Լուսանկարը` Ժաննա Սարգսյանի
Զրուցակիցս «Լիլիթ» պարային համույթի գեղարվեստական ղեկավար Լիլիթ Ազարյանն է:
-Երբվանի՞ց ես սկսել զբաղվել պարով, ի՞նչ կրթություն ես ստացել և ինչպե՞ս ես կայացրել պարուհի դառնալու որոշումը:
-Պարով սկսել եմ զբաղվել այնքան փոքր տարիքից, որ նույնիսկ չեմ էլ հիշում: Սովորել եմ Վանաձորի պարարվեստի դպրոցում, այնուհետև ընդունվել եմ պարարվեստի պետական քոլեջ: Քանի որ մանկուց սիրել եմ պարը, ուրիշ մասնագիտության մասին չեմ էլ մտածել:
-Ե՞րբ և ինչպե՞ս ես ձևավորել «Լիլիթ» պարային համույթը, ովքե՞ր են քեզ հետ միասին ներգրավված եղել այդ գործում, և ինչպե՞ս է դրան վերաբերվել ընտանիքդ:
-Պարային համույթը սկսել է գործել 2015 թվականից, սկզբնական շրջանում պար դասավանդում էի միայն իմ բնակավայր Վանաձորում, հետո արդեն սկսեցի գյուղեր այցելել և խմբակներ ձևավորել: Ընտանիքս ողջունել է իմ այդ որոշումը, անգամ պարային համույթի ամբողջ զգեստները կարում ենք ես ու մայրս:
Լուսանկարը` Ժաննա Սարգսյանի
-Պարային համույթը Վանաձորո՞ւմ է, քանի՞ խումբ ունես, և ի՞նչ տարիքի երեխաներ են սովորում:
-«Լիլիթ» պարային համույթն ընդգրկում է 6 տարբեր գյուղերի երեխաների: Ամեն պարային խումբ գործում է հենց տվյալ գյուղում: Ես գնում եմ գյուղ, ամեն գյուղում 2 օր դասավանդում եմ: Լինում են օրեր, երբ 2 գյուղ եմ այցելում և երկու խմբին էլ դասավանդում: «Լիլիթ» պարային համույթում երեխաների ընդունելությունը սկսվում է 4 տարեկանից:
-Ինչքա՞ն ժամանակ է, որ գործում է համույթը և ի՞նչ հաջողություններ է գրանցել:
-Համույթը գործում է արդեն 3 տարի, ունի բազմաթիվ շնորհակալագրեր, մեդալներ և պատվոգրեր, բայց ամենամեծ հաջողությունը 2017 թվականին էր: 2017 թվականի մարտին համույթը մասնակցեց «Մինորա» մշակութային կենտրոնում կազմակերպված «Նազանք» փառատոնին և համապատասխան տարիքային ու ոճային խմբում գրավեց առաջին տեղը «Տավիղ» պարով:
-Լիլիթ, ի՞նչ է քեզ համար պարը:
-Երևի բառերով չկարողանամ բացատրել: Պարն ինձ համար ապրելակերպ է, որով շնչում և արտաշնչում եմ:
-Հետագա ի՞նչ պլաններ կան:
-Նախատեսում եմ ավելացնել երեխաների թիվը: Չնայած ժամանակի մեջ հազիվ եմ տեղավորվում, բայց դա ինձ չի խանգարում, և ես սիրով եմ կատարում իմ գործը:
Ութ տարի առաջ էր այս հանդիպումը: Նրանք, ովքեր գալիս էին «Մանանա», հենց մուտքի մոտ իր փոքրիկ պարտեզում տեսնում էին պարոն Վարուժանին, որը բարեհամբույր ժպտալով, պարսկահայի իր առոգանությամբ ողջունում էր նրանց.
-Բարև ձեզի, բարև ձեզի… Ինչպե՞ս եք, լա՞վ եք…
Արդեն բարի ու լավ ընկերներ էինք դարձել, և մի օր էլ որոշեցինք հենց պարոն Վարուժանի հետ հանդիպում անցկացնել և հարցազրույց վարել: Հիմա պարոն Վարուժանը չկա, իր փոքրիկ պարտեզն էլ ամայացել ու այլևս չի ծաղկում: Ցավոք, չկա նաև այս հանդիպումը գրի առնող «Մանանայի» մեր լուսավոր սաներից մեկը՝ Սեդա Խուբլարյանը: Կյանքն անարդար է: Տարիներն անցնում են, ու այսօր հիշեցինք այս հանդիպումը:
Ճարտարապետ Վարուժան Ծառուկյան
Վարուժան Ծառուկյանը ծնվել է Թեհրանում, կյանքի մեծ մասն ապրել է Միացյալ Նահանգներում, իսկ վերջին տասը տարին ապրում է Հայաստանում: Ինչպես ինքն է ասում, արմատները կանչեցին: Նա ունի միաժամանակ երեք մասնագիտություն` ճարտարապետ, շինարար և նկարիչ: «Ճարտարապետները ստեղծագործող անհատներ են»,- ասում է պարոն Ծառուկյանը: Եվ իսկապես այդպես է: Նա ստեղծագործական մոտեցում է ցուցաբերում իր յուրաքանչյուր նախագծին: Եվ ընդհանրապես, ամեն ինչում էլ ստեղծագործում է, նույնիսկ իր և հարազատների համար ուտելիք պատրաստելիս, ինչը, ի դեպ, նա շատ է սիրում: Սիրում է նաև իր տան բակում ծաղիկներ աճեցնել:
-Ինչո՞ւ տեղափոխվեցիք ԱՄՆ:
-Ես ծնվել եմ Թեհրանում: Այնտեղ ֆրանսիական դպրոց եմ հաճախել: 18 տարեկանում որոշեցի մեկնել ԱՄՆ` ուսում ստանալու: ԱՄՆ-ում պետք է աշխատեի, որովհետև հայրս հնարավորություն չուներ ուսման համար վճարելու: Առաջին տարիներին աշխատեցի մատուցող և քանի որ գիտեի ֆրանսերեն, աշխատանքի անցա բարձր մակարդակի ռեստորանում: Դժվար է եղել, իհարկե, բայց հիմա, երբ հետ եմ նայում, տեսնում եմ, որ կյանքիս ամենալավ ժամանակն էր: Կեսօրից մինչև ուշ գիշեր աշխատել եմ, հետո եկել եմ տուն, դաս եմ արել և առավոտյան նորից գնացել համալսարան: Երբ ավարտեցի համալսարանը, սկսեցի աշխատել ուրիշի համար, քանի որ դեռ կառավարական քննություն չէի հանձնել: Երկու տարի էլ դա տևեց, որից հետո ինքս իմ ձեռնարկությունը բացեցի, որը գտնվում էր Լոս Անջելեսում: Փաստորեն, 27 տարեկանից սկսեցի ինքնուրույն մասնագիտությամբս աշխատել: Հետո երկու տարի անց ամուսնացա: Չորս երեխա ունեմ: Աշխատանքում բախտս բերեց, որ մի ճանաչված դերասան իր տան համար նախագիծ պատվիրեց ինձ: Երբ նրա պատվերը կատարեցի, թերթերում գրեցին այդ մասին, որովհետև նա այդ տարի «Օսկարի» արժանացավ: Դրանից հետո աշխատանքս լավացավ:
-Իսկ ինչո՞ւ որոշեցիք տեղափոխվել Հայաստան:
-Տասը տարի առաջ հայրենիքս կանչեց, արմատներս կանչեցին: Ես, հավատացե՛ք, իմ կյանքում ամեն ինչ արել եմ՝ թե՛ ուսման առումով, թե՛ աշխատանքի առումով: Ես նյութապաշտ չեմ: Ինձ այլևս պետք չէր այն ամենը, որ մնալով ԱՄՆ-ում` կարող էի ստանալ: Ինձ համար կյանքն այստեղ ավելի հաճելի է, քան ԱՄՆ-ում: Այն ջերմությունը, որ կա այստեղ, չկա այնտեղ: Բոլոր ընկերներս, երբ ամռանը գալիս են Հայաստան, չեն ուզում հետ գնալ: 1992-97 թվականներին Ռուսաստանում գործարարությամբ զբաղվեցի: Երբ ԱՄՆ-ից գնում էի Ռուսաստան, հետո անպայման գալիս էի Հայաստան: Վատ ժամանակ էր, իհարկե, 1992 թվականն էր: Չկար էլեկտրականություն, ոչինչ չկար, բայց այդ ժամանակ ես սիրահարվեցի Հայաստանին: Ես ճանաչեցի և սիրեցի իմ հայրենիքը: 1997 թվականին ես որոշեցի դուրս գալ ԱՄՆ-ից: Իմ երկիրը դա չէր, հո կարմրամո՞րթ չեմ: Այդ ժամանակ արդեն երեխաներս մեծ էին: Եկա այստեղ: Հիմա երեխաներս երկու-երեք տարին մեկ ամռանը գալիս են ինձ այցելության: Աղջիկս ամեն տարի է գալիս: Այստեղ, իհարկե, աշխատում եմ, տներ եմ նորոգում: Բավականին շատ աշխատանքներ ունեմ: Ղարաբաղում` Շուշի քաղաքում, չորս-հինգ տարի առաջ հյուրանոց նախագծեցի:
-Այդ շենքը համապատասխանո՞ւմ է քաղաքի ոճին: Դուք դա հաշվի առե՞լ եք:
-Շենքը սկզբից կառուցվում էր որպես ՁԻԱՀ-ի բուժման կենտրոն` «Արմենիկումի» պատվերով: Սակայն շուտով պարզվեց, որ «Արմենիկումը» ամենևին էլ չի բուժում ՁԻԱՀ-ը, և նրանց շենքն այլևս հարկավոր չէր: Եվ ես այն կառուցեցի որպես հյուրանոց: Ինձ թվում է, շենքը քաղաքին ամենևին էլ խորթ չէ, լավ է ստացվել:
-Ձեր նախագծերում հայկական տարրեր մտցնո՞ւմ եք:
-Շատ չէ, բայց երբեմն անում եմ: Օրինակ` Շուշիի հյուրանոցը նախագծելիս օգտագործել եմ Ղարաբաղի խորհրդանիշ հանդիսացող տատիկ-պապիկին:
-Շենքը կառուցելիս միայն նախագիծը բավակա՞ն է, թե՞ Ձեր ներկայությունը պարտադիր է:
-Շենքի կառուցմանը վերաբերվող ամբողջ տեղեկությունը նախագծում արտացոլվում է` սեյսմակայունությունը, ճարտարապետական լուծումները, սանտեխնիկական հատվածը, էլեկտրականությունը, լույսը և, ընդհանրապես, այն ամենը, ինչ պետք է, կա: Եվ երբ շինարարները գալիս են, գծագրերը կարդալով` շենքը ծնվում է: Ես բացի ճարտարապետ լինելուց նաև շինարար եմ: Ունեմ նաև շինարարության դիպլոմ: Ես միշտ շատ եմ սիրել շինարարությունը: Այնպես որ, որպես կանոն, իմ գծագրած շինություններն ինքս էլ կառուցում եմ:
-Հայաստանը սեյսմիկ գոտի է. ի՞նչ եք կարծում, ճի՞շտ է այստեղ բարձրահարկեր կառուցելը:
-Եթե ճարտարապետը ցանկանում է բարձրահարկ շենք նախագծել, անկախ տեղից, ուրեմն պետք է սեյսմոլոգի օգնությանը դիմի: Այստեղ սխալներ շատ են անում: Այ, դա է վտանգավոր: Եթե ճիշտ նախագծես, բարձրահարկն էլ շատ դիմացկուն կարող է լինել:
-Ձեր նախագծերից ամենաշատը ո՞րն եք հավանում:
-Բնակարաններ են եղել, որոնք մեծագույն հաճույքով եմ նախագծել, որովհետև բնակարանի գծագիրը պատրաստելիս մտերմանում ես տիրոջ, նրա ընտանիքի հետ, ծանոթանում ես նրանց նախասիրություններին և յուրաքանչյուր բնակարանին շատ անհատական մոտեցում ես ցուցաբերում, աշխատում ես տանտերերին հոգեհարազատ բան անել: Դա շատ հետաքրքիր աշխատանք է:
-Ո՞ր ճարտարապետական կառույցն է, որ այնքան է Ձեզ դուր եկել, որ կուզեիք Դուք կառուցած լինել:
-Իմ աստվածը ճարտարապետության ոլորտում, այն մասնագետը, որի գործերը շատ եմ սիրում, Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթն է: Նրա հայտնի աշխատանքներից մեկն է Ճապոնիայում «Իմպերիալ» հյուրանոցը: Դա մի շատ գեղեցիկ և յուրահատուկ կառույց է, որն ինձ շատ է դուր գալիս: Ռայթը համարում էր, որ ճարտարապետությունը փիլիսոփայություն է: Եվ իսկապես, այդպես է: Նրա մոտ գնում էին անվճար աշխատելու, որովհետև դա մեծ պատիվ էր և գիտելիք: Այդ մեծագույն ճարտարապետին հիմա էլ շատերն են նմանակում:
-Եթե Ձեր և հաճախորդի ճաշակը չհամընկնի, կաշխատե՞ք նրա համար:
-Այո՛, քանի որ վճարողը նա է, բայց ես կառաջարկեմ իմ հատակագիծը: Հետո կհարմարեցնեմ իր նախասիրություններին: Ես մի հաճախորդ եմ ունեցել, որի կինը ցանկացավ, որ տան արտաքին տեսքը ֆրանսիական ոճով լինի: Ես արեցի այնպես, ինչպես տանտիրուհին ցանկացավ: Եվ տարիներ անց այդ տանը նկարահանեցին մի հոլիվուդյան ֆիլմ, որի հետևանքով բավականին հայտնի դարձավ այդ տունը: Այն հաճախորդի պատվեր էր:
-Որտե՞ղ եք սովորել հայերենը:
-Պարսկաստանում միշտ հայերեն եմ խոսել տանը: Երբ ես գնում էի դպրոց, այնտեղ մեր ֆրանսերենի ուսուցչուհին, որը հայ էր, առաջարկեց դասերից հետո մնալ և հայերեն պարապել: Շաբաթը երկու անգամ դասերից հետո մնում էինք և սովորում հայերեն կարդալ-գրել: Դժբախտաբար, չնայած նրան, որ ԱՄՆ-ում երեխաներս 12 տարի հայկական դպրոց են գնացել, բայց, միևնույն է, ցանկանում են անգլերեն խոսել:
-Դժվար չէ՞ Հայաստանում մենակ ապրելը` առանց ընտանիքի:
-Ես իհարկե շատ եմ կարոտում երեխաներիս: Շաբաթական ամենաքիչը երկու անգամ հեռախոսով խոսում եմ նրանց հետ: Այսօր խոսել եմ տղայիս հետ: Երբ ամռանը գալիս են, կարոտս առնում եմ: Բայց հիմա ավելի շատ եմ կարոտում: Արդեն երեք տարի ԱՄՆ չեմ գնացել:
-Ձեր կարծիքով, կգա՞ մի ժամանակ, որ Ձեր երեխաներին էլ ձգի Հայաստանը:
-Շատ եմ ուզում, որ դա լինի: ԱՄՆ-ում ապրելը հիմա շատ դժվար է, և եթե աշխատանք գտնես, պետք է այն ձեռքիցդ բաց չթողնես: Իսկ աշխատանք գտնելը ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով ուղղակի անհնարին է դարձել: Աղջիկս չափից շատ է ցանկանում այստեղ ապրել և եթե աշխատանք գտնի, անմիջապես կգա: Նա 1995 թվականին եկավ և անվճար աշխատեց մի ծրագրի համար, որի անունն էր «Հող և մշակույթ»: Սպիտակի մոտակայքում` Գոգարան գյուղում, մի եկեղեցու շինարարություն էին իրականացնում: Այնտեղ շատ դժվար աշխատանք էր տանում աղջիկս, քարեր էր կրում: Եվ այդ եկեղեցին կառուցվեց: Այդ տարի եկա, որ տեսնեի աղջկաս, որին բամբակի մեջ եմ մեծացրել ԱՄՆ-ում: Ընկել էր հողի վրա, լաց էր լինում, չէր ուզում Հայաստանից գնալ: Որդիս էլ մասնագիտությամբ ճարտարապետ է: Նա էլ է ցանկություն հայտնել Հայաստանում աշխատելու:
-Դո՞ւք եք Ձեր որդուն խորհուրդ տվել դառնալ ճարտարապետ:
-Ո՛չ, ես ասել եմ` մի՛ դարձիր ճարտարապետ: Ինձ շատ դժվար է եղել սովորելը: Ես օրերով տուն չեմ գնացել: Դպրոցում եմ քնել: Չէի ուզում, որ որդիս էլ այդքան դժվարություններ կրի: Ճարտարապետությունը նրա ընտրությունն էր:
-Ասացիք, որ ունեք երեք մասնագիտություն` ճարտարապետ, շինարար, նկարիչ: Արդյո՞ք ստացել եք նկարչական կրթություն:
-Ես 14 տարեկանում սկսեցի մատիտով նկարել: Մեր ճարտարապետության համալսարանի շենքին կից դասավանդում էին դիզայներություն և նկարչություն: Ես ընդունվեցի և սովորեցի: Այն ժամանակվա լավագույն նկարներիցս մեկը ցուցադրվեց թանգարանում: Ես զգացի, որ կար պահանջարկ, և սկսեցի վաճառել նկարներս: Հիմա նկարչությամբ հիմնականում ձմռանն եմ զբաղվում: Ձմեռ չեմ սիրում, տանից դուրս չեմ գալիս և, տանը նստած, զբաղվում եմ նկարչությամբ:
-Մարտիրոս Սարյանն ասել է. «Մարդու ստեղծագործությունը նրա հոգու արտացոլանքն է»: Երբ նայենք Ձեր նկարներին, կարո՞ղ ենք Ձեզ ճանաչել:
-Ես ուրախ մարդ եմ և գույն եմ սիրում… Այո՛, դա իսկապես այդպես է:
Հարցազրույցը գրի առավ Սեդա Խուբլարյանը, 13 տարեկան
Այն ժամանակ, երբ 21-րդ դարը արդեն չափահաս էր, ես էլ չափահաս դարձա: 18 տարեկան, պարտավորեցնող է, չէ՞: Ես էլ եմ այդպես կարծում: 18 անմոռանալի և մի քիչ էլ մոռացված տարիներ: ճիշտն ասած, այնքան էլ շատ բան չեմ հիշում: Ամենաառաջին հիշողություններիցս մեկն է՝ խաղում էի քրոջս հետ: Նա սկսեց գլուխկոնծի տալ: Ես էլ նոր բան տեսնելով, փորձեցի կրկնել: Շատ ցավոտ էր, երևի դրա համար էլ շատ է տպավորվել: Եվ այդպես էլի ցավոտ, բայց միևնույն ժամանակ, անհոգ մանկություն: Հիշողությանս մեջ մնացել են նաև ամենասիրելի գովազդը, սեղանի տակ պատրաստված տնակը և ամենասիրելի պաղպաղակը, որը մրգի տեսք ուներ:
Առաջին անգամ անձրևի տակ էլ մնացի: Հա, շատ հաճելի էր, մինչև կարկուտի սկսելը: Առաջին ձյունը նույնպես անմոռանալի էր: Այնքան շատ էր, կամ էլ ես էի շատ փոքր:
Հետո արդեն հիշում եմ դպրոցը, ոչ որպես աշակերտ: Տատիկս դպրոցում ուսուցչուհի էր, ես էլ հաճախ էի գնում: Քրոջս հետ էլ գնացի դպրոց: Նա ինձանից մեկ տարի մեծ էր: Հինգ օր գնացի: Հինգ տարեկանում խնդիրներ էի լուծում և մաթեմատիկական հաշվարկներով զարմացնում ուսուցչին: Բայց մայրս չթողեց գնալ դպրոց՝ շատ փոքր էի:
Հաջորդ տարի արդեն ուրախ-ուրախ գնացի դպրոց: Դասարանցիներիցս մեկը չէր ուզում մնալ և լաց եղավ, բայց ես հպարտ նստած էի ինձ շատ ծանոթ վայրում: Մինչև 9-րդ դասարան շատ պարտաճանաչ եմ եղել դպրոցում: Միշտ դասերին պատրաստ: Հետո արդեն պարտաճանաչ Հարութը սկսեց դասերից ուշանալ: Ռեկորդ էլ ունեի, և ամեն անգամ թարմացվում էր: Վերջինը եղավ առաջին ժամից 40 րոպե անց, կամ 2-ից 10 րոպե շուտ դասի ներկայանալը:
Հենց այդ տարիներին էր, շարադրություն անգամ չգրող Հարութը ամենաչսիրած դասին, գրիչ վերցրեց և գրեց առաջին տողերը.
«Տարիներն անցան՝ անդարձ գնացին,
Այդ օրերից լոկ հիշողություններ մնացին:
Փակեցի աչքերս, մեծացավ հոգիս,
Սիրածս շորը էլ չեղավ հագիս»:
Սկսեց լուսանկարներ անել և երևի առաջի անգամ սիրահարվեց: Կյանքում երբեք չեմ մոռանա: Դպրոցի վերջին տարիներ, անմոռանալի օրեր, ժամեր, անգամ րոպեներ և վայրկյաններ: Դպրոցն էլի ավարտելու համար նորից 12 տարի կգնայի: Ավարտեցի…
Ընդունվեցի համալսարան Երևանում և անցում կատարեցի կյանքի մի նոր փուլի, որը անվանում եմ «ճանապարհորդը»: Արդեն մի քանի ամիս է՝ ուսանող եմ, և անընդհատ ճանապարհորդում եմ՝ Երևան-Ամասիա-Երևան ճանապարհով: Չեմ կարողանում կտրվել հայրենիքիցս՝ Ամասիայից, որի հետ կապված են ամենալավ հիշողություններս:
Ահա և վերջ, հիշողություններիս մեջ ճանապարհորդելիս հասանք վերջին կանգառ՝ փետրվարի 12, ժամը 23.48: Մնաց 12 րոպե:
Դասերն ավարտվել էին: Ես ու ընկերուհիս տուն էինք վերադառնում, սովորականի նման՝ դանդա՜ղ քայլելով, կամ չէ, այս անգամ՝ թռչկոտելով քարից-քար, որովհետև այս եղանակին մեր գյուղի ճանապարհները անանցանելի են՝ ցեխի պատճառով: Ճանապարհին հանկարծ նկատեցինք էլի քարից քար թռչկոտողի, բայց նապաստակի, կամ՝ նապաստակի դեմքով երեխայի: Զարմացանք, մեծ հետաքրքրություն առաջացավ, ու մոտեցանք նապաստակին, կամ՝ նապաստակի դեմքով երեխային: Պարզվեց՝ դասարանով Բարեկենդանի տոնն են նշում: Դասընկերներով հավաքվելու են, փոխվեն հագուստներով ու շրջեն տնից տուն: Հետաքրքրությունը կայանում է նրանում, որ փորձելու են հնարավորինս անճանաչելի լինել, այնչափ, որ սեփական ծնողները չճանաչեն: Ծնողներն էլ իրենց հերթին պիտի երեխաներին նվերներ տան, հիմնականում քաղցրեղեն: Վերջում բոլորով հավաքվելու են մի տեղ Բարեկենդանը նշելու:
Այսքանը հասցրեցի պարզել մեր նապաստակի դեմքով հերոսից, ով շնչակտուր վազում էր ընկերների մոտ՝ հանկարծ առանց իրեն տեղ չգնան, բան չուտեն:
Հա, մեկ էլ հասցրեցի իմանալ, որ այս ամենը կազմակերպել է իրենց դասղեկը, ով միևնույն ժամանակ, Հայ Եկեղեցու Պատմության ուսուցչուհին է:
Հետո ես ու ընկերուհիս շարունակեցինք ճանապարհը, դժգոհելով, որ մեծացել ենք՝ իբրև թե, ու նման բաներ կազմակերպելու ո՛չ հավես ունենք, ո՛չ էլ ժամանակ:
Ոչ ոքի համար գաղտնիք չէ, որ հեռավորությունը մարդկային հարաբերությունների վրա մեծ ազդեցություն ունի։ Մարդկանց մեծ մասն այն դիտարկում է որպես բացասական երևույթ, քանի որ այն մարդկանց բաժանում է։ Սակայն այս «բացասական» երևույթը մի շարք դրական կողմեր ունի։
Ուզում եմ պատմել հեռավորության շնորհիվ իմ ամենամեծ ձեռքբերումներց մեկի` ընկերների մասին։ Ընդհանրապես ընկեր ձեռք բերելը հեշտ բան չէ։ Հեշտ չէ, որովհետև պետք է քո նմանին գտնես։ Ես իրոք համոզվել եմ, որ ընկերները իրար նման են լինում, կամ էլ ժամանակի ընթացքում են նմանվում։
«Ֆլեքս» ծրագրի շնորհիվ ես հանդիպեցի իմ ամենալավ ընկերներին։ Հիմա ընկերներիս ցանկը շատ բազմազան է, քանի որ ընկերության համար նախատեսված սրտիս այդ անկյունում տարբեր ազգերի ու կրոնների ներկայացուցիչներ կան։ Իհարկե, կան նաև հայ ընկերներ, որոնց հետ սկսեցի շփվել ԱՄՆ ժամանելուց հետո։ Նրանք այս փոխանակման տարվա ձեռքբերումներիցս են։ Անին ու Հռիփսիմեն իմ անբաժան մասն են դարձել, ովքեր ամեն օր ու ամեն րոպե իմ կողքին են։ Չէ, մենք նույն քաղաքում չենք ապրում ու նույն դպրոցը չենք հաճախում։ Մենք ապրում ենք Ամերիկայի տարբեր անկյուններում, բայց դա խնդիր չհանդիսացավ`մեր լավագույն ընկերներ դառնալուն։
Խնդիրների մասին խոսելն ու դրանք քննարկելը կրճատում են սթրես ապրելու հավանականությունը, ու բոլորիս էլ այնպիսի մարդիկ են պետք, ում կարող ես պատմել ու հոգեպես հանգիստ զգալ։ Ու ես գտա իմ Անիին ու Հռիփսիմեին։ Սթրեսից ազատվելու լավ միջոց է պարը, ու մենք պարել ենք միասին այդ երեք էկրանների տարբեր կողմերում։ Միասին տեսահոլովակներ ենք նայել ու քննարկել։ Նույնիսկ հիշում եմ, որ մի անգամ ուզում էինք «Սուպեր մամա 2» ֆիլմը նայել միասին, որ միևնույն ժամանակ ծիծաղենք։
Ու նաև ուզում եմ նշել, որ մենք գտնվում ենք տարբեր ժամային գոտիներում, ու երբ Հռիփսիմեն զանգահարում է մեզ, մենք արդեն պատրաստվում ենք քնել ու երեկոյան ուշ ժամերին խոսել չենք կարող նրա հետ։
Անին ռոմանտիկ աղջիկ է, ով նույնիսկ ամենավատ իրադարձությունները ռոմանտիկ կերպով է ներկայացնում, ու դու անկախ քեզանից, դրան դրականորեն ես նայում։ Հռիփսիմեն այն հրաշքն է, ով ամեն լուծման համար մի խնդիր է գտնում ու բարդացնում ամեն ինչ, բայց երբեք չի դադարում ընկերներին օգնել։ Դե ես էլ մեր հոգեբանն ու ամենահանգիստ անձնավորությունն եմ, ով միշտ հուսադրում է ու համոզում, որ ամեն ինչ միշտ էլ լավ է վերջանում։
Չեմ կարող չնշել իմ օտարերկրյա ընկերներին, որոնց հետ շփվում ենք միայն անգլերենով։ Իմ ամերիկացի ընկերները միշտ բարձրացնում են իմ տրամադրությունն ու այնպես անում, որ ինձ երբեք օտար չզգամ։
Մի քանի օրից իմ ուկրաինացի ընկերներից մեկը որոշակի հանգամանքների բերումով մեկնելու է Ուկրաինա ու իր հետ տանում է մեր ընկերական հրաշալի հիշողությունները։ Ու ամենավատն այն է, որ ամենայն հավանականությամբ ոչ նրան կտեսնեմ այս ծրագրի ավարտից հետո, ու ոչ էլ իմ մյուս ընկերներին։ Բայց ես միևնույն է, երջանիկ եմ, որ հանդիպեցի նրանց, ու ընկերների հարցում բախտս բերեց կրկին։
Պետք չէ տխրել, քանի որ կյանքի մի շրջան ավարտվեց, պետք է գոհ լինել, որ դա պատահեց քո կյանքում:
Վերջին տարիներին շատ հաճախ են փոխվում աշխատաշուկայում պահանջված մասնագիտությունները։ Մի ժամանակ լավ աշխատանք գտնելու համար հերիք էր ունենալ անգլերենի լավ իմացություն, իսկ հիմա՝ ծրագրավորման կամ տվյալագիտության։ Բոլորի մեջ մի հարց է առաջանում. «Ի՞նչ սովորել հիմա՝ ապագայում պահանջված մասնագետ դառնալու համար»։
Հիմա ամեն ինչ ավտոմատացվում է։ Մարդիկ ստեղծել են ռոբոտներ, որոնք որոշ գործեր կատարում են շատ ավելի լավ և արագ, քան հենց իրենք՝ մարդիկ։ Ի՞նչ է սա նշանակում։ Սա նշանակում է, որ շատ մոտ ապագայում ռոբոտները աշխատավայրերում փոխարինելու են մարդկանց, հետևաբար ամենուրեք կբարձրանա գործազրկության մակարդակը։ Աշխատանք կունենան ծրագրավորողները, բայց՝ միայն լավագույնները, քանզի հիմա կան ռոբոտներ, որոնք հենց իրենք են նոր ռոբոտներ ստեղծում։ Հետևաբար, ապագայում շարքային ծրագրավորող դառնալը չի երաշխավորի, որ դուք կունենաք աշխատանք։
Այս ամենը գիտակցելուց հետո շատերն են սկսում ռոբոտներին թշնամաբար վերաբերվել։ Բայց կա մի փաստ, որը չենք կարող անտեսել։ Քանի որ ռոբոտները աշխատում են ավելի արդյունավետ, քան մենք, նրանք նույն ժամանակում կարտադրեն ավելի շատ ապրանքներ, քան մենք։ Գործատուները մի անգամ կգնեն ռոբոտներ և կազատվեն ամեն ամիս աշխատավարձ տալու անցանկանալի պարտականությունից։ Այս ամենը հասկանալով՝ կարելի է եզրակացնել, որ ապրանքների գները քիչ-քիչ կնվազեն, և երկրների տնտեսությունները կբարելավվեն։
Վերջապես, ի՞նչ մասնագետ դառնալ աշխատաշուկայում՝ ռոբոտների հետ մրցունակ լինելու համար։ Ռոբոտները ծրագրավորված են ինչ-որ առաջադրանք կատարելու համար, նրանք չեն կարողանում մտածել։ Մարդ արարածը մյուս բոլոր էակներից տարբերվում է իր մտածելու կարողությամբ։ Եկեք օգտագործենք մեր այդ բացառիկ առավելությունը։ Ընտրենք մասնագիտություններ, որոնք մեզնից կպահանջեն մտածել։ Մարքեթինգը և լրագրությունը այդպիսի ոլորտների օրինակներ են։ Օգտագործենք մեր կրեատիվ և տարբերվող գաղափարները՝ ի նպաստ բիզնեսի զարգացման, կամ գրենք գիրք, ունենանք մեր բլոգը։
Սկսենք մտածել այս թեմայի շուրջ հենց այսօրվանից։ Մարզենք մեր ուղեղը ամենօրյա վարժություններով։ Ի՞նչ վարժություններով։ Շատ օգտակար վարժություն է, օրինակ, ամեն ինչի մասին մեր կարծիքն ունենալը և դա արտահայտելու կարողությունը։ Ամեն հարցի շուրջ ունենանք մեր մոտեցումը և հիմնավորումները, փորձենք մտածել, թե ինչ հակափաստարկներ կարող են լինել մեր կարծիքին, մտածենք դրանց մասին, և եթե գտնում ենք, որ մեր նախորդ կարծիքը սխալ էր, ընդունենք դա և սովորենք մի նոր բան դրանից։ Ժամանակի ընթացքում մենք կզգանք, թե ինչքան կրեատիվ և լավ գաղափարներով է լի մեր միտքը։ Եվ, հավատացեք, որ սա այն ամենն է, որ մեզ պետք է հիմա, և հատկապես՝ ապագայում աշխատանք ունենալու համար։
Իսկ ինքնաարտահայտվելու, սեփական կարծիքն արտահայտելու լավագույն հարթակ է 17-ը, սկսենք այստեղից:
Ասում են, երբ մարդը կարողանում է առանց խոսելու բառեր ասել, առանց ձայնի մեծ աղմուկ բարձրացնել, դա նշանակում է, որ նա արդեն բանաստեղծ է։
2018 թվականի փետրվարի 9-ին Սարգիս Գոքորյանի գրքի շնորհանդեսն էր։ Նա կշարունակի իր ստեղծագործական ուղին ավելի ոգեշնչված, հետաքրքիր գաղափարներով ու մտքերով։
Լոռու մարզ, քաղաք Ստեփանավան. ահա և այստեղ էլ նա ծնվել ու մեծացել է՝ ստանալով հայրենի բնության ուժն ու ոգին:
Սարգիս Գոքորյան՝ հեռուստամեկնաբան, լրագրող, երիտասարդ ստեղծագործող: Այ թե Թումանյանն ու իր գրականագետ ու բանաստեղծ ընկերները տեսնեին այս նոր սերնդի տաղանդավոր երիտասարդներին:
Սարգիսը, սկսած 2010 թվականից, ստեղծագործում է արձակ ժանրում:
Նրա աշխատանքներից «Չորս կյանք» գիրքը լույս է տեսել 2017 թվականին: Ահա և 2018 թվականի փետրվարյան օրերից մեկն էլ Սարգիսինն է։ Նա ոչ միայն նշում է մեդիա ոլորտում իր գործունեության տասնամյակը, այլ նաև իր երկրորդ՝ «Առանց նախապայմանների» գրքի շնորհանդեսը:
Ստեփան Զորյանի տուն-թանգարանի հարկի տակ էին հավաքվել գրքասերներ ու պաշտոնյա անձինք, բանաստեղծներ ու արվեստի նվիրյալ մարդիկ, երիտասարդ «գրչի» բարեկամներն ու ընկերները:
Սարգիսի աչքերում նկատելի էր երջանկությունը, հատկապես, երբ նրան շնորհավորագրեր հանձնեցին Լոռու մարզպետ Արթուր Նալբանդյանի և Ստեփանավանի քաղաքապետ Միքայել Ղարաքեշիշյանի կողմից: Դե, իհարկե, Սարգիսը շնորհակալ էր բոլորից ուշադրության, սիրո ու հարգանքի համար: Այնուամենայնիվ, նա ի ցույց դրեց բոլորին իր սերը դեպի մայրը։ Նրա ամենամեծ շնորհակալությունը իր մորն էր ուղղված, որ կյանք է ընծայել իրեն ու շարունակում է լինել իր կողքին՝ որպես ամենամեծ կորով:
Պատահե՞լ է, որ մեկը կամ մի բան քեզ վերցնի իրականությունից ու տանի՝ աշխարհի ու մարդկանց աչքից հեռու։ Ու դու դադարել ես լինել մեկը շատերից։
Իսկ վերջին հաշվով բոլորս էլ այդպիսինն ենք։
Իսկ հիմա պատկերացնել փորձիր, թե՝ այդպես՝ աշխարհից կտրվել ես ուրիշ հազարների հետ։ Ու ձեզ մի կապում է մի ընդհանուր անուն միայն ու հագուստ՝ էլի ընդհանուր, միանման։ Կար ժամանակ, երբ այդպես էր։
Դա մի ժամանակ էր, երբ մարդիկ էին կառավարում իրենց նմանների կյանքը։ Դե, հա, շատ բան չի փոխվել։ Ուղղակի մի ժամանակ դրան մարդիկ ֆաշիզմ էին կոչում, որ ծնվել էր Իտալիայում ու հասունացել այնտեղ՝ Գերմանիայում։ Հենց այնտեղ էին ժամանակին ամենից շատ զոլավոր գիշերազգեստներով մարդիկ հավաքվել։ Նրանք, ովքեր նման չէին մյուսներին, կամ, ուղղակի կարելի էր ասել՝ հրեա էին։
Իսկ այդ սարսափելի սովորական հագուստով նրանք նմանվել էին իրար, և այնքան, որ ոչ մի տարբերություն չմնաց նաև ճամբարների վերակացուի որդու ու հասարակ մի տղայի՝ հրեայի միջև։ Չգիտեմ, այս պատմությունն իրական է, թե չէ, բայց այն երևի ամենատպավորիչներից է նախորդ դարակեսի դեպքերի մասին պատմող գրքերից։ «Զոլավոր գիշերազգեստով տղան»՝ այսպես է Ջոն Բոյնն անվանել իր գիրքը։
Որովհետև այստեղ էլ, ինչպես Միխայիլ Ռոմի «Սովորական ֆաշիզմ» ֆիլմում, ամեն ինչ սովորական է։
Սա էլ, երբ մենք՝ մարդիկս, սովորում ենք նույնիսկ ամենասարսափելին ներկայացնել, ասես, այդպես էլ պետք է լիներ։ Կար, ուրեմն, ճիշտ էր։ Մենք էսպիսինն ենք, չէ՞։ Ու մենք երևի չենք էլ տարբերվում առանց գիշերազգեստի այն մարդկանցից։
Ֆիլմն, իրոք հաջողված է։ Հաջողված՝ սարսափի աստիճան հուզելու մարդուն և ազդելու նրա վրա՝ թվացնել տալով, թե այն, ինչ եղավ, սովորական էր, ավելի սովորական, քան մեր ամենօրյա աշխատանքը, որովհետև, ինչ-որ մեկի համար դա ևս աշխատանք էր։ Ինչ հոգ, թե նրա ամեն աշխատանքային օրը մոխրագույն-սպիտակ զոլերի վրա կարմիր գծեր ավելացնելով էր անցնում։ Ինչ հոգ, թե այդ կարմիր գծերից մեկն էլ մի հինգ-վեց տարեկան երեխայի էր բաժին հասնում։ Իսկ ինքը դեռ չգիտեր, թե ինչ ասել է հրեա, կամ ինչու են իրենք հրեա։
Ուղղակի, այդպես էր։
Մենք էլ հայ ենք, չէ՞։
Ասում ենք «մանկություն» ու անմիջապես ինչ-որ բառ, ինչ-որ դեպք ենք հիշում, ասում ենք «մանկություն» ու լուռ կարոտում։ Դե հա, մեր դպրոցական տարիներն ենք հիշում, մեր դպրոցը, մեր դասարանը, անգամ մեր դպրոցական սեղանն ու աթոռն ենք կարոտով հիշում։
Մանկության տարիներին երազանքը դպրոցն ավարտելն էր, իսկ հիմա՞: Հիմա նորից դպրոցական լինելը, նորից դպրոց գնալն ու ծանր պայուսակով տուն վերադառնալը, ամեն առավոտ մայրիկի ձայնից արթնանալը…
Դպրոցն ավարտելիս բոլոր ուսուցիչներն ասում էին՝ դպրոցն ավարտելուց հետո էլ նրանց համար հավերժ աշակերտ կմնանք, իսկ մենք զարմանում էինք, թե ինչպես։ Բայց չէ, ճիշտ էին ասում, այդպես էլ կա… Իսկ ուսուցչուհին, ում հետ դպրոցում առաջին քայլերս էի արել, վերջին զանգի օրվա իր խոսքի մեջ նշեց, թե իր համար շատ բան չի փոխվել, ու որ մենք իր համար ոչ թե շրջանավարտ, այլ այն նույն փոքրիկ աշակերտ-աշակերտուհիներն ենք դեռևս։ Դե, երևի, ինչպես ծնողի համար ենք հավերժ երեխա մնում…
Դպրոց էի գնացել ու զգում էի, թե ինչպես, իրոք, ուսուցչուհուս աչքին ես էլի նույնն էի, նույն փոքրիկը, ում նա մայրական ջերմությամբ սովորեցնում էր բոլոր դասերը, հարցեր էր տալիս ու ժպտում, երբ ճիշտ պատասխան էր լսում։ Այսօր նա ինձ ո՛չ երեքի բազմապատկման աղյուսակն էր հարցնում, ո՛չ էլ այբուբեն։ Նրա հարցերն իմ մասին էին, իմ դասերի, իմ ուսանողական կյանքի մասին… Էլի նույն դասարանում, որտեղ տարիներ առաջ կանգնած դաս էի պատասխանում, հիմա զրուցում էի ուսուցչուհուս հետ, ու լուռ հիշում առաջին քայլերս։ Ու գրատախտակի մոտ կանգնած՝ հիմա ես ոչ թե գլուխս կախ դաս էի պատասխանում, այլ գլուխս բարձր ասում, որ դասերս շատ լավ են, իսկ հետո լուռ ժպտում ուսուցչուհուս…
Օրեր առաջ ես ուսուցչանոց մտա ոչ թե կավիճ կամ մատյան վերցնելու՝ ինչպես տարիներ շարունակ անում էի, այլ ուսուցիչներիս տեսնելու համար։ Ու ինչքան անսովոր էր ուսուցիչներիս առաջ կանգնած բարդ ստորադասական նախադասության, Մենդելի օրենքների, արյունատար անոթների ու էլի շատ բաների մասին չխոսելը… Այլ խոսել ուսանողական կյանքից, պատմել ոչ թե դասերի, այլ ինքս իմ մասին… Ապացուցել ոչ թե թեորեմներ, այլ այն, որ դպրոցական տարիները ոչ թե լոկ հիշողություններ են մանկության մասին, այլ օր օրի, թեկուզ՝ անգիտակցաբար, իրար վրա դրված փոքրիկ քարերով մի տնակ շինելու դժվար, բայց և հաճելի ուղի… Ո՞ւ, միայն նախադասությունները չէ, որ բարդ են լինում։ Միայն թեորեմները չէ, որ ապացուցել է պետք, իսկ է՞լ ինչ, է՞լ ինչն ապացուցման կարիք ունի… Կյանքում ամեն ինչ ապացուցման կարիք ունի, հա, ամեն ինչը։ Ու չէ, պետք չէ կանգնել մարդկանց առաջ ու ինչ-որ բան ապացուցել, մտերիմներդ առանց դրա էլ կհավատան քեզ, բայց ինքդ քեզ ապացուցելու կարիք միշտ էլ ունես, իսկ մարդիկ, ովքեր չեմ ասի՝ Մենդելի օրենքների, բայց արյունատար անոթների պես կարևոր են քեզ համար, միշտ կողքիդ կլինեն, ու կօգնեն քեզ ապացուցել՝ ինչ էլ որ ինքդ ուզես…
«Մանկություն» ասելիս շատ բան ենք հիշում, հիշում ենք նաև, թե ինչքան պարզ էր ամեն ինչ, ու թե ինչպես ոչինչ էլ ապացուցման կարիք չուներ։ Հիշում ենք, որ ապացուցել բառն ինքնին անծանոթ էր մեզ…