1,2,3… Իմ կյանքի 3-ը: Ինձ կյանք տվող 3-ը: Այն 3-ը, որ ընտանիքս էլ դարձրեց 3:

19 տարի առաջ՝ հայրիկիս ծննդյան օրը ծնվեցի ես: (Հայրիկիս 3-ն էլ է հատկանշական: 3-րդն է երեխաներից):

Ասում են` ծնունդս սպասված է եղել: Ասում են՝ ծնունդովս փոխել եմ ինչ-որ բան:

Փոքր տարիքից սիրել եմ այդ օրը: Բայց… Այս անգամ, երբ դառնում եմ 19, հասկանում եմ, որ էլ չկա առաջվա սպասումը, որ էլ չեմ ջնջում մարտն արագությամբ, որ գա ապրիլը՝ իմ ապրիլը:

Բայց եթե փորձեմ մի քանի բառով ամփոփել 18-րդ գարունս, կասեմ, որ ունեցել եմ կորուստներ, այն էլ անդառնալի: Միևնույն ժամանակ, վերելք եմ ապրել: Հա, իրոք զգում եմ, որ 18-ում սկսեցի ճանաչել մարդկանց. փորձեցի չնվիրվել, չհավատալ ու չվստահել բոլորին:

Վերելք եմ ապրել մասնագիտական առումով:

Հասկացա, որ լրագրությունը միայն սիրուն հարցազրույցներն ու ակնարկները չեն:

Գրեցի խնդրահարույց նյութեր, բարձրացրի ձայնս:

Շատերն են փորձում ինձ կոտրել, բայց հարգելիներս, պատրաստվում եմ ձեզ հիասթափեցնել:

Չեմ կոտրվելու, չեմ վախենալու ու էլ ավելի մեծ քայլերով եմ առաջ գնալու:

18-րդ գարնանս հեղափոխվեցի ու հեղափոխեցի: Ապրեցի հեղափոխություն:

Առաջին անգամ ընտրեցի ու ասեմ ավելին, շտկեցի ընտրական կեղծիքներ:

Այո, 18-ում ես մեծացա, ու մեծացավ աշխարհայացքս:

18-ում հասկացա, թե ի՞նչ է նշանակում նայել կյանքին սև ու սպիտակ ակնոցով:

18, շնորհակալ եմ քեզ տվածդ կյանքի դասերից: Խոստանում եմ 19-ում կիրառել ու կատարելագործվել:

Բարով ես եկել, 19:

Հ.գ Պապ ջան, շնորհակալ եմ, որ ծնվեցիր, ու քո ծնունդով ինձ էլ կյանք տվեցիր:

Բարով ենք ծնվել:

Ես ճամփորդում եմ ոչ այնքան հաճախ, որքան կուզեի, բայց, այնուամենայնիվ, անում եմ դա  ավելի հաճախ, քան իմ ծանոթներից շատերը, և դա իմ ընտրած աշխատանքի բազմաթիվ առավելություններից մեկն է: Ճամփորդությունների ամենահետաքրքիր բաղկացուցիչներից մեկը ինքնաթիռներում ու օդանավակայաններում անցկացրած ժամանակն է: Շատերը դա ժամանակի կորուստ են համարում, իսկ ինձ համար դա գերագույն հաճույք է: Այստեղ կարելի է հանդիպել չափազանց տարբեր մարդկանց` հավաքված միևնույն տեղում, ու հենց այստեղ նրանց մասին կարելի է շատ ավելին իմանալ, քան որևէ այլ պայմաններում:

Մի հարցում իմ բախտը միշտ բերում է. ես ամեն քայլափոխի հանդիպում եմ հետաքրքիր մարդկանց: Ամենուր, ամեն իրավիճակում, գրեթե ամեն օր: Ձանձրալի ու անհետաքրքիր մարդկանց ես հանդիպում եմ նույնքան հազվադեպ, որքան դուք` դինոզավրերի: Բայց հենց ճամփորդելիս է հնարավոր նրանց հանգիստ ուսումնասիրել:

Ինքնաթիռ նստելիս ես աշխատում եմ ներս մտնել մյուսներից առաջ, որպեսզի կարողանամ հետևել, թե ինչպես են ուղևորները շարժվում նեղ միջանցքով, ինչպես են դասավորում իրերը, փնտրում իրենց նստատեղերը, տեղավորվում: Օդանավակայաններում ես նախընտրում եմ նստել երկրորդ հարկում (եթե, իհարկե, դրա համար սրճարանների ագահ սեփականատերերն ավելի շատ գումար չեն պահանջում), որտեղից ավելի լավ են երևում իրենց թռիչքներին սպասող ուղևորները: Եթե մի օր ինքնաթիռում կամ որևէ օդանավակայանում տեսնեք մեկին, որն ուշադիր հետևում է ձեզ ու հեռախոսի մեջ նշումներ անում, ապա դա, ամենայն հավանականությամբ, ես եմ: Պարզապես ձևացրեք, թե չեք նկատում:

Ուղեկիցների իմ հավաքածուն շատ մեծ է ու բազմազան, ու հենց այդ պատճառով որոշել եմ պարբերաբար այստեղ պատմել նրանցից որևէ մեկի մասին: Հուսով եմ` ձեզ կհետաքրքրի: Իսկ եթե չհետաքրքրի` պահ, այ քեզ բան:

Սիրելի Լիմային

Միջին տարիքի տղամարդը ինքնաթիռ ներս մտավ ամենավերջիններից մեկը: Մի պահ կանգ առավ` շունչը տեղը բերելու, ինչով առաջացրեց հետևում կանգնած ուղևորների դժգոհությունը: Տղամարդը ժպտալով ներողություն խնդրեց, երեխայի անփութությամբ թափ տվեց գանգուր և անկանոն մազերն ու աշխույժ քայլերով, գրեթե ցատկոտելով, շարժվեց դեպի իր նստատեղը: Վայրէջքի կտրոնը ատամներով բռնելով` նա վարժ շարժումով` առանց նույնիսկ վերև նայելու, բացեց պայուսակների դարակի փեղկն ու նետեց այնտեղ կաշվե բավականին մաշված, բայց թանկարժեք տեսք ունեցող պորտֆելը, այնուհետև խնամքով տեղավորեց այնտեղ շագանակագույն գլանը, որի մեջ սովորաբար գծագրեր են տեղափոխում: Նստելուց առաջ անհոգ դեմքով նայեց շուրջը: Նրա մոխրագույն աչքերը շողում էին ջրում արտացոլվող աստղերի պես: Այդպիսի փայլը սովորաբար բռնկվում է մարդու աչքերում դեռ ծնված օրից ու չի մարում, եթե աչքերի տերը կարողանում է այն պահպանել:

Տղամարդը թափ տվեց մուգ մոխրագույն պիջակի ճմրթված թևքերը` վայր գցելով հեռախոսը: Նստեց պատուհանի մոտ` անգիր արած շարժումով կապելով ամրագոտին, ու միայն այդ ժամանակ նկատեց միջանցքի հատակին ընկած հեռախոսը: Կծեց շրթունքը, հետո ժպտալով կիսաձայն խնդրեց հարևանին փոխանցել այն:

Հետ նստեց, խորը շունչ քաշեց, որոշ ժամանակ նայեց պատուհանից դուրս` պարբերաբար շրթունքների ծայրով ժպտալով: Մի ձեռքի մատներով նա գրեթե աննկատ թխկթխկացնում էր նստարանի հենակին, ասես ինչ-որ մեղեդի էր փորձում նվագել: Մատնեմատին արծաթագույն մատանի կար, որի վրա ինչ-որ բառ էր փորագրված:

Երբ ինքնաթիռն արդեն ամպերից վեր էր բարձրացել, ուղևորը քթին դրեց պիջակի գրպանից հանած բարակ ակնոցը, ծոցագրպանից հանեց մաշված կազմով երկարավուն մի նոթատետր ու սկսեց թերթել` քթի տակ ինչ-որ բան մրթմրթալով: Էջերը ծածկված էին գրիչի ու մատիտի անկանոն խզբզանքով, մերթ ընդ մերթ հանդիպում էին անավարտ երկրաչափական մարմիններ, գծագրերի հատվածներ: Գծագրերի կողքին պարբերաբար մանկական նկարներ էին երևում` տարօրինակ մարդուկներ` տարբեր երկարության ոտքերով ու ձեռքերով, ոչ մի կենդանու հետ նմանություն չունեցող արարածներ: Երևում էին էջերի արանքում դրված այլ թղթի կտորներ` բազմաթիվ նշումներով, այցեքարտեր, հին տոմսեր` ավտոբուսի կամ գնացքի, նամականիշեր: Էջերը բավականին ճմրթված էին, անկյունները ծալված կամ պոկված էին, տեղ-տեղ որոշ էջեր նույնիսկ պատռված էին` պատահմամբ կամ դիտմամբ, բայց տղամարդը թերթում էր դրանք այնպես, ասես առաջին անգամ էր տեսնում:

Վերջին էջին ինչ-որ փոքրիկ տեքստ կար, սակայն ձեռագիրը հասկանալն անհնար էր: Տղամարդը աչքի անցկացրեց այն ու անձայն ծիծաղեց` վերջին պահին շրջվելով պատուհանի կողմ, որպեսզի հարևանները չնկատեն: Հետո ձեռքը սովոր շարժումով տարավ դեպի ականջը, ասես ինչ-որ բան էր փնտրում, զարմացած շոշափեց գլուխը, հետո սկսեց քրքրել գրպաններն ու վերջապես մի գրիչ հանեց ու պտտեց մատների արանքում` շարունակելով նայել պատուհանից դուրս: Նոթատետրը հայտնվեց սեղանիկի վրա` բացված վիճակում, ու վերջապես երևաց անգլերեն տեքստի առաջին տողը. «Իմ սիրելի Լիմա»: Դա իմ տեսած եզակի նամակներից էր, որոնք գրված էին թղթի վրա:

Ճաշը մատուցելիս տղամարդը շտապեց սեղանից վերցնել նոթատետրը` միաժամանակ գրիչը դնելով ականջի հետևը: Մատուցված տուփի միջից նա հանեց միայն քաղցրավենիքը, իսկ մնացածը վերադարձրեց ուղեկցորդուհուն: Փոխարենը նա երկու անգամ սուրճ խնդրեց` ամեն անգամ ժպտալով ու բերանը ձեռքի ափով փակելով, ասես ամաչում էր իր խնդրանքից:

Սուրճի բաժակը ձեռքից ցած չդնելով` նա շարունակում էր նայել նոթատետրի մեջ ու քթի տակ ինչ-որ բան քրթմնջալ` պարբերաբար նայելով պատուհանից դուրս:

Կազմի տակ դրված էին երկու բավականին հին լուսանկար, ինչպիսիք մարդիկ սովորաբար կրում են իրենց դրամապանակներում: Մեկի վրայից լուրջ դեմքով նայում էր մոտ տասը տարեկան մի աղջիկ` գանգուր ու մուգ մազերով: Մյուսում նույն աղջիկը նոթատետրի տիրոջ գրկում էր, ու նրանք երկուսով մտածկոտ դեմք էին ընդունել` ցուցամատերը սեղմելով դնչներին: Տղամարդու մազերն այնտեղ դեռ սև էին: Լիմայի աչքերն անգամ լուսանկարի մեջ փայլում էին նույնքան հստակ, որքան իր հայրիկինը: Երկուսինն էլ թափառող գիսաստղերով աչքեր էին, որոնք միայն իրար են կարողանում հասկանալ:

Տղամարդը գրչի ծայրով տրորում էր ճակատը, անձայն շշնջում, ժպտում ինքն իրեն ու ինչ-որ բան ավելացնում թղթի վրա: «Իմ սիրելի Լիմա», ասես լսում էի նրա մտքերը, «Իմ սիրելի Լիմա»:

Նա կտրուկ շրջվեց իմ կողմ: Ինձ մի պահ թվաց, թե նա նկատել է իմ հետաքրքրասիրությունը, բայց մի քանի վայրկյան հետո հասկացա, որ նա չի նկատում ինձ: Ոչ ոքի չի նկատում, ուղղակի նայում է` տեսնելով լիովին այլ բան: Նրա աչքերի փայլը մի տեսակ սպիտակ էր ու առանձնացած ամեն ինչից, ինչպես հյուսիսային բևեռափայլը դատարկ ու սառը երկնքում: Նա կծեց շրթունքը` անթարթ ու երկար նայելով իմ միջով:

Ինքնաթիռը լքելիս իմ ուղեկիցը ժպտաց իր խցից դուրս եկած օդաչուին: Օդանավակայանի միջանցքում նա գլուխն այդպես էլ չբարձրացրեց: Անցնելով աղբարկղի մոտով` թղթի ինչ-որ կտոր գցեց այնտեղ: Երևի վայրէջքի կտրոնն էր:

Տիգրան Բոյնարգյանը մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին, նաև մեծ դեր է ունեցել 2016 թվականի Քառօրյա պատերազմում: Մեր հերոսը՝  կապիտան Տիգրան Հակոբի Բոյնարգյանը,  50 տարեկան է, ամուսնացած  է, ունի երկու դուստր։

Կրթությունը ստացել է Գյուղատնտեսական տեխնիկումում, սակայն ինչպես ինքն է ասում, մի քիչ հարաբերական է, թե ինչ մասնագիտություն ունի։

-Ավարտել եմ գյուղատնտեսականը, եղել եմ զինվորական, աշխատում եմ ուսուցիչ։ Սովորել եմ նաև ակադեմիայում, բայց ուսումս կիսատ եմ թողել՝ սովորելով մինչև երրորդ կուրս։ Երեխաներս մեծ էին, և իրենց սովորելու ժամանակն էր։

Արդեն 1988-ն էր։ Սկսվել էր արցախա-ադրբեջանական զինված հակամարտությունը։ Տիգրան Բոյնարգյանը պատմում է, թե ինչը նրան դրդեց մեկնելու պատերազմ։

-Ոգևորություն, հայրենասիրություն բոլորիս մոտ կար, անիմաստ էր խոսել հայրենասիրությունից, չնայած մի քիչ պաթոսով է հնչում, սակայն դա այդպես էր։ Այն ժամանակ մարդիկ ապրում էին Արցախով, անկախությամբ։

Այդ ժամանակների մասին խոսելիս նշում է, որ այնտեղ ամեն օրը նշանակալի էր.

-Յուրաքանչյուր օր մնում է  հիշողությանդ մեջ, դա պատերազմ է։ Ընկերներ էինք կորցնում, նոր ընկերներ  ձեռք բերում, շրջապատ փոխում։

Նրա ամենամեծ հիշողությունը կապված է Շահումյանի շրջանը հանձնելու հետ։ Տիգրան Բոյնարգյանը հիշում է․

-Կյանքում առաջին անգամ գաղթ տեսա։ Շատ էինք կարդացել գաղթի մասին, լսել, բայց երբ դու ես տեսնում այդ քաոսը․․․ Ինչպես են մարդիկ անցնում սարերով, անտառներով, երեխա  կորցնում… Բառերով չեմ կարող նկարագրել…

Ազատամարտիկի ամենամեծ մտավախությունը ոչ թե պատերազմ մեկնելն էր, այլ ծնողներին մենակ թողնելը․

-Մայրս հիվանդ կին էր, ես էլ ամիսներով բացակայում էի, և տանից բացակայելս խնդիր էր։

Պատմում է, որ իրեն շատ էր զարմացնում երիտասարդների ոգևորությունը․

-Ունեինք  15-16 տարեկան երկու տղա։ Տնից փախչում էին, գալիս մեր ջոկատ։ Երեխաներից մեկի հայրը եկավ մեր ջոկատ, որ տղայի կողքին լինի։ Դուրս էինք անում, բայց միևնույն է, չէին հանձնվում։ Նույնիսկ մեկը մեր ջոկատից գնաց Մարտակերտ, ու հիմա արդեն փոխգնդապետ է՝  Աշոտ Գրիգորյանը։

Դժվար ու աննկարագրելի պատերազմական իրավիճակում, Տիգրան Բոյնարգյանը ասում է, որ կատակները սուր էին, զավեշտալի դեպքերը՝ շատ: Դրանցից մեկը շատ լավ է տպավորվել նրա հիշողության մեջ․

-Քելբաջարում ունեինք 9  զոհ, 18 վիրավոր։ Ուղղաթիռ էր եկել, ճանապարհին կրակել էին, վնասվել էր։ Ուզում էին վիրավորներին ուղարկել Հայաստան, մեկ էլ ծանոթ ձայն եմ լսում. «Էս ուղղաթիռը չի հասնի Հայաստան, գոնե զոհվածներին ուղարկեք, որ էլի զոհեր չունենանք»։ Եվ մյուս կողմից լսում եմ. «Չհասկացա՛, զոհվածները մի անգամ էլ զոհվե՞ն, վիրավորներին բարձեք»,- ծիծաղում է։

1992 թվականի ամռանը Լաչինում նրանց մեքենան պայթեց ականի վրա։ Կապիտանը պատմում է՝  ինչպես է ստացել իր վնասվածքները․

-Քելբաջարում ընկանք շրջապատման մեջ։  Երկու ոտքից ու  ուսից  վիրավորվել եմ։ Շահումյանի շրջանում ստացել եմ կանտուզիա և ծնկի վնասվածք։

Ծնկի կոտրվածքը լուրջ չի համարում, քանի որ գնդակից ստացված վնասվածք չէ։

Հիշում է Քառօրյա պատերազմի ժամանակ։

-Մենք հասանք Սովետաշենի զորամաս՝ զենքեր ստանալու։ Պարզվեց, որ այնքան մարդ է հավաքվել, որ այդքանի համար զենք չկա։ Զենքի համար իրար «ծեծում էին»։ Այնուհետև գնացինք Երկրապահ փոխնախագահի մոտ, ասաց. «Անձնագիր տվե՛ք, որ զենք տանք»։ Բայց ո՞վ է կռիվ անձնագիր տանում։ Հետո մեզ ասացին, որ չենք կարող գնալ (վնասվածքների պատճառով), և մենք զբաղվեցինք կազմակերպչական հարցերով՝ շոր ու սնունդ ուղարկելով։

Համեմատություն տանելով ժամանակի միջև նշում է, որ 90-ականներին ընկերներով հավաքվում էին, 20-30 հոգի, ու ընտրում էին, թե ով է լինելու հրամանատարը։ Ընտրում էին նրան, ով ավելի գիտակից էր,  լավ էր տեղյակ զինվորական ծառայությունից։ Իսկ հիմա ամեն ինչ ավելի կանոնավոր է ու ճիշտ։

-1992 թվականից կանոնավոր բանակը ստեղծվեց, ու կարողացանք հաղթող դուրս գալ։

Պնդում է՝ հայ ազգը դժվար պահերին միշտ միավորվում է, և 2016-ի ապրիլը դրա վառ ապացույցներից մեկն է։

Այժմ բանակից թոշակի է անցել, Վանաձորի համար 12 դպրոցում դասավանդում է ՆԶՊ (Նախնական զինվորական պատրաստություն) առարկան։

Կարոտով հիշում է՝ ինչպես էր ազատ ժամանակ մանկության ընկերների հետ ֆուտբոլ  խաղում․ «Նույնիսկ 5-7 տարի  առաջ էինք խաղում»։ Ընկերներով սիրում են գնալ ձկնորսության։ Անձամբ չի սիրում ձկնորսությունը, գնում է ընկերների հետ լավ ժամանց անցկացնելու։

Սիրում է ընթերցել։ Սիրելի գրքերից թվում է մի քանիսը.

-Ալեքսանդր Դյումայի «Երեք հրացանակիրներ», «Թագուհի Մարգոն», իսկ հայ գրականությունից սիրում եմ Անտոն Կզնունու «Օտարական» վեպը,- խորհուրդ է տալիս կարդալ։

Կապիտան Տիգրան Բոյնարգյանը նրանցից մեկն է, ում շնորհիվ մենք ապրում ենք հաղթանակած, ազատ ու անկախ երկրում։

-Չկա հերոս բանակ ու չկա վախկոտ բանակ, կա կանոնավոր ու անկանոն բանակ։ Հերոսները անհատներ են, ամբողջ բանակը չի կարող հերոս լինել։ Կանոնավոր բանակը միշտ հաղթում է,- եզրափակեց Տիգրան Բոյնարգյանը։

Երբ մասնագիտական կողմնորոշումդ դառնում է համանուն հիվանդություն, իսկ մասնագիտությունների մասին պատմող հոլովակներ նայելը կամ նյութեր կարդալը՝ ռեֆլեքս, ապա դու իմ պես հաջողությամբ ընկել ես անվերջ նեղացող պարույրի մեջ: Պարույրը նեղանում է քո՝ մասնագիտություն ընտրելու ժամանակի փոքրանալուն զուգընթաց: Եվ ինչպես ասում են՝ чем дальше, тем больше։ Քանի որ ինֆորմից սկսել ես գլուխ հանել, մտովի ստեղծում ես ալգորիթմ՝ իր ցիկլով, որում ամեն օր X-ին (X- ը դու ես ապագայում) տալով որևէ արժեք՝ մասնագիտություն, հաջորդ օրը նրան կրկին տալիս ես 0, քանի որ նրանցից հիասթափվել ես, կամ ավելի վատ՝ բացասական արժեք: Մյուս օրը X-ին կրկին տալիս ես որևէ նախնական մասնագիտություն, կարդում դրա մասին այնքան, որ հիասթափվում ես, կամ ընդհակառակը, տարվում դրանով, սուզվում ապագայի մասին երազանքներիդ մեջ: Բայց առավելագույնը մեկ շաբաթ հետո, ավելի ու ավելի շատ կարդալով կամ լսելով այդ մասնագիտության մասին՝ սկսում ես ակամա գտնել դրա թերությունները, որոնց թեկուզ չնչին լինելու դեպքում՝ դարձնում ես նոր պարույրի ստեղծման պատճառներ: Բայց այս դեպքում պարույրը լինում է փոքր ու արագ նեղացող:

Մյուս օրը ցիկլը կրկնվում է:

Որոշ ժամանակ անց, երբ վերջնականապես նյարդահան ես լինում այդ ցիկլից, սկսում ես շարժվել վերջերս մեզ մոտ բավականին հայտնի հեղինակի՝ Մարկ Մենսոնի գրքի վերնագրին համապատասխան։

Բայց ցիկլը վերցնում է գերակայությունը գիտակցությանդ վրա ու նեղացնում այն բոլոր պարույրները:

Ու էսպես օրեցօր փորձում ես ամեն խնդիր վերագրել անցումային շրջանիդ ու դեռահասությանդ:

Իսկ ցիկլը քիչ-քիչ տեսլականից դառնում է քո նյութական գերակա բաղադրիչը:

«Ես ու՞ր, դասատուն ու՞ր». այսպես արձագանքեց ազատամարտիկ Ռազմիկ Մադարյանը Վանաձորի 17-րդ դպրոցում ռազմագիտություն դասավանդելու առաջարկին։ Բայց այնուամենայնիվ մտածեց, որ իր փորձն ու գիտելիքները պետք է փոխանցի սերունդներին։

-Ես աշակերտներիս փորձում եմ տալ այն, ինչը չկա դասագրքում, ուզում եմ, որ նրանք ինձնից «գողանան» այն, ինչ չեն կարող կարդալ գրքում։
Ռազմիկ Մադարյանը Արցախյան շարժմանը մասնակցելը բախտավորություն է համարում, քանի որ իր համար շատ կարևոր էր հանուն հայրենիքի որևէ լավ բան անելը։ Ռազմիկ Մադարյանը ծնվել է հայրենիքից դուրս` Հալեպ քաղաքում, բայց սա չի խանգարել նրան մանկուց իր մեջ կրել հայրենասիրությունը և ազգին նվիրումը։

-Հայրենասիրությունը ինձ փոխանցվել է արյան ու մորս կաթի միջոցով։ Լուսահոգի տատիկս միշտ պատմում էր ջարդի, կոտորածների ժամանակ կատարված վայրագությունների մասին։ Մեր տան թեման եղել է հավատի, լեզվի, ազգի պահպանությունը։

Ազատամարտիկը արմատներով մշեցի է։ Նրա նախնիները ջարդերի ժամանակ Մշից գաղթել են Ուրֆա և հաստատվել այնտեղի միակ հայկական գյուղում` Մուճում։
Պատերազմին մասնակցելու համար Ռազմիկին ոգեշնչել է նաև ԱՍԱԼԱ-ի (Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ) շարժումը։

-Իմ հորեղբոր տղան` Մկրտիչ Մադարյանը, 1983 թվականին, լինելով այդ բանակի մարտիկ, Ստամբուլի մեջ ռազմական գործողություն կատարեց։ Վերջում էլ ինքն իրեն պայթեցրեց, որ գերի չընկնի։ Այդ ամեն ինչը կար՝  հողը, հիմքը կար, և մենք էլ անմասն չմնացինք։
Ռազմիկ Մադարյանը իր մարտական ուղին սկսել է Արցախյան շարժման հենց սկզբում, երբ եղբոր հետ զինվորագրվեցին Վանաձորի «Զորավար Անդրանիկ» ջոկատին։ Այս ջոկատը պահպանում էր Հայաստանի սահմանամերձ գոտիների անվտանգությունը։

-1992 թվականի հունվարի 15-ից  Վանաձորի «Նժդեհ» ջոկատի hետ միասին «Զորավար Անդրանիկ» ջոկատը նախարարությունից զենք ստացավ, ու գնացինք Արցախ։ Այն ժամանակ ճանապարհ չկար, ուղղաթիռով գնացինք Արցախի Հադրութի շրջան։

Այնտեղ մնացել է մոտավորապես վեց ամիս։ Հետո Ռազմիկը վերադառնում է Հայաստան։

-Տանը ընդամենը մի գիշեր մնացի, հետո «Մեծն Մուրադ» ջոկատի կազմում գնացինք Մարտակերտի շրջան։

Այս ժամանակ Շահումյանի շրջանում թեժ մարտեր էին։ Արդեն կամավորական ջոկատները կազմալուծում էին, ու ձևավորվում էր բանակ։ Ռազմիկ Մադարյանը Մարտակերտի շրջանում կռվելիս վիրավորում ստացավ, բայց հրամանատարի բացակայության պատճառով իր վրա վերցրեց ջոկատի ղեկավարումը և շարունակեց վիրավոր կռվել։

-Երբ վերադարձա Հայաստան, արդեն ապաքինվել էի, ոչ մի բան չէր մնացել։
Ռազմիկ Մադարյանի համար հատկապես տպավորիչ էր Քարվաճառի ազատագրումը։

-Կամո Հովհաննիսյանը գլխավորում էր մեր 30 հոգանոց ջոկատը, որը ծուղակի մեջ ընկավ, մեր ընկերներից ինը զոհվեցին, իսկ տասնութը` վիրավորվեցին։

Վիրավորված ազատամարտիկների թվում  էր նաև Ռազմիկ Մադարյանը։ Երկու տեղից ծանր վիրավորված լինելը նրա մարտական ուղին ընդհատեց գրեթե 3 տարով։ Ապաքինվելուց հետո վերադարձավ բանակ և ծառայության անցավ հոսպիտալում` որպես կադրերի բաժնի պետ, հետագայում որպես հոսպիտալի պետի տեղակալ։ Հոսպիտալում 10 տարի ծառայելուց հետո, իր խոսքով ասած, թոշակի անցավ։
Պատերազմի տարիները Ռազմիկից խլեցին նրա լավագույն ընկերներին։

-Իսկ իմ բախտը չբերեց, ու ողջ մնացի։

Ազատամարտիկը կարծում է, որ եթե չլինեին քաղաքական ելևէջումները, իրենց պայքարը ավելի արդյունավետ կլիներ, և գրաված տարածքներն էլ ավելին կլինեին։
Հիմա դպրոցում դասավանդելուց զատ Ռազմիկը նաև Վանաձորի «Ինտերկապ» բարեգործական կազմակերպության փոխնախագահն է, ինչպես նաև Երկրապահ կամավորական միության Վանաձորի բաժանմունքի նախագահը։ Դպրոցում դասավանդելը օգնեց մեր հերոսին ավելի լավ պատկերացնել այսօրվա սերնդի հոգեբանությունը։ Ըստ նրա` այսօր ունենք խելացի, բանիմաց ու նվիրված երիտասարդություն, որն ունենալով նախնիների փորձը, հիմա ծառայում է արժանապատիվ և հաղթանակած բանակում։

-Բանակին նայում եմ որպես իմ զավակի։ Բանակ և անկախ պետություն ունենալը իմ ու իմ ռազմական ընկերների երազանքն էր, և այսօր մենք ունենք երկուսն էլ։ Ես շատ ցավ եմ ապրում, երբ բանակում տեսնում եմ այն, ինչը պետք է չլիներ, ու մենք չէինք էլ հանդուրժի։ Բանակի կազմավորման, ձևավորման, ստեղծման գործում մեր կամավորականները մեծ դեր ու նշանակություն են ունեցել։

Ազատամարտիկի կարծիքով Հայաստանը էլ ավելի հզոր կլինի, եթե ավելանա հավատը մեկը մյուսի հանդեպ։

-Երիտասարդները պետք է ընդունեն նախորդների փորձը, իսկ ավագ սերունդը պետք է հավատա այսօրվա երիտասարդին ու նրա ներուժին։

Ռազմիկ Մադարյանի համար կարևոր է, որ այսօրվա երիտասարդները նվիրված լինեն.

-Պարտադիր չէ, որ բոլորը զինվոր դառնան, բայց թող զինվորի պես նվիրված բանվոր դառնան, մտավորական կամ ցանկացած այլ բան, կարևորը` հավատարիմ լինեն իրենց հողին ու արմատներին: