսախաբ կարոտ է սա՝ պատրաստ օրերից մի օր խելագարության հասցնելու: Ես… Խելագարության շեմին եմ ես:

Սկիզբ

Մեր սկիզբը վերջի նման էր՝ կտրուկ ու անսպասելի: Ես գտա նրան իմ կամքից անկախ ու բոլոր ցանկություններիս հակառակ: Գտա նրան այնքան հանկարծակի, որ ուժերիցս վեր դարձավ ճակատագրին ու պատահականություններին չհավատալը: Հիմա էլ չգիտեմ, թե մեր պատմության ավարտն էլ էր նույն ճակատագրի գործը, թե՞…
Սկիզբը, ինչպես հաճախ է լինում, մի քիչ անորոշ էր, մի քիչ իրականությունից հեռու, մի քիչ հեքիաթային: Իսկ հետո նա ինձ ստիպեց հավատալ մեր հեքիաթին: Իր ամեն խոսքով, ամեն մի քայլով ինձ վստահեցրեց, որ իրական կյանքում ևս երբեմն-երբեմն լինում են հեքիաթներ, ու ինձ բախտ էր վիճակվել լինել ամենալուսավոր հեքիաթներից մեկի ամենաերազելի հերոսուհին…
-Իմ արքայադուստրն ես,- ժպտում էր ասելիս:
Եվ ինքն էլ դարձավ իմ հերոսը: Ամենաիրական, ամենաշոշափելի հերոսը, որ հիմա հեռու է իմ մատների հպումներից… Անտանելի հեռու՜…

Հեքիաթի ավարտը

Ի՞նչ եղավ մեր հեքիաթի վերջում: Մեր հեքիաթը չավարտվեց, չէ՛, այն փշրվեց ծանր ապակու նման, որի կտորտանքները, եթե անգամ չեն վնասում մարմինդ, ապա իրենց զրնգոցով «խոցում» են լսողությունդ ու «ծակծկում» նյարդերդ: Մեր հեքիաթը… Այն ավարտվեց նույնիսկ ավելի հանկարծակի, քան մեր սկիզբն էր՝ անիրական ու երազկոտ: Մեր պարագայում փշրանքները վնասեցին նրա մարմինը ու ափերից հանեցին իմ նյարդերը:
Այն օրերին, երբ մեր պատուհանից այն կողմ պարբերաբար թռչում էին կանաչավուն ուղղաթիռները, որոնցից և ոչ մեկում ինքը չկար, նա կռվում էր: Կռվում էր ատամներն ամուր սեղմած, կռվում էր հավատով, կռվում էր վստահությամբ: Ես էլ էի վստահում նրա ուժերին: Իսկ նա կռվում էր ճիշտ այնպես, ինչպես ապրում էր՝ մինչև վերջին շունչն իրեն քամելով: Այդպես քամվելով կռվել ու պայքարել էր մինչև այն պահը, երբ դավադիր ականը չէր պայթել ուղիղ ոտքերի տակ: Ես վստահ էի նրանում… Ես հիմա էլ եմ վստահ նրանում, պարզապես… Պարզապես ականն էր դավադիր…
Մեր հեքիաթն ավարտվեց այնպես, ինչպես չի ավարտվում ոչ մի հեքիաթ: Մեր հեքիաթում հերոսը հերոսացավ այնպես, ինչպես վայել է իսկական հերոսներին՝ անմահանալով…

Առանց նրա

Առանց նրա… Ինչպե՞ս ապրել առանց նրա: Հիմար հարց է: Պատասխանն էլ ավելի հիմար է: Առանց նրա ապրել հնարավոր չէ: Գուցե կարելի է գոյություն ունենալ ֆիզիկապես՝ շնչել, խոսել, քնել ու արթնանալ, բայց ապրե՜լ… Օ, ո՛չ, ուժերիցս վեր է:
Իմ կյանքը բաժանված է երկու մասի՝ նրա հետ և առանց նրա: Ու եթե «առանց նրա» կյանքիս վերջին մի քանի տարիների ընթացքում եղել են օրեր, որոնք ես ապրել եմ՝ գոյատևելու փոխարեն, ապա դրանք եղել են միմիայն այնպիսինները, որոնց ժամանակ նա եղել է իմ կողքին՝ իմ մտքերում, իմ սրտում, իմ հոգում…
Ես կարոտում եմ

24.04.2017թ., Երևան

marat sirunyan

Յա՜, Աստվա՜ծ…

Առավոտը նոր-նոր էր ուզում աչքերը բացել, երբ լուս ու մութի մեջ գյուղացին արդեն իրենց սառն աղբյուրի ջրով շտապ-շտապ երեսն էր ցողում: Հետո դժվարությամբ մեջքն ուղղեց, դուրս եկավ դարպասներից, մի պահ կանգ առավ ու նայեց աշխարհին, ուր ամենաչքնաղը էլի ու էլի Մասիսն էր` ամենավեհ ու ամենահամեստ լեռը, որն ամեն պահ աչքի առաջ էր ու իր արած-չարածի լուռ վկան էր միշտ: Քայլերն ուղղեց հին օրերի ընկերոջ կողմ, ով քիչ հեռվում լուռ ու մունջ իրեն էր սպասում .
-Հը՞, մտքիդ ի՞նչ կա,- հասավ թե չէ՝ խոսեց  գյուղացին,- տես հա՜, ամոթով չթողնես:
Սկսեց աչքերով մանրամասն զննել արդեն վաղուց հալից ընկած իր երկաթե ընկերոջը, որը թեև իր վիճակին իր գործը  դեռ պատվով էր անում ու օգնում վաստակել ապրելու միջոց:
Միայն թե այս ծերուկի հետ լեզու գտնելը մի քիչ դժվար էր, դե երևի ծերունական բնավորություն է, չնայած ամենաբարդը շարժի գցելն էր, որն արարողակարգի էր նման, ու ամեն մեկի խելքի բանը չէր:
Օրը դանդաղ լուսանում էր, Մասիսի դեմքը` հետզհետե պարզվում:
Գյուղացին անցավ ամենօրյա «արարողակարգի» կատարմանը: Հատուկ պարանի մի ծայրը հարմարեցրեց շարժի գցող մեխանիզմի մի հատվածից, մյուս ծայրը ձեռքում պահելով հայացքն ուղղեց երկինք՝ ողջ հավատով Աստծու բարեհաճությունն ու օգնությունը ակնկալելով:
-Յա՜, Աստվա՜ծ,- կանչեց գյուղացին ու ողջ ուժով քաշեց ձեռքում պահած պարանի ծայրից:
Տրակտորը հոգոցի նման մեկ-երկու հռնդյուն արձակեց ու նորից խոր քնի մեջ ընկավ: Գյուղացու հուսահատ հայացքը տրակտորի արձակած սև ծխի բարակ քուլաների հետ մեկտեղ կրկին երկինք ուղղվեց, ու շուրթերն ակամայից շարժվեցին.
-Յա՜, Աստվա՞ծ,- հուսախաբ շշնջաց գյուղացին, ու բազում հոգսերի բեռի ծանրությունը կարծես նորովի զգալով, խոր հոգոց հանեց ու ամեն ինչ սկսեց նորից: Մի քանի փորձից հետո տրակտորի ահեղ հռնդյունը կոտրեց արշալույսի անուշ լռությունն այնպես, որ աշխարհում ամեն ինչ կարծես այդ ձայնից արթնացավ: Արևի առաջին շողերը շնչակտուր  դուրս պրծան բլուրի հետևից, թռչունները գլուխները բներից դեռ չհանած սկսեցին դայլայլել, հետո թռան դեպի լուսատուի պայծառ շողերի կողմը, ու երկինքը նորից իր լազուրի մեջ կյանք գտավ:
Տրակտորը, որ արդեն ճամփա էր ելել ու պարբերաբար իր սև ու թանձր ծխի քուլաներն էր նետում երկնքի կողմը, իբր, թե ինչքա՞ն պիտի սև տանջանքով մի կտոր հացի ճար անենք: «Հը՞, լավ չի, չէ՞»,- երևի էսպես էր գոչում իր գոռ ձայնով ու ավելի ուժգին մրոտում երկնքի թավշե երեսը:
Արտը վարելու ժամանակն էր, գործի անցան: Տրակտորի մոտենալուն պես հողե փոշեհատիկները դողդղում էին, հետո` գութանի իրենց հասնելուն պես անհետ կորում խորքերում: Հերթը նորերինն էր` աշխարհը տեսնելու, բայց և նրանց էլ երկար ժամանակով չէր վիճակված դա…
Հողի հարթ երեսը քիչ-քիչ խորդուբորդ էր դառնում, ինչպես մարդու դեմքը` տարիքի հետ կնճիռներով պատվում: Միայն թե հողի հետ աշխատելով ամենը կարելի է նույն տեսքի բերել, մարդունը` չնայած իր հողածին լինելուն, այլևս երբեք:
Ու այս հողածին գյուղացին մունջ ու անտրտունջ իր գործն էր անում, հույսը մեկ իր, մեկ Աստծո, մեկ էլ իր երկաթե ծեր ընկերոջ վրա դնելով: Ամեն օր հողի հետ կռիվ էր անում, հողի հետ ընկերություն: Ու թե տրակտորի հետ լեզու գտնել չէր լինում, էլի Աստծուն էր օգնության կանչում.
-Յա՜, Աստվա՜ծ…

Ու թե դրանից էլ բան դուրս չէր գալիս, հողից դուրս եկող գոլորշու հետ իր խռովքն էլ էր խառնում ու տանջված հայացքով  ճանապարհում երկինք: Ու էդպես էլ պիտի շարունակվի, մինչև որ ինքն էլ նորից հող դառնա, ձուլվի արտին, հետո մի օր ցողը սրբի իր գոյությունն ու տաք գոլորշու հետ երկինք ելնի ու էնտեղ միայն մի բան կասի`
-Է՜, Աստվա՜ծ…

mariam papoyan portert

Հե՜յ, ո՞վ կա էդտեղ

11-րդ մեդուզան էի նկարում։ Ձեռքս թմրեց։ Մեդուզաներից ու թղթի սպիտակից հոգնում եմ։ Արմավենի նկարելն ավելի հեշտ է։ Մանավանդ, երբ անտաղանդ ես։ Էդպես էլ արմավենիների մասին ուղիղ խոսել չսովորեցի,  ոչ էլ մեդուզաների, ոչ էլ քո։ Արդեն տասը «Ա» տառ դարձրել եմ մեդուզա։ Եթե օպտիմիստ ես, ուրեմն այդքան էլ վատ չեն գործերս։ Հիմա հավանաբար կարդում ես։ Եթե կարդում ես, ուղղակի, որովհետև աչքիդ մեջ անջատիչ չկա, ուրեմն նայիր աջ ու ձախ, ուսերիցդ մի քիչ  ներքև կախված բաներ կան։ Ձեռքերդ են։ Դրանցով ուղիղ իջիր ներքև, կհասնես հինգ հատ երկար ու կարճ բաների։ Դրանք էլ մատներդ են։ Հիմա դրանցից մի-մի հատ վերցրու ու ամեն աչքիդ մեջ մի հատը մտցրու։ Լավ կլինի զգամ, որ չես տեսնում։ Ինձ համար կարևոր է, որ էդպես անես։ Եթե տեսողությունդ դեռ լավ է, ուրեմն նկարածս մեդուզաները դուրս չեն եկել, ու վերջապես սկսել եմ գրել։ Հա, մոռացա՝ արմավենիներն էլ։

Կուզեի՝ ինձ մեդուզաներ նվիրեիր, կամ գոնե առաջարկեիր արմավենիներ մագլցել։ Ծածկոցիդ տակից գոնե մի անգամ գլուխդ հանեիր, մկաններիդ նեղություն տայիր ու թեյի բաժակը վերցրնեիր։ Ես երևի զանգդ կտայի, ու զրնգոցից թեյդ կթափեիր կահույքին։ Կահույքդ կփչացնեի։ Ես կուզեի կահույքը չկարևորեիր։ Մի երկու բան քթիդ տակ մրթմրթալով դուռը բացեիր։ Գիտեմ, որ մեդուզաներիս փունջը չէիր տեսնի ու կասեիր.

-Հե՜յ, ո՞վ կա էդտեղ։

Բայց դա չէիր ասի ֆիլմերի ռոմանտիկների պես։ Համարյա կգոռայիր։ Որովհետև դու մեդուզաներին սիրել չգիտես։ Միայն հասցնում ես կահույքդ մաքրել տալ։ Քեզ հետ խոսելիս նյարդային բջիջներիս մեջ մի տեսակ դեպրեսիա է սկսվում։ Երևի որովհետև դու արմավենի մագլցել չես սիրում, ես էլ թեյոտ կահույքդ։ Դեպրեսիաս սովորաբար ուղեկցվում է սիրածս գրիչի կանաչ մասը ջարդելով, բայց դե, քեզ ի՞նչ կա. դու չես էլ պատրաստվում գլուխդ անիծյալ ծածկոցի տակից հանել ու հարցնել.

-Էդ ի՞նչ գրիչի ճտտոց է։

Բացի մեդուզաներից ճտտոց էլ չես սիրում, բայց եթե մեդուզան կողքիդ գրիչ ճտտացնի, մեկ է, գլուխդ ծածկոցի տակ, կահույքդ կուսումնասիրես։ Ես կուզեի թեյդ ցուցամատդ այրեր, ու մատդ թափ տալով ոտաբոբիկ վազեիր տնով մեկ։ Գրողը տանի, գոնե ծածկոցիդ տակից դուրս կգայիր։ Կուզեի երբեմն լսես՝ ոնց են մեդուզաները ցրտից դռանդ արտաշնչում։ Բայց դու միայն կահույք բերողների համար ես մկաններդ մարզում։

Ես կուզեի դարչնագույն ծածկոցիդ տակ մի վարդագույն մեդուզա պահեիր։ Կուզեի կահույքիդ առաքիչին մի անգամ հարցնեիր՝ արդյո՞ք ներքևում վազող մեդուզա չի տեսել։ Առաքիչդ հավանաբար աչքի բիբերը կմեծացներ ու բերանը կծռեր, հետո գումարը կուզեր ու կգնար։ Մի երկու բան էլ քթի տակ հավանաբար առաքիչդ կմրթմրթար։ Մեծ մասամբ առաքիչդ քեզ նման է։ Երկուսդ էլ մեդուզա չեք տեսնում։ Ես կուզեի վարժեցնել մեդուզաներիս, որ ականջիդ տակ ճտտոց նվագեին։ Դե դու չէիր լսի ու հավանբար ձայնարկիչը գետնով կտայիր, որ ճտտոցն ականջդ չծակի։

Երբ որոշես վերջապես մոտենալ դռանը, ու «Հե՜յ, ո՞վ կա այդտեղ» արտահայտությունն արդեն զզված միլիոն անգամ կրկնելուց հետո, իջնեիր աստիճաններով՝ մտածելով, որ կողքիդ հարևանի երեխան էլի պարապ է մնացել, մեդուզաս հավանաբար դռանդ արանքում կմնա։ Կուզեի՝ ծածկոցդ մոռանայիր տանը թողնել ու դրանով խելագարի պես վազեիր փողոցում, որ գտնես հարևանիդ երեխային։ Հետո հիասթափված, ջղայնությունից կիսաարցունքոտ բարձրանայիր վերև։ Գոնե կյանքում մի անգամ ծածկոցը ճիշտ կօգտագործեիր ու ներսիդ փոխարեն դրսիդ կսեղմեիր։ Ծածկոցդ է մեղավոր, որ մեդուզաներին չես տեսնում։

-Հե՜յ, ո՞վ կա էդտեղ,- միլիարդ անգամ էլ գոռաս, պարանոցդ ներքև չես կախի, որ ճզմված արմավենի երազող մեդուզաներիս տեսնես։ Շուտով մարդիկ կմտածեն՝ գիժ ես։ Դու մեդուզա չես տեսնում, փոխարենը կահույքի վրայից հորինածս թեյի հետքերն ես սրբում։ Մարդիկ երևի ճիշտ են… Որովհետև մեդուզա սիրել չես սովորում։