Իմ գյուղը խորագրի արխիվներ

laura sekoyan

Սոլակում հետտոնական օրեր են

Արդեն բոլորիս տներում հետտոնական տրամադրություն է։ Մինչև տոները հնչող բողոքներին նորերն են եկել փոխարինելու։ Բայց այս անգամ եկեք այդ բողոքներից չխոսենք, որովհետև տարին նոր է սկսվել, և համոզված եմ, այդ բողոքների մասին դեռ կհասցնենք խոսել։

Պետք է նշեմ, որ ամեն տարի յուրովի են անցնում տոները թե գյուղում, թե մեր տանը։ Ինչպես միշտ տան միջավայրը ջերմ է և տոնական։ Այդ օրերին խոհանոցի համեղ ու գրավիչ բույրերը չեն պակասում։ Միայն պակասում է ժամանակը, քանի որ հյուրերը երբեմն չափից շատ են լինում։ Գյուղում տարեցտարի   հրավառությունները շատանում են։ Իհարկե, կան այնպիսի ընտանիքներ, որոնք քաղաքում էին տոնում Ամանորը, բայց միևնույնն է, գյուղացիները այն համարում են ընտանեկան տոն և աշխատում են ամեն կերպ նշել իրենց տանը։

Ամեն տարի բոլորը ասում են, որ քիչ են ծախս անելու, բայց չգիտես ինչու, չի ստացվում։ Այդ ինչու-ն էլ ամոթն ու պատիվն է։ Ամեն դեպքում այդ օրերին թեկուզ առաջին անգամ մենք տեսնում ենք մեր վաղեմի ծանոթներին, բարեկամներին, որոնց չենք տեսել, բայց իրենց պատմելով, այնքան արկածների միջով ենք անցել միասին։ Երեկոյան ժամերին, երբ հյուր ենք գնում, կարելի է նկատել մի առանձնահատկություն։ Տարվա վերջին օրվանից մինչև տոների ավարտը բոլորի տան բակի լույսերը վառ են։ Գյուղացիները կարծում են, որ տարին պետք է վառ լույսով ճանապարհել, որ նոր եկող տարին իր հետ լույս բերի։ Սեղան գցելիս ևս մոմ են վառում, որ տան ճրագը միշտ վառ լինի։

Այդքան լեցուն ու զբաղված օրերից հետո մենք արդեն դպրոց ենք գնում, և աշակերտների միակ բողոքն այն է, որ չեն հասցրել հանգստանալ, քանի որ տոները իրենց տանը դեռ չեն ավարտվել։ Եվ իրոք, բոլորը սպասում են Հին Նոր տարվան։ Այդ օրը երեկոյան մարդիկ սեղան են գցում ու ընտանեկան շրջապատում փոքրիկ խնջույք կազմակերպում։

Մեր տանը ևս այդ օրը յուրովի է նշվում, քանի որ տատիկս ասում է, որ դա ևս մի լավ առիթ է տան անդամներին համախմբելու մի տանիքի տակ ու մի սեղանի շուրջ։

bella Araqelyan

Ծովազարդի երկար ձմեռը

Ձյունը ծածկել է գյուղս, հետո վերածվել ցեխի, հիմա էլ նորից փորձում է ծածկել: Բոլորը հիանում են ձյան փաթիլներով, իսկ ես, տաք հագած, թեյը՝ ձեռքիս, պատուհանից նայում եմ դուրս, ու կռիվ եմ անում ձյան հետ: Բոլորը սպասում են Նոր տարվան, իսկ ես ցրտից գոռում եմ՝ երբ պետք է գա մարտի վերջը: Դե, մեզ մոտ` Գեղարքունիքում, ձյունը հալվում է մոտավորապես այդ ժամանակահատվածում: Շրջապատիս մարդիկ ասում են, թե ձմեռը շատ գեղեցիկ է և հեքիաթային, իսկ իմ կարծիքով այն ոչ թե հեքիաթային է, այլ հանելուկային, որովհետև ինչ անում ես՝ չես տաքանում: Ինքս ինձ ստիպում եմ ժպտալ ու սիրել ձմեռը, չէ՞ որ ծնունդս նույնպես ձմռանն է, փորձում եմ ինձ համոզել, որ ձյունը գեղեցիկ է, մխիթարվում եմ այն փաստով, որ հա՜-հա, հիմա տոնածառ ենք զարդարելու: Այն էլ կեսից էլի բողոքում եմ, որ չեմ կարողանում առանց աթոռին կանգնելու աստղը դնել տոնածառի գագաթին: Իբր ձմեռվանից շատ գոհ էինք, հիմա էլ արձակուրդները, որոնք ամենևին էլ հանգստանալու համար չեն, այլ սովորելու ռուսերենի և գրականության երկար անգիրները, քիմիայի դասը, որին ես երբեմն անվանում եմ «գերմաներեն», քանի որ ոչ մի բառ չեմ հասկանում:

Առհասարակ, ձմռանն ամեն ինչ ծածկվում է սառնությամբ և տխրությամբ, և հենց սա է պատճառը, որ ես չեմ սիրում այս «գեղեցիկ» ձմեռը:

Հ.Գ. Թող ներեն ինձ բոլոր այն մարդիկ, ովքեր սիրում են Ամանորն ու ձյունը:

Anushik Mkrtchyan

Ձմեռն Արագածում

Լուսանկարը` Անուշիկ Մկրտչյանի

Լուսանկարը` Անուշիկ Մկրտչյանի

Ձմեռ: Մեղմիկ իջնում է ձյունը, երեխաներն ուրախ գնում են դասի և այլն: Այսպես միայն ֆիլմերում է լինում: Մեր գյուղում ձմեռը սահմանափակվում է միայն երեխաների խաղով՝ դպրոցի բակի առվակի վրա, որի ջրերը սառել են, և աշակերտների համար դարձել նեղ «սահադաշտ»: Կամ էլ՝ հինգ րոպեանոց դասամիջոցների հաշվին ձնագնդի խաղալով:

Լուսանկարը` Անուշիկ Մկրտչյանի

Լուսանկարը` Անուշիկ Մկրտչյանի

Մեզ մոտ ձմեռը լավ ձյունառատ է լինում: Այնքան, որ երբեմն դասի չենք գնում: Երկու օրը մեկ են մաքրում ձյունը, իսկ այդ երկու օրում այն հասցնում է մինչև ծնկներդ բարձրանալ: Դե, պատճառն այն է, որ Արագած լեռը ամենամոտն է մեր գյուղին, այդտեղից էլ սառը հոսանքները թափանցում են գյուղ: Մենք այն ժամանակ ենք հասկանում, որ ձմեռը ուր որ է կգա, երբ սպիտակում են Արագածի լանջն ու գագաթները: Սիրում եմ ձմեռը: Չսիրելու միայն մի պատճառ կա՝ այն, որ դրսից ներս եմ մտնում ու ոչինչ չեմ տեսնում. գոլորշիով են պատվում ակնոցիս ապակիները:

Լուսանկարը` Անուշիկ Մկրտչյանի

Լուսանկարը` Անուշիկ Մկրտչյանի

Երբ մաքրում են փողոցները, հատուկ մեքենաներն այդ ձյունը հավաքում են փողոցի եզրերին: Մենք ընտրում ենք ամենաբարձր կույտն ու տոպրակի վրա նստած՝ սահում այդտեղից. տոպրակով ավելի սահուն է ստացվում: Արդեն մոտ մի շաբաթ է, ինչ ձյուն կա, իսկ աշակերտներն ավելի շատ են սկսել խաղալ: Դպրոցի բակում դասամիջոցներին ավելի շատ երեխաներ կան, բայց առվակը դեռ լավ չի սառչել:

Լույսի ու հույսի Շենիկ

Լուսանկարը՝ Անուշ Մկրտչյանի

Լուսանկարը՝ Անուշ Մկրտչյանի

Եթե երբևէ եղել ես մեր գյուղում՝ Շենիկում, հատկապես՝ գիշերը, քեզ դիմավորել են մի շարք թափառական շները, ամեն փողոցի ծայրում վառվող մի փոքրիկ լույսն ու համատարած լռությունը:

Լույսերը վառվում են: Սա իմ գյուղն է, արդեն՝ լուսավոր: Մեկ շաբաթ առաջ գյուղում գիշերային լույսեր են տեղադրվել: Ոնց գյուղացիք են ասում. «Բա չհելնե՞նք Հյուսիսային պողոտա»:

Սա մեր Հյուսիսային պողոտան է: Իհարկե, այստեղ չկան բրենդային խանութներ (Սուսան տոտայի խանութը հաշիվ չի), ասեմ ավելին՝ չկան նաև ամենուր շրջող օտարերկրացիներ, և որ ամենակարևորն է՝ սա ամենևին էլ Հյուսիսային պողոտան չէ:

Դու չես հավատա, բայց այժմ գյուղում կարելի է ման գալ առանց հեռախոսի լույսի, կարելի է տեսնել 50 մետրից քեզ մոտեցող շներին (սա օգնում է արագ փախուստ կազմակերպելուն), կարելի է շատ ուշ ժամերի զբոսնել գյուղում (լավ, էս մեկը չափազանցրի):

Ինչևէ, ուրիշ բան էի ուզում ասել: Եթե քաղաքում ապրողները զարմանում են անլույս փողոցների վրա, մենք զամանում ենք հասարակ լույսի վրա: Էլ ի՞նչ է պետք գյուղացուն, եթե ոչ «լույս»:

Մենք էլ ենք ուզում ապրել լույսի մեջ, մենք էլ ենք ուզում, որ գյուղը չդատարկվի, մենք ուզում ենք, որ գյուղացին դեպի քաղաքի լույսը չվազի, որ տների լույսերը չմարեն, որ լույսը հույս դառնա ու ցրի խավարը, անվերջ ու անլույս խավարը:

 

Լուսանկարը` Արինա Հարությունյանի

Հայաստանի գյուղերը. Վաղաշեն, Գեղարքունիքի մարզ

Օգտակար ու համեղ չիչխան

Լուսանկարը` Անգելինա Մանուկյանի

Լուսանկարը` Անգելինա Մանուկյանի

Շատերին թվում է, թե Մարտունիում հողագործական աշխատանքները ավարտվում են կարտոֆիլը քանդելուց հետո: Սակայն կան շատ բույսեր, որոնք աշնան ցրտերին էլ ու ձմռան նախօրեին էլ օգտագործվում ու մշակվում  են:

Այսօր կցանկանայի խոսել չիչխանի և դրա վերամշակման գործընթացի մասին`տնային տնտեսուհի տիկին Սեդայի հետ:

-Ինչպիսի՞ հատապտուղ է չիչխանը, տիկին Սեդա:

-Չիչխանը շատ համեղ ու առողջարար սնունդ է, հազար ու մի հիվանդություններ է բուժում: Բնությունից տրված պարգև է, որը պահպանման կարիք ունի:

-Ո՞ւմ հետ և որտեղի՞ց եք բերում չիչխան:

-Տղայիս հետ մեքենայով գնում ենք անտառ, կտրում ճյուղեր, բարձում մեքենան ու բերում:

-Վերամշակման գործընթացում, որ փուլն է առավել բարդ ու հոգնեցուցիչ:

-Ամենադժվար գործը մաքրելն է, փշերի միջից այդ մանր հատիկները անվնաս հանելը շատ դժվար է`ժամանակատար: Հատիկները առանձնացնելուց հետո այն լվանում ենք, իսկ հետո հյութաքամիչով առանձնացնում:

-Ի՞նչ զանգված է առաջանում  հյութը հանելուց հետո:

-Առանձնանում է կեղևը ու կորիզները և արդեն խմելու համար օգտագործվող հյութը:

-Իսկ կեղևը ու կորիզները ի՞նչ եք անում:

-Սկզբից դրանք փռում ենք արևի տակ ու թողնում, որ չորանա, իսկ հետո էլ աղում ենք լրիվ իրար  ու ալյուրի նման զանգված դարձնում, վրան մի փոքր ձեթ ենք լցնում ու թողնում 2 ամիս մնա: Այսպես առաջանում է չիչխանի ձեթը, որը շատ օգտակար է: Ձեթի գեղեցիկ գույն տալու համար այդ գազարագույն կեղևը չենք հանում: Ամեն դեպքում ես այդպես ավելի շատ եմ հավանում:

-Ինչքա՞ն ձեթ է գոյանում այդ զանգվածից:

-Դե այդքան էլ շատ չէ, բայց հո լավն է ու շատ օգտակար:

-Իսկ հյութը ինչպե՞ս եք պատրաստում:

-Հյութի պատրաստման համար նախ չիչխանը հյութաքմիչով մի քանի անգամ անցկացնում ենք, որից հետո արդեն առաջանում է վաճառելու համար պիտանի զանգվածը: Գնորդները տանում են և ըստ ճաշակի արդեն շաքարավազով և ջրով բացում ու օգտագործում որպես հյութ, անգամ կարելի է չիչխանից մուրաբա պատրաստել, շատ համեղ է լավաշի ու կարագի հետ:

-Իսկ չիչխանը պահպանման ժամկետ ունի՞:

-Եթե միայն չիչխանն է, առանց որևէ հավելումների շատ երկար կարող ենք պահել: Շատերը օգտագործում են առանց շաքարավազի՝ ճնշումը կարգավորելու համար: Անգամ կարելի է սովորական հատիկները ուտել, երբ ճնշման հետ կապված խնդիրներ կան:

Եթե ուզում եք լինել առողջ, ապա մի մոռացեք բնության այս հրաշքի մասին:

Ծառատունկ սահմանամերձ գոտիներում

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ալեքսանյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ալեքսանյանի

Աշնանային մառախլապատ օրերից մեկն էր։ Առավոտյան դողալով քայլում եմ դեպի դպրոց։ Չզգացի ոնց, բայց շուտ հասա։ Երկրորդ դասաժամն էր, նստած էինք դասի: Մեկ էլ դպրոցի տնօրենը մտավ դասասենյակ և ասաց, որ այսօր պետք է ծառատունկ անենք։

Այս ծառատունկը կազմակերպել էր Պաշտպանության նախարարությունը բոլոր սահմանամերձ գյուղերում։ Բարդու ծառեր էինք տնկում դպրոցի շուրջը։ Ծառերը տնկում էինք այն հատվածներում, որոնք տեսանելի էին թշնամուն։

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ալեքսանյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ալեքսանյանի

Դպրոցի շուրջբոլորը տնկեցինք հարյուրից ավելի բարդու ծառեր։

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ալեքսանյանի

Լուսանկարը՝ Դավիթ Ալեքսանյանի

Հուսամ մի օր այդ կրակոցները կդադարեն, և ծառերը, որ տնկել ենք, միայն կգեղեցկացնեն և մաքրություն կպարգևեն մեր շրջապատին:

laura sekoyan

Ձմռանը պատրաստ ենք

Վերջին շրջանում մի ուսումնասիրություն էի կատարում այն մասին, թե ինչով են զբաղված գյուղացիները։ Նրանց գործերը բազմազան են, բայց ժամանակը քիչ է։ Բոլորը հավաքում են ծառի տակ մնացած ընկույզները ու մաքրում են տերևները։ Գյուղացիների մի մասը սովորություն է ձեռք բերել և հավաքած տերևները ոչ թե վառում, այլ հավաքում է պարկերի մեջ ու ամեն չորեքշաբթի տալիս աղբատար մեքենաներին։ Դա և՛ հեշտ է, և՛չի վնասում բնությանը։ Այս տարի շատ դժվար է փայտ գնելը, քանի որ փայտավաճառները չեն կարողանում գնալ անտառ և, եթե բերում են փայտ, ապա թանկ գնով։ Սա ևս մեծ խնդիր է գյուղացիների համար, որովհետև անցած տարի, եթե կարող էին փայտ գնել, իսկ փողը հետո տալ, այս տարի էլ չեն կարող։ Չնայած այս դժվարություններին՝ գյուղացիների մեծ մասն արդեն ձեռք է բերել փայտ և զբաղվում է դրա մանրացմամբ և փայտանոցներում տեղավորելով։ Գրեթե բոլորը հավաքել են իրենց այգիների բերքը և արկղերով պահել են մառաններում։ Այն գյուղացիները, ովքեր վերջացրել են դրսի գործը, զբաղվում են տնային գործերով։ Ոմանք ամփոփում են աշնանային բիզնեսի արդյունքները։ Ամփոփում են, թե որքան ընկույզ, արիշտա ու փոխինդ են վաճառել և որքան շահույթ են ստացել։ Մի մասն էլ նորից փոխինդ է պատրաստում, բայց այս անգամ արդեն տան համար։ Օրվա խաղաղ պահին կանայք ընկույզն են կեղևում, ընտրում սուջուխի համար նախատեսված ընկույզը։ Ի դեպ, գյուղացիներից շատերն ունեն խոզեր և աշխատում են այս ամիս նրանց լավ կերակրել, որպեսզի շատ միս ունենան և կարողանան ոչ միայն բավարարել ընտանիքի պահանջները, այլ նաև վաճառել։

Գյուղացիների առաջնային նպատակն է պատրաստ ու ապահով դիմավորել ձմեռը։

monika mamyan

Թփատակի մորին ու հինգ գզգզված աղջիկները

Ինչ-որ մի ես ամեն պահի փսփսում է.

-Դե՛, հիշի՛:

Սեպտեմբերի 22-ին ես էլի հավես պատառիկ հիշեցի: Սարերում եմ՝ ամենատաքուկ տատիկի, պապիկի ու ծաղիկների գրկում, բայց այս անգամ «եմ» չէ, այլ «ենք»: Չորսով էինք: Ը՜մ, խաբեցի՝ չորսով չէ, հինգով:

Մեր մեջ ասած՝ մեր միջից ամենամեծը տարիքով հիմա ամենափոքրն է հասակով: Մարիամի՜կ: Գայուշը՝ Մարիամիկի փոքր քույրիկը, էնքան համեստ ու լսող աջիկ է: Եթե մի 5 րոպե շատ համոզենք, վստահ կասի՝ մածունը կանաչ է կամ էլ դեղին, իսկ ավանդական տարբերակով՝ սև:

Մեզնից ամենահամեստն ու ամենալացկանը Նանեն էր: Երբ մենք մեծերով զրուցում էինք, ինքն ու փոքր քույրիկը միշտ արևից տաքացած քարերին նստած էին լինում: Ո՞վ ասաց, որ մի տարի մեծ լինելը ընդհանրապես երանգ չի փոխում: Ես կասեմ ավելին՝ ամբողջ պատմության գույներն է փոխում:

Մելինե, Մոնիկա: Էս երկուսը զույգ են ու միշտ իրար հետ: Հա՜, չմոռանամ ասել՝ Մելինեի մոտ էլ Մոնիկան է փոքր քրոջ կարգավիճակում: Մի պահ դուք պատկերացրեք այդ երկու մեծերի վեճը: Ո՞վ կհաղթի: Ոչ մեկը: Էդ ամենից հետո նրանք հազիվ հասցնում էին իրենց գզգզված մազերը հավաքել: Հավաքում էին լացելով, ու հետո էլի լացելով պապիկի օրակարգով սահմանված բոլոր դարակներն էին դասավորում ու հողե հատակն ավլում՝ վստահ լինելով, որ ինչ-որ պահի սալիկի նման կփայլի:

Դե, այս ամենը մեզ երեքիս էլ էր վերաբերում, բայց կարևորը դրա շարունակությունն էր:

Հինգ աղջիկ երեխա՝ մեկը մեկից ահավոր: Տատ ջան, դիմանալ է պետք: Պապիկը էլի կբարկանար ու օրակարգը կհիշեցներ, տատիկը ոչ բարկանալ գիտեր, ոչ էլ սիրելի թոռներին «չէ» ասել:

-Տատի՜կ, մենք գնում ենք մորի քաղելու, ամաններ կտա՞ս:

Տատիկը հերթով դատարկ շշերը կտրում էր, ամուր, ձիգ թելեր էր հյուսում և վերջ:

Տավուշի սարերում 3 բան կա, որոնցից ոչ մեկս երբեք չենք հագենա՝ սառը ջուրը, սարածաղկի հոտն ու թփատակերի մորին: Ով ուզում էր խնդրեր՝ մեր գտածը ոչ ոքի երբեք չէինք տա:

Այ, հենց էդ ժամանակ ես ու Մելինեն ուժով 3 հատիկ մորին չտվինք: Նանիկն անցավ իրենց հռչակավոր թիմ: Բաժանվեցինք երկու մասի՝ 3-2:

Երեսուն, քառասուն, միգուցե նաև հիսուն րոպե անդադար պտտվեցինք ամբողջ անտառով ու լիքը պաշարով, մեզնից գոհ-գոհ հետ գնացինք տնակ: Բան չէր փոխվել էդ ժամանակահատվածում, պայքարող կողմերը զիջումների չէին գնացել:

Պատմությունն ավարտվեց հօգուտ մեզ, ի վնաս Մարիամ-Գայանեի: Նանեն տարավ մորին, ու վերջապես թիմերն ունեցան այս տեսքը՝ 4-1: