Emma Kosakyan

Աշունը չորացած տերև չէ

Շատերի համար եկել է երկար սպասված ժամանակը սոցկայքերում աշնան մասին բանաստեղծություններ ու աշնանային բնության նկարներ տեղադրելու համար: Բնականաբար, փոխվում է նաև էջի գլխավոր նկարը. հաստ ժակետով, թեյով ու գրքով նկար է պետք: Սովորաբար այդ նկարներում բաժակը լինում է դատարկ, քանի որ այն պետք է միայն թեյի տեսք ունենա, խմելու կարիք չկա: Դե, իսկ նկարի գիրքը շատերի համար առաջին պատահած գիրքն է լինում, իսկ ավելի ճիշտ՝ այն գիրքը, որն ունենում է առավել գեղեցիկ ու աշունոտ կազմ: Ու մնաց վերջին քայլը՝ սոցկայքում նշելը, որ դու լսում ես Ռուբեն Հախվերդյանի «Մեր սիրո աշունը» երգը: Վերջ, ամեն ինչ արված է:

Իմ աշունն այսպիսին չէ, բայց ես սիրում եմ այն ամենը, ինչ կապված է աշնան հետ: Երբեք չեմ հասկացել այն մարդկանց, ովքեր ասում են, որ աշունը ռոմանտիկների եղանակն է ու հպարտորեն ավելացնում, որ իրենք աշունը չեն սիրում, ռոմանտիկ չեն: Մի կողմ դնենք, որ ռոմանտիկ լինելը իրենց պատկերացրած սարսափելի հատկանիշը չէ, բայց մյուս կողմից միանշանակ չէ, որ աշունը սիրող բոլոր մարդիկ խիստ ռոմանտիկներ են: Կարծում եմ՝ այդպես մտածողները պարզապես լսել են այն գիտական նյութի միայն առաջին մասը, ըստ որի աշնանը բոլոր մարդիկ դառնում են առավել զգացմունքային:

Մենք գրքեր ենք կարդում, դասընթացների մասնակցում, որոնք մեզ սովորեցնում են ինչ-որ օրենքներ, մեխանիզմներ երջանիկ, հաջողակ լինելու համար: Սակայն իրականում այդ ամենը մեզ տրվում է ավելի պարզ տեսքով. պետք է պարզապես վերցնել: Բնության մեջ կատարվող ցանկացած երևույթ մարդկանց ինչ-որ բան ունի սովորեցնելու: Աշնանը քամին ծառերից պոկում է չորացած տերևներն ու քշում ծառից հեռու, փոխարենը որոշ ժամանակ անց ծառն ունենում է նոր տերևներ՝ կանա՜չ, կյանքով լի: Այդպես էլ պետք է թույլ տանք աշնան քամին անցնի նաև մեր զգացմունքների կողքով՝ պոկելով այնտեղ եղած չորացած զգացմունքները, որոնք մեզ այլևս պետք չեն: Դրանց փոխարեն մենք ունենալու ենք նորերը ՝ կանաչ, կյանքով լի: Պետք է թույլ տանք, որ աշնան քամու հետ գնան այն մարդիկ, ովքեր մեր կողքին են դողացող տերևի նման ու միևնույնն է՝ մի օր գնալու են: Թող գնան հիմա այս թեթև, աշնանային քամուց և ոչ թե անսպասելի փոթորկի պահին նկատենք, որ մենակ ենք մնացել: Աշնանը սիրում ենք փաթաթվել վերմակի մեջ ու թեյել: Բայց ամենահաստ վերմակն էլ մեզ չի տաքացնի, եթե մեր ներսում չունենք ջերմություն դեպի կյանքը, ընտանիքը, դեպի մի սեր: Դե, իսկ թեյն առանց ընկերների ոչինչ է:

Կկարոտեմ քեզ, պապիկ

Լուսանկարը՝ Սերյոժա Առաքելյանի

Լուսանկարը՝ Սերյոժա Առաքելյանի

Չգիտեմ, նյութս ոնց սկսեմ ու ոնց ավարտեմ, չգիտեմ, որովհետև չեմ հավատում, չեմ հավատում, որ էլ չկա պապիկս:

Դեռ համալսարանի քննությունները չէին սկսվել, երբ պապիկիս բերեցին հիվանդանոց: Մտածում էինք՝ ամեն ինչ լավ կլինի, ու մի քանի օրվա բուժում է պահանջվում, բայց՝ ոչ: Չկար ավելի վատ բան, քան լսել, որ ինքը անբուժելի հիվանդ է:

Երբ իմացա լուրը հիվանդանոցում՝ չգիտեմ հետս ինչ կատարվեց: Թվում էր, թե երազ է, ուր որ է՝ աչքերս կբացեմ, ու ամեն ինչ նույնը կլինի: Բայց չէ, ամեն ինչ իրական էր. հիվանդանոցի սառը պատեր, աղմկոտ միջանցք ու այդ վատ լուրը, որը պետք էր պապիկս չիմանա: Իսկ պապիկս այդ ժամանակ հիվանդանոցի այգում նստած էր, նստած էր ու սպասում էր, որ պետք է դուրս գանք լավ լուրով ու հետ գնանք: Չեմ ուզում հիշել այդ պահը, երբ հիվանդանոցից դուրս եկա ու մոտեցա իրեն: Ինքն անտեղյակ էր ու հարցրեց.

-Ի՞նչ ասացին, այ բալա, էդ խի՞ էդքան ուշացաք:

Ես էլ ասացի.

-Հերթ էր, պապիկ, բժիշկն էլ ասաց՝ ամեն ինչ լավ ա: Ուղղակի տարիքիդ պատճառով հրաժարվեցին վիրահատել: Ամեն ինչ լավ է:

-Հա, դե լավ ա, ցավդ տանեմ: Ես էլ մտածում էի՝ էն վատ անտերից ա…

Այդ պահին արցունքներս մի կերպ զսպելով հեռախոսս հանեցի, դրեցի ականջիս ու շրջվեցի, թե իբր՝ զանգում են: Բայց ոչ մի զանգ էլ չկար, եթե իրեն նայեի, ամեն ինչ կհասկանար:

Ես մնացի Երևանում, իսկ պապիկս մերոնց հետ հետ գնաց Բաղանիս: Էլ ինձ չէին հետաքրքրում համալսարան ընդունվելու նախապատրաստական դասերը, չէր հետաքրքրում ոչինչ: Ես ուղղակի ամեն ինչ ուզում էի թողնել, նստել մեքենա ու իր հետ լինել՝ լավ գիտակցելով, որ իր հետ անցկացրած ամեն մի պահը ինձ համար շատ թանկ է:

Չթողեցին գնամ իրենց հետ: Մնացի միայն մի նպատակով. ինքը երկար էր սպասել իմ դպրոցն ավարտելուն, և երազանքն էր, որ ընդունվեմ համալսարան, հետո բանակից դիմավորի ինձ… Բայց ցավոք, անգամ չհասցրեց բանակ ուղարկել:

Դեռ Երևանում եմ, սովորում եմ համալսարանում: Սովորականի պես գնում եմ դասի, գալիս տուն: Այդ օրն էլ դասի էի: Դասամիջոցին դուրս եկա և սովորությանս համաձայն զանգեցի տուն, տեսնելու, թե ինչպես են ու ինչ են անում: Բայց երբ պապիկս արդեն այդ վիճակում էր, առաջին հերթին հարցնում էի՝ պապիկս ոնց է, հետո նոր մնացածին էի անցնում: Նստեցի ծառի մոտի հին նստարանին ու զանգեցի տուն: Զանգեցի մայրիկիս, տեսա, որ ձայնը այն չի:

-Մամ, ի՞նչ ա պատահել:

Բայց մայրիկս անընդհատ ուզում էր թեման փոխել: Երկար խոսելուց հետո իմացա, որ պապիկս հենց այդ առավոտ մահացել է: Անջատեցի հեռախոսը ու սառած մնացի նստարանին նստած: Դասի զանգը խփեց, բայց ինձ համար չէր. ես ի վիճակի չէի դասի նստելու:

Մտա լսարան, տեղեկացնելով պատճառը, գնացի տուն: Չգիտեի՝ ոնց գնամ, որ շուտ հասնեմ, բայց երբ հիշում էի՝ ինչի համար եմ գնում, տեղումս քարանում էի, ինձ մտքերով խեղդում ու էլի առաջ գնում:

Երբ շարժվեցի դեպի գյուղ, չեմ էլ զգացել, թե ինչպես անցավ Երևան-Բաղանիս ճանապարհը: Մտքումս այն էր, որ գնամ, բազմոցից վեր է կենալու, դեպի ինձ գա ու գրկի, դասերից հարցուփորձ անի, հարցնի՝ քաղա՞քն ա լավը, թե՞ գյուղը: Ու ես էլ միշտ, ինչպես ասում էի կատակով. «Պապիկ, հոգնած եմ, հետո կպատմեմ»: Կամ երբ նյութ էի գրում, ու իմանում էր, որ տեղադրել են 17-ում, ասում էր՝ բացի կարդամ:

Ու կարդալոց հետո կանչում, համբուրում էր ճակատս: Շատ ժամանակ, երբ բացում էի պլանշետը և տալիս իրեն ու ասում՝ ես էստեղ եմ, էսա կգամ, մի քանի րոպե անցնելուց հետո կանչում էր.

-Սերոժի~կ, արի, արի բաց, մատս կպավ՝ եսիմ էս ինչ եղավ…

Ես էլ ջղայնացնելու համար ասում էի.

-Պապիկ, նյութս ջնջել ես:

Հետո արագ բացում էի, որ շարունակի կարդալ: Նայում էր ինձ, ժպտում ու ասում.

-Գնա, դե գնա՝ թող կարդամ:

Արդեն սովորել էր օգտվել պլանշետից, բայց ամեն ինչ կիսատ մնաց:
Երբ ականջակալներ էի դնում, ու ինձ հարց էր ուղղում, դե բնականաբար, չէի լսում, իսկ իրեն թվում էր, թե արհամարհում եմ ու նեղանում ինձնից: Մի անգամ էլ, երբ զգացի, որ ինչ-որ բան է ուզում ասի, արագ հանեցի և ասացի՝ չլսեցի, այ պապիկ: Նա ասաց.

-Էդ ի՞նչ ա, էդ հանի: Դա բան չի: Կամ՝ մի քիչ կամաց լսի, էլի, դա բան ա՞: Հանի կորցրու…

Որ շատ էդպես ասաց, հանեցի ու դրեցի իր ականջներին:

-Պահ… Էս ի՞նչ բարձր ա, իջացրու:

Բայց ինքը վերջում նույնպես խոստովանեց, որ լավ բան ա, ու էլ չասաց՝ հանի: Անգամ ինքն էր հաճույքով կրում, իր սիրած երգն էր միացնում ու լսում էր:

Ամեն առավոտ ինքն էր վառարանը վառում ու տունը ջերմացնում ու մեզ՝ ինձ ու եղբորս, արթնացնում քնից, որ գնանք դպրոց: Շատ ժամանակ անգամ կիրակի օրն էր գալիս, ասում.

-Վեր կաց, ուշանում ես:

Ես էլ ասում էի.

-Պապիկ, լավ էլի: Էսօր եմ մենակ ազատ, էն էլ արթնացրեցիր:

Կամ այդպես էր արթնացնում կամ հեռուստացույցի բարձր ձայնից: Այս ամենը ու էլի շատ պահեր ես հիշեցի ճանապարհին ու ինձ հույս էի տալիս, որ ամեն ինչ նույնն է լինելու: Էլի նույն զգացողությունները կլինեն: Բայց երբ մտա տուն, չէ, անգամ տուն չմտա: Կես ժամ դրսում էի, ուժ չէի գտնում ներս գնալու և տեսնելու այդ ամենը, որովհետև ես իմ հին առօրյան էի ուզում, որը սկսվում և ավարտվում էր իր հետ:

Պապիկս էլ չկա, ու մինչև այս պահն էլ չեմ հավատում, ու ինձ մեղադրում եմ վերջին օրերին իր մոտ չլինելու համար: Բոլորն ասում են՝ մի մեղադրիր քեզ, ինքն արդեն ազատվեց տանջվելուց, ու լավ է, որ իրեն էդ վիճակում չտեսար:

Մի քանի անգամ փորձել եմ գրել պապիկիս մասին, բայց կեսից համակարգիչը փակել եմ ու չեմ կարողացել, հետո իմ մեջ ուժ գտել ու ասել ինքս ինձ, որ պապիկիս մասին իրոք արժի նյութ գրել, որովհետև ինքը մեծատառով մարդ էր: Իրեն բոլորն են սիրել, բոլորն են դիմել տարբեր հարցերով, ու ոչ մեկին չի մերժել: Հին ժամանակ գյուղի մեխանիկն է եղել և առաջին տրակտորիստներից:

Այս վատ ապրումների մեջ նաև մի բան հասկացա, որ մարդ իր հետ ոչինչ չի տանում, միայն անունն է թողնում, որն էլ գնահատվում է կյանքի ապրած տարիներով: Պապիկս լավ անուն է թողել, լավ, բարի, ազնիվ մարդու, ինչի համար էլ ես իրոք հպարտ եմ, որ նման պապիկ եմ ունեցել: Հորաքույրներս ասում են՝ այս պահից մեր հայրը դու ես, երկրորդ Սերոժն ես: Ես էլ իմ մեջ գտնում պապիկիս բնավորության գծերից:

Մոտ օրերս գնալու եմ տուն, բայց էլի թվում է, թե ամեն ինչ նույնը կլինի, առաջվա նման ինձ կդիմավորի, բայց ոչ, ափսոս, հազար ափսոս, իր փոխարեն միայն իր նկարն է ինձ դիմավորում:

Ուսանողական կյանքից

serine harutyunyan

Մի ֆիլմի պատմություն

«Ապաստարան»… Ում համար փրկության վերջին հույս, ում համար հասարակ տառերի մի սովորական խումբ: Երևի շատերը անգամ չգիտեն այդ բառի այն իմաստը, որի մասին ուզում եմ խոսել: Ուղղակի բացեք «Ապաստարան» ֆիլմն ու նայեք, հետո միայն կարդացեք ֆիլմի ստեղծման պատմությունը:

Ասում են, ոչինչ հենց այնպես չի առաջանում: Մեր ֆիլմն էլ հենց այնպես չառաջացավ: Ինչ-որ մեկը գիշերը քնած ժամանակ տեսիլք չտեսավ ու առավոտյան որոշեց, որ պետք է ֆիլմ նկարի: Ամեն ինչ սկսվեց 17-ի թղթակից Տիգրան Մամյանի «Տխուր հիշողություններ պատերազմի տարիներից» նյութից: Նյութի հերոսուհին կոթեցի Լաուրա Վերանյանն (Խաչիկյան) է, ով իր աչքերով է տեսել պատերազմն ու դրա հետևանքները: Նյութի մեջ պատմվում է Կոթիի ապաստարաններից մեկի մասին, ու թե ինչպես է ապաստարանի կառուցման աշխատանքները դեռևս չավարտած, թշնամին կրակ բացել գյուղի խաղաղ ու անզեն բնակչության վրա: Մի խոսքով՝ ձեր կյանքից ևս մի քանի րոպե տրամադրեք ու կարդացեք նաև նյութը:
2016 թվականի մարտին Հայաստանի պատանի թղթակիցների Տավուշի գործնական դասընթացների ժամանակ նյութեր էինք քննարկում, ֆիլմերի գաղափարներ առաջարկում: Կանգ առանք հենց ապաստարանի վերաբերյալ նյութի վրա: Քննարկումներից հետո հասկացանք, որ ապաստարանի մասին ֆիլմ նկարելը բավականին լավ միտք է: Արդեն հուլիս-օգոստոս ամիսներին անցկացված մեդիա ճամբարի ընթացքում էլ ավելի հստակեցվեց ֆիլմ նկարելու գաղափարը: Մեկ-երկու ամիս անց «Մանանայից» զանգահարեցին և տեղեկացրին, որ ֆիլմն արդեն պետք է նկարահանվի:
Ապաստարանը, որ պետք է նկարահանվեր, գտնվում էր կոթեցի Լաուրա Խաչիկյանի տանը կից: Առաջին հերթին կապ հաստատեցի հենց նրա հետ, տեղեկացրի ծրագրի մասին ու խնդրեցի չմերժել առաջարկս, այսինքն՝ նկարահանվել:
Հիշում եմ, նկարահանման օրը եղանակն այնքան էլ բարենպաստ չէր՝ մառախուղ, անձրև.. Բայց մենք հասանք մեր նպատակին և հանդիպեցինք Լաուրա տատիկին: Մեր ֆիլմի գլխավոր հերոսուհին արեց ավելին, քան մենք սպասում էինք: Նա ընդամենը մի քանի րոպեում բոլոր հարևաններին հավաքեց ապաստարանում՝ ֆիլմն ավելի լավն ու հետաքրքիր դարձնելով: Հետո, որոշ հարևաններ էլ՝ տեսնելով տեսախցիկներով, անծանոթ մարդկանց, մոտեցան, հետաքրքրվեցին և որոշեցին ծանոթանալ նաև այն ամենին, ինչ հենց նկարահանման վայրում՝ ապաստարանում էր տեղի ունենում: Ֆիլմը հաջողությամբ նկարահանեցինք՝ ծանոթանալով գյուղի և գյուղացու անցյալին, ներկային ու ցավոք՝ դեռևս անորոշ ապագային…
Երբեմն համագյուղացիներս ասում են, որ համացանցում Կոթիի մասին մի շատ հետաքրքիր ֆիլմ կա, անունն էլ «Ապաստարան»: Չեք պատկերացնի՝ ինչ մեծ հպարտությամբ եմ նշում, որ ֆիլմը հենց իմ մեծ ու համեստ ընտանիքի՝ իմ «Մանանայի» միջոցով է նկարահանվել, որ ես ինքս էլ հեղինակներից մեկն եմ, մասնակցել եմ նկարահանմանն, ու որ որոշ կադրեր հենց ես եմ նկարել:
Հիմա, երբ ֆիլմը պետք է Tbilisi Sunrise միջազգային կինոփառատոնում ցուցադրվի, այն էլ՝ արտերկրում, հպարտությունս էլ ավելի է մեծացել: Ճիշտ է, տխուր եմ, որ դասերիս պատճառով չեմ կարող փառատոնին անձամբ ներկա գտնվել, բայց անհամբերությամբ եմ սպասում այդ օրվան:
Հպարտության հետ մեկտեղ ներսումս նաև հույսի մի նշույլ է ծնվել…
Հույս ունեմ, որ այն թեկուզ չնչին օգուտ կտա կոթեցիներիս…
Հույս ունեմ, որ թե կոթեցիները, թե Կոթիի ճակատագիրը կիսող այլ սահմանամերձ շրջանների բնակիչները այլևս երբեք ապաստարան կառուցելու, այնտեղ պատսպարվելու առիթ չեն ունենա…
Հույս ունեմ, որ այն կօգնի մարդկանց հասկանալ, թե որն է իրական դժվարությունը, որն է հայրենիքը, որն է ժպտալու ու միշտ պայքարելու մեր բանաձևը…
Հույս ունեմ, որ գոնե ֆիլմը դիտելուց հետո մարդիկ միշտ կհիշեն նրանց, ովքեր սահմանին են: Չէ՞ որ հայրենիքը սկսվում է սահմանից…

Աշունը գյուղում

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Աշնան թախծոտ արցունքը կաթեց նաև Բաղանիս գյուղի վրա։ Գյուղում աղմկում է գետը, և այդ աղմուկը տարածվում ու խլանում է աշուն հագած Բաղանիսի դատարկ փողոցներում։ Դե, փողոցները դատարկ են, քանի որ ուսանողները գյուղում չեն, տղաների մեծ մասը գտնվում է բանակում, իսկ դպրոցականները ցրտի ու դասերի պատճառով դուրս չեն գալիս տներից:

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Նայում եմ պատշգամբից. մի ծերունի՝ ձեռնափայտը ձեռքին, ոտքերը հազիվ քարշ տալով, անցնում էր փողոցը։ Մեծահասակների նույնպես քիչ կտեսնեք փողոցներում:

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Երևի այդ ծերունին էլ գնում էր խանութ՝ ինչ-որ բան գնելու: Երբ արև է լինում, նրանք հավաքվում են Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածների հիշատակին կառուցված հուշարձանի մոտ ու նարդի կամ թղթախաղ են խաղում: Ծերունիները նմանվում են ծերացող բնությանը։

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Արևը, ժլատ առևտրականի նման, շողերը կարծես կշռելով է բաժանում աշխարհին, իսկ երկինքն իր սպիտակ ամպերով հրաժեշտ է ասում հեռացող հավքերին։ Արևի ժլատությունից մրսում է գյուղը, մրսում է նաև այն փոքրիկը, որը կուչ է եկել մոր գրկում։ Անգութ է աշունը։ Հանկարծ քամուց ու անձրևից հոգնած մի տերև ընկավ տետրիս վրա։ «Այս տերևի վերջն էլ սա էր»,- մտածեցի ես։ Ամեն ինչն էլ ունի իր վերջը։

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ավագյանի

Աշունը մտնում է իր խորը հունի մեջ և գյուղի փողոցները լցնում է դեղին ու չորացած տերևներով։ Աշնան մառախլապատ եղանակին թշնամին իրեն համեմատաբար հանգիստ է պահում, չեն լինում կրակոցներ. թշնամու կողմից էլ ոչ մի շարժ չի նկատվում:

Այգեձորի տաք ու սառը գույները

Տավուշի մարզի Այգեձոր գյուղն ինձ շատ հարազատ է: Ես այն կարծիքին եմ, որ Այգեձորում նույնիսկ մեկ անգամ լինողը կրկին ցանկանում է վերադառնալ այստեղ: Այգեձորը կարծես կանչում է մարդկանց: Չգիտեմ, գուցե ինձ կանչում են իմ տատիկն ու պապիկը, որոնք ապրում են այստեղ: Թեև շատ եմ ցանկանում՝ հաճախակի չեմ կարողանում գնալ գյուղ, բայց ամեն գնալով՝ ցանկանում եմ գրել Այգեձորի մասին:

Օրերս գնացել էինք: Տատիկս ասում է, որ գյուղն ունի մեկ խնդիր՝ արտագաղթը:

-Հողը լավն ա, ճյուրն էլ, բերքն էլ, էն ա թե՝ ջահիլությունը քիչ-քիչ քյընմ ա: Գյուղը տառել ա ծերանոց: Հրետ՝ իմ չորս հըրևաններից իրեքի տան վրյա ղըփու տրյած ա. քնացել են:

Բայց տատս չի հուսահատվում.

-Դե, եռնակ քնան, գործնին լյավ լի, հետ կյան,- ու ոգևորված ինձ տանում է այգին ցույց տալու, որը կարծես հատուկ ինձ համար գեղեցկացել էր այդ օրը: Խաղողը, հոնը արդեն հասել են:

Երբ տատիս ասում ենք, որ առողջությունն այն չէ, մյուս տարի այգին չմշակի, ասում է.

-Պտի կյաք սաղ ծառ, տուփ կտորեք, վեր վեչ աչկըս տենա, վեչ էլ բեջարեմ, բաղչեն մըտնեմ: Թե չէ՝ իմ խիղճըս տալիս չի, ծառերը բերքի տակին կոտրարտվե՞ն կամ ճյըրեմ վեչ՝ չորանա՞ն թըփերը… Քանի սաղ եմ, բաղըս հավաք, մաքուր պահիլ դեմ, վեր թոռներս կյան իրանց տատի բաղիցը մի խնձոր պուկեն ուտեն, հավապնից մի ծյու պիրեն ուտեն, բա ի՞նչ, պտի տհե լի…

davit aleqsanyan

Գիդեմ ոչ՝ ինչ անեմ

Աշնանային հանգիստ երեկոներից մեկն էր։ Ես և ընկերս՝ Արմենը, շրջում էինք մեր Բաղանիս գյուղի փողոցներով ու որոշեցինք գնալ դպրոցի մոտակայքում գտնվող խաղահրապարակը։ Երկուսս էլ սիրում ենք մթության մեջ աննկատ նստել և զրուցել։ Այդ խաղահրապարակը իսկը մեր ուզած տեղն էր։ Մեր մյուս ընկերները գիտեն՝ մեզ որտեղ փնտրել երեկոյան ժամերին։ Մտածում էինք մեր ուսանողական կյանքի մասին: Ընկերս սովորում է 12-րդ դասարանում և մտածելու շատ բան ունի։

-Օ՜ֆ, է, Դավ, գիդեմ ոչ՝ ինչ անեմ։
-Ի՞նչ պահով ես ասըմ։
-Ընդունվելուս, էլի։ Գիդեմ ոչ՝ Երևան տամ, թե Իջևան։
-Դե, եսիմ, դու քու հարմարությանը պիտի նայես, ինձ որ լսես՝ Երևան կտաս, երկու ախպերդ էլ ընդի են սվորըմ։
-Հա, դե ես էլ եմ մին ուզմ ընդի տամ, մին էլ ասըմ եմ՝ Իջևան տամ, համ շուտ-շուտ գեղը կգնամ-կգամ, համ էլ դե Արմանը ընդի ա, էլի։
-Դե, տես, դու գիտես։
-Բա դու որդի՞ տես տալ։
-Ես հաստատ Երևան տեմ տալ։ Համ քեռիանք են ընդի, չորս ամսվա հմար տուն չեմ վարձել, համ էլ՝ ընդի ավելի լավն ա, եսիմ։
-Ասըմ եմ՝ պատկերացնը՞մ ես՝ արդեն ընդի ես, առաջին օրն ա, մարդ չես ճնաչըմ, լսարանի տեղն էլ չգիտես։
-Լավ, դե դու էլ խու չասիր, կգդնես, էլի։
-Բա լավ, ի՞նչ ես ուզում սվորես։
-Դե, ուզում եմ ֆիզկուլտ ինստիտուտի փրկարար բաժին տամ։
-Լավ բան ես մտածել։ Բայց կարա՞ս։
-Հա, կարամ, հայոց լեզու ա պետք՝ կարաս դպրոցից էլ տանես, մեկ էլ վազք ա, բան ա, տենց, էլի։
-Դե, լավ ա։
Անձրևը չթողեց ավարտին հասցնել մեր խոսակցությունը, ու թրջվելով հասցրի մի կերպ ինձ տուն գցել ու գրկել վառարանը։

Առայժմ միայն երազում ենք:

Meri Muradyan

Կնգան լսողը սեհե կլի, էլի

Մի ժամանակ, երբ ասում էին, որ հայերը միամիտ ազգ են, ես չէի հավատում, բայց իմ կարծիքը փոխեցի այն ժամանակ, երբ լսեցի այս զվարճալի և միևնույն ժամանակ, եզակի պատմության մասին:

Մի քանի օր առաջ մեր տանն էին հավաքվել տատիկիս ընկերուհիները: Մտա այն սենյակ, որտեղ նրանք նստած էին. ինչ-որ բան էի ուզում վերցնել: Կարծես ճիշտ ժամանակին էի ներս մտել: Աղունիկ տատը, որը խոսքի մեծ վարպետ է, պատմում էր, թե ինչպես է պատահել, որ իրենց գյուղացիները պատահականության զոհ են դարձել:
-Ուրեմն, աղջկերք ջեն, էս մեր գեղի Սամսոնի տղի հըրսանիքն էր, մի երկու օրից եդն էլ իմացանք, որ Անուշկի թոռան հըրսանիքն էլ ա էտ նույն օրը: Գեղը թնդեր: Չադիր կապեին, պատրաստութին տենեին, հրավերքնի անեին, էդ Սամսոնը մեզ էլ կանչեց: Գեղի կեսը կամ Սամսոնանց տանն էր, կամ Անուշկանց: Սամսոնը բարեգամներին չիմնուն հրավերք ա անըմ, հեռու-մոդիկ հաշվի չի առնըմ:

Դե, աղջկերք ջեն, ի՞նչ ասեմ, հըրսանքի օրը էս մեր հըրսանքավորը էկավ, զուռնա-դհոլով մի հէ քեփ արինք, մի հէ քեփ՝ էլ ասելու չի: Համա մի բան ասեմ, ծիծաղիք ոչ: Մի մարդ ու կնիկ եկան մի օրհնըմ են մեր նորապսակներին, մի հե շնորհավորանքնի ասըմ, որ էլ ասելու չի: Մի լավ նվեր էլ ձեռներուն տվին ու գնացին նստեցին: Մի լավ կերան, խմեցին, պար եկան: Համա մինն էլա դրանց ճնանչըմ չի: Փեսի կռան ժողովուրդը ասըմա՝ սրանք երևի հարսի բարեգամնին են, հարսի բարեգամնին էլ ասըմ են՝ սրանք հաստատ փեսի բարեգամնին են: Վերջը էս մեր քավորը շնորհավորանքի խոսքը ասավ պրծավ թե չէ՝ ես մեր անծանոթ «բարեգամնին» վիկացան, գնացին, բանն էլ դրանում չի է, նվերն էլ հետներուն տարան տունը շինվածնին: Դրանց վրա մխելամ ծիծաղեցինք:
Մի երկու օր եդը չիմ պարզվըմ ա, թե էդ ովքեր են էլել, էն ինչ խաբար էր, որ դրանք հըրսանիք էին եկել: Թուրմելի դրանք Անուշկի հարսի բարեգամնին են, Անուշկանց տան տեղն էլ գիդեն ոչ, գալիս են, հասնըմ գեղը: Դրանք էլ, որ տան տեղը գիդնալիս չեն ըլընմ, կնիկը մարդին ասըմա՝ արի մնին հարցնենք, տան տեղը իմանանք: Ճամփին մնին հարցնըմ են, թե որդի հըրսանիք կա, էլ ոչ անըմ են ասըմ, ոչ մի բան, էդ մարդն էլ Սամսոնի տան տեղն ա ցույց տալիս: Էս մեր Անուշևանն ու Մարուսը իրանցից գոհ-գոհ գալիս են հըրսանիք, նվերը տալիս, լավ քեփ անըմ: Մենակ քավորը, որ խոսելիս ա ըլըմ, էդ վախտ ուրիշ անըմ ա տալի, նոր ջոգըմ են, որ թարս են էկել՝ Անուշկանց տուն գնալու տեղը՝ Սամսոնանց տուն են գնացել: Մարդ ու կնիկ սուսուփուս վիր են կենըմ, վեշերներուն վաքըմ, դուս գալի: Համա էս Մարուսը տեղը կենըմ չի: Ասըմ ա՝ ես նվերս եդ տիմ վիրունիլ: Գնըմ ա փեսի մորը չիմ պատմըմ, նվերն էլ եդա վիրունում, հա ըրանքըմն էլ հիշըմա, որ նվերի հետ տարած մի կիլո կանֆետը մոռացել ա, եդ ա գնըմ՝ կանֆետն էլ վիրունում, Անուշկանց տան տեղն էլ իմանըմ, դուս գալի: Վերջը հասնըմ են Անուշկանց տուն: Գալիս են տեղավորվըմ, մինել դրանց հարցնըմ են, թե խի ուշացան: Էս Անուշևանը կնգանն ա մտիկ անըմ, քմծիծաղ տալի, հետո ասըմ. «Բա կնգան լսողը սեհե կլի, էլի»: Էս էլ մեր շշկլված ղոնախնին,- ասաց Աղունիկ տատը և վերջացրեց իր պատմությունը:

Կանաչ շապիկավորները Արցախում

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Օրերս Տավուշի թեմի առաջնորդ գերաշնորհ Տեր Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանի օրհնությամբ և առաջնորդությամբ Հաղարծնի շաբաթվա կամավորներս, կամ ինչպես մենք ենք մեզ անվանում՝ կանաչ շապիկավորներս, այցելել էինք Արցախ՝ ուխտագնացության: Մեզնից շատերը, այդ թվում և ես, առաջին անգամ էինք Արցախում:

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Դեռ վաղուց՝ Հայոց պատմության դասաժամերից, երազում էի տեսնել Արցախը, հպարտորեն քայել այն հողի վրա, որը մերն է, որի համար հարյուրավոր որդիներ ու հայրեր տուն չեն դարձել, որի համար շատ աչքեր են սառել ու երազանքներ կիսատ մնացել:

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Մենք եղանք Դադիվանքում, Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարում, Ստեփանակերտում, Գանձասարում: Իմ մեջ մի  անծանոթ զգացողություն էր առաջացել Արցախի տարբեր ճամփաներով անցնելիս: Այդ զգացողությունը երևի միայն Արցախում կարող ես ունենալ, երբ հպարտության հետ ցավ ու կսկիծ ես զգում: Երբ քեզ զգում ես երջանիկ, որ այժմ այս երկինքը խաղաղ է, կապույտ:

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Իմ մեջ շատ տպավորվել է Տավուշի թեմի առաջնորդ գերաշնորհ Տեր Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանի այս խոսքերը. «Երբ տղաները մուտք էին գործում Շուշի, բոլորի հայացքը դեպի Ղազանչեցոց եկեղեցին էր: Բոլորի հանդիպման վայրը եղավ այստեղ՝ այս սուրբ եկեղեցին… Մեր հաղթանակների, մեր ներկայության, մահվան վրա մեր իշխանություն ունենալու մեծագույն վկայության օրրանն է այստեղ:

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Մենք այսօր իրոք երջանիկ սերունդ ենք, քանի որ մեր կյանքի ընթացքում Հայրենիքից տարածք ու հող չենք կորցրել, այլ ընդհակառակը՝ ազատագրել ենք: Այսօր մենք հաղթանակած իրականության մեջ ենք ապրում, որտեղ մեր արցունքները միայն ուրախության ու մեր զոհված եղբայրների, իրենց կյանքը Հայրենիքի ազատագրության զոհասեղանին դրած մարդկանց համար ափսոսանքի արցունքներ են: Կրկնում եմ՝ բազմաթիվ սերունդների չի հաջողվել այսպիսի երջանիկ իրականություն ունենալ, որ այսօր մենք ունենք»:

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Լուսանկարը՝ Էմմա Քոսակյանի

Նրանք, ովքեր հավատացին մեր վաղվա օրվան

Լուսանկարը՝ Լիա Ավագյանի

Լուսանկարը՝ Լիա Ավագյանի

Սեպտեմբեր ամիսն է, դասերն արդեն մեկնարկել են, աշակերտներն ու ուսանողները արդեն կամաց-կամաց հունի մեջ են ընկնում, հետարձակուրդային սթրեսը անցել է: Իսկ ինչ վերաբերվում է ինձ, ես արդեն տասներկուերորդ դասարանում եմ սովորում՝ Տավուշի մարզի Ներքին Կարմիրաղբյուր գյուղի դպրոցի տասներկուերորդ դասարանում: Երևի բոլոր դպրոցականների երազանքը, գուցե ես էլ ինչ-որ պահի երազել եմ, բայց հիմա հավատացնում եմ` այնքան էլ նախանձելի իրավիճակում չեմ գտնվում…

Լուսանկարը՝ Լիա Ավագյանի

Լուսանկարը՝ Լիա Ավագյանի

Հա, ի դեպ մոռացա ասել նաև, որ սեպտեմբերի մեկը մեր դպրոցի համար կրկնակի տոն էր, ոչ միայն մենք նշում էինք Գիտելիքի օրը, այլ նաև մեր դպրոցի բացման արարողությունը: Դպրոցի մի մասը հիմնանորոգվել է ամիսներ առաջ ամերիկահայ բարերար ժան Մարի Աթամյանի կողմից, ով նույնպես ներկա էր միջոցառմանը: Այստեղ էին նաև ամերիկյան «Փարոս» հիմնադրամի ղեկավարները, որոնք տարիներ առաջ առաջինը եկան մեր գյուղ, սկսեցին վերանորոգել դպրոցն ու մանկապարտեզը, և որոնց միջոցով էլ հետագայում այլ բարերաներ միացան նրանց:

Լուսանկարը՝  Փարոս հիմնադրամի ֆեյսբուքյան էջից

Լուսանկարը՝ Փարոս հիմնադրամի ֆեյսբուքյան էջից

Այնքան ոգևորված էի գնացել դպրոց այդ օրը, մտածում էի` հիմա բոլոր բարերարները ներդրումներ են անում միայն սահմանագոտուց հեռու տարածքներում, որպեսզի իրենց ներդրումները «ջուրը չընկնի», որովհետև սահմանում ապահովագրված չէ նոր վերանորոգված դպրոցի կամ այլ կառույցի ապագան, որովհետև թշնամու նշանառության տակ է ու արտասահմանում գտնվող քիչ բարերարներ կան, ովքեր պատրաստ են իրենց եկամտի զգալի մասը տալ բարեգործությանը` հենց այդ շրջանում: Բայց համոզված եմ` հավատացած լինելով են ներդրումներ կատարում, մտածելով, որ այս ութսուն աշակերտներից յուրաքանչյուրը, կարող է և պետք է դառնա հայրենիքի զարգացման ամենակարևոր օղակներից մեկը:

Լուսանկարը՝  Փարոս հիմնադրամի ֆեյսբուքյան էջից

Լուսանկարը՝ Փարոս հիմնադրամի ֆեյսբուքյան էջից

Ինչևէ, շարունակեմ: Բացման արարողությանը նաև ներկա էին` Տավուշի մարզի մարզպետ Հովիկ Աբովյանը և Ներքին Կարմիրաղբյուրի գյուղապետ` Մանվել Կամենդատյանը: Նաև մեզ հյուր էին եկել հիսուն տարի առաջ մեր դպրոցը ավարտած շրջանավարտները, որոնց թվում էր նաև ճանաչված լեզվաբան` Լավրենտի Միրզոյանը: Նա պատմեց իր դպրոցական կյանքից դրվագներ, նունիսկ ցույց տվեց իր դպրոցական տարիների կարմիր «վզկապը», որը այն ժամանակ պարտադիր պետք է կրեր յուրաքանչյուր աշակերտ: Թերևս այդ օրվա ամենաանմիջական ու հետաքրքիր մասերից մեկը հենց Լավրենտի Միրզոյանի անմիջական շփումն էր աշակերտների հետ:

Գիտե՞ք այդ պահին ինչ մտածեցի, չէ ավելի շուտ պատկերացրեցի: Ինձ պատկերացրեցի հիսուն տարի անց, իմ հարազատ դպրոցում, բայց արդեն ոչ թե 80 աշակերտի, այլ ամենաքիչը 150-200 աշակերտի դիմաց կանգնած` խոսելիս, բայց թե ինչ խոսելիս` «ըըըըը»… Մտածել է պետք:

Լուսանկարը՝ Լիա Ավագյանի

Լուսանկարը՝ Լիա Ավագյանի

Այս տարի առաջին դասարանցիների թիվը յոթն է, զարմանալիորեն երեխաները ուրախ էին, սիրեցին դպրոցը առաջին հայացքից: Իսկ ես` այդ երեխաներին, այնքան կյանքով լեցուն են ու այնքան խելացի, անպայման իրենց ու իրենց երազանքների մասին կգրեմ մի առանձին նյութում:

Իսկ ինչ վերաբերվում է սահմանին, այստեղ խաղաղ է, դիրքերը անառիկ, թիկունքը` պինդ:

Հ.Գ. Հա, մտածեցի՝ ինչ կասեմ հիսուն տարի հետո աշակերտներին, չէ, հիմա չեմ ասի, ասացի, չէ՞` հիսուն տարուց: