-Նոյեմբերի քսանինն է, բան չմնաց ձմռանը,- ականջիս ձայներ են հասնում կողքի սենյակից: Նայում եմ օրացույցին, հետո էլի եմ նայում, վերջում՝ մի հատ էլ: Սովորական մարդիկ էսպես ժամացույցին կնայեն, երբ մտքերով ուրիշ տեղ լինելով՝ չեն ֆիքսի տեսածը: Ես էսպես ամեն ինչին եմ նայում: Ուզում եմ հավատալ, որ էս ձմեռը ինչ-որ լավ մի բան կբերի, որ ժպտալու առիթները չեն պակասի էլ, բայց նույն պահին գրականության հաստափոր գրքերն ու փիլիսոփայության անվերջանալի թեմաները հեռվից չարախնդում են. «Նոյեմբերի քսանինն է, բան չմնաց քննություններին»:

Բայց սա իրականում ոչ մի կարևորություն էլ չունի ու միայն մեր աչքին է էսպիսին… Երևի տարիք է, երբ ամեն ինչ չափազանց է թվում, երբ լացդ գալիս է հենց էնպես, երբ երազում ես ավելի, քան ապրում: Բայց էդ մի քիչ ապրածիդ մեջ էլ երբեմն կատարվում են նույն երազներից, էդ մի քիչ ապրածիդ մեջ էլ են հանդիպում մարդիկ, որ օգնում են քեզ շարունակվել, մարդիկ, որ գուցե ողջ կյանքի համար են:

Էստեղ Անահիտի անունը պիտի լինի, ու նա լավ գիտի, թե ինչու: Նա լավ գիտի՝ մարդիկ գալիս են, որ մի օր գնան, բայց երբեմն նաև մտածում է.

-Ախր, կան էնպիսիք, որոնցից անգամ էդ գնացողները չպիտի գնան:

Էս խոսքերից հետո ես մոլորվածի հայացքով սկսում եմ թերթել լուսանկարները, որտեղ ինձ հավատարմություն էին խոստանում: Լռում եմ: Որովհետև չգիտեմ ինչ ասել: Որովհետև կարոտում եմ էդ խոստումները:

-Այ, դա չի կարելի,- Անահիտը նորից կգա օգնության, ու ես նորից կլռեմ:

Մեծ հաշվով՝ էս տարի հասցրի ավելի շատ լռել, քան խոսել, թեպետ մարդիկ կան, որոնց հետ հենց լռել էլ պետք է: Սա ամենից լավ Ռուբոն գիտի. երբ նա երկրում չէր, ես հաճախ էի զրուցում իր հետ իմ մտքերում, ու նա հաճախ էր հասկանում ինձ այնտեղ… Նա ախր, գիտեր, որ իրական հայրենիքը  հենց մենք ենք՝ մեր ընկերները, քաղաքը, բակը…

-Միլ, մեր բակի մրգավաճառին անգամ կարոտել եմ,- մի օր գրեց հեռվից, ու ես հասկացա՝ Ռուբն օտար երկնքի տակ ապրողը չի:

«Օտար երկիրը միշտ էլ հյուրանոց է», – Վարդգես Պետրոսյանը կասեր, բայց, ախր, հարազատ երկիրն էլ երբեմն քեզ չի հասկանում: Այ, երբ Աստղն արթնանում է իր քաղաքում, մի կերպ հասնում ավտոբուսին, նստում պատուհանի մոտ, փակում աչքերն ու երազում հնարավորինս շուտ հետ դառնալ, ես մտածում եմ՝ ինչ-որ բան ինչ-որ տեղ սխալ է: Ես ուզում եմ, որ էդպես չլինի, ուզում եմ, որ ինքն ու Երևանը հասկանան իրար ու սիրեն:

Ու ընդհանրապես, ես ուզում եմ, որ մենք հաճախ սիրենք, ու սիրենք էնպես, ինչպես Անահիտը պոեզիան է սիրում, Ռուբը՝ իր քաղաքը, Աստղը՝ ֆուտբոլը, ինչպես Միլենի Րիկին իր տիրոջն է սիրում, իսկ շների սերն ախր, անսահման է…

Միլենի մասին պատմել էի, երբ նա գնում էր երկրից, բայց որ վերադարձել է ու արդեն ընդմիշտ, երևի չեմ ասել: Ինձ շաբաթներ պետք եղան էս ամենին հավատալու համար, բայց անկեղծ ասած, ես հիմա էլ նրան կարոտում եմ էնպես, կարծես նա մի հեռավոր երկրում լինի: Դե որովհետև զբաղված ենք, որովհետև ժամանակ իբր թե չկա:

Ես ուզում եմ, որ կարողանանք ժամանակ գտնել էն ամենի համար, ինչը սիրելի է ու թանկ, ուզում եմ, որ առօրյան չսպանի մեր մեջ ոչ մի լավ զգացմունք, որ չսպանի մեզ առհասարակ:

Որովհետև այն, ինչ կարևոր է կյանքում, դուրս է առօրյայի սահմաններից, և այն, ինչ մնում է մեզ ամենավերջում, երազանքներն են, որ մենք մտապահել էինք ուրիշների համար:

-Պապի, բարև, էս ի՞նչ ես անում:

-Հեչ, բալա ջան, խոտերն եմ մաքրում։

-Հա, բայց ինչի՞: Կչորանա, համ էլ կփտի, էլ ինչի՞ ես քեզ տանջում։

-Է՜, բալա ջան, որ ասեմ՝ անելու բան չկա. կհավատա՞ս:

-Դե, գիտեմ, սովորությանդ համաձայն մի բան կգտնես, բայց ցրտել ա արդեն, արի գնանք տուն, կմրսես։

-Չէ, դու գնա՝ չմրսես։ Հեսա էս էլ անեմ ու կգամ։

-Դե, սպասեմ՝ վերջացրու, իրար հետ կգնանք, համ էլ քեզ ընկեր կլինեմ։

-Դե, եթե չես մրսի, մնա: Ի՞նչ ասեմ:

-Պապ, հիմա էս, որ մաքրում ես, մեկ ա, գարունն էլ ես մաքրում: Էլ ինչի՞ ես քեզ տանջում:

-Հլը մի հատ ասա՝ ձմեռ:

-Ձմեռ, է, հետո՞ ինչ:

-Հետո էն, որ ինչ կա-չկա, ձյան տակ ա:

Գիտեի, թե ինչ պիտի ասեր պապիս, բայց ուզում էի ևս մեկ անգամ իմանալ, քանի որ հազվադեպ է լինում, երբ զրուցում ենք իրար հետ, ոչ մեկս ժամանակ չի գտնում։

-Դե սկսվավ պարապ գործերի մինիստրությունը։ Փեչ, չայ ու երևի հնդկական սերիալ։

Դե երևի հասկանում եք, որ պապս գործ չունենալու պատճառով պետք է միշտ նստեր վառարանի կողքին, իր սովորության համաձայն տաք թեյի բաժակը ձեռքին ու դիտեր հեռուստացույց։

-Հա, ի՞նչ վատա։ Կհանգստանաս, էլի։ Համ էլ դու չէի՞ր ասում, որ մեջքդ ցավում ա: Էնքան գործես անում էս այգում, որ արդեն մեջքի ցավից ես բողոքում։

-Չէ, ըտենց չի։ Իմ մեջքը նոր ա սկսել ցավել, այսինքն, արդեն անելու բան չկա։

-Հը՜մ, մոռացել էի, որ եթե քո ինչ-որ մի տեղը ցավում ա, ուրեմն անելու բան չկա։ Բա հիմա քեզ համար ի՞նչ գործ գտնեմ, որ չհիվանդանաս, ու քեզ համար անտանելի էս երեք-չորս ամիսը շուտ անցնի։

Կատակի տալով, մի փոքր ցրվեցինք։ Այնուհետև օգնելով պապիս, արագ ավարտեցինք գործը, գնացինք տուն, մի-մի բաժակ տաք թեյ խմեցինք ու անցանք մեր մշտական գործերին. ես՝ դաս, պապս՝ հեռուստացույց դիտելուն։

Բարև: Ես ապրում եմ բազմաբնակարան շենքի 12-րդ հարկում: Մեր վերելակը շաբաթը 3-4 անգամ գնում է արձակուրդ: Հա, մի՛ զարմացիր, չնայած նրան, որ #փողչկա, միևնույնն է, ինքը հասցնում է տեղ-տեղ օգտվել բարիքներից: Մեր շենքի ջրի խողովակները, որոնք վերելակի հետ այդքան էլ լավ հարաբերությունների մեջ չեն, այնքան հին են, որ նույնիսկ Մովսես Խորենացին է իր «Հայոց պատմություն» աշխատության մեջ հիշատակել, ու այնքան անորակ են՝ կարծես ԱլիԷքսպրեսսից են գնել ու տեղադրել:

Ուրեմն՝ սկսում եմ ամենահետաքրքիր մասը պատմել: Մեր համեստ ու օրվա էլէկտրաէներգիայով ապրող վերելակը կարողանում է հանգստանալ, որովհետև մեր շենքի խողովակները միտինգ են կազմակերպում՝ ջրադուլ կամ ՋՐԱԴՈՒՅԼ, ու ամեն անգամ վերելակի շարժիչի աշխատանքին «վայիս» են լինում:
Անցնում եմ հաջորդ բողոքիս: Օրեր առաջ մեկուկես մետրանոց փոս փորեցին վերելակի դիմաց։ Կմտածեք, թե գանձեր էին փնտրում, բայց արի ու տես, որ որոշել էին խողովակները փոխել: Էդ փոսը դժոխքի դարպասների էր նման։ Ու ես ամեն անգամ՝ 15:30 վերածվում եմ ոչ թե Մոխրոտիկի, այլ Տարզանի: Ըհը, ես վերելակ եմ նստում ցատկոտելով, թռչկոտելով, վերելակի դռներից բռնվելով, որ հանկարծ «յոթն ու քառասունքս մեկ չլինի», ոչ էլ դժոխքի հետ մոտիկից ծանոթանամ:
Միշտ ասում են՝ երազանքին ու նպատակին հասնելու ճանապարհը քարքարոտ է ու դժվար: Հավատացե՛ք, ժողովու՛րդ, ճիշտ են ասում… Որովհետև պիտի ոտքով 12 հարկ բարձրանամ, որպեսզի հասնեմ Սառնարանին:
Մեր վերելակի դռները առավոտյան այնպիսի շխկոց-թխկոցով են փակվում՝ աղմկող հարևանների են հիշեցնում։ Այնքան պիտի խփես դռներին, որ փակվեն ու որոշեն, որ ժամանակն է արդեն աշխատելու ու վերև բարձրանալու:
Լուսավորությունը վերելակում շատ թույլ է, այսինքն մեր տեսողության մասին են մտածում կամ ինչպես ասել է Արամայիս Սահակյանը՝ Արեգակին պիտի հեռվից նայես (մեր դեպքում՝ լամպին): Երևի գիտեր, որ ապագայում այսպիսի վերելակներ են լինելու: Ու քանի որ լույսը նորմալ չի, ու վերելակն էլ մի կերպ է իջնում, հենց տեղ ենք հասնում ու լույս ենք տեսնում, մտածում ենք՝ արդեն երկնքում ենք ։ Հետո պարզվում է, որ պարզապես տեղ ենք հասել:
Ամենաջղային մասը: Ես երբեք ու երբեք չեմ հասկանա խոզերից հինգ պակասներին: Շատերի տան աղբը ինչ-ինչ կերպով հայտնվում է վերելակներում: Երևի տեսողական խնդիրներ ունեն, աղբամանը վերելակի հետ են շփոթում: Հավատացա՛ծ եղեք, չափից դուրս հաճելի է, երբ մաքրություն է տիրում:
Վերելակ մտնելիս մարդիկ խաչակնքում են, իջնելիս՝ աղոթում, դուրս գալիս փառք են տալիս, որ ողջ են մնացել… Կոճակները այնպես են ավիրել, որ սեղմելուց պիտի մատով չսեղմես, որովհետև մատդ կմնա կոճակի մեջ…
Որևէ հարկի ու վերելակի միջև մի քանի սմ տարածք է մնում, ու պիտի աստիճանները դնես, նոր նստես վերելակ:
Լավ, մի խոսքով՝ այս ամենը գրողին (բայց ո՛ր գրողին՝ չգիտեմ), մենք դեռ վերելակ ունենք ու, չնայած այս մի շարք թերություններին, էլի գոհ ենք ու տարվա մեջ մի անգամ բողոքելով անցնում ենք առաջ: Հրազդան քաղաքի վերելակների մեծամասնությունում «մե անմխիթար վիճակ» է տիրում, այսինքն՝ վերելակ էլ չկա, որ անմխիթար վիճակ լինի:
Մի խոսքով՝ արդար է, ժողովու՛րդ, ջնջե՛ք ու շահե՛ք…Բայց թե ի՞նչ կշահեք, Տիեզերքը գիտի…

Երբ նայում եմ տատիկիս, նա միշտ ժպտում է ինձ: Դրանով նա ցույց է տալիս, որ ուրախ է և ոչ մի բանի կարիք չունի: Սակայն վերջին ժամանակներս տատիկս այլևս այն ժպիտով չի նայում ինձ: Հասկանում եմ, որ եթե կար ժամանակ, որ տատիկս թաքցնում էր իր տխրությունը, հիմա դա շատ դժվար է դարձել: Արդեն 20 տարի է, ինչ տատիկս կորցրել է քեռուս: Նա այնքան է պատմում քեռուս նախասիրությունների, ունակությունների մասին, որ ինձ միշտ թվացել է, թե ես տեսել եմ նրան: Քեռուս մահից 3 տարի անց ծնվեցի ես Ոուսաստանի Դաշնության Կիսլովոդսկ քաղաքում: Տատիկս, մենակ մնալով, որոշում է գալ մեզ մոտ, սակայն 6 ամիս հետո ինձ հետ վերադառնում է Հայաստան: Արդեն 16 տարի է, ինչ ես ապրում եմ տատիկիս մոտ: Ամեն անգամ, երբ հաջողությունների եմ հասնում, տատս ինձ ասում է.

-Ռուսլանս էլ էր քո նման սովորում դպրոցում, բայց ինքը քո նման միամիտ ու խելոք չէր, աշխույժ, ճարպիկ ու կատակասեր էր Ռուսլանս:

Տատս պատմել է, որ մի անգամ ուշ երեկո էր, քեռիս դեռ տուն չէր եկել և չէր էլ տեղեկացրել, թե ուր է գնացել: Տատիկս որոշում է դուրս գալ և դրսում փնտրել, սակայն ոչ մի տեղ չի գտնում: Հիշում է, որ երկու օր առաջ քեռիս ինչ-որ խնջույքի մասին է խոսել: Տատիս մտքով անցնում է գնալ քեռուս մտերիմ ընկերոջ տուն: Հասնելով նրանց տան մոտ՝ տատս լսում է քեռուս ձայնը, թե ինչպես է երգում, իսկ իր երգի տակ բոլորը պարում և ուրախանում են: Տատիկս, չուզենալով խանգարել նրանց, հետ է վերադառնում տուն և մտնում անկողին: Քեռիս, տուն վերադառնալով, մոտենում է տատիկիս անկողնուն և բարձր ծիծաղելով ասում է.

-Անուշիկ ջան, գիտեմ, որ քնած չես: Ես գիտեի, որ կանհանգստանաս, կգաս հետևիցս, դրա համար էլ շատ բարձր էի երգում, որ լսես տղայիդ ձենը, հանգիստ լինես ու չանհանգստանաս:

Այս պատմությունը, որը շատ հետաքրքիր է ինձ համար, տատս մեծ դժվարությամբ պատմեց: Չեմ կարողանում քեռուս մասին շատ հարցեր տալ: Ամեն մի բառից, որը արտասանում եմ նրա մասին, տատս հուզվում է:

Մեր բակում կա մի ցայտաղբյուր, որը նվիրված է քեռուս հիշատակին: Քեռիս մահացել է բանակում: Երեկ նայում էի քեռուս հուշատետրը: Նկատեցի մի քանի բանաստեղծություններ, որոնք նա գրել էր բանակում: Ինձ դուր եկած բանաստեղծություններն արագ վերցրի և դրեցի իմ հուշատետրում:

Գիշերով նստած խավար լույսի տակ՝

Գրում եմ մի փոքրիկ նամակ,

Չգիտեմ՝ ինչպես սկսեմ երկտողս,

Ինչ նամակ գրեմ արտասվող մորս:

Արցունքս լցված կոկորդս է խեղդում,

Ձեռքերս դողում են, էլ չեմ գրում,

Հուշերով մի պահ ընկա ես մեր տուն

Դրսից ձայն տվի, ներսից բաց արին,

Տեսա իմ դիմաց հյուսերով մորս:

Սիրելի մայրս՝ որդուն կարոտած,

Քարացանք մի պահ իրար դեմ կանգնած:

Դանդաղ արցունքներ գլորվեցին ցած,

Սթափվեցի, տեսա՝ նստած եմ հուզված,

Կիսատ նամակս՝ առաջս դրած…

Երբեմն կարդում եմ քեռուս գրածները: Անհնար է դրանք կարդալ առանց հուզվելու: Թեև ես չեմ զգա այն ցավը, որը գրելու ընթացքում նա է զգացել, բայց միևնույնն է՝ սիրով եմ կարդում նրա բոլոր գրածները:

Ոսկորս կանեմ գրիչ,

Արյունս կանեմ թանաք,

Մայրիկ ջան, քեզ համար

Կգրեմ մի լավ նամակ:

Քեռուս մահից հետո տատիկս տառապում է շաքարային դիաբետով: Գնալով նոր բարդություններ են առաջանում, սակայն անգամ այդ ժամանակ տատս չի դադարում պատմել քեռուս մասին, ինձ մեծացնելու դժվարությունների մասին, և այլևս չի կարողանում թաքցնել արցունքները:

«Եկանք բանակ նոր զգացինք

Քաղցրությունը ծնողի,

Շատ դժվար է մարդու համար

Երբ ծնողը կողքին չի»,- գրել է քեռիս: