Մշակույթ խորագրի արխիվներ

46643977_2405809946102764_5417698483345817600_o

«Գիրք, թատրոն, համերգասրահ. պետք է աշխատել վերադառնալ դրան». Աննա Մայիլյան

Աննա Մայիլյանը տարիներ շարունակ ներկայացնում է հայ հոգևոր և դասական երգը համայն աշխարհին: Նա ՀՀ վաստակավոր արտիստ է: Մեծ ճանաչում է ձեռք բերել` կատարելով հոգևոր երգ: Երգում է նաև հայ կոմպոզիտորների ռոմանսներ, ժամանակակից ստեղծագործություններ,  արևմտաեվրոպական  կոմպոզիտորների վոկալ գործեր, համագործակցում է ռոք և ջազ ժանրի երաժիշտների հետ:

-Ե՞րբ եք առաջին անգամ լսել հոգևոր երգեր և ե՞րբ եք որոշել դառնալ երգչուհի:

-Չեն որոշում դառնալ, դա ասեմ, որովհետև հիմա շատ ընդունված է երգչուհիներին այդ հարցը տալը: Եվ մեր այսօրվա իրականության մեջ բոլոր «աստղերն» ասում են. «Ես որոշեցի դառնալ»: Դու չես որոշում դառնալ, այդպես ստացվում է, մանավանդ եթե պետք է երգես հոգևոր երգեր: Ինձ թվում է` Աստված է դա որոշում, Ինքն է ուղղորդում քեզ: Առանց Երկնքի այդ գործն անել ուղղակի հնարավոր չէ: Երբ ես փոքր էի, արդեն հանրահայտ էր Լուսինե Զաքարյանը, ով, կարող ենք ասել, առաջինն էր կանանցից, որ բերեց այդ երգը հանդիսատեսին: Ասեմ, որ միջնադարում մեր եկեղեցին արգելում էր կանանց երգեցողությունը: Ընդունված էր, որ պետք է տղամարդիկ երգեն, այսինքն` հոգևորականները: Իսկ արդեն Կոմիտասը մեծ աշխատանք արեց այդ առումով և ստեղծեց երգչախումբ: Իհարկե, այդ երգչախմբում կային թե՛ կանայք, թե՛ տղամարդիկ: Իսկ Լուսինե Զաքարյանը եղավ առաջին երգչուհին, ով հանդիսատես ունեցավ այդ բնագավառում: Եվ լսելով Լուսինե Զաքարյանին` ես չէի կարող չոգևորվել, չվարակվել, չցանկանալ օրերից մի օր այդ երաժշտությունը հնչեցնել իմ ձայնի միջոցով: Իհարկե, երբ փոքր ես, դա չես հասկանում, բայց ես զգացի շատ վաղ տարիքից, որ այդ երաժշտությունը շատ եմ սիրում, այդ երաժշտությունն իմ հոգու մեջ է: Եվ այդպես, կամաց-կամաց եկավ հասավ գիտակից տարիքը: Արդեն ուրիշ ճանապարհ չկար. այդ երգը հնչեց նաև իմ մեկնությամբ, ինչի համար շատ ուրախ եմ, շատ շնորհակալ եմ Աստծուն:

-Ի՞նչ է հոգևոր երաժշտությունը:

-Հոգևոր երաժշտությունը, եթե տեսականորեն բնութագրենք, հոգևոր թեմաներով, աստվածաշնչյան թեմաներով գրված երաժշտություն է: Հայ հոգևոր երաժշտությունը հրաշալի կառուցվածք ունի, այնտեղ կան երգի տարբեր տեսակներ: Զուտ մեծ պոետիկ կտորներն են կոչվում շարականներ: Շարականները բաղկացած են մասերից, դրա համար էլ կոչվում են շարականներ, այսինքն` «շարք» բառից է: Կան պոեզիայի ուրիշ փոքր տարբերակներ, օրինակ` տաղեր: Տաղերն էլ շատ հետաքրքիր են իրենց կառուցվածքով: Եվ քանի որ հոգևոր երաժշտությունը ունի թե կատարման, և թե կառուցվածքային կանոններ, այն  դասվում է մասնագիտացված դպրոց ունեցող արվեստի տեսակին: Դրանք ստեղծվել են պրոֆեսիոնալ մարդկանց՝ բարձրաստիճան հոգևորականների կողմից, ովքեր լիովին տիրապետել են այդ արվեստի ստեղծման օրենքներին:  Հինգերորդ դարում Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի շնորհիվ ստեղծված հոգևոր երգի դպրոցը հիմնված է հնագույն հայ ազգային հարուստ ավանդույթներով լի երգի վրա:  Հայտնի են բազմաթիվ հրաշալի հեղինակներ, սակայն որոշ  հոգևորականներ նույնիսկ չէին ստորագրում իրենց անունը այդ երգերի տակ` համարելով, որ դա այնպիսի մի հրաշք է` տրված իրենց երկնքից, որ ի՞նչ է իրենց անունը այդ հրաշքի առջև, և դրա համար մենք ունենք բազմաքանակ անանուն ստեղծագործություններ:

-Ովքե՞ր են հոգևոր երաժշտության նշանավոր դեմքերը:

-Մեսրոպ Մաշտոցը, Սահակ Պարթևը, Կոմիտաս Աղցեցին, Հովհաննես Օձնեցին, Հովհաննես Իմաստասեր Սարկավագը, Գրիգոր Նարեկացին, Ներսես Շնորհալին, Մխիթար Այրիվանեցին և այլոք: Եվ կան, իհարկե, արդեն ուշ շրջանի հրաշալի ստեղծագործողներ, ովքեր արդեն մի քիչ դուրս են հոգևոր բնագավառից, ասենք` Բաղդասար Դպիրը: Բայց Բաղդասար Դպիրի «Ի ննջմանեդ արքայական» տաղը  հաճախ երգվում է որպես մեղեդի:

-Միայն հոգևոր երգե՞ր եք երգում:

-Ո՛չ: Ես շատ բազմաժանր երգչուհի եմ, կատարում եմ նաև ռոմանսներ, հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ և, իհարկե, կատարում եմ եվրոպական բարոկկո երաժշտություն` Բախ, Վիվալդի, Մոցարտ: Կատարում եմ ժամանակակից երաժշտություն, նաև համագործակցում եմ, միգուցե ձեզ համար տարօրինակ լինի, ջազ և ռոք խմբերի հետ, և մեր համագործակցությունը շարունակական է: Այնպես որ, միայն հոգևորը չէ, բայց հոգևոր երաժշտությունն այնպիսի բարձունք է, որը տրվում է ոչ բոլորին. շատ բարդ է, հոգևոր երգը կատարելու համար շատ-շատ բաներ են պահանջվում` և՛ կրթություն, և՛ կարողություն, և՛ հավատք, հենց այնպես չես կարող կատարել այդ երաժշտությունը և ոչ ամեն օր կարող ես կատարել: Օրինակ, ես այսօր ձեզ մոտ գալիս եմ ձայնագրությունից: Անկեղծորեն, ես այսօր երկու ժամում կարողացել եմ ձայնագրել ընդամենը երկու երգ, որովհետև պիտի տրամադրված լինես, աղոթքդ պիտի ստացվի: Եթե ուշադրությունդ լինի միայն  կատարման տեխնիկայի վրա, այսինքն` գիտես` ձայնն ուր է գնում, կոկորդդ ոնց պիտի աշխատի,  քիմքդ ոնց բարձրացավ, ռեզոնատորները ոնց աշխատեցին, դա կբերի նրան, որ զուտ լավ, մաքուր կերգես: Բայց հոգեպես պատրաստ չես: Դրա համար պետք է տարիների փորձ ունենաս, նաև միշտ զգույշ լինես քո կյանքի հանդեպ, միշտ կարողանաս լինել երկնքի հետ, որպեսզի Ինքը օրերից մի օր քեզ վրա չբարկանա և ասի, որ վե՛րջ, էլ չես երգում:

36601485_1753956064670551_8287810872819056640_n

-Ո՞րն է տարբերությունը փոփ երաժշտության և հոգևոր երգերի միջև:

-Փոփ երգն ի՞նչ է. պոպուլյար, այսինքն` հանրամատչելի: Փոփ երաժշտության պարագայում, իհարկե, օգտագործվում են ժամանակակից ռիթմեր, գործիքավորում, այդ երգը գրվում է շատ թեթև, որպեսզի շատ մատչելի լինի, որ անմիջապես բոլորին հասու դառնա: Ասացի և մի քիչ մտածեցի… Օրինակ, նույն բանը կարելի է անել հոգևոր երգի ասպարեզում` դարձնելով այն պոպուլյար, բայց դա չի նշանակում, որ ինքը դարձավ ժանրին համապատասխան, այսինքն` հոգևոր երգն էլ պոպուլյար կարող է լինել, օրինակ` «Սուրբ-սուրբ» շարականը, բոլորը գիտեն «Տեր, ողորմյան»: Բայց դրանք չեն մտնում փոփ երաժշտության մեջ: Ժանրերի տարբերություն կա: Էստրադային ժանրն ունի իրեն համապատասխան գործիքավորում, տեքստի կառուցվածք, ժամանակակից ռիթմեր: Շարականն ունի լրիվ ուրիշ կառուցվածք: Մեր շարականների, հոգևոր երգի ավանդույթն է ակապելլան, այսինքն` մեկ ձայն է կատարում: Բազմաձայնվել է շատ ավելի ուշ` Եկմալյանի, Կոմիտասի միջոցով: Գործիքավորում չկա: Տեքստը տարբերվում է պոպուլյար երգի տեքստից: Հոգևոր երգն աստվածաշնչային երգ է: Էստրադային երգն ունի քառյակային կառույց` քառյակ, կրկներգ, քառյակ, կրկներգ: Շարականներում էլ կա նման բան, բայց շարականը մասերից  է բաղկացած: Ինչպես ասացի, գործիքավորման տարբերություն կա: Շարականներ կան, որոնք գործիքավորում են, և ես, այդ ամենը լսելիս, սարսափում եմ: Հիմա փորձում են խառնել ամեն ինչը` հասցնելով պոպուլյարի: Բայց, միևնույնն է, համը կորում է, շարականի այդ գեղեցկությունը մի անգամ դրեցիր այդ ռիթմի տակ, այն արդեն ոչ մի բան է:

-Կպատմե՞ք այլ ազգերի հոգևոր երաժշտության և այդ ասպարեզում ամենանշանավոր դեմքերի մասին:

-Ես երաժշտագետ չեմ, ես երգչուհի եմ: Կարող եմ ուղղակի իմ վերաբերմունքն ասել: Ես շատ-շատ եմ սիրում Բախի երաժշտությունը: Ինձ համար դա ամեն ինչ է: Հաճախ զուգահեռներ եմ անցկացնում Բախի և մեր հոգևոր երաժշտության միջև: Ինձ թվում է, որ Բախը լավ ծանոթ էր հայ հոգևոր երաժշտությանը, որովհետև մեր միջնադարը հայտնի էր: Մենք ունեցել ենք շատ փայլուն մշակույթ միջնադարում, և, իհարկե, այն ժամանակվա աշխարհը գիտեր, որ հայերն առաջին քրիստոնյաներն են: Եվ ես չեմ կարծում, որ աշխարհի երաժիշտները չեն փորձել ճանաչել, իմանալ հայերի երաժշտությունը որպես առաջին քրիստոնյաների երաժշտություն: Ինձ համար Մոցարտի «Ռեքվիեմը» գագաթնակետն է ընդհանրապես ռեքվիեմների մեջ, եթե ոչ ընդհանրապես երաժշտական գրականության մեջ: Կան նաև ժամանակակից ստեղծագործողներ, բայց, ինչպես ասում ենք նաև մեր հոգևոր երաժշտության մասին, աշխարհի մակարդակով էլ հիմա կարծես թե համը կորել է: Գիտե՞ք, կատարման տարբերություն էլ կա հայ և ոչ հայ հոգևոր երգերի մեջ: Իհարկե, զուգահեռները շատ են:  Տարբերությունը կապված է  եվրոպական և արևելյան քրիստոնեական մշակույթների ավանդույթների, լեզվական առանձնահատկությունների, զարգացման տարբեր ժամանակաշրջանների հետ։ Հայ հոգևոր երաժշտությունը բազմերանգ և բազմազգաց է: Մենք` հայերս, տաք ժողովուրդ ենք, շատ հին ժողովուրդ ենք, այնպես որ` չենք կարող շատ հանգիստ, սառած դեմքով կատարել այդ երաժշտությունը:

-Շարականները երգվում են գրաբարով, արդյո՞ք դժվար չէ սովորել երգերի բառերը:

-Դժվար է, իհարկե, բայց տարիների ընթացքում այնքան ես արդեն սովորում այդ ամեն ինչին, որ մեխանիկորեն արդեն բառերը լցվում են քո մեջ: Երբ ձայնագրում էինք Ավագ Շաբաթվա շարականները, երգիչներով իրար հրաժեշտ տալիս արդեն գրաբարով էինք փորձում ցտեսություն ասել: Հաճախ փորձում ենք նույնիսկ ողջունել իրար, ինչ-որ բառեր փոխանակել գրաբարով, դա շատ գեղեցիկ է: Ես միշտ ասում եմ` եթե հայերս առ այսօր շարունակեինք խոսել գրաբարով, մենք կդառնայինք երևի աշխարհի ամենաարիստոկրատ ազգը:

-Դուք ինքներդ սովորաբար ի՞նչ երաժշտություն եք լսում:

-Ես ընդհանրապես չգիտեմ` լավ է, թե վատ, շատ քիչ եմ լսում երաժշտություն, որովհետև ամբողջ օրը երաժշտության մեջ եմ: Բայց դպրոցական տարիներին ես շատ սիրել եմ լսել ժամանակի բարձրակարգ էստրադային  երաժշտություն: Անգիր գիտեի այն ժամանակվա էստրադային երգերը: Մեր դասարանում կար մի դաշնամուր, ես ամեն առավոտ դասի մոտ կես ժամ շուտ էի գնում և դաշնամուրի վրա իմպրովիզներ անում: Ես ստիպեցի այդ դաշնամուրը բերել մեր դասարան: Եվ հաճախ, երբ մենք չէինք ուզում այսինչ կամ այնինչ դասն անել, դասընկերներս ինձ խնդրում էին, որ ես սկսեի երգել, և կային ուսուցիչներ, որոնք շատ էին սիրում ու համաձայնվում էին: Ես սովորել եմ թիվ 20 դպրոցում: Ջազ շատ եմ սիրում, բայց երկար լսել չեմ կարող: Ռոք էլ կարող եմ լսել, բայց ոչ ծանր ռոքը։ Սիրում եմ հնագույն եվրոպական երաժշտություն, գերմանական ռոմանտիկ շրջանի երգեր։ Հայ ազգային երգի հետ մեկտեղ առաջնահերթ է հենց այդ երգի ժանրը ՝ գերմանական երգը։

-Սովորաբար մենք երաժշտություն ենք լսում, երբ ուզում ենք հանգստանալ, այդ դեպքում Դուք ի՞նչ եք անում:

-Ես ուզում եմ հանգստանալ երաժշտությունից: Առաջ շատ էի նկարում: Ցավոք սրտի, հիմա դրա ժամանակն էլ չի լինում: Ես շատ սիրում եմ ձեռագործ, ձեռքի աշխատանք, սիրում եմ գործել, կարել: Ինձ դա հանգստացնում է: Շատ եմ սիրում շփվել մարդկանց հետ, որոնցից ունեմ տեղեկություն ստանալու լավ հնարավորություն: Ամբողջ օրը երաժշտության մեջ եմ: Ես դասավանդում եմ Կոնսերվատորիայում, դա ահռելի քանակությամբ երաժշտական տեղեկություն է, դրա համար էլ տեղ չի մնում տանը երաժշտություն լսելու համար:

-Ինչպիսի՞ն է երաժշտական կյանքը Հայաստանում:

-Շատ բուռն է, բազմատեսակ, ակտիվ ինչպես միշտ: Պետք է իսկապես տեղեկացված լինել և այցելել համերգադահլիճներ. հիմա շատ լավ երաժիշտներ են գալիս Հայաստան հյուրախաղերի, լավ փառատոներ ունենք և ոչ միայն երաժշտական ասպարեզում, նաև կինոյի, թատրոնի: Սա հարցի դրական կողմն է։ Բացասականը ՝ օտարածին երաժշտությունն է, որը գնալով ավելի և ավելի վտանգ է սպառնում մեր ինքնությանը։

-Ի՞նչ կարելի է անել` երաժշտական հեռուստաեթերը փոփոխելու համար:

-Անկասկած, հեռուստաեթերը շատ մեծ դաստիարակչական դեր է կատարում: Բայց ո՞վ ասաց, որ մենք բոլորս պետք է ամբողջ օրը նայենք հեռուստացույց: Ավելի ճիշտ կլինի, որ մենք այցելենք թատրոններ և համերգասրահներ, այդ ժամանակ սրահները լիքը կլինեն: Ինչ վերաբերում է հեռուստատեսությանը, կան ալիքներ, որոնք հեռարձակում են հետաքրքիր հաղորդումներ, համերգներ, բազմաթիվ ինտերնետային օպերատորներ կան, որոնք առաջարկում են հատուկ հեռուստատեսային ալիքների ցանկ, որ կարելի է ընտրել և զերծ մնալ անցանկալի եթերներից։ Բայց ասում եմ` պետք չէ ամբողջ օրը հետևել հեռուստատեսությանը, դա մեզ կկտրի մշակույթի հետ անմիջական, կենդանի շփումից։ Գիրք, թատրոն, համերգասրահ. պետք է աշխատել վերադառնալ դրան:

-Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանում հեռուստացույցը միշտ փոփ ցույց տալիս և ոչ թե հոգևոր երաժշտություն:

-Ես առաջ եթերում շատ էի լինում հոգևոր երաժշտությամբ: Այս վերջին տարիները խայտառակություն է մեր եթերը: Իսկապես, մարդ է մահանում, նոր հիշում են այդ երգերը, բայց այդ երգերի տեքստերը փառաբանիչ են, տխուր չեն: Մանավանդ ես փորձում եմ կատարել պայծառությամբ: Ո՞ւմ մեղավորությունն է նման եթերը. մեր` կատարողներիս մեղավորությունը չէ: Մարդիկ կան, որ այդ ամենը ղեկավարում են:

-Կա՞ն Ձեզ համար երգիչ իդեալներ, որոնց կցանկանայիք նմանվել:

-Ո՛չ, բացառվում է նման բան, նմանվելը սխալ բան է: Իդեալներ կան, ավելի ճիշտ` իդեալներ չէ, այլ սիրած երգիչ-երգչուհիներ, օրինակ` Թերեզա Բերկանցան, Արաքս Դավթյան, Էլիզաբեթ Շվարցկոպֆ, Ֆիշեր Դիսկաու։ Կարևոր չէ` որքան ես մասնագիտացել քո արվեստի մեջ, միշտ սովորելու բան կա: Իսկ նմանվել բացառվում է: Նաև այդ է պատճառը, որ հաճախ չեմ լսում, որովհետև ականջը կարող է կրկնօրինակել, ուսանողներիս էլ թույլ չեմ տալիս, որ հաճախ լսեն: Լսեց մի երկու անգամ, որպեսզի հասկանա` ինչ կա անելու, ասենք, լեզվի հետ կապված, երաժշտական գծերի կառուցվածքը հասկանալու համար և վերջ:

-Ասում են` արտասահմանյան ժամանակակից երաժշտության որակը բարձր է, Դուք համաձա՞յն եք:

-Որակը` տեխնիկական առումով, իհարկե, բարձր է: Երգելու առումով, կարծում եմ, որ ամերիկյան դպրոցը բարձր է, որովհետև ունի էստրադային երգի դպրոց, հստակ գործող դպրոց: Իրենք անպայման ստանում են համապատասխան երաժշտական կրթություն և վոկալ լուրջ դպրոց: Մեզ մոտ «աստղերը», ցավոք սրտի, գտնում են, որ իրենք կրթություն պետք է չունենան: Եթե երկու նոտա կպցրեցիր իրար, համակարգիչն էլ ուղղեց, երգիչ ես: Այնտեղ հստակ դպրոց է գործում: Այնտեղի դահլիճների հնարավորությունն էլ, իհարկե, անհամեմատելի է մեզ հետ: Բայց ասեմ, որ համաշխարհային ընդհանուր անկում կա մշակութային ասպարեզում։ Հիմա ավելի հետ ենք, քան տարիներ առաջ:

-Ի՞նչ երգիչների, երաժիշտների հետ եք համագործակցել:

-Համագործակցել եմ շատ դասական երգիչների հետ, էստրադային երգիչների հետ էլ եմ համագործակցել: Նախ հայ փոփ աստղերից նշեմ, որ շատ հաճելի էր ինձ համար համագործակցությունը Արսեն Սաֆարյանի հետ, մենք երգեցինք Շառլ Ազնավուրի «Ավե Մարիան»: Շատ-շատ գեղեցիկ երգ ձայնագրեցինք` հայերեն թարգմանությամբ, և ներկայացրեցինք հանդիսատեսին մի քանի համերգներում: Ֆորշի հետ ձայնագրել ենք եվրոպական հոգևոր երգերից մեկը: Համագործակցել եմ Արմեն Մարտիրոսյանի ղեկավարած Հայաստանի պետական ջազ նվագախմբի հետ: Իսկ օտար անուններից` «Պրոմեթեո» իտալական քառյակն է, որը եկավ Հայաստան, ես էի հրավիրել, մենք հրաշալի համերգ ունեցանք: Այս քառյակը շատ հայտնի է Իտալիայում, լարային կվարտետ է: Ամբողջ մի բաժին Կոմիտաս միասին ներկայացրեցինք, իսկ առաջին բաժինը եվրոպական երաժշտություն էր: Սաչիո Հայաշիի հետ եմ համագործակցել, ճապոնացի բարոկ ֆլեյտահարուհի է: Համագործակցել եմ ավստրալացի կլառնետահարուհի Ջիլիան Հոուվելի հետ, ամերիկյան կոմպոզիտոր և ջութակահար Քոլին Դիքսոնի հետ: Համագործակցել եմ հրաշալի ֆրանսիացի դաշնակահար Վիլֆրիդ Հումբերթի հետ, Դրեզդենի և Թելավիվի կամերային նվագախմբերի հետ, մաեստրոներ Զավեն Վարդանյանի, Արամ Ղարաբեկյանի, Ալեքսանդր Սիրանոսյանի (Ֆրանսիա), Հովհաննես Չեքիջյանի, Տիգրան Հեքեքյանի, Հայկ Դավթյանի (Ֆրանսիա), Էկկեհարդ Կլեմ (Գերմանիա) և այլոց հետ:

-Հոգևոր երաժշտության փառատոների մասնակիցները պե՞տք է անպայման քրիստոնյաներ լինեն:

-Ո՛չ: Ես մասնակցել եմ բազմաթիվ փառատոների` մրցութային և ոչ մրցութային: Հրավիրվում են պարսիկներ, ադրբեջանցիներ, թուրքեր, եվրոպացիներ, ասիացիներ, ամերիկացիներ, նույնիսկ այնպիսի ցեղեր, որ չենք էլ իմացել` հոգևոր երգ են երգում: Կարող եմ ասել, որ հայ հոգևոր երգը միշտ լինում է բարձունքի վրա: Բացարձակապես խտրականություն չկա: Եթե լսել եք «Ֆես» փառատոնի մասին, շատ կարևոր փառատոն է, Մարոկկոյում է լինում: Ե՛վ քրիստոնյա աշխարհն է, և՛ հրեա, և՛ մահմեդականներն են, այսինքն` կազմակերպիչների նպատակն է մի տեղ հավաքել այդ բոլոր կրոնների ներկայացուցիչներին: Աստված մեկ է, մենք բոլորս հավատում ենք Աստծուն: Ամեն դեպքում իմ նպատակն է պատշաճ կերպով ներկայացնել հայ հոգևոր և դասական երգը, որպեսզի ունկնդիրը երկար ժամանակ հիշի և նորից ցանկանա լսել մեր տիեզերական երգը։

-Եղե՞լ են համերգներ կամ մրցույթներ, որոնցից հրաժարվել եք:

-Մրցույթներ` ո՛չ, որովհետև մրցույթն այնպիսի բան է, որ երգչի կյանքում անպայման պետք է լինի, և հրաժարվել մրցույթից չես կարող, եթե  մասնակցելու համար ոչինչ չի խանգարում: Իսկ փառատոներ եղել են, որ հրաժարվել եմ, այո՛:

-Կոնսերվատորիայի ուսանողները սիրո՞ւմ են հոգևոր երաժշտություն: Կա՞ն ուսանողներ, որոնք տարբերվում են մյուսներից:

-Այո՛, իհարկե: Պարտադիր: Շատ լավ ձայներ կան, հրաշալի ձայներ, բայց ակնհայտ են նրանք, ովքեր պիտի դառնան բեմի մարդ: Ուսանողները կոնսերվատորիայում անցնում են հոգևոր և ժողովրդական երգ որպես պարտադիր առարկա։ Ունենք շատ լավ մասնագետ – ուսուցիչներ, երաժշտագետներ:  Այդ առարկայի քննությունը բավականին բարդ է, քանի որ ուսանողը պետք է բազում երգերի հատվածներ անգիր կարողանա արտաբերել։ Բայց եթե խոսենք այս երգաոճի բեմական կատարման մասին, ապա պետք է ասել, որ բոլորին անխտիր տրված չէ լինել այս ասպարեզում, քանի որ միայն լավ ձայն ունենալը այստեղ շատ քիչ բան է նշանակում։ Այս ժանրը  բացի իրեն բնորոշ երգեցողության ոճական առանձնահատկություններից, պահանջում է հատուկ նվիրում, ճաշակ, հայրենասիրություն, հոգևոր կրթություն։

-Ցանկացած երգիչ կարո՞ղ է շարական երգել:

-Ինչո՞ւ ոչ: Եթե ուզում է, եթե սիրում է… Այնպես չէ, որ ստիպեցիր` երգեց: Եթե սիրում է, իհարկե, խնդիր չկա:

-Իսկ ձայնի առումո՞վ:

- Վերը արդեն նշեցի, թե ինչ է հարկավոր հոգևոր երգը կատարելու համար։ Սկզբնական շրջանում  շատ կարևոր է հմուտ ուսուցչի ուղղորդումը։ Դա, իհարկե, կախված է նաև ուսանող-ուսուցիչ հարաբերությունից, թե ինչքանով է ուսուցիչը ճիշտ բացատրում, ինչքանով է ուսանողը ճիշտ հասկանում:

-Կոնսերվատորիան ավարտող ուսանողները հնարավորություն ունենո՞ւմ են հետո այստեղ շարունակելու իրենց կարիերան, թե՞ գնում են արտասահման:

-Այսպես ասեմ` ով փնտրում է, նա գտնում է: Կախված է, թե ինչքանով ես դու քեզ տեսնում այստեղ, և ինչքանով ես պատրաստ էներգիա, ուժ և ամեն ինչ ներդնելու, որպեսզի մնաս հավատարիմ քո երկրին: Ինձ թվում է` օպերային երգիչը պետք է փորձի անպայման իր ուժերն արտերկրում: Ես ինձ նվիրել եմ իմ ազգային երգարվեստին, և այս առումով շատ կարևոր է, որ ես ապրում եմ իմ հայրենիքում։ Միևնույն ժամանակ դա չի խանգարում լինել տարբեր երկրներում համերգներով։

-Քանի՞ թողարկված ձայնասկավառակ ունեք, և ի՞նչ ժանրի մեջ են:

-Քսան ձայներիզ և երեք տեսաերիզ:  Այն ամենն է, ինչ անմիջապես վերաբերում է իմ գործունեությանը ՝ հոգևոր երգեր, Կոմիտասյան երգեր, հայ կոմպոզիտորների երգեր և ռոմանսներ, գերմանական երգեր, բարոկ արիաներ։

-Գերմանական երաժշտության հանդեպ Ձեր սերն ինչի՞ հետ է կապված:

-Դպրոցում գերմաներեն եմ անցել, միգուցե դա է եղել պատճառը, որովհետև ես շատ էի սիրում իմ ուսուցչուհուն և երբ ավարտեցի դպրոցը, փայլուն խոսում էի գերմաներեն: Հետագայում, երբ ունեցա հնարավորություն խորը ուսումնասիրելու գերմանական երգը, հասկացա, որ երգարվեստի բարձունքներից մեկն է, որը տալիս է երաժշտական լուրջ գիտելիք, և եթե կարողանում ես տիրապետել այդ գիտելիքին և կատարել այդ հրաշալի ժանրը, ուրեմն կարող ես ամեն ինչ։ Գերմանական երգը շատ զուգահեռներ ունի հայկականի հետ։ Մեր լեզուները երգեցիկ հնչողությամբ շատ մոտ են։ Գերմանական երգի կարևորագույն առանձնահատկություններից առաջինն է ՝ բառի ճշգրիտ արտաբերումը մեղեդու միջոցով։ Այս տեխնիկային տիրապետելը ժամանակ է պահանջում և համբերություն։

Ի սկզբանե սիրում էի գերմանական ամեն ինչը, հայկականից հետո, իհարկե։  Բայց հետո, երբ այցելեցի Ֆրանսիա, սիրահարվեցի Փարիզին, հետո Հռոմն էր, հետո այլ հրաշալի վայրեր: Բայց ինչքան էլ մենք սիրենք օտար մշակույթը և երկրները, միևնույնն է, վերադառնում ենք Գեղարդ կամ մեր Ջրվեժի եկեղեցին, միանգամից փոխվում է ամեն ինչ: Ես գիտեմ, որ բոլոր երեխաների ցանկությունն է այցելել Փարիզ և Հռոմ: Դա շատ լավ է, ես ցանկանում եմ, որ բոլորդ հնարավորություն ունենաք ճամփորդելու, այլապես մենք չենք գնահատի մեր սեփականը:  Իսկ հեռվից հայրենիքի հանդեպ սերը  էլ ավելի է ուժեղանում։

-Ինչպե՞ս է գրվում Պատարագը, ամեն մարդ կարո՞ղ է այն գրել:

-Ո՛չ, իհարկե, դա կարող են անել կոմպոզիտորները։ Բայց նմանները շատ քիչ են։  Կարծում եմ դրա համար բացի մասնագիտական հմտությունից  հոգևոր մեծ ներաշխարհ է պետք ունենալ, աղոթքով շնորհ ստանալու կարողություն։ Այսօր ամենաընդունվածը և սիրվածն են Կոմիտասի և Եկմալյանի Պատարագը, սակայն Պատարգ են գրել նաև Էմի Աբգարը, որը ստեղծագործել է Կոմիտասից շատ ավելի շուտ, նաև Կարա-Մուրզան,  Չորեքչայնը, Չիլինկիրյանը,  Մեխանեջյանը և այլոք:

-Նոտայագրությունն ուշ է մտել հայ մշակույթ: Դրանից առաջ եղել են խազերը: Հիմա այդ խազերն օգտագործվո՞ւմ են:

-Կոմիտասը գտավ խազերի գաղտնիքը, բանալին և կարողացավ վերծանել և եվրոպական նոտագրությամբ գրի առնել բազմաթիվ շարականներ և ժողովրդական երգեր։ Ցավոք սրտի մենք՝ սովորական երաժիշտներս, հատուկ դասընթացներ չենք անցնում, որպեսզի կարողանանք կարդալ խազերը, բայց որոշ հոգևորականներ դա կարողանում են անել։ Կան երաժշտագետներ, հատուկ մասնագետներ, որոնք դա կարողանում են անել։

-Ամեն կիրակի Դուք գնում եք եկեղեցի` Պատարագ երգելու: Ինչո՞ւ եք դա անում:

-Անում եմ, որովհետև նախ ես Հայ Առաքելական եկեղեցու անդամ եմ, հավատում եմ Աստծուն, և համարում եմ իմ պարտքը` ամեն կիրակի աղոթքս առ Աստված հղելու, առավել ևս երգեցողության միջոցով: Դա ինձ համար մեծ պարգև է: Մենք հայ Առաքելական եկեղեցու զավակներ ենք, մեր հավատքը քրիստոնեությունն է, և մենք պարտավոր ենք ամեն կիրակի եկեղեցի գնալ: Բացի այդ, դա դառնում է արդեն պահանջ, և եթե չի ստացվում որևէ կիրակի գնալ պատարագի, այդ օրը շատ տխուր և դատարկ է անցնում։ Վերջերս նման կիրակիներ հաճախ եմ ունենում չափազանց զբաղվածությանս պատճառով։ Առաջ բավականին ծանր էի տանում այդ փաստը, բայց հետո հասկացա, որ կյանքս ունի հատուկ փուլեր, և ես հիմա իրավունք չունեմ հոգուս խաղաղությունը խախտել իմ սեփական սխալ զգացումներով։ Եթե Աստծուն պետք է, որ ես այս չափ զբաղված լինեմ, ուրեմն այս շրջանը աղոթքս կանցնի աշխատանքիս հետ զուգահեռ, հենց աշխատանքի ժամանակ։

-Ինչպե՞ս են օտարերկրացիներն ընդունում հայ հոգևոր երաժշտությունը:

-Մեր երաժշտությունը միշտ ընդունվում է մեծ խանդավառությամբ: Օտար հանդիսատեսը հաճախ զարմանում է, թե այս փոքրիկ երկիրը, որ նույնիսկ չգիտեն` որտեղ է գտնվում, այս ինչ մշակույթ ունի: Ախր, մենք մեղավոր ենք, որովհետև մենք մեր երկրի վարկանիշը չենք բարձրացնում: Երբ որ մենք կունենանք միասնական մտածելակերպ, ամեն ինչ լավ կլինի: Այդ գործում շատ մեծ գործ ունի անելու մեր պետությունը, ժողովուրդը:

Հարցազրույցը գրի առավ Գայանե Մարտիրոսյանը, 14տ.

tatevik haroyan

Ինչու գնալ թանգարան

Մայիսի 18-ը Հայաստանում և աշխարհի մոտ 150 երկրներում նշվում էր թանգարանների միջազգային օր: Այն հռչակվել է թանգարանների միջազգային խորհրդի որոշմամբ 1977 թվականի մայիսի 18-ին:

Առաջին հայացքից կարելի է ասել՝ սա մի տոն է, երբ թանգարանները անվճար են, ու կարելի է այցելել ու ժամանակ անցկացնել, անգամ չորոշելով՝ որն արժե գնալ կամ, առհասարակ, մեզ ինչ է տալիս թանգարան գնալը:

Սակայն թանգարան գնալը, թանգարան մտնելը և թանգարանի ցուցադրությունները յուրացնելը էսթետիկ հաճույք են, ինչպես նաև թատրոնը, որտեղ հազվադեպ ենք լինում․ ժամանա՞կն է քիչ, թե՞ հետաքրքրությունը:

Երեկ թանգարանների միջազգային օրն էր, հասցրի լինել միայն Հայաստանի պատմության թանգարանում, որը հիմնադրվել է 1919 թ.-ին, իսկ այցելուների համար բացվել է 1921 թ.-ի օգոստոսի 20-ին: Ինչո՞ւ լինել հենց հենց այս թանգարանում։ Առաջին՝ այն գտնվում է Հանրապետության հրապարակում, որի կողքով բազմիցս անցած կլինեք, և որ ամենակարևորն է, այնտեղ ներկայացված են մեր ազգի պատմությունը, մշակույթը, ցուցադրված են մեր երկրի տարբեր տարածաշրջանների տարազներ, զարդեր, կարևոր անձանց որոշ անձնական իրեր։ Շատ հետաքրքիր էր Անի քաղաքի և նրանում գտնվող եկեղեցիների մանրակերտը, որտեղ ներկայացված էին քաղաքի եկեղեցիները և պարիսպները, որոնք կառուցվել են տարբեր արքաների կողմից։ Հետաքրքիր էր տեսնել արքաների հատած դրամները, նրանց զենքերը, տարբեր ժամանակներում կիրառված սրերը, նիզակները, վահանները։ Կարծես պատմության միջով անցնես, ու ամեն անգամ մի բաժին մտնելիս՝ նոր մի զգացողություն է համակում քեզ։ Հաճելին այն է, որ այլազգիները նույնպես սիրով ու հետաքրքրությամբ էին նայում ցուցադրվող յուրաքանչյուր դետալի:

Իհարկե, այսքանը շատ քիչ է, որ պատկերացնեք այն հաճույքը, որը տալիս է այդ թանգարանը (անգամ վիքիպեդիան այդ հարցում չի օգնի): Եվ սա միայն մեկն է այն թանգարաններից, որ կան մեզ մոտ:

Կարևորն այն է, որ թանգարան մտնելիս հասկանանք՝ ուր ենք եկել և ինչ ենք ուզում տանել այստեղից:

marine israyelyan

Պատմական պիեսները մերօրյա դրամատուրգիայում

Ժամանակակից հայ դրամատուրգիայում խիստ նկատելի է պատմական պիեսների պակասը և այս ժանրի հանդեպ ժամանակակից դրամատուրգների ոչ բարյացակամ վերաբերմունքը: Այո, քչերն են ծավալում նման գործունեություն, քչերն են բեմից կենդանի խոսքով հային իր պատմությունը մատուցելու հնարավորություն ընձեռում բեմադրիչներին: Այս ասպարեզում առանձնանում է խորհրդահայ նշանավոր դրամատուրգ Գևորգ Սարգսյանը, որն այսօր էլ շարունակում է իր առաքելությունը՝ որպես թատրոնի անմնացորդ նվիրյալ: Նրա «Հավերժի ճամփորդները» ժողովածուն եզակի է՝ որպես Մաշտոցի, Խորենացու, Նարեկացու, Թումանյանի և Րաֆֆու մասին ասված դրամատուրգիական խոսք: Հենց Գևորգ Սարգսյանից «վարակվելով» էլ վերջերս լույսընծայվեց նրա կրտսեր ընկերոջ՝ դրամատուրգ Մխիթար Մոս-Մուշեղյանի «Երբ անցյալն է աղաղակում» պատմական պիեսների ժողովածուն, որտեղ երեք պիեսներից մեկում՝ «Բաղրամյան»-ում, նորովի է բացահայտվում Խորհրդային Միության մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանի կերպարը, «Լևոն 6-րդ Կիլիկիո արքա» պիեսում ներկայացվում է կիլիկյան հզորագույն արքա Լևոն 6-րդի դրամատիկ վախճանը, իսկ «Սքանչելին» պիեսում տեսնում ենք իտալական հանրահայտ Մեդիչիների տոհմից Լորենցո Մեդիչիի և Հռոմի պապի անողոք պայքարի հանգուցալուծումը:

Պատմական պիեսների որոնումներում հետաքրքիր բացահայտում էր լուսահոգի գրող, թատերագետ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Լևոն Մութաֆյանի պիեսների «Ճեպընթաց համար 34» ժողովածուն: Առաջին հայացքից միանգամայն ժամանակակից այս խորագրի ներքո լույսընծայված գիրքը, որն ի դեպ 2015-ին արժանացել է նաև ՀԳՄ Լևոն Շանթ մրցանակի, իր մեջ ամփոփում է դարերի պատմությունը: Այս գրքում հանդիպում ենք սեփական կրքերի մեջ այրվող Շամիրամին, հետևում նրա աշխարհակործան մտքի դիվային ընթացքին, բացահայտում Աշոտ Երկաթ Բագրատունյաց արքայի հոգու երկվությունը, Գևորգ Մարզպետունի իշխանի անձնվիրության ակունքները, և առիթ ունենալով վերստին առերեսվելու մեր մշտաներկա անցյալին, կրկին սկսում խորհել՝ ուր են մեր բեմադրիչները և ինչ են անում մեր թատրոնները: Մի՞թե մոռացել են այն պարզ ճշմարտությունը, որ թատրոն հաճախող թե՛ ավագ, և թե՛ երիտասարդ հանդիսատեսը պետք է այնտեղից դուրս գա մաքրագործված, պետք է լինի ու մնա տեսածի ազդեցության տակ, և իհարկե, դաս առնի դրանից: Ինչ ենք տալիս մենք հայ հանդիսատեսին… Մեծ հաշվով՝ ոչինչ: Եվ եթե չենք տալիս, ապա ինչու ենք բողոքում թատրոնի մշտապես արդիական խնդրից՝ հանդիսատեսի պակասից:

Այս պիեսները ևս մեկ հրաշալի առիթ են խորհելու և առերեսվելու մեր թատերական իրականության հետ, ինչը չանելու դեպքում մենք օրավուր կոչնչացնենք թատրոնի դերն ու նշանակությունը, թատրոնի սրբազան առաքելությունը:

 

Տաթև Հարությունյանի «Մտքի թռիչքը»

Ապրիլի 6-ին Գյումրու «Գալերի 25»-ում բացվեց երիտասարդ նկարիչ Տաթև Հարությունյանի «Մտքի թռիչք» խորագիրը կրող անհատական ցուցահանդեսը:

Սկսեցինք այսպես պաշտոնապես և հպարտությամբ, որովհետև Տաթևը 17.am-ի մեր առաջին թղթակիցներից է: 2013 թվի գարնանն էլ հանդիպեցինք Տաթևին իր առաջին ցուցահանդեսի բացմանը, ծանոթացանք, ընկերացանք, ոգեշնչվեցինք և նկարահանեցինք «Զբոսանք» ֆիլմը: Նրանք, ովքեր չեն դիտել այն, կարող են հիմա նայել այս հղումով:

Ցուցահանդեսը մարդաշատ էր: Բացմանն իրենց ողջույնի խոսքով հանդես եկան Շիրակի մարզպետ Տիգրան Պետրոսյանը, Գյումրու գեղարվեստի ակադեմիայի դասախոս Գարիկ Մանուկյանը, «Գալերի 25»-ի տնօրեն Ալեքս Տեր-Մինասյանը և այլոք:

Տաթևի աշխատանքները հենց մտքի թռիչք են, հասունացման ու որոնման նոր ճանապարհին ասես մի պահ կանգ առած` մինչև հաջորդ թռիչքը:

Կյանքը թատրոնի մեջ և թատրոնը կյանքի

Նա սովորաբար թատրոն է գալիս բոլորից շուտ, միայնակ նստում դատարկ դահլիճում, ուշի ուշով հետևում իրար հետևից ներս մտնող մարդկանց աղմկալի անցուդարձին, ու մտքերի հորձանուտի մեջ խորասուզվում,  մինչև հայտարարվում է ներկայացման մեկնարկի մասին։

…Կրքերով լի, գունեղ, վառ, պայծառ, մեկ մեղմ, մեկ ահարկու, անվերջ նոր գույներ բերող ու երբեք չհնացող. ահա թատրոնը նրա աչքերով՝ այդ 17-ամյա պատանու, ով կյանքը թատրոնի՛ մեջ է տեսնում և թատրոնում կյա՛նքն է տեսնում։

-Մի օր ինձ բախտ վիճակվեց տեսնել Հակոբ Պարոնյանի պիեսներից մեկի ներկայացման փորձերը, որի ժամանակ շատ լավ մարդկանց հետ ծանոթացա,-պատմում է ապագա դերասան Ռազմիկ Հովհաննիսյանը,- Մինչև փորձերին ներկա գտնվելը՝ ես մտա բեմ։ Բեմը դատարկ էր։ Ես սկսեցի խոսել թատրոնի հետ։ Դրանք իմ կյանքի լավագույն պահերն էին։ Ես ու թատրոնը կրկին զրուցում էինք…

«Թատրոնը դերասանի կինն է, կինոն՝ սիրուհին։ Ուր էլ գնաս, տուն ես վերադառնալու»,-ասում էր մեծանուն դերասան Մհեր Մկրտչյանը։ Եվ իրոք,  բնատուր դերասանական շնորհով օժտված Ռազմիկը մասնագիտության ընտրության հարցում ի վերջո կողմնորոշվել է և վերադարձել դեպի թատրոն՝ այն վայրը, որտեղ դերասանը մարմնավորելով կերպարին և՛ լացում է, և՛ ծիծաղում, իսկ հանդիսատեսը չի էլ կռահում, թե դերասանն ի՛նքը ինչ տրամադրություն ունի։

-2016թ.-ին նկարահանվեցի Սոս Սարգսյանի համանուն վիպակի՝ «Լակոտի» հիման վրա նկարահանված Ալբերտ Մկրտչյանի ֆիլմում։ Այդ օրվանից սիրեցի արվեստը, կինոն, թատրոնը։ Ընտանիքիս անդամները միշտ գնահատել են արվեստը, բայց մեծագույն հարգանքը դեպի թատրոնը ու կինոն, կարծում եմ, որ իմ միջոցով է փոխանցվել նրանց։ Օրերս լցված են թատրոնով. ամեն օր կարդում եմ բեմական արվեստի մասին բազմաթիվ ձեռնարկներ, ասմունքում եմ, քննադատորեն դիտում եմ ֆիլմեր ու ներկայացումներ, քաղում դրանցից ինձ համար կարևորն ու անհրաժեշտը։ Կարճ ասած՝ ապագա մասնագիտությունս ապրելակերպ եմ դարձրել։

Ռազմիկը կարծում է, որ դերասան դառնալու համար երեք հատկանիշ է անհրաժեշտ ունենալ՝ աստվածատուր շնորհ, աշխատասիրություն և սեր, անսպա՜ռ սեր դեպի թատրոնը։ Իր խաղացած դերերից առանձնացնում է  Հովհաննես Թումանյանի «Նեսոյի քարաբաղնիսը», որտեղ նա մարմնավորում էր Աբգարի դերը, իսկ հաջողությունների մասին առայժմ լռում է.

-Մեծ հաջողությունները դեռ առջևում են, որովհետև թատրոն գնալիս մի թաքուն զգացողություն ունեմ՝ մի բարի նախանձ, թե երբ եմ տրվելու այդ հրաշքին ու զգալու իսկական դերասան լինելու հաճույքը,- ասում է նա,- ներկայիս մեծագույն հաջողությունը ճիշտ ժամանակին ճիշտ մարդկանց հանդիպելն է։ Հպարտորեն եմ ասում, որ թատրոնի հանդեպ ունեցած սիրուս շնորհիվ ձեռք եմ բերել Լուսին Կիրակոսյանի, Լուիզա Ղամբարյանի պես ընկերներ, որոնք միշտ պատրաստակամ են օգնելու։ Չնշել չեմ կարող նաև իմ լավագույն ուսուցչի՝ Տաթև Ղազարյանի մասին, ում տված դասերն անգերազանցելի ներգործություն են ունեցել ինձ վրա։

Իր աշխատասիրությամբ ու բոլոր դժվարությունները պատվով հաղթահարելու և իր երազանքին հասնելու ձգտումով Ռազմիկը օրինակ է իր հասակակիցների համար, իսկ նրա կյանքի ճանապարհին նրա համար լավագույն օրինակը և ոգեշնչման աղբյուրը մշտապես եղել է Սոս Սարգսյանը.

-Ես նրան չեմ տեսել, բայց ամեն վայրկյանս լցված է Սոս Սարգսյանի անտես ներկայությամբ։ Նա ասում էր, որ անհրաժեշտ է միշտ լսել սրտի և հոգու կանչը։ Նրա շնորհիվ ես լսեցի իմ սրտի կանչը, այն, որ թատրոն է կոչվում…

Հ.Գ. Թող ներող լինի Ռազմիկը ամբողջ տեքստում «Թատրոն» բառը  փոքրատառով գրելու համար։ Նա միշտ այն մեծատառով է գրում։

50120753_605435963231093_1755291544044175360_n

Անիմատորները գաղափարական մարդիկ են, ողորմություն չեն ընդունում

50644024_2299669560310579_450600635524448256_nՄեր հյուրն է ռեժիսոր-անիմատոր Նաիրա Մուրադյանը

-Ինչո՞ւ որոշեցիք դառնալ անիմատոր:

-Որովհետև նույնիսկ չեմ հիշում երբվանից` նկարում էի: Ծնողներս էլ նկարիչներ էին, ու ես չեմ զգացել, երբ եմ սկսել նկարել, միշտ նկարել եմ: Իսկ մուլտեր, երևի բոլոր երեխաներն էլ սիրում են, ու ես հասկացա, որ անիմացիան այն է, ինչով ես ուզում եմ զբաղվել: Ծնողներս լուրջ նկարիչներ էին, ու ինձ թվում էր, որ ես չեմ կարող այդպիսինը դառնալ, ու ընտրեցի իմ ուղին՝ որպես անիմատոր: Նաև սիրում էի պատմություններ հնարել: Այդ եկուսն էլ կարևոր են անիմատոր դառնալու համար:

-Որտե՞ղ եք սովորել անիմացիա:

-Անիմացիա սովորել եմ «Մուլտ ցեխ»-ում` Հայֆիլմում: Այն ժամանակ ինստիտուներում չկային առանձին բաժիններ, չկային անիմացիոն խմբակներ: Ավելի շատ խմբերով էին աշխատում, ու գալիս էին նոր մարդիկ, միամում խմբին և սկսում ամենապարզ բաներից: Այդ պարզ բաներից է ներկելը: Այն ժամանակ մուլտիպլիկատից հետո թղթի վրա գծվում էր ուրվագիծը` կոնտուրը, ու դա կատարվում էր անիմատորի կողմից: Գունավորողներն էլ ներկում էին այդ դետալները:50048225_530666694078768_5736916245379284992_n

-Ինչի՞ց է սկսում անիմացիան:

-Անիմացիան սկսվում է պատմությունից: Ինչ-որ մեկին հետաքրքրում է մի թեմա, ու ինքը որոշում է դրա հիման վրա մուլտ նկարել: Ենթադրենք կարդում ես գիրքը և մտածում, թե կարդացածը ինչպես ցույց տալ: Եթե դու ինքդ նկարիչ չես, դու մտածում ես սցենարը ու որոշում նկարելու ոճը. գունեղ ես ուզում, թե գրաֆիկա, դրա հիման վրա էլ, եթե դու ինքդ նկարիչ չես, այլ ռեժիսոր, ընտրում ես քեզ նկարիչ: Նկարչին ցույց ես տալիս որոշ նկարներ, ֆոտոներ,  այսպես ասած, նկարչին «հավեսի ես գցում»: Դրա հիման վրա նկարիչը անում է էսքիզներ: Էսքիզները մի քանի նկարներ են, որոնց վրա պատկերված են հերոսները, տան ձևավորումը և այլն: Եթե ռեժիսորը հավանում է այդ կերպարները, ապա այդ նկարները տալիս է մուլտիպլիկատորին: Մուլտիպլիկատորը շարժում է դրանք: Այսինքն, մուլտիպլիկատորը, ինչ որ իմաստով, և նկարիչ է, և դերասան: Այդ հերոսներին նայելով, նա արդեն պատկերացնում է` հերոսը արագաշարժ է, թե դանդաղաշարժ, ինչ շարժումներն են նրան հատուկ և այլն: Եթե նկարած ֆիլմ է, ինչպես Դիսնեյի, կամ նկարած ռուսական հին մուլտֆիլմերի դեպքում, այսինքն, լավ նկարած պլաստիկ շարժման դեպքում, մուլտիպլիկատորից հետո սկսում է աշխատել «ֆազովչիկը»` փուլավորողը, ով մուլտիպլիկատորի արած հիմնական շարժումների միջև նկարում է մի քանի լրացնող կադրեր: Օրինակ` մարդը կանգնած է և հետո նստեց, այդ կադրերի միջև կան միջանկյալ հինգից յոթ այլ կադրեր, որոնք նկարում է փուլավորողը: Նա թղթի վրայից նկարն անցկացնում է ցելոիդի` թափանցիկ ժապավենի վրա: Հատուկ ներկերի և գրիչների օգնությամբ նկարում է ուրվագիծը: Հետո ուրվագծի հիման վրա նկարում են լրացնող կադրերի ուրվագծերը` «ֆազովկաները»: Նկարիչը որոշում է փուլերի գույները և ուղարկում գունավորողներին:

-Անիմացիոն ի՞նչ տեխնիկաներ կան:

-Շատ են: Նկարածից բացի կա օրինակ, «պերեկլադկայի» տեխնիկա, երբ դետալներով են աշխատում` գլուխը առանձին, թաթիկները առանձին և այլն:  Այդ տեխնիկայով աշխատում է Նորշտեյնը: Դա իմ սիրած ձևն է, ուղղակի ես նույնը անում եմ համակարգիչով: Կա նաև տիկնիկային տեխնիկան, երբ դարձյալ կադր առ կադր շարժում են տիկնիկները և նկարում: Հիմա ամբողջ աշխարհը 3D-ով է անում, և հատուկենտ մարդիկ են, որ կարողանում են հասնել այնպիսի որակի, որ մուլտը ստացվի կենդանի, ոչ թե մահացած մարմիններ լինեն:

Կա նաև անիմացիա ավազով: Այն շատ հետաքրքիր է, ու կատարվում է ապակու վրա: Նաև յուղամատիտներով են անում, ածուխով, այն ամենով, ինչով հնարավոր է նկարել, ու շարժել, ցանկացած բանով կարելի է: Նույնիսկ աղով, խոհանոցում ինչ կա` կարող եք օգտագործել: Օրինակ՝ Նատալյա Միրզոյանը արել էր տարբեր թեյի խոտիկներով, բայց photoshop-ով ներկում էր:50626146_234314490832564_2148662315875041280_n

-Ե՞րբ եք նկարել ձեր առաջին ֆիլմը:

-Որպես ռեժիսոր իմ առաջին մուլտը նկարել եմ «Շողակաթ» հեռուստաընկերությունում 2000 թվականին, երբ արդեն շատ մեծ էի: Միշտ աշխատել եմ ուրիշի մոտ: Ամուսնուս` Յուբիկ Մուրադյանի մոտ նկարիչ եմ եղել: Դե այն տարիներին, երբ լույս չկար, շատ ռեժիսորներ «կորցրեցին» իրենց, չէին պատկերացնում, թե ինչպես կարելի է անիմացիա անել, եթե լույս չկա: Նաև համակարգչին չէին տիրապետում, իսկ ես շատ շուտ սովորեցի համակարգչով աշխատել և «Շողակաթ» հեռուստաընկերությունում շարք սկսեցի հայկական պոեզիայի հիման վրա… Հին ձայներ վերցրեցի ռադիոյից, օրինակ՝ Վահրամ Փափազյանն է կարդում, Հրաչյա Ներսիսյանը: Չարենց, Դուրյան, Սևակ, Լևոն Շանթ և այդպես յոթ ֆիլմ: Պոեզիայով եմ սկսել անիմացիան:

-Պոեզիա նկարելը Ձե՞ր միտքն էր:

-Այո, ես առաջարկեցի: Հավանեցին, բայց ես դեռ այդքան էլ չէի հասկանում համակարգչից, ու թղթերի վրա նկարում ու կտրտում էի: Չէի մտածել, որ կարելի է ուղղակի սքանավորել նկարները: Գրքերից, ամսագրերից կտրտում էի նկարները, քանի որ այդ անիմացիան կոլաժային էր: Անփորձությունից գրքերից տրտում էի կերպարները ու սքանավորում, այնինչ կարելի էր դա անել առանց կտրտելու: Այդպես մեկի հետ էի անում անիմացիան, հետո սկսեցի մենակ աշխատել: Շատ դժվար է մենակ աշխատել, բայց եթե գիտես անել, ավելի լավ է ինքդ անես: Ինքնուրույն սկսեցի աշխատել «Ճանապարհ» ֆիլմի վրա:

-Իսկ ինչո՞ւ է ավելի լավ մենակ աշխատելը:

-Մի կողմից լավ չէ, քանի որ քեզ «խղճում» ես ու բարդ բաներ չես անում: Իսկ հակառակ դեպքում, պետք է բացատրես, թե դու ինչ ես զգում, ինչ ես ուզում, իսկ դա այդքան էլ հեշտ չէ: Եթե մի բան անում է գործընկերդ, ու քեզ դուր չի գալիս, դժվար է նրան դա ասելը, իսկ ինքդ քեզ կարող ես:49914743_392205041346136_5812150199660838912_n

-Ձեր սիրած անիմատորը ո՞վ է:

-Խիտրուկը («Վիննի Թուխը», «Բոնիֆացիուսի արձակուրդները»), Միաձակին («Ուրվականներից քշվածները», «Քայլող ամրոցը»): Իհարկե նաև Նորշտեյնը («Ոզնին մշուշի մեջ»), ով չտեսնված ռեժիսոր է: Որպես չափանիշ այս երեքն են, որոնց կողքին դեռ ոչ ոք չկա կանգնած:

-Մեկ մուլտով մարդը կարո՞ղ է համարվել անիմատոր:

-Այո, իհարկե, եթե ֆիլմը լավն է: Օրինակ՝ Խիտրուկը 36 տարեկան էր, երբ նկարեց իր առաջին մուլտը՝  «Մի ոճրագործության պատմություն» ու դրանով նա դարձավ ամենահայտնի ռեժիսորներից մեկը: Մինչ այդ նա երկար տարիներ աշխ Ատամանովի և այլոց մոտ որպես մուլտիպլիկատոր: Հետո մեկնել է ռազմաճակատ և պատերազմից հետո դարձյալ զբաղվել է մուլտով: Խորհուրդ կտամ, որ կարդաք նրա գիրքը` «Մասնագիտությունը` անիմատոր»: Կարդացեք նաև Նորշտեյնի գիրքը` «Ձյունը խոտի վրա»:

-Ի՞նչ անձնային հատկանիշներ և մասնագիտական հմտություններ են պետք անիմատոր դառնալու համար:

-Շատ տարբեր են անիմատորները, և չես կարող ասել, թե այս որակը ունես, ուրեմն, վերջ, դու անիմատոր ես:  Կարևորը՝  նստելն է, նստելն ու գործ անելը: Խիտրուկը մի խոսք ուներ` անիմատորի չուգունե հետույքը…

Ընդհանրապես անիմատորները գաղափարական մարդիկ են, ողորմություն չեն ընդունում:

-Իսկ ի՞նչ ազդեցություն են ունենում փառատոները մուլտիպլիկացիայի զարգացման վրա:

-Փառատոն ունենալը քաղաքում շատ կարևոր բան է: Ոչ միայն ֆիլմեր նայելն է կարևոր, այլև մարդկանց հետ շփվելը: Օրինակ, ինձ շատ է դուր գալիս «Կրոկ» փառատոնը, երբ տասներկու օր նավի վրա հավաքվում են անիմատորները, և նավի անձնակազմից բացի ուրիշ մարդ չկա:

-Ըստ Ձեզ, որո՞նք են աշխարհի լավագույն անիմացիոն ստուդիաները:

-Հիմա ստուդիա հասկացությունն ձևափոխվել է: Առաջ անիմատորները հավաքվում էին խմբով ու անում իրենց աշխատանքը: Իսկ հիմա որտեղ որ էժան է մուլտի այս կամ այն պրոցեսը, ուղարկում են այնտեղ: Օրինակ` Չինաստանում անում են գունավորումը: Խմբային հասկացությունը կամաց-կամաց կորչում է, դառնում է արտադրություն: Իսկ հեղինակային ֆիլմերի դեպքում հավաքվում են մի քանի հոգի` նախկին խմբի ձևաչափով:

Ուշադրություն, մրցույթ է

«Մանանա» կենտրոնը և Հայաստանի պատանի թղթակիցների ցանցի 17.am կայքը հայտարարում են

Գևորգ Տեր-Գաբրիելյանի «Անաստված կինո թատրոն» գրքի վերաբերյալ անդրադարձների

Մրցույթ 

Մրցույթին կարող են մասնակցել 14-27 տարեկան պատանիները և երիտասարդները: Անկախ հանձնաժողովի կողմից որոշված երեք հաղթողներ կպարգևատրվեն դրամական և այլ պարգևներով:

Անդրադարձը պիտի լինի 2-7 համակարգչային  էջ, գրված սիլֆայեն տառատեսակով, չափսը՝ 11, տողերի միջև արանքը՝ մեկ, էջերը՝ համարակալված: Ծավալը գնահատման վրա չի ազդելու:

Անդրադարձը կարող է քննարկել ողջ գիրքը և կամ մեկ (կամ մի քանի) գործ գրքից:

Անդրադարձը կարող է լինել կարծիք, գրախոսություն, քննադատական հոդված և այլն: Կարող է ազատորեն որոշել, թե գործի հետ կապված ինչ խնդիր է քննարկում: Կարող է, թեև պարտադիր չէ, անդրադառնալ գրքի և գործերի գրականագիտական որակներին՝ ժանր, կոնտեքստ, սյուժե, ֆաբուլա, կոմպոզիցիա, նախադրություն, հանգույց, լուծում, գործող անձինք, հերոսներ, կերպարներ, պատկերներ, պատկերավորության միջոցներ, ոճի ու լեզվի առանձնահատկություններ և այլն, գործերի նմանություններին, տարբերություններին, ընդհանուր թեմաներին, այլ գրքերի և գործերի հետ աղերսներին, այսօրվա կյանքի հետ կապին և այլն:

Գործերն ուղարկել 2018 թ. դեկտեմբերի 10-ից մինչև 2019 թ. փետրվարի 10-ը: Մրցույթին ուղարկված նյութերը կհրապարակվեն 17.am կայքում: Արդյունքները կամփոփվեն 2019 թ. փետրվարի ընթացքում:

Մրցանակաբաշխության օրը նախապես կհայտարարվի բոլոր մասնակիցներին:

«Անաստված կինո թատրոն» ժողովածուի ֆեյսբուքյան էջն է՝ https://web.facebook.com/anastvackinotatron/

Գիրքն առկա է Երևանում և Հայաստանի մի շարք քաղաքներում: Ձեր գտնված վայրին ամենամոտ կետում այն ստանալու համար դիմեք «Մանանա» կենտրոնին կամ Ալեքսանդր Մարտիրոսյանին՝ amartirosyan@epfound.am էլեկտրոնային հասցեով:

Նյութերն ուղարկեք 17am.reporter@gmail.com էլեկտրոնային հասցեով:

Շնորհակալություն ուշադրության համար: Սպասում ենք:

Կորեական մշակույթի օրը Երևանում

Նոյեմբերի 30-ին  Առնո Բաբաջանյան  համերգասրահում կայացավ «Կորեայի մշակույթի օր» խորագրով ամենամյա միջոցառումը, որի շրջանակներում երիտասարդները ներկայացրեցին Կորեայի ազգային ու ժամանակակից մշակույթի երգն ու պարը: Միջոցառումը  կազմակերպել  էր   Հայաստանում կորեական  մշակույթի  կենտրոն  հիմնադրամը՝  Ռուսաստանում  Կորեայի  դեսպանատան աջակցությամբ։
Մրցույթի  նպատակն  էր  Հայաստանում  զարգացնել  կորեական  արվեստն  ու  մշակույթը, ինչպես   նաև   հայ-կորեական  հարաբերությունները:
Ողջ միջոցառման ընթացքում կարող էիր լսել այնպիսի հայտնի կորեական խմբերի երգեր, ինչպիսիք են`  BTS, Black Pink, Big Bang  և ուրիշներ:

Լուսանկարները` Աննա Հախվերդյանի և Մերի Խաչատրյանի

Արվեստը կարող է միավորել բոլորիս

Հայարփին ու Նունեն լավագույն ընկերներ են, և մեկն առանց մյուսի արդեն դժվարանում է պատկերացնել կյանքը։ Ուղղակի Հայարփին նման չէ մյուսներին, իսկ Նունեն նրա հետ շփվելու համար փորձել է հնարավոր բոլոր եղանակները, հետո՝ սովորել ժեստերի լեզուն ավելի արագ, քան որևէ մեկը կարող էր ցանկացած այլ լեզու սովորել։

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի

Նրանց ու նման այլ պատմություններ ոգեշնչել են մի խումբ երեխաների նկարելու ֆիլմեր իսկական ընկերության, սիրո ու ուրիշ մնայուն արժեքների մասին, որոնք մեծերը հաճախ չեն էլ նկատում։

«Մանանա» կենտրոնի սաների ֆիլմերը՝ նվիրված ներառականությանը և հաշմանդամություն ունեցող անձանց, ներկայացվեցին «Նարեկացի արվեստի միությունում»՝ «Ձեռք ձեռքի» մանկապատանեկան արվեստի 3-րդ ինտեգրատիվ հանրապետական փառատոնի շրջանակներում։

Գաղափարը Մշակույթի նախարարությանն է, իրականացվում է արդեն երրորդ անգամ: Այս տարի այն կազմակերպում է «Արտկոնցեպտ» միջազգային ասոցիացիան: Ասոցիացիայի տնօրեն Արմեն Մանասյանը նշում է, որ կազմակերպչական աշխատանքների ընթացքում և հետո իրենք համագործակցել են Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության, ԹՈՒՄՈ ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնի, ՄԱԿ-ի և այլ մեծ ու փոքր կազմակերպությունների հետ:

Լուսանկարը` Սոնա Մխիթարյանի

Լուսանկարը` Սոնա Մխիթարյանի

«Արտկոնցեպտ»-ը զբաղվում է մշակութային ձեռնարկների, միջոցառումների կազմակերպմամբ և ոչ միայն: Կազմակերպությունը ինքնաարտահայտվելու ու սեփական արվեստը Հայաստանում և արտերկրում ներկայացնելու հնարավորություն է տալիս հայ ստեղծագործողներին։ Միաժամանակ կազմակերպությունը արվեստի տարբեր ճյուղերը միավորող գործառույթ ունի: Արմեն Մանասյանը նշում է, որ իրենց ծրագրերի մեծ մասն այդ սկզբունքով են իրականանում:

-Մեր հիմնական պրոդուկտներից մեկը` «Օպուս» միջազգային փառատոնը, որն արդեն ունեցել է չորս համերգաշրջան՝ Մոսկվայում, Փարիզում, Երևանում, համարվում է երաժշտական փառատոն, բայց սկզբունքի համաձայն իր մեջ ներառում է արվեստի այլ ճյուղեր ևս: «Ձեռք ձեռքի» փառատոնն էլ բացառություն չէ. այստեղ ունենք կերպարվեստ, լուսանկարչություն, կինո, երաժշտություն և փորձում ենք արվեստի համադրման համար հարթակ ստեղծել: Մենք չենք ցանկանում շեշտել ներառականության սկզբունքը։ Ցանկանում ենք, որ մասնակցեն բոլոր երեխաները՝ անկախ առողջական խնդիրներից ու այլ պայմաններից: Նրանք այստեղ հնարավորություն կունենան արտահայտվելու, իրենց տաղանդն ու ընդունակությունները ցուցադրելու, բեմ դուրս գալու»:

Փառատոնն անցկացվում է արվեստի 7 ճյուղերը ներկայացնող ոլորտներում` երաժշտություն, նկարչություն, քանդակագործություն, դեկորատիվ-կիրառական արվեստ, լուսանկարչություն, թատերարվեստ, կինոարվեստ:

Փառատոնի ընթացքում արդեն իսկ կազմակերպվել են մի շարք միջոցառումներ` արվեստի տարբեր ոլորտներում։ Կինոդիտումներ, թատերական ներկայացումներ, ինտերակտիվ հանդիպումներ ու վարպետության դասեր․ սրանք հնարավորություն կտան երեխաներին բացահայտելու սեփական ու արտաքին աշխարհը, ճանաչելու միմյանց ու գնահատելու։

Երեխաների՝ աշխարհը ճանաչելու փորձերից մեկն էլ նրանց նկարահանած ֆիլմերն են։ «Մանանա» կենտրոնի սաները իրենց վավերագրական ֆիլմերում հաճախ են անդրադարձել հաշմանդամություն ունեցող անձանց, բայց ոչ միայն նրա համար, որ ցույց տան նրանց խնդիրները, այլ որովհետև նրանք ոգեշնչման աղբյուր են եղել երեխաների համար։

«Մանանա» կենտրոնի ֆիլմերի ցուցադրությունը երկրորդ կինոդիտումն է փառատոնի շրջանակներում։

«Ձեռք-ձեռքի» մանկապատանեկան արվեստի փառատոնը կշարունակվի հաջորդ շաբաթ ևս։ Դեկտեմբերի 3-ին՝ Հաշմանդամների միջազգային օրը, ՄԱԿ-ի Հայաստանյան գրասենյակում տեղի կունենա փառատոնի փակման արարողությունը։

Անի Ավետիսյան

Անի Հարությունյան

Առաջին ներկայացումը Գավառի դրամատիկական թատրոնում

Ժողովրդական թատրոնի հիման վրա ձևավորված Գավառի Լևոն Քալանթարի անվան պետական դրամատիկական թատրոնը նոյեմբերի 24-ին իր դռները բացեց անդրանիկ ներկայացման՝ Օսկար Ուայլդի «Սալոմե» պիեսի բեմադրությամբ։

Հիշեցնենք, որ Գավառի թատրոնը հիմնադրվել է 1895 թ.-ին, իսկ թատրոնի կարգավիճակ է ստացել 1935 թ.-ին։ 2011թ.-ից սկսված դրամատիկական թատրոնի հիմնանորոգումից հետո նոյեմբերի 19-ին ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանի, Մշակույթի նախարարի պաշտոնակատար Լիլիթ Մակունցի, Կրթության ու գիտության նախարարի պաշտոնակատար Արայիկ Հարությունյանի և Գեղարքունիքի մարզպետ Գնել Սանոսյանի մասնակցությամբ տեղի ունեցավ թատրոնի շենքի հանդիսավոր բացումը։

«Սալոմե» պիեսի առաջին ներկայացումը նախատեսված էր հատուկ հյուրերի համար, մուտքը՝ հրավիրատոմսերով։ Պիեսում որոշակի տարբերություններով ներկայացվում են աստվածաշնչյան դրվագներ՝ մերժված սիրուց վրեժխնդրությամբ լցված Սալոմեի խելացնոր սիրո և Յոքանանի (Հովհաննես Մկրտչի) կործանման մասին։

Գավառի պետական դրամատիկական թատրոնի վերաբացման կապակցությամբ տնօրեն Հայկ Ղափանցյանը թատրոնի պատմությունը ներկայացնելու հետ մեկտեղ իր ելույթի խոսքում հպարտությամբ շեշտեց  դրամատիկական թատրոնի 135 տարվա  պատմության մասին, իսկ բեմականացմամբ տպավորված երիտասարդ հանդիսատես Ալլա Վարդանյանն ասում է.

-Բեմում տեսա համագործակցություն, տարածության և ժամանակի զգացողություն, պրոֆեսիոնալ խաղ, որը հուզեց շատ-շատերին: Ներկայացման ողջ ընթացքում դերասանները իրենց խաղի միջոցով կարողացան հուզել և իրենց ձեռքում  պահել  հանդիսատեսի ուշադրությունը։ Դերասանական կազմը երկար տարիների դադարից հետո վերջապես բեմ վերադառնալով՝ իր հերթին ստացավ բավարար տպավորություններ:

-Ամբողջ ստեղծագործական, տեխնիկական սպասարկող անձնակազմը սրտատրոփ սպասում էր այն օրվան, երբ վերջապես պետք է բացվեր վարագույրը, լսվեր առաջին երաժշտությունը, և դուրս գային դերասանները բեմ՝ բեմի կարոտն առնելով,  որ տարիներ

շարունակ զգացել են: Ամեն Աստծո օր երազել ենք, որ բացվի թատրոնը, ունենանք մեր սեփականը և վերականգնենք մեր  հին ավանդույթները, որոնք երկար տարիներ պահպանվել են,- ասում է դերասան Հովհաննես Օհանյանը և ավելացնում,-հանդիսատեսների առումով սպասելիքներս չբավարարվեցին, քանի որ չնայած առաջին

ներկայացումն էր, բայց դահլիճում, այնուամենայնիվ, կային դատարկ աթոռներ: Իսկ ինչ վերաբերում է շենքի հարմարավետությանը, ապա կան շինարարական և ճարտարապետական թերություններ: Ամենամեծ թերությունը համարում եմ դրսի ջրահեռացումը, որն ընդհանրապես բացակայում է ու, ցավոք սրտի, շենքն արդեն նստվածքներ ունի, և տարիների ընթացքում նստվածքների ավելացումով՝ շենքը կդառնա վթարային: Մի քանի տեղ՝ ընդհուպ մինչև մարզպետարան, բարձրաձայնել եմ այդ մասին, որ ջրահեռացման բացակայության պատճառով անձրևաջրերը ներծծվում են շենքի հիմք, բայց դեռևս խնդրին լուծում չի տրվել:

Հովհաննես Օհանյանը հայտնում է նաև, որ բացի վերոնշյալը, թատրոնն ունի նաև այլ խնդիրներ, որոնցից մեկը լուսաձայնային համակարգի անհարմար դիրքն է և հերմետիկ փակվող պատուհանները, որոնց պատճառով դերասանների ձայնը լսելի չի դառնում կապն ապահովողին, բեմի լուսավորողին, որպեսզի ճիշտ խոսքից հետո կարողանա համապատասխան լուսավորություն կամ երաժշտություն ապահովել:

Այնուամենայնիվ, թատրոնի անձնակազմը արդեն նոր ներկայացումներ է նախապատրաստում, այժմ աշխատանքային փուլում է Ամանորյա մանկական ներկայացումը: