1_13-narnija

Առյուծը, վհուկը և զգեստապահարանը. Գլուխ ութերորդ

Նարնիայի քրոնիկոնները

Առյուծը, վհուկը և զգեստապահարանը

Գլուխ ութերորդ

Թե ինչ պատահեց ընթրիքից հետո

 

-Իսկ հիմա,-ասաց Լյուսին,-խնդրում եմ, պատմե՛ք, թե ինչ է պատահել միսթր Թամնուսին:

-Ա՜խ, շատ վատ բան,-գլուխը տարուբերելով` ասաց միսթր Կուղբը:-Շա՜տ վատ պատմություն է: Կասկած չկա, որ նրան ոստիկանությունն է տարել: Ինձ մի թռչուն պատմեց, որն ականատես էր եղել:

-Բայց ո՞ւր է տարել,-հարցրեց Լյուսին:

-Դե, դեպի հյուսիս էին գնում, երբ վերջին անգամ տեսել են նրանց: Բոլորս էլ գիտենք, թե ինչ է դա նշանակում:

-Չէ՛, մենք չգիտենք,-ասաց Սյուզանը:

Միսթր Կուղբը շատ մռայլ տարուբերեց գլուխը:

-Վախենամ, որ նշանակում է` տանում էին նրա Տուն,-ասաց նա:

-Բայց ի՞նչ կանեն նրան, մի՛սթր Կուղբ,-հևալով հարցրեց Լյուսին:

-Դե,-ասաց միսթր Կուղբը,-չեմ կարող հաստատ ասել: Բայց հազվադեպ է լինում, որ այնտեղ մտնողը վերադառնա: Արձաններ… Ասում են` ամբողջ տունը լիքն է արձաններով` բակը, աստիճանները, սրահը… Այն մարդկանց արձաններով, ում քար է դարձրել:

-Բայց, մի՛սթր Կուղբ,-ասաց Լյուսին,-չե՞նք կարող… Նկատի ունեմ, պարտավոր ենք մի բան անել ու նրան փրկել: Այս ամենը շատ զարհուրելի է և իմ մեղքով է:

-Չեմ էլ կասկածում, որ կփրկեիք, եթե կարողանայիք, սիրելի՛ս,-ասաց միսթր Կուղբը,-բայց առանց նրա կամքի այդ Տուն մտնելու և կենդանի դուրս գալու ոչ մի հնար չկա:

-Չե՞նք կարող ինչ-որ խորամանկ ձև մտածել,-ասաց Փիթերը:-Օրինակ, չե՞նք կարող կերպարանափոխվել կամ թափառաշրջիկ առևտրականներ ձևանալ կամ սպասել, որ նա հեռանա կամ… Կամ… Մի խոսքով, պիտի մի հնար լինի: Այդ Ֆավնը ինքն իրեն վտանգելով փրկել է քրոջս, մի՛սթր Կուղբ: Չենք կարող ուղղակի թողնել, որ… Որ ինչ ուզի` անի նրա հետ:

-Իմաստ չունի, Ադամի՛ որդի,-ասաց միսթր Կուղբը,-բոլոր մարդկանցից ավելի հենց ձեր ջանքերն են անիմաստ: Բայց հիմա, երբ Ասլանն արդեն գալիս է…

-Հա՜, ճիշտ է, պատմե՛ք Ասլանի մասին,-բացականչեցին մի քանի ձայն միաժամանակ: Երեխաները նորից պարուրվեցին այդ տարօրինակ զգացողությամբ` գարնան առաջին նշանների կամ բարի լուրի:

-Ո՞վ է Ասլանը,-հարցրեց Սյուզանը:

-Ասլա՞նը,-ասաց միսթր Կուղբը,-ոնց, չգիտե՞ք: Նա է Արքան: Ամբողջ անտառի Տերն է, բայց միշտ չէ, որ այստեղ է, հասկանո՞ւմ եք: Իմ օրոք, նույնիսկ հայրիկիս օրոք երբեք չի եկել: Բայց մեզ լուր է հասել, որ նա վերադարձել է: Այս պահին Նարնիայում է: Սպիտակ Վհուկի հարցերը կլուծի: Ինքն է, որ կփրկի միսթր Թամնուսին, ոչ թե դուք:

-Իսկ Վհուկը չի՞ կարող նրան էլ քար դարձնել,-հարցրեց Էդմունդը:

-Աստծո՜ւ սիրուն, Ադամի՛ Որդի, ինչ միամիտ բան ես ասում,-բարձր ծիծաղելով պատասխանեց միսթր Կուղբը:-Քար դարձնի՞: Հազիվ թե հաջողացնի Նրա առջև երկու ոտքի վրա կանգնած մնալ. ավելին չեմ էլ սպասում: Ո՜չ, ո՜չ: Ասլանն ամեն ինչ կկարգավորի: Մի հին խոսք կա.

«Երբ Ասլանը հայտնվի, ամեն սխալ կշտկվի.

Ու ձայնից մռնչյունի էլ վիշտ գոյություն չունի:

Թե ատամները սրի, ձմեռը կդադարի,

Երբ բաշը թափահարի, գարունը հետ կբերի»:

 

Հենց որ նրան տեսնեք, կհասկանաք ամեն ինչ:

-Բայց տեսնելո՞ւ ենք,-հարցրեց Սյուզանը:

-Ինչպե՜ս թե, Եվայի՛ Դուստր, հենց դրա համար եմ ձեզ այստեղ բերել: Պիտի ձեզ ուղեկցեմ այնտեղ, որտեղ պիտի հանդիպեք Նրան,-ասաց միսթր Կուղբը:

-Ասլանը մա՞րդ է,-հարցրեց Լյուսին:

-Ասլա՞նը… Մա՞րդ,-խստորեն ասաց միսթր Կուղբը:-Հաստատ ոչ: Ասում եմ` անտառի Արքան է և Ծովից Անդինի կայսեր որդին: Չգիտե՞ք` ով է Կենդանիների Թագավորը: Ասլանն առյուծ է, Առյուծն է, մեծն Առյուծը:

-Հա՜,-ասաց Սյուզանը,-կարծում էի` մարդ է: Գոնե անվտա՞նգ է: Մի քիչ վախենում եմ առյուծի հանդիպելուց:

-Իհարկե, կվախենաս, սիրելի՛ս, անկասկած,-ասաց միսիս Կուղբը:-Եթե երբևէ որևէ մեկը կարողանա առանց ծնկները դողալու կանգնել Ասլանի առջև, ապա կա՛մ շատ քաջ է, կա՛մ ուղղակի հիմար:

-Այսինքն անվտանգ չէ՞,-հարցրեց Լյուսին:

-Անվտա՞նգ,-ասաց միսթր Կուղբը,-չե՞ս լսում` ինչ է ասում միսիս Կուղբը: Ո՞վ է ասում` անվտանգ է: Իհարկե, ո՛չ: Բայց բարի է: Նա Արքան է, ասում եմ:

-Շատ եմ ուզում տեսնել նրան,-ասաց Փիթերը,-թեև, որ ճիշտն ասեմ, իսկապես վախենում եմ:

-Ճիշտ ես անում, Ադամի՛ Որդի,-ասաց միսթր Կուղբը` թաթով ուժեղ հարվածելով սեղանին և զրնգացնելով բոլոր բաժակներն ու ափսեները,-ու պիտի վախենաս: Լուր են ուղարկել, որ պիտի հանդիպեք նրան Քարե Սեղանի մոտ վաղը, եթե հասցնեք:

-Դա որտե՞ղ է,-հարցրեց Լյուսին:

-Ցույց կտամ,-ասաց միսթր Կուղբը:-Գետի երկայնքով դեպի ներքև, այստեղից բավականին հեռու: Ես ձեզ կուղեկցեմ:

-Իսկ ի՞նչ կլինի խեղճ միսթր Թամնուսին,-հարցրեց Լյուսին:

-Նրան օգնելու ամենաարագ ձևը Ասլանի մոտ գնալն է,-պատասխանեց միսթր Կուղբը:-Հենց որ նա մեզ հետ լինի, նոր կարող ենք ինչ-որ բան անել: Իհարկե, ձեր կարիքն էլ կա, որովհետև մի ուրիշ խոսք էլ կա.

 

Երբ Ադամի մարմինն ու ոսկորն Ադամի

Քեյր-Փարավելի գահին կբազմի,

Չար ժամանակը լրման կհասնի:

 

Այնպես որ պիտի շուտով ամեն բան վերջանա, քանի որ թե՛ Ասլանը, թե՛ դուք եկել եք: Ասում են` Ասլանն եկել է այստեղ շա՜տ վաղուց: Ոչ ոք չգիտի, թե երբ: Բայց մարդ արարած երբևէ չի եղել այստեղ:

-Այ, հենց դա՛ չեմ հասկանում, մի՛սթր Կուղբ,-ասաց Փիթերը,-չէ՞ որ Վհուկը մարդ է:

-Շատ կերազեր, որ մենք այդպես կարծեինք,-ասաց միսթր Կուղբը,-հենց դրա վրա հիմնվելով է ինքն իրեն Թագուհի հռչակել: Բայց նա Եվայի Դուստր չէ: Ձեր հայր Ադամի…-այս ասելով` միսթր Կուղբը կախեց գլուխը,-ձեր հայր Ադամի առաջին կնոջ ցեղից է: Լիլիթ է անունը: Իսկ նա ջին էր: Մի կողմից այս արմատներն ունի, իսկ մյուս կողմից հսկաների ցեղից է: Չէ՛, այդ Վհուկի մեջ իսկական մարդու նույնիսկ մի կաթիլ արյուն չկա:

-Դրա համար էլ այդքան վատն է, մի՛սթր Կուղբ,-ասաց միսիս Կուղբը:

-Ճիշտ է, մի՛սիս Կուղբ,-պատասխանեց նա,-հակասական կարծիքներ կան մարդկային ցեղի մասին (չեմ ուզում նեղացնել մեր հյուրերին): Բայց նրանց մասին, ովքեր մարդու տեսք ունեն, բայց մարդ չեն, չի կարող այլ կարծիք լինել:

-Ես բարի Թզուկների էի ճանաչում,-ասաց միսիս Կուղբը:

-Ես էլ, եթե այդ տեսանկյունից նայենք,-ասաց նրա ամուսինը,-բայց հազվագյուտ, և դրանք այն թզուկներն էին, որոնք ամենաքիչն էին մարդկանց նման: Բայց, առհասարակ, խորհուրդ եմ տալիս, որ երբ հանդիպեք որևէ մեկին, որ մարդ պիտի դառնա և դեռևս մարդ չէ, կամ որ առաջ մարդ էր և այլևս մարդ չէ, կամ պարտավոր է մարդ լինել և մարդ չէ, զգուշացեք նրանից ու կացինը ձեռքի տակ պահեք: Ահա թե ինչու է Վհուկը միշտ վախենում Նարնիայում մարդկանց հայտնվելուց: Շատ զգոն սպասում էր ձեր գալուն այսքան տարի, և եթե իմանար, որ դուք չորսն եք, շատ ավելի վտանգավոր կդառնար:

-Ի՞նչ կապ ունի, թե քանի հոգի ենք,-հարցրեց Փիթերը:

-Եվս մի մարգարեություն կա,-ասաց միսթր Կուղբը,-Քեյր-Փարավելում` դա դղյակ է, որը գտնվում է ծովի ափին այս գետի գետաբերանի մոտ, և այն պետք է լիներ ամբողջ երկրի մայրաքաղաքը, եթե ամեն ինչ լիներ այնպես, ինչպես պետք է լիներ… Քեյր-Փարավելում չորս գահ կա, և Նարնիայում անհիշելի ժամանակներից մի խոսք կա, որն ասում է` երբ Ադամի երկու Որդին ու Եվայի երկու Դուստրը նստեն այդ չորս գահերին, այդ ժամանակ կվերջանա ոչ միայն Սպիտակ Վհուկի տիրապետությունը, այլ նաև կյանքը: Այդ պատճառով էինք մենք այդքան զգույշ գալիս այստեղ, որովհետև եթե իմանար ձեր չորսի մասին, ձեր կյանքն այլևս ոչ մի կերպ փրկել չէր լինի:

Չորս երեխաներն էլ այնքան ուշադիր էին լսում միսթր Կուղբի պատմածը, որ երկար ժամանակ ուրիշ ոչինչ չէին նկատում: Իսկ այս վերջին ասածից հետո Կուղբը մի րոպե դադար տվեց, և հանկարծ Լյուսին ասաց.

-Լսե՛ք, իսկ որտե՞ղ է Էդմունդը:

Մի պահ մեռյալ լռություն տիրեց, իսկ հետո սկսեցին հարցնել.

-Ո՞վ է վերջինը տեսել նրան:

-Ինչքա՞ն ժամանակ է, որ չկա:

-Դրսո՞ւմ է:

Հետո բոլորը վազեցին դռան մոտ ու դուրս նայեցին: Ձյունն այնքան առատ ու խիտ էր թափվում, որ ավազանի կանաչ սառույցն անհետացել էր ձյան սպիտակ հաստ վերմակի տակ, և այն տեղից, որտեղ որ տնակն էր, հազիվ թե տեսնեիր ափերը: Նրանք դուրս եկան` մինչև սրունքները խրվելով նոր, փափուկ ձյան մեջ, և տան չորս կողմը շրջելով` այնքան կանչեցին «Էդմո՜ւնդ, Էդմո՜ւնդ», մինչև խռպոտ դարձան: Բայց ձյունն այնքան առատ էր, որ կարծես խլացնում էր իրենց ձայնը, և նույնիսկ արձագանք չէր լսվում ի պատասխան:

-Ի՜նչ սարսափելի է,-ասաց Սյուզանը, երբ վերջապես հուսահատված հետ եկան:-Ա՜խ, երանի՜ եկած չլինեինք:

-Ի՞նչ անենք հիմա, մի՛սթր Կուղբ,-հարցրեց Փիթերը:

-Անե՞նք,-ասաց միսթր Կուղբը,-անե՞նք: Պիտի հենց հիմա շարժվենք: Մի վայրկյան էլ չունենք:

-Ավելի լավ է` բաժանվենք չորս մասի,-ասաց Փիթերը,-ու գնանք տարբեր ուղղություններով փնտրելու: Ով որ գտնի նրան, պետք է միանգամից հետ գա այստեղ և…

-Գնանք փնտրելո՞ւ, Ադամի՛ Որդի,-ասաց միսթր Կուղբը,-ի՞նչ, ո՞ւմ:

-Ինչպե՞ս թե, Էդմունդին, իհարկե:

-Իմաստ չունի,-ասաց միսթր Կուղբը:

-Ի՞նչ նկատի ունեք,-հարցրեց Սյուզանը,-դեռ շատ հեռու գնացած չի լինի: Ու մենք պետք է գտնենք նրան: Ի՞նչ նկատի ունեք: Ո՞նց թե իմաստ չունի:

-Այն պատճառով իմաստ չունի,-ասաց միսթր Կուղբը,-որ արդեն գիտենք, թե ուր է գնացել:

Բոլորն ապշած նայում էին միսթր Կուղբին:

-Չե՞ք հասկանում,-ասաց նա,-գնացել է նրա մոտ, Սպիտակ Վհուկի: Էդմունդը դավաճանել է բոլորիս:

-Իսկապե՞ս, ինչպե՞ս,-ասաց Սյուզանը,-նա չէր կարող այդպես վարվել:

-Չէ՞ր կարող,-ասաց միսթր Կուղբը` շատ լուրջ նայելով երեք երեխաներին, և ինչ էլ ուզում էին ասել, հօդս ցնդեց, որովհետև ներքուստ բոլորը վստահ էին, որ հենց դա էլ արել էր Էդմունդը:

-Բայց ճանապարհը կգտնի՞,-ասաց Փիթերը:

-Երբևէ եղե՞լ է այս երկրում,-հարցրեց միսթր Կուղբը,-միայնակ եկե՞լ է այստեղ:

-Այո՛,-գրեթե շշնջալով ասաց Լյուսին,-վախենամ, որ եղել է:

-Իսկ ասե՞լ է ձեզ, թե ինչ է արել այստեղ կամ ում է հանդիպել:

-Ոչ, չի ասել,-ասաց Լյուսին:

-Հիշե՛ք իմ խոսքերը,-ասաց միսթր Կուղբը,-նա արդեն հանդիպել է Սպիտակ Վհուկին ու անցել է նրա կողմը, Վհուկն էլ ասել է, թե որտեղ է ապրում: Մինչև հիմա չէի ուզում խոսել այդ մասին (չէ՞ որ ձեր եղբայրն է), բայց հենց որ նայեցի ձեր այդ եղբորը, ինքս ինձ ասացի. «Մատնիչ է»: Վհուկին հանդիպածի ու նրա կերակուրը կերածի հայացք ուներ: Եթե երկար ես ապրել Նարնիայում, միանգամից կտարբերես նրանց. ինչ-որ տարօրինակ բան կա նրանց աչքերում:

-Միևնույն է,-ասաց Փիթերը շնչակտուր ձայնով,-պարտավոր ենք գնալ ու փնտրել նրան: Այնուամենայնիվ, մեր եղբայրն է, եթե նույնիսկ փոքրիկ հրեշի մեկն է: Ու ընդամենը երեխա է:

-Գնալ Սպիտակ Վհուկի տո՞ւն,-ասաց միսթր Կուղբը,-չե՞ք հասկանում, որ նրան կամ ինքներդ ձեզ փրկելու միակ ճանապարհը Վհուկից հեռու մնալն է:

-Ի՞նչ նկատի ունեք,-հարցրեց Լյուսին:

-Չէ՞ որ Վհուկը ցանկանում է բոլորիդ` չորսիդ էլ բռնել (անընդհատ մտածում է Քեյր-Փարավելի չորս գահերի մասին): Հենց որ չորսդ էլ միասին նրա Տանը հայտնվեք, ձեր վերջը կգա: Չորս նոր արձան կավելանա հավաքածուին, նույնիսկ չեք էլ հասցնի մի բառ ասել: Բայց քանի դեռ միայն Էդմունդն է նրա մոտ, չի սպանի նրան, որովհետև կուզենա որպես խայծ օգտագործել, որ մյուսներիդ էլ բռնի:

-Մի՞թե ոչ ոք չի կարող օգնել մեզ,-լաց եղավ Լյուսին:

-Միայն Ասլանը,-ասաց միսթր Կուղբը,-պետք է գնալ ու տեսնել նրան: Մեր միակ հույսն է հիմա:

-Սիրելինե՛րս, ինձ թվում է,-ասաց միսիս Կուղբը,- շատ կարևոր է, թե որ պահին է Էդմունդը չքվել ու որքանն է լսել մեր խոսակցությունից: Դրանից է կախված, թե ինչ կարող է պատմել նրան: Օրինակ, արդեն սկսե՞լ էինք Ասլանի մասին խոսել: Եթե ոչ, միգուցե և ամեն ինչ լավ լինի, որովհետև Վհուկը չպիտի իմանա, որ Ասլանը Նարնիա է եկել, կամ որ մենք գնում ենք նրան հանդիպելու, և սա հաշվի առնելով` շատ զգոն չի լինի:

-Չեմ հիշում, որ այստեղ լիներ, երբ խոսում էինք Ասլանի մասին,-սկսեց Փիթերը, բայց Լյուսին ընդհատեց:

-Այո՛, այստեղ էր,-դառնորեն ասաց նա,-չե՞ս հիշում, Էդմունդն էր, որ հարցրեց, թե արդյոք Վհուկը կարո՞ղ է Ասլանին քար դարձնել:

-Ճի՜շտ է, Տե՜ր Աստված,-ասաց Փիթերը,-միայն Էդմունդն այդպիսի բան կասեր:

-Մեր բանը բուրդ է,-ասաց միսթր Կուղբը:-Կարևոր է նաև, թե արդյո՞ք դեռ այստեղ էր, երբ ես ասում էի, որ Ասլանին Քարե Սեղանի մոտ ենք հանդիպելու:

Եվ, իհարկե, ոչ մեկը չգիտեր այս հարցի պատասխանը:

-Որովհետև եթե այստեղ էր, ապա Վհուկն ուղղակի սահնակով կսլանա այդ ուղղությամբ ու կհայտնվի մեր ու Քարե Սեղանի միջև ու ճանապարհին կբռնի մեզ: Իրականում, մենք Ասլանից մեկուսացված կլինենք:

-Բայց առաջին հերթին ուրիշ բան կանի,-ասաց միսիս Կուղբը,-որքանով որ իրեն ճանաչում եմ: Այն պահին, երբ Էդմունդը Վհուկին ասի, որ այստեղ ենք, նա իսկույն կգա հենց այս գիշեր մեզ բռնելու: Եվ եթե Էդմունդը գնացել է մոտ կես ժամ առաջ, ապա Վհուկն այստեղ կլինի ամենաշատը քսան րոպեից:

-Ճիշտ եք, մի՛սիս Կուղբ,-ասաց նրա ամուսինը,-մենք պետք է հենց հիմա հեռանանք այստեղից: Մեկ վայրկյան էլ չունենք կորցնելու:

 

(Շարունակելի)

Անգլերենից թարգմանությունը` Ծովինար Տալյանի

zarine kirakosyan

Ճոխ ֆասադների ու մաքուր կոշիկների հետևում

Թե համալսարանական չորս տարիներիս մեջ մի դրական բան կար, նկարիչ Սրապիոն Դանիելյանի արվեստանոցում մի քանի ամիս նկարելն էր: Ասում էր. «Երկրորդ հարկի պատուհանից ամեն օր տեսնում եմ, թե ոնց են տասը օր նասկիները չփոխած տղաները, գրպանից հանում թաշկինակը ու կոշիկների փոշին մաքրում: Էս մեր հասարակությունն ա…»: Ասում ու լռում էր, ավելին նկատի ունենալով։ Մեկը մտածում էր, ո՞նց կարելի ա տասը օր նույն նասկին հագնել, մեկը թե` թաշկինակով ո՞նց կարելի ա կոշիկ մաքրել։
Կներեք, բայց մեր հասարակություննը էդ տասը օր չփոխած նասկիներն ա, մեզնից արդեն հոտ ա գալիս: Կարանք փտենք, բայց մենք կոշիկներն ենք մաքրում, որ բոլորը տեսնեն, որ փայլում ա, մեզ հուզում ա ամեն ինչի երևացող կողմը, մնացածը կարելի ա ծածկել։
Նկատե՞լ եք, մեր քաղաքի շենքերն ու տները, էդ մեր արժեհամակարգի արտացոլումն ա: Քայլում ես կողքով` թանկ քարերով, ճարտարապետությամբ, մաքուր, կարևորը` ճոխ ֆասադ: Անցնելիս տպավորում ա: Բայց էս քաղաքին Մոնումենտից նայե°լ եք: Ախր, էդ ֆասադի հետևի քանդված բակերը, չմշակված պատերը երևում ա: Ո՞ւմ ենք խաբում, ո՞ւմ ենք ցույց տալիս, որ ամեն ինչ լավ ա, ու խնդիրներ չունենք։

ՀՀ֊ում սպանությունների 17 %-ը ընտանեկան բռնության դեպքեր են, (ամեն 10-ից համարյա երկուսը մահացել են ամուսնու, զուգընկերոջ, եղբոր, որդու կողմից):
Կանանց 40%-ը ֆիզիկական կամ սեռական բռնության զոհ ա դարձել, էլ չխոսենք տնտեսական բռնության մասին, որ ուղղակի էնքան սովորական ու ուղեկցող երևույթ ա մեր հասարակությունում, որ մոռանում ենք, որ էդ էլ ա բռնություն։

Է հա, բոլոր հասարակություններում էլ բռնություն կա, բայց երևի բոլորում չի, որ հասարակության ձայնը բարձրացնող պատգամավորը դեռ կնոջ շալվար հագնել-չհագնելն ա քննարկում: Բոլորում չի, որ հասարակությունը տառապում ա խմբակային ինքնախաբեությամբ, թե բա` մեր ընտանեկան արժեքները (սելեկտիվ աբորտներով աշխարհում առաջատար պետություն)… Ազգովի կոմպլեքս ունենք բարձրաձայնելու, որ մեր հասարակությունում էլ խնդիր կա։ Վայ, չէ, հարևանը, մեծ մասշտաբների դեպքում «թուրքը կտենա` կուրախանա», կարևորը` հարևանների «ավանդական լավ ընտանիք ա» հեղինակավոր պիտակին արժանացել ենք։

էս մեր ապրելակերպի, մտածելակերպի, ճարտարապետության մեջ ա, մեր սարքած ու մեզ լիովին բնութագրող Երևանի ամեն շենքի ու տան մեջ ա, էն մենակ ճոխ սարքած ֆասադների մեջ ա։

Իսկ մարդիկ իրենց խնդիրներով շարունակում են ապրել ֆասադների հետևում, ոչ թե վրա, կոշիկների մեջ, ոչ թե վրա, բռնության մեջ, ոչ թե «ավանդական» ընտանիքներում։

Եկեք խնդիրները տենց սիրուն չփաթեթավորենք ուրիշների համար, մենք էդ ամեն ինչի ներսում ենք ապրում։

1_13-narnija

Առյուծը, վհուկը և զգեստապահարանը. Գլուխ յոթերորդ

Նարնիայի քրոնիկոնները

Առյուծը, վհուկը և զգեստապահարանը

Գլուխ յոթերորդ

Մեկ օր կուղբերի հետ

Մինչ տղաները փսփսում էին հետևում, աղջիկները հանկարծ ճչացին «վա՜յ» ու կանգ առան:

-Արշալուսի՜կը,-բացականչեց Լյուսին,-թռավ-գնա՜ց:

Եվ իսկապես, թռչունն անհետացել էր:

-Իսկ հիմա՞ ինչ ենք անելու,-ասաց Էդմունդն ու այնպիսի մի հայացք նետեց Փիթերին, կարծես ուզում էր ասել. «Բա որ ասո՜ւմ էի»:

-Սո՜ւս: Նայե՛ք,-ասաց Սյուզանը:

-Ի՞նչ,-հարցրեց Փիթերը:

-Այնտեղ` ձախ կողմում, ծառերի մեջ ինչ որ բան է շարժվում:

Բոլորը լարված այդ կողմ նայեցին. շատ անհանգիստ էին:

-Ահա՜, նորից շարժվում է,-քիչ անց ասաց Սյուզանը:

-Այս անգամ ես էլ տեսա,-ասաց Փիթերը:-Շարժվողը դեռ այստեղ է, հենց նոր մտավ այն մեծ ծառի հետևը:

-Բայց ի՞նչ է,-հարցրեց Լյուսին` ամբողջ ուժով փորձելով թաքցնել, որ լարված է:

-Ինչ էլ որ լինի, խուսափում է մեզնից: Չի ուզում, որ իրեն տեսնենք:

-Եկեք տո՛ւն գնանք,-ասաց Սյուզանը:

Եվ այդ պահին բոլորով գիտակցեցին այն, ինչ նախորդ գլխի վերջում Էդմունդը շշնջացել էր Փիթերի ականջին. նրանք մոլորվել էին:

-Բայց ի՞նչ է,-հարցրեց Լյուսին:

-Ինչ-որ կենդանու է նման,-ասաց Սյուզանը, իսկ հետո…

-Նայե՛ք, նայե՛ք, ահա՛ նա:

Այս անգամ բոլորը տեսան. բրդոտ ու բեղիկներով մի դեմք ծառի հետևից նայում էր նրանց: Բայց այս անգամ միանգամից չթաքնվեց: Փոխարենը կենդանին թաթը դրեց բերանին ճիշտ այնպես, ինչպես մարդիկ մատն են դնում շուրթերին, որ լուռ մնալու նշան անեն: Հետո կրկին անհետացավ: Երեխաները շունչները պահեցին:

Մի ակնթարթ ևս, և անծանոթը դուրս եկավ ծառի հետևից, շուրջը նայեց, կարծես վախենար, որ իրենց հետևում են, հետո ասաց «շըշշ՜», նշան արեց, որ գնան դեպի անտառի ավելի խիտ մասը, որտեղ որ ինքն էր, և հետո նորից անհետացավ:

-Ես գիտեմ` ինչ է,-ասաց Փիթերը,-կուղբ է: Պոչը տեսա:

-Ուզում է, որ մոտենանք,-ասաց Սյուզանը,-և զգուշացնում է, որ ձայն չհանենք:

-Գիտեմ,-ասաց Փիթերը,-հիմա մոտենա՞նք, թե՞ ոչ: Ի՞նչ ես կարծում, Լյո՛ւ:

-Ինձ թվում է` լավ կուղբ է,-ասաց Լյուսին:

-Ի՞նչ գիտես,-հարցրեց Էդմունդը:

-Միևնույն է, ստիպված ենք ռիսկի դիմել,-ասաց Սյուզանը:-Նկատի ունեմ, որ այստեղ կանգնելն օգուտ չունի: Ես էլ ընթրել եմ ուզում:

Այդ պահին Կուղբը նորից գլուխը հանեց ծառի հետևից և աշխույժ ձեռքով արեց:

-Գնացի՛նք,-ասաց Փիթերը,-եկե՛ք փորձենք: Իրարից չհեռանա՛ք: Կարծում եմ` մի կուղբի հարցերը կկարողանանք լուծել, եթե պարզվի, որ թշնամի է:

Եվ երեխաները, մեկը մյուսին կպած, քայլեցին դեպի ծառը, որի հետևում, իհարկե, գտան Կուղբին: Բայց նա նորից հետ գնաց և խռպոտ, կոկորդային շշուկով ասաց.

-Եկե՛ք, եկե՛ք այստեղ: Բաց տարածքում ապահով չէ:

Եվ միայն երբ հասան մի մութ տեղ, որտեղ չորս ծառ շատ մոտ էին աճել միմյանց, և դրանց ճյուղերը փաթաթվել էին իրար, իսկ ոտքերի տակ երևում էին դարչնագույն հողն ու սոճու փշերը, որովհետև ձյունը չէր կարողացել թափանցել այդտեղ, այդ ժամանակ Կուղբը նորից խոսեց:

-Դո՞ւք եք Ադամի Որդիներն ու Եվայի Դուստրերը,-հարցրեց նա:

-Միայն մի քանիսը,-պատասխանեց Փիթերը:

-Շըշշ՜,-ասաց Կուղբը,-խնդրում եմ, այդքան բարձր մի՛ խոսեք: Նույնիսկ այստեղ ապահով չէ:

-Ինչո՞ւ: Ումի՞ց եք վախենում,-հարցրեց Փիթերը:-Այստեղ մեզնից բացի ոչ ոք չկա:

-Ծառե՜րը,-ասաց Կուղբը,-նրանք միշտ լսում են: Մեծ մասը մեր կողմից է, բայց կան ծառեր, որ մեզ կմատնեն նրան: Երևի գիտեք` ում նկատի ունեմ,-և մի քանի անգամ գլխով արեց:

-Եթե բանը հասավ կողմերին,-ասաց Էդմունդը,-մենք ի՞նչ իմանանք` Դուք ընկե՞ր եք, թե՞ ոչ:

-Չենք ուզում անհարգալից երևալ, մի՛սթր Կուղբ,-ավելացրեց Փիթերը,-բայց, հասկանո՞ւմ եք, մենք ծանոթ չենք:

-Իհարկե, իհարկե,-ասաց Կուղբը:-Ահա՛ իմ երաշխիքը:

Այս ասելով` մի փոքրիկ սպիտակ բան հանեց ու ցույց տվեց: Բոլորը զարմացած նայեցին, իսկ Լյուսին հանկարծ բացականչեց.

-Վա՜յ, իհա՜րկե, իմ թաշկինակն է, տվել էի խեղճ միսթր Թամնուսին:

-Ճիշտ է,-ասաց Կուղբը:-Խեղճը լուր էր ստացել, որ շուտով ձերբակալվելու է, և թաշկինակն ինձ էր տվել: Ասել էր, որ եթե իրեն մի բան պատահի, ձեզ այստեղ դիմավորեմ և ուղեկցեմ դեպի…

Այդ պահին Կուղբը լռեց ու ևս մի քանի անգամ խորհրդավոր գլխով արեց: Հետո երեխաներին նշան արեց, որ հնարավորինս ավելի մոտենան, այնպես, որ նրա բեղիկները խուտուտ էին տալիս երեխաների դեմքերը, և շատ ցածրաձայն շշուկով ավելացրեց.

-Ասում են` Ասլանն արդեն ճանապարհին է: Միգուցե արդեն ափ է հասել:

Եվ այդ պահին մի շատ տարօրինակ  բան կատարվեց: Երեխաներից և ոչ մեկն էլ չգիտեր, ճիշտ այնպես, ինչպես դուք, թե ով է Ասլանը, բայց հենց այն վայրկյանին, երբ Կուղբն արտաբերեց այդ բառերը, բոլորն ինչ-որ յուրահատուկ զգացողություն ունեցան: Միգուցե երբևէ երազում պատահել է ձեզ հետ, որ ինչ-որ մեկն ինչ-որ բան ասի, որը չհասկանաք, բայց ձեզ թվա, թե շատ մեծ լիցք կա թաքնված այդ բառերի մեջ. կամ` սարսափելի լիցք, որն ամբողջ երազը մղձավանջ է դարձնում, կամ` շատ հաճելի, այնքան հաճելի, որ դժվար է բառերով փոխանցել, և այնքան գեղեցիկ է դարձնում երազը, որ հիշում եք ամբողջ կյանքում և անընդհատ ցանկանում կրկին հայտնվել այդ երազում: Հիմա էլ այդպես էր: Ասլանի անունը լսելուն պես երեխաներից յուրաքանչյուրն ինչ-որ թրթիռ զգաց իր ներսում: Էդմունդը խորհրդավոր սարսափ զգաց: Փիթերը հանկարծ

զգաց քաջություն ու արկածախնդրություն: Սյուզանին թվաց, թե անուշահոտություն և

հիասքանչ երաժշտության հնչյուններն են հասնում իրեն: Իսկ Լյուսին զգաց այն, ինչ կզգայիր, երբ առավոտյան արթնանայիր ու գիտակցեիր, որ արձակուրդներն են սկսվել, կամ ամառվա առաջին օրն է:

-Իսկ ո՞ւր է միսթր Թամնուսը,-հարցրեց Լյուսին:

-Շըշշ՜-ասաց Կուղբը,-այստեղ պետք չէ խոսել: Ես ձեզ կառաջնորդեմ այնտեղ, որտեղ կարող ենք հանգիստ զրուցել և ընթրել:

Արդեն բոլորը, բացի Էդմունդից, հանգիստ վստահում էին Կուղբին, և բոլորը, բացի Էդմունդից, ուրախացան` լսելով «ընթրիք» բառը:

Այսպիսով, միասին շտապեցին իրենց նոր ընկերոջ հետևից, որն անսպասելիորեն արագ էր քայլում և միշտ` անտառի ամենախիտ մասերով: Մոտ մեկ ժամ քայլեցին: Շատ հոգնած էին ու սոված: Հանկարծ ծառերը սկսեցին նոսրանալ, և կտրուկ վայրէջք սկսվեց: Մի րոպեից հայտնվեցին բաց երկնքի տակ: Արևը դեռ շողում էր, իսկ առջևում բացվել էր մի գեղեցիկ տեսարան:

Նրանք կանգնած էին զառիթափ և նեղ մի ձորի եզրին, որի հատակին հոսում էր, ավելի ճիշտ` կհոսեր բավականին մեծ մի գետ, եթե սառած չլիներ: Ուղիղ իրենցից ներքև` գետը հատելով, մի ամբարտակ էր կառուցված, և երբ տեսան այն, միանգամից հիշեցին, որ, իհարկե, կուղբերը միշտ ամբարտակներ են կառուցում, և համոզված էին, որ սա միսթր Կուղբի կառուցածն է: Նաև նկատեցին, որ նրա դեմքին ընդգծված համեստ արտահայտություն էր, այնպիսին, ինչպիսին մարդ ունենում է, երբ այցելում ես իր աճեցրած այգին կամ կարդում ես իր գրած  պատմությունը: Այնպես որ, տարրական հարգանք դրսևորելով, Սյուզանն ասաց.

-Ի՜նչ գեղեցիկ ամբարտակ է:

Իսկ միսթր Կուղբն այս անգամ չասաց «շըշշ», այլ փոխարենը բացականչեց.

-Խաղ ու պա՜ր է: Դեռ չեմ էլ վերջացրել:

Ամբարտակից վերև ավազանն էր, ավելի ճիշտ` եղել էր, որն, իհարկե, հիմա ընդամենը հարթ, մուգ կանաչ սառցադաշտ էր: Իսկ ամբարտակից ներքև, շատ ներքև, նույնպես սառույց էր, բայց ոչ թե հարթ, այլ ալիքների ձևով, ինչպես որ ջուրն էր հոսելիս եղել այն պահին, երբ սառնամանիքը վրա էր հասել: Իսկ այն մասերում, որտեղ որ ջուրը շիթերով դուրս էր ցայտել ամբարտակից, հիմա փայլփլուն սառցալուլաներ էին, կարծես ամբարտակի պատը զարդարված լիներ ծաղիկներով, ծաղկեպսակներով և մաքուր շաքարից պատրաստված ծաղկեշղթաներով: Իսկ կենտրոնում, մասամբ` ամբարտակի վրա, փոքրիկ տարօրինակ տնակ էր, որն ավելի շատ նման էր հսկայական փեթակի, և որի տանիքի անցքից ծուխ էր բարձրանում, և եթե տեսնեիք այն (հատկապես եթե սոված լինեիք), միանգամից ճաշելու մասին կմտածեիք և առաջվանից ավելի կսովածանայիք:

Ահա թե ինչ տեսան մյուսները, բայց Էդմունդը մի ուրիշ բան էլ նկատեց: Գետի երկայնքով մի քիչ ավելի ներքև ևս մի փոքր գետ կար իր ձորակով, որը գալիս միանում էր այս մեկին: Նայելով այդ կողմ` Էդմունդը երկու փոքր բլուր տեսավ և գրեթե համոզված էր, որ դրանք հենց այն բլուրներն էին, որոնք Սպիտակ Վհուկն էր այն օրն իրեն ցույց տվել, երբ լապտերասյան մոտ հրաժեշտ էին տալիս միմյանց: Եվ մտածեց, որ դրանց մեջտեղում հաստատ պետք է լինի նրա պալատը` ընդամենը մեկ մղոն կամ ավելի քիչ հեռու: Եվ Էդմունդը մտածեց Ռահաթ-լոխումի և Արքա լինելու մասին («Իսկ հետաքրքիր է` Փիթերն ի՞նչ կասեր»,-հարցրեց ինքն իրեն), ու սարսափելի գաղափարներ ծնվեցին նրա գլխում:

-Ահա և հասանք,-ասաց միսթր Կուղբը,-կարծես միսիս Կուղբը սպասում է մեզ: Ես կուղեկցեմ: Զգո՛ւյշ, չսահե՛ք:

Ամբարտակի եզրը քայլելու համար բավարար լայն էր, բայց ոչ այնքան հաճելի (մարդկանց համար), որովհետև սառույցով էր ծածկված, և թեև սառած ավազանը հենց նույն մակարդակի վրա էր, սակայն մյուս կողմում տհաճ վայրէջքն էր դեպի գետը: Միսթր Կուղբը մի շարքով տարավ նրանց մինչև ամբարտակի կենտրոնը, որտեղից շատ լավ երևում էին թե՛ գետի վերին հոսանքը, թե՛ ստորին: Եվ երբ հասան կենտրոնին, հայտնվեցին տնակի դռան մոտ:

-Ահա և մենք, միսիս Կուղբ,-ասաց միսթր Կուղբը,-գտել եմ նրանց: Ահա՛ Ադամի ու Եվայի Որդիներն ու Դուստրերը:

Եվ բոլորով ներս մտան: Լյուսին միանգամից ինչ-որ թխկթխկոց լսեց և առաջին հերթին տեսավ բարի դեմքով ծեր տիկին Կուղբին, որն, անկյունում նստած, բերանում` թել, զբաղված էր կարի մեքենայով կար անելով: Եվ հենց դրանից էր գալիս այդ ձայնը: Հենց որ երեխաները ներս մտան, նա դադարեցրեց գործն ու ոտքի կանգնեց:

-Վերջապե՜ս եկաք,-ասաց նա` վեր պարզելով կնճռոտված թաթերը,-վերջապե՜ս: Կարո՞ղ եք պատկերացնել, ես տեսա այս օրը: Կարտոֆիլն արդեն եփելու վրա է, թեյնիկն էլ երգում է: Միսթր Կուղբ, խնդրում եմ, մեզ համար ձո՛ւկ բերեք:

-Սիրով,-ասաց միսթր Կուղբը, դուրս եկավ տնակից (Փիթերն էլ միացավ նրան) և սառույցի վրայով քայլեց դեպի սառույցի մեջ բացած փոքրիկ անցքը, որն ամեն օր կացնով թարմացնում էր: Իրենց հետ դույլ էին վերցրել: Միսթր Կուղբը հանգիստ նստել էր անցքի եզրին (կարծես սառույցի սառնությունը նրան չէր անհանգստացնում), անթարթ նայում էր անցքից ներս, հետո հանկարծ թաթը կտրուկ ներս մտցրեց ու մի ակնթարթում մի գեղեցիկ իշխան ձուկ ճանկեց: Հետո այնքան անգամ կրկնեց նույնը, մինչև բավականաչափ ձուկ բռնեցին:

Այդ ընթացքում աղջիկներն օգնում էին միսիս Կուղբին լցնել թեյնիկը, սեղան գցել, կտրատել հացը, ափսեները դնել փուռը, որ տաքանան, տան մի անկյունում դրված տակառից մի մեծ գավաթ գարեջուր լցնել միսթր Կուղբի համար, թավան դնել կրակին ու հալեցնել յուղը: Լյուսին մտածեց, որ կուղբերի տնակը շատ հարմարավետ է, թեև բոլորովին նման չէր միսթր Թամնուսի քարանձավին: Այստեղ ոչ նկարներ կային, ոչ գրքեր, իսկ մահճակալների փոխարեն պատերին ամրացված մահիճներ էին` նավերի նման: Առաստաղից կախված էին խոզապուխտներ, թելով միմյանց ամրացված սոխի գլուխներ, իսկ պատերի տակ շարված էին ռետինե երկարաճիտ կոշիկներ, անձրևանոցներ, բահեր, մանգաղներ, թիակներ, շաղախ քսելու գործիքներ, կարթեր և ուռկաններ: Իսկ սեղանի սփռոցը թեև փայլում էր մաքրությունից, բայց շատ կոպիկ կտորից էր:

Հենց որ թավան սկսեց հաճելի ճթճթալ, Փիթերն ու միսթր Կուղբը ներս եկան` բերելով վերջինիս բռնած ձկները, որոնք արդեն հասցրել էր դրսում դանակով բացել ու մաքրել: Միայն պատկերացրե՛ք, թե ինչ հաճելի բույր ունեին նոր բռնած ձկները տապակվելիս, և թե ինչ ագահությամբ էին երեխաները սպասում դրանց պատրաստվելուն և թե որքան ավելի սովածացան, մինչև վերջապես միսթր Կուղբն ասաց.

-Հիմա համարյա պատրաստ է:

Սյուզանը դատարկեց կարտոֆիլի ջուրը և հետ լցրեց կարտոֆիլն ամանի մեջ ու դրեց օջախի կողքին, որ չորանա, իսկ Լյուսին օգնեց միսթր Կուղբին իշխանը դնել ափսեների մեջ: Մի քանի րոպեից բոլորը սեղանին մոտեցրին իրենց աթոռները (կուղբերի տան բոլոր աթոռները եռոտանի էին, բացի միսիս Կուղբի սեփական հատուկ ճոճաթոռից, որը դրված էր կրակի մոտ) և սկսեցին վայելել ընթրիքը: Մի կուժ յուղոտ կաթ էին դրել երեխաների համար (միսթր Կուղբն իր գարեջուրն էր ըմպում) և մի մեծ կտոր վառ դեղին կարագ ուղիղ սեղանի կենտրոնում, որից ամեն մեկը վերցնում էր որքան ուզեր` իր կարտոֆիլի համար: Երեխաներից յուրաքանչյուրը մտածեց, և ես համամիտ եմ նրանց հետ, որ ոչինչ ավելի համեղ չի կարող լինել, քան հոսող ջրից բռնած ձուկը, հատկապես երբ ընդամենը կես ժամ առաջ այն դեռ կենդանի էր, իսկ թավայից հանել են կես րոպե առաջ: Եվ երբ ձուկը կերան-վերջացրին, միսիս Կուղբն անսպասելիորեն փռից հանեց մի հրաշալի, հյութեղ ջեմով ռուլետ, որից գոլորշի էր բարձրանում, և միաժամանակ թեյնիկը դրեց կրակին, այնպես որ, երբ վերջացրին ջեմով ռուլետը, թեյն արդեն պատրաստ էր: Եվ երբ ամեն մեկն ըմպեց-վերջացրեց իր թեյը, բոլորը հետ հրեցին իրենց աթոռները, որ կարողանան հենվել պատին և բավականությամբ շունչ քաշեցին:

-Իսկ հիմա,-ասաց միսթր Կուղբը` մի կողմ հրելով իր գարեջուրն ու մոտ բերելով թեյի բաժակը,-եթե մի քիչ սպասեք` վառեմ ծխամորճս, արդեն կանցնենք բուն գործին: Նորից ձյուն է գալիս,-ավելացրեց նա` աչքի ծայրով նայելով պատուհանից դուրս:-Ավելի լավ, նշանակում է` այցելուներ չենք ունենա, և եթե որևէ մեկը փորձի էլ ձեզ հետևել, չի գտնի հետքերը:

(Շարունակելի)

Անգլերենից թարգմանությունը` Ծովինար Տալյանի

nina arustamyan

Ժամանակ կար

Ժամանակ կար, երբ անհոգ էինք՝ ես, քույրս, եղբայրս, բոլորս։

Ժամանակ կար, երբ փոքր էինք ու այնքան անպաշտպան․․․

Ժամանակ կար, որ կարող էինք լացելով հասնել նրան, ինչին ուզում էինք՝ այ, օրինակ, խանութում դրված գեղեցիկ տուփով քաղցրավենիքին, որից ձեր տանն էլ կար: Ուղղակի խանութինը լավն է, իսկ տուփը ավելի գեղեցիկ։

Ժամանակները արագ-արագ առաջ են գնում, իրենք էլ չհասկանալով, թե ինչու են այդքան շտապում, եթե իսկապես շտապելու տեղ չունեն։

Փոքր հասակում մտքովս չէր անցնի, որ հնարավոր է` գա մի պահ, երբ ընտանիքով տեղափոխվենք ինչ-որ ուրիշ տեղ ապրելու։ Վիճում էի ինքս ինձ հետ, որ քաղաքում ավելի լավ է, կյանքը ավելի ուրախ, բայց․․․

Երբեմն մեր սպասումները չեն արդարանում, ոչ նրա համար, որ մենք չենք ուզում, այլ նրա համար, որ ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցածը սկսում ես ավելի խորը քննել, սկսում ես հասկանալ ծնողիդ, երբ ասում էր․

-Կաշխատես ու կհասկանաս, որ էդ 10 դրամն էլ ա փող․․․

Էդ 10 դրամը․․․

Մեծանում ենք մենք, ու ամեն տարի մեր ծննդյան օրը մեզ համար հրաշալի է, մեզ համար դա մեր օրն է: Ու ամեն անգամ տորթի մոմերը փչելուց մենք պահում ենք մի երազանք, որի ի կատար ածվելը ամենից շատն ենք ուզում։

Ու մի քանի օր հետո հասկանում ես, որ իրականում դու ամեն ժամ ու ամեն օր էլ ավելի շատ բան ես հասկանում, քան օրինակ,  երեք տարի առաջ։ Զգում ես, որ փոքր տարիքում քո նվնվալը անտեղի էր, քանի որ մեծ հասակում նվնվոցդ կթվա թուլության ու անպաշտապնության նշան: Բայց չէ, մենք ո’չ թույլ ենք, ո’չ անպաշտպան։

Մենք ամեն լավից ու վատից հետո, սկսում ենք մի քիչ ավելի խորը նայել հաջորդ լավին ու վատին, սկսում ենք ամեն մի իրավիճակի շուրջ երկար մտածել ու մտքում միշտ ընտրություն կատարել. ո՞րը:

Փոքր տարիքում ցանկությունները շա՜տ են, առաջնահերթ ցանկությունը շուտ մեծանալն է` չգիտակցելով, որ մեծերի աշխարհում ամեն բան այլն է. հույզերը, սպասումները, ամեն ամեն բան այլ է։ Մեծ հասակում քո ուղեղում հոսող տարատեսակ մտքերից դու նորից քայքայվում ես, քանի որ չես էլ կարող նվնվալ, քանի որ դու ուժեղ ես, դու իրավունք չունես թուլանալ ու ամեն անգամ երազում ես փոքր լինելու մասին, որ գոնե նստեիր հայրիկիդ ուսերին, որ գոնե մայրիկիդ փեշից քաշեիր, ասեիր․ «Էս սիրուն տուփով քաղցրավենիքն եմ ուզում»…

Մեծանում ենք, ու ամեն տարվա մեր տորթի մոմերը փչելուց մենք երազանք ենք պահում, որ գոնե հինգ րոպե փոքր լինեինք, ու երազանք, որ մեծ հասակում իրականանան բոլոր սպասումները մեծերի աշխարհում։

Մեծանում ենք․․․

Valya Gasparyan

Իմ կանաչ հեծանիվը

Երբ հայրս մեքենայից իջեցրեց, միանգամից հասկացա, որ մյուս հեծանիվներիցս շատ է տարբերվում: Նախ, միանգամից կարելի էր վարել՝ անիվներն արդեն պինդ էին: Կանաչ էր, հետո էլ մեծ էր, հետո էլ ես էի մեծ ու առանց էն փոքր ակների էլ ինձ հասանելի էր: Ես` մեծ, ինքը` մեծ, սազում էինք: Համ էլ մի քանի մետր հեռու գնալն էլ էր սազում, մանավանդ, որ ընկերներս  տարածքում էին, ես էլ ցույց տալու բան ունեի:

Բակի երեխեքը, որ նստում էին ու ոտքերը հասնում էր ոտնակներին, ուրեմն մեծ էին, որ վարում էին: Էլ իրենց հասնող չկար: Ինձ դուր էր գալիս, որ հեծանիվիս հասնելու համար օժանդակ միջոցներ էին օգտագործում` քար ոտքի տակ, ընկեր, ծնող, լաց: Ինձ համարյա վարելու ժամանակ չէր մնում, բայց ես գոհ էի, ինձ հո վարե՞լը չէր պետք: Տեր լինելն էլ մեծ բան էր:

Բայց ինչպես ամեն բան, հեծանիվ վարելն էլ իր ժամանակն ունի, ու ձմեռը բերեց այդ ժամանակի վերջը: Փառքիս հովանավորին սպասում էր ավտոտնակը: Բայց ինչպես ամեն բան, ձմեռն էլ իր վերջն  ունեցավ:

«Ես, որ էսքան մեծացել եմ, բա կանաչս ի՞նչ չափսերի կլինի: Անցած տարվա փոքրերը, ում չէր հետաքրքրում, հիմա մեծացած կլինեն, ու կանաչիս երկրպագուները կշատանան»,- մտածում էի ու մի հսկայի պատկերացնում, որի հետ միասին ավտոտնակն էլ էր աչքիս մեծանում: Հայրս բացեց ավտոտնակի դուռը, դուրս բերեց: Չճանաչեցի, չհավատացի:

Չէի հաշվարկել, որ ինքն իմ նման բոյովանալու հատկություն չունի, բայց իմ համեմատ փոքր դառնալ կարող է: Բայց մի բան էլ կա, որ էլ չունի` զարմացնելու կարողություն: Հասարակացել էր:

Մի պահ ինձ թվաց, որ ձմռան ամբողջ ցուրտն իր վրա է եղել, կուչ է եկել, բակի երեխեքն էլ մի֊մի բան թռցրել են վրայից ու ակներից էլ կտրել:

Չէ, բայց ես մեծացել էի. լաց չեղա:

manana arxiv

Ինչն է ինձ հուզում աշխարհում

Ճիշտն ասած, ինձ աշխարհում շատ բան է հուզում: Կոնկրետ այս պահին ինձ ամենաշատը հուզում է այն, որ հիմա ընկերներ ունենալը շատ բարդ է: Եթե փող ունենաս, ընկեր էլ կունենաս: Իսկական ընկերություն գոյություն չունի: Չէ՞ որ ընկերներ փողով չես գնում: Սա ինձ շատ է հուզում, որովհետև չեմ կարծում, թե աշխարհում լինի մի մարդ, որ ընկերների օգնության կարիք չզգա: Սրա պատճառով էլ փոխվում են մարդկանց չափանիշները, ամեն ինչ գնահատվում է հարստությամբ: Հիմա աշխարհում ամեն ինչ կախված է թղթադրամից, որը ցանկացած երեխա կարող է պատռել ու գցել մի կողմ:

Ծովինար Տալյան

13 տարեկան

-Ինձ չեն սիրում, ինձ չեն հասկանում, մեծերը իրենց  չգիտեմ ինչի տեղ են դնում, փոքրերը հարգանք չունեն մեծերի հանդեպ, մարդիկ իրարից խուսափում են… Մի՞թե արդեն այդքան հեռուն ենք գնացել, եթե այդպես է, ուրեմն աշխարհի վերջը սա է…

-Վարդան,-կտրեցի ընկերոջս մտքի թելը, և իր տոնով շարունակեցի,-մի՞թե դու այնքան ծերացել ես, որ ամեն ինչը գորշ գույներով ես տեսնում:

-Ես ռեալիստ եմ:

-Քո տիպի ռեալիստներին հոռետես են անվանում:

-Կարող ես ինձ ձեռք առնել, բայց, մեկ է, աշխարհի վերջը մոտ է…

Ընկերս տասնհինգ տարեկան է: Դասամիջոցներին բոլորը հավաքվում են նրա շուրջը, լսում են, վախենում… Իսկ եթե իսկապե՞ս այդպես է…

Էլեոնորա Հարությունյան

15 տարեկան

 

Ինձ հուզում է ցուրտը: Հենց գալիս է ձմեռը, վախենում եմ, որ լույս չի լինի, ճանապարհները կսառեն, վթարներ կլինեն, մարդիկ կմահանան: Գյուղերում ու սարերում մարդիկ կհիվանդանան ցրտից: Ճանապարհներին մերկասառույց կլինի, ավտոմեքենաները կսայթաքեն, և վթար կլինի, իսկ վթարից բոլորը մահանում են:

Հովնան Բաղդասարյան

9 տարեկան

 

Հաճախ է պատահում այնպես, որ անծանոթ մարդկանց եմ հանդիպում ու պետք է ծանոթանամ նրանց հետ: Ես էլ առաջնորդվում եմ հայտնի երգի բառերով` ժպիտից է ծնվում ընկերությունը: Ու ես ժպտում եմ: Չեք պատկերացնի, ինչպիսի գերագույն հաճույք է, երբ ժպիտիդ ժպիտով են պատասխանում. այնքան ջերմություն է բխում ու փոխանցվում, այնքան հաճելի է…

Իսկ երբ ժպիտդ արհամարհվում է, էլ ի՞նչ հաճույք, ի՞նչ ջերմություն: Մի՞թե դժվար է ժպտալը, թեկուզ` աչքերով:

Ես կոչ եմ անում. եկեք ժպտանք անծանոթներին:

Անուշ Մուրադյան

15 տարեկան

 

-Ռիմ, արթնացնիր, դասի ես:

Այսպես ամեն առավոտ ասում է մայրս: Թե ո՞վ է որոշել, որ դասերը շուտ պետք է սկսել,- ամեն արթնանալուց մտածում եմ նույն բանը ու նորից  քնում:

-Ռիմ, արդեն ժամը ութն անց կես է:

Ուֆ, շուտ արթնանալը հասկացանք, բա որ մտածում ես, որ վեց ժամ դպրոցում ես լինելո՞ւ: Չէ՞ր կարող ժամացույց հնարողն այնպես աներ, որ գիշերվա ժամերը երկար տևեին, իսկ առավոտվա ժամերը` կարճ: Կամ դասերը շուտ անցնեին, իսկ խաղերը երկար ձգվեին: Ամեն օր դասի ես գնում, երկու ժամ դաս ես սովորում, որ մի հատ «հինգ» ստանաս, ողջ օրը պարապում ես, որ  մաթեմատիկայից «չորս» ստանաս: Ո՞ւմ է պետք:

-Ռիմ, ութն անց քառասուն է արդեն:

Լավ, վեր կենամ, այսօր գոնե քառասուն րոպե շատ եմ քնել:

Ռիմա Տոֆանյան

13 տարեկան

 

Ես միշտ մտածում եմ, թե ինչու երեխաները իրար հետ չեն ուզում ընկերություն անել:  Նույնիսկ համադասարանցիները խուսափում են իրարից: Շատ աղջիկներ էլ ամաչում են տղաների հետ խոսել: Վերջերս  իմ դասընկերներից մեկի տատիկն էր մահացել: Աղջիկներից մեկը մոտեցավ նրան ու ցավակցեց: Դրանից հետո աղջիկներն անընդհատ ձեռ էին առնում նրան: Եթե ես հնարավորություն ունենայի աշխարհում մի բան փոխել, ապա այնպես կանեի, որ բոլորն ընկերանային իրար հետ:

Մարիամ Մանուկյան

12 տարեկան

 

-Ճուտ, էս գցիր սեղանիս,- ասաց հսկայական ականջներով ու ոչինչ չարտահայտող դեմքով մի տղա` ձեռքի տոպրակը, որ պայուսակ էր ծառայում, տալով փոքրահասակ, թուլակազմ մի տղայի:

«Ճուտը» սուսուփուս վերցրեց տոպրակն ու մտավ դասարան:

-Ինչո՞ւ ես լսում Կարենին, այ, Արման,- բարկացավ աղջիկներից մեկը: Արմանը քթի տակ ինչ-որ բան քրթմնջաց: Հետո սկսեց լեզվակռիվը: Կարենին պաշտպանողներ էլ շատ կան, բոլոր նրանք, ովքեր վախենում են նրանից:

Ես ինձ նվաստացած եմ զգում, երբ իմ կողքին փորձում են ճնշել թույլերին:

Լուսինե Հակոբյան

14 տարեկան

 

Ինձ ամենից շատ հուզում է սև գույնը: Փողոցներում ամենուր սևազգեստ երիտասարդներ են: Երբ տեսնում եմ նրանց, տրամադրությունս ընկնում է, տխրում եմ: Խեղճերը չեն տեսնում գույները, երկինքը, արևը: Իսկ երբ չեն տեսնում գույները, շատ-շատ բան չեն տեսնում ու չեն հասկանում:

Նանե Սահակյան

15 տարեկան

 

«Մանանայի» արխիվից, 2004թ.

 

maria chichakyan

«Դու կարևոր ես»

Մեր կյանքում «արգելված» թեմաները շատ են։ Ամաչում ենք խոսել, որովհետև  մեզ կպիտակավորեն, եթե խոսենք սեռական դաստիարակությունից, դրա կարևորությունից ու երբեմն՝ մեր իսկ զգացմունքներից։

Ասածս շատ դաժան է հնչում, երևի չափից ավելի, քան իրականում։ Մարդկանց մի ստվար զանգված համոզում է, որ մենք ու մեր զգացմունքները հետաքրքիր չեն ոչ մեկին, բացարձակապես ոչ մեկին…

Դու կոտրված ես, դեպրեսիվ, ինքնասպանության հակումներ գուցե ունես, ու ասում են, որ միևնույն է, դա ոչ ոքի չի հետաքրքրում։

Մարդիկ մեզ համար  դոգմաներ են ստեղծում, բանտեր են կառուցում, որտեղ մենք վերջին հիմարի պես հավատում ենք, որ մեր զգացմունքները ու հենց ինքներս անկարևոր ենք։

Մարդիկ մոռացվում են հենց մարդկանց մեջ…

Ու հիշվում…

Մարդիկ , ամենամոտ ընկերոջից մինչև անծանոթ մեզ հիշում են։ Մարդիկ հիշում են մեզ, մեր դիմագծերը, ժեստերը, աչքերը, ժպիտը, այտափոսերը, ուռած աչքերը, կատակները, որոնցից մենք բարձր կծիծաղենք,  մարդիկ հիշում են։

Մարդիկ հոգ են տանում մեր մասին։ Մարդիկ հետաքրքրվում են մեր սիրած գրքով, խմբով, սիրելի ուտեստներով, սիրելիներով ու թշնամիներով։ Մարդիկ մեզ տաք գլխարկ ու մի ուս են առաջարկում` խնդիրները դեն նետելու համար։

Մարդիկ մեզ փրկում են։ Մարդիկ մեզ մեր մտքերից, ինքներս մեզնից, սայթաքելուց են փրկում, փրկում են ու ստեղծում մեր տեսակի ավելի լավը։

Մարդիկ մոտիվացնում ու հավատում են քեզ։ Հավատում են քեզ ու օգնում, որ ինքդ էլ քեզ հավատաս, երբեմն հավատում են քեզ՝ քեզնից շատ։ Դու կարող ես, հավատում եմ, փոխի’ր քեզ ու քո շրջապատը։ Ես հավատում եմ։

Մարդիկ վերջապես սիրում են քեզ։ Սիրելու համար ոչ մի բացատրություն բացարձակապես պետք չի. սերը սեր է ու վերջ։ Առանց չափորոշիչների, հատուկ մշակված սանդղակների ու պարզ բան է. մարդիկ սիրում են տեսակները, բնավորությունը ու թե ով են իրենք քո կողքին։

Ու մի օր վստահ եմ, որ կգա մեկը, ով կասի քեզ, որ դու կարևոր ես, որովհետև դու, իրոք, կարևոր ես։

lilit grigoryan ararat

Կապտանռնագույն սեր

 Ֆուտբոլն ու կյանքը շատ նմանություններ ունեն. երկուսն էլ ուղեկցվում են վայրիվերումներով, հիասթափություններով և հաղթական պահերով: Ժամանակն էլ է նույն կերպ ընթանում: Երբեմն երազում ես մեկ րոպե ավել ժամանակի մասին, որպեսզի հասցնես ուղղել սխալդ, երբեմն էլ ցանկանում ես, որ ժամանակը ավելի արագ ընթանա, որպեսզի րոպե առաջ վայելես հաղթանակդ: Հետաքրքիր ազդեցություն ունի ֆուտբոլը: Ֆուտբոլասերը ուրախանում է մի հաղթանակով, որում ոչ մի դեր չի ունեցել, ուրախանում է մի ֆուտբոլիստի հաջողություններով, որին չի հանդիպել և գուցե երբեք էլ չհանդիպի: Բայց մի գաղտնիք բացեմ. մենք` ֆուտբոլասերներս, մեզ համարում ենք մեր սիրելի թիմի տասներկուերորդ խաղացողը և հավատում ենք, որ մեր սերն ու հավատը մեզնից հազարավոր կիլոմետրեր հեռու գտնվող ֆուտբոլիստները զգում են:

Ֆուտբոլ սիրել եմ Բարսելոնայի շնորհիվ, Բարսելոնային՝ Մեսսիի շնորհիվ: Իմ կապտանռնագույն սերն արդեն յոթ տարեկան է: Երկար տարիներ է երկրպագում եմ Բարսելոնային: Հույզեր կան, որոնք երբեք չէի զգա, եթե չերկրպագեի Բարսելոնային:  Տարիներ առաջ կարող էի վիճել մարդկանց, որ լավագույնը Բարսելոնան է: Հիմա շատ բան է փոխվել, ավելի զուսպ եմ դարձել ու հասկացել եմ, որ անկախ ամեն ինչից ցանկացած ֆուտբոլասերի համար իր երկրպագած ակումբն է լավագույնը:

Ժամանակակից պրագմատիկ ֆուտբոլում շատ չեն այն ֆուտբոլիստները, որոնք խաղում են հանուն մարզաշապիկի և երկրպագուների, այլ ոչ թե հանուն գումարի: Այդպիսի ֆուտբոլիստներից է Մեսսին: Նա պատմության ամենափառահեղ ֆուտբոլիստներից է: Մեսսիի խաղն ուղղակի ապշեցնում է, համեստությունը և հավատարմությունը՝ հիացնում: Գիտեմ, որ ամեն փոխվող տարվա հետ մոտենում է Մեսսիի կարիերայի ավարտը, ու երբ Մեսսին ավարտի իր կարիերան ֆուտբոլի ամենագեղեցիկ գույնը կկորի ինձ համար:

narnia

Առյուծը, վհուկը և զգեստապահարանը. Գլուխ վեցերորդ

Նարնիայի քրոնիկոնները

Առյուծը, վհուկը և զգեստապահարանը

Գլուխ վեցերորդ

 

Դեպի անտառի խորքը

 

-Երանի՜ Մակրիդին շուտ գար ու տաներ այս բոլոր մարդկանց,- քիչ հետո ասաց Սյուզանը,- տեղս շատ է նեղ:

-Ու ի՜նչ կամֆորայի զզվելի հոտ է գալիս,-ասաց Էդմունդը:

-Երևի այս վերարկուների գրպանները լիքը կամֆորա են լցրել,-ասաց Սյուզանը,-որ հեռու պահեն ցեցերին:

-Ինչ-որ բան մեջքիս խփեց,-ասաց Փիթերը:

-Եվ ինչ ցուրտ է, չէ՞,-ասաց Սյուզանը:

-Ճիշտ ես ասում, իրոք ցուրտ է,-ասաց Փիթերը,-ու, գրո՜ղը տանի, համ էլ խոնավ է: Այս ի՞նչ տեղ է: Ինչ-որ թաց բանի վրա եմ նստած: Ու գնալով ավելի եմ թրջվում:

Փիթերը վեր թռավ տեղից:

-Եկեք դո՛ւրս գանք,-ասաց Էդմունդը,-արդեն գնացած կլինեն:

-Ա՜խ,-հանկարծ ասաց Սյուզանը, և բոլորը միաբերան հարցրեցին, թե ինչ է պատահել:

-Ես ինչ-որ ծառի էի հենվել,-ասաց Սյուզանը,-և, հապա նայե՛ք, այնտեղ լո՜ւյս է:

-Տե՜ր Աստված, իսկապե՜ս,-ասաց Փիթերը,-հապա այնտե՜ղ նայեք: Շուրջբոլորը ծառ է: Իսկ այս թաց բանը ձյուն է: Վա՜յ, իրոք հավատում եմ, որ ընկել ենք Լյուսիի անտառը:

Հիմա այլևս կասկած լինել չէր էլ կարող: Չորսն էլ կանգնած էին ձմռան ցերեկվա լույսի մեջ և զարմացած աչքերն էին թարթում: Նրանց հետևում կախիչներից կախված վերարկուներն էին, իսկ առջևում` ձյան ծածկոցով ծածկված ծառերը:

Փիթերն անմիջապես շրջվեց դեպի Լյուսին:

-Ներողություն, որ չհավատացի,-ասաց նա,-ների՛ր ինձ: Արի՛ հաշտվենք:

-Իհարկե,-ասաց Լյուսին: Եվ սեղմեցին միմյանց ձեռքերը:

-Իսկ հիմա ի՞նչ անենք,-ասաց Սյուզանը:

-Գնանք անտառն ուսումնասիրենք, իհարկե,-ասաց Փիթերը:

-Վա՜յ,-ասաց Սյուզանը` թփթփացնելով ոտքերը,-շա՜տ ցուրտ է: Եկե՛ք այս վերարկուները հագնենք:

-Բայց մերը չեն,-կասկածամտորեն պատասխանեց Փիթերը:

-Հաստատ ոչ ոք դեմ չի լինի,-ասաց Սյուզանը,-չէ՞ որ տնից դուրս չենք տանում: Նույնիսկ պահարանից չենք հանում:

-Մտքովս չէր էլ անցել, Սյո՛ւ,-ասաց Փիթերը,-իհարկե, այդ առումով ճիշտ ես: Ոչ ոք չի կարող մեղադրվել վերարկուի գողության մեջ, եթե այն չի էլ հանել պահարանից, որտեղ որ գտել է: Իսկ իմ կարծիքով, այս ամբողջ երկիրն այդ պահարանի մեջ է:

Երեխաներն անմիջապես իրագործեցին Սյուզանի խելացի ծրագիրը: Վերարկուները չափազանց մեծ էին, և երբ նրանք հագան, ծածկվեցին անգամ կրունկները, և թվում էր` դրանք թագավորական ծիրանիներ են: Բայց շատ լավ տաքացան, և ամեն մեկի աչքում մյուսներին ավելի էին սազում վերարկուները, քան իրենց, և մյուսներն ավելի համահունչ էին շրջակա միջավայրին:

-Կարող ենք ձևացնել, թե արկտիկական բևեռախույզների խումբ ենք,-ասաց Լյուսին:

-Առանց ձևացնելու էլ շատ հետաքրքիր կլինի,-ասաց Փիթերը` առաջնորդելով եղբորն ու քույրերին դեպի անտառ: Մութ ամպեր էին կուտակվել երկնքում, և թվում էր` մինչ մութն ընկնելը ձյուն է գալու:

-Լսե՛ք,-քիչ անց ասաց Էդմունդը,-եթե ուզում եք լապտերասյանը հասնել, ավելի լավ չէ՞` ձախ գնանք:

Մի պահ մոռացել էր, որ պիտի ձևացնի, թե երբևէ չի եղել անտառում: Հենց այդ բառերը բերանից դուրս թռան, գիտակցեց, որ ինքն իրեն մատնել է: Բոլորը կանգ առան ու հայացքներն ուղղեցին նրան: Փիթերը մռնչաց.

-Ուրեմն իսկապես եղե՞լ ես այստեղ, այն ժամանակ, երբ Լյուսին ասաց, որ քեզ այստեղ հանդիպել է, իսկ դու խեղճին սուտ հանեցիր:

-Ա՜խ, դո՛ւ, փոքրի՛կ, թունավո՛ր հրեշ,-ասաց Փիթերը, հետո թոթվեց ուսերն ու էլ ոչինչ չասաց: Թվում էր` էլ ոչինչ չկա ասելու: Եվ շուտով շարունակեցին ճանապարհը: Բայց Էդմունդը մտածում էր.

«Ես ձեզ դեռ ցո՜ւյց կտամ, ինքնագո՛հ գոռոզներ»:

-Իսկ ո՞ւր ենք գնում,-ասաց Սյուզանը, որ փոխի խոսակցության թեման:

-Ինձ թվում է` Լյուն պետք է առաջնորդի,-ասաց Փիթերը,-հաստատ վաստակել է դրա իրավունքը: Ո՞ւր ես ուզում մեզ տանել, Լյո՛ւ:

-Չգնա՞նք միսթր Թամնուսին տեսնելու,-հարցրեց Լյուսին,-իմ սիրելի ֆավնին, պատմել եմ ձեզ իր մասին:

Բոլորը համաձայնեցին ու շարունակեցին արագ քայլել` թփթփացնելով ոտքերը: Լյուսին լավ առաջնորդող դուրս եկավ: Սկզբում մտածում էր, թե արդյոք կգտնի՞ ճանապարհը: Բայց մի տարօրինակ արտաքինով ծառ ու կողքին մի կոճղ տեսավ, ճանաչեց դրանք և տարավ նրանց այնտեղ, ուր գետինը խորդուբորդ էր: Հետո դուրս եկան մի փոքրիկ հովիտ և վերջապես հասան ճիշտ միսթր Թամնուսի քարանձավի դռան մոտ: Բայց նրանց սարսափելի անակնկալ էր սպասում:

Դուռն իր ծխնիներից հանել էին ու ջարդուփշուր արել: Քարանձավի ներսում մութ էր ու ցուրտ, և այնպիսի զգացողություն էր, կարծես մի քանի օր ոչ ոք չէր ապրել: Ձյունը դռան շեմից ներս էր լցվել ու ճզմվել գետնին` ինչ-որ սև բանի հետ խառնված, որը, պարզվեց, խարույկից մնացած մոխիրն էր: Ակնհայտ էր, որ ինչ-որ մեկն այն ցրիվ էր տվել սենյակով ու ոտնակոխ արել: Ամանեղենը գցել էին գետնին ու ջարդուփշուր արել, իսկ Ֆավնի հոր նկարը` դանակով պատառոտել:

-Ա՜յ քեզ ձախորդություն,-ասաց Էդմունդը,-լավ չէր, որ եկանք:

-Սա ի՞նչ է,-ներքև նայելով` ասաց Փիթերը: Նա թղթի մի կտոր էր նկատել, որ գորգի միջով մեխած էր գետնին:

-Ինչ որ  բա՞ն է գրած,-հարցրեց Սյուզանը:

-Կարծում եմ` այո՛,-պատասխանեց Փիթերը,-բայց լույսը թույլ է, չեմ կարող կարդալ, եկեք դո՛ւրս գանք:

Երեխաները դուրս եկան դեպի լույսը և խմբվեցին Փիթերի շուրջ, մինչ վերջինս կկարդար հետևյալ տողերը.

«Այս տան նախկին բնակիչը` Ֆավն Թամնուսը, ձերբակալված է և սպասում է իր դատին այն մեղադրանքով, որ նորին Թագավորական Մեծություն Ջադիսի` Նարնիայի թագուհու, Քեյր-Փարավելի տիրակալի, Միայնակ կղզիների և այլ տարածքների կայսրույու դեմ Մեծ Դավաճանություն է գործել, ինչպես նաև հյուրընկալել է նորին Մեծության թշնամիներին, ապաստան տվել լրտեսներին և եղբայրացել Մարդկանց հետ:

 

ստորագրված է`

Գաղտնի ոստիկանության կապիտան`

Մոուգրիմ

Կեցցե՜ Թագուհին»:

 

Երեխաները քարացած միմյանց նայեցին:

-Ընդհանրապես, չէի ասի, թե այստեղ ինձ դուր է գալիս,-ասաց Սյուզանը:

-Ո՞վ է այդ թագուհին, Լյո՛ւ,-հարցրեց Փիթերը:-Ինչ-որ բան գիտե՞ս նրա մասին:

-Նա ամենևին էլ իսկական թագուհին չէ,-պատասխանեց Լյուսին:-Սարսափելի վհուկ է` Սպիտակ Վհուկը: Անտառի բոլոր բնակիչներն ատում են նրան: Նա է կախարդել ամբողջ երկիրն այնպես, որ միշտ ձմեռ լինի, իսկ Սուրբ Ծնունդ երբեք չլինի:

-Մտածում եմ` արժե՞ արդյոք այստեղ մնալ,-ասաց Սյուզանը:-Նկատի ունեմ, որ այդքան էլ ապահով չէ, ոչ էլ առանձնապես ուրախ է: Րոպե-րոպե ավելի է ցրտում, իսկ մենք ուտելու ոչինչ չունենք: Չգնա՞նք տուն:

-Ախր, չենք կարող գնալ,-հանկարծ ասաց Լյուսին,-չե՞ք հասկանում: Չենք կարող հենց այսպես թողնել-գնալ տուն այս ամենից հետո: Իմ մեղքով է խեղճ Ֆավնը այս ձախորդության մեջ ընկել: Ինձ Վհուկից թաքցրեց, ցույց տվեց տուն վերադառնալու ճանապարհը: Ահա, թե ինչ է նշանակում «հյուրընկալել է Թագուհու թշնամիներին և եղբայրացել է Մարդկանց հետ»: Մենք պիտի գոնե փորձենք փրկել նրան:

-Ի՞նչ կարող ենք անել,-ասաց Էդմունդը,-երբ նույնիսկ ուտելու բան չունենք:

-Դու սո՛ւս մնա,-ասաց Փիթերը. դեռ բարկացած էր Էդմունդի վրա:-Ի՞ նչ ես կարծում, Սյո՛ւզան:

-Ես տհաճ զգացողություն ունեմ, որ Լյուն ճիշտ է,-ասաց Սյուզանը:-Չեմ ուզում նույնիսկ մի քայլ առաջ գնալ, շատ կուզեի` երբեք եկած էլ չլինեինք այստեղ: Բայց կարծում եմ` պետք է ինչ-որ բան անել միսթր… Ի՞նչ էր անունը… Նկատի ունեմ` Ֆավնի համար:

-Ես էլ նույն զգացողությունն ունեմ,-ասաց Փիթերը:-Ինձ անհանգստացնում է այն, որ ուտելիք չունենք: Կառաջարկեի հետ գնալ ու ինչ-որ բան վերցնել մառանից: Բայց կարծես երաշխիք չկա, որ երբ դուրս գաս այստեղից, կկարողանաս վերադառնալ: Կարծում եմ` պետք է առաջ շարժվել:

-Համամի՜տ եմ,-միաբերան ասացին աղջիկները:

-Եթե՜ միայն իմանայինք, թե այդ խեղճին որտեղ են բանտարկել:

Նրանք կանգնել ու մտածում էին` ինչ անել, երբ Լյուսին ասաց.

-Նայե՛ք: Տեսնո՞ւմ եք այն Արշալուսիկին*` կարմիր կրծքով: Սա առաջին անգամն  է, որ այստեղ թռչուն եմ տեսնում: Հետաքրքիր է` Նարնիայում թռչունները խոսել գիտե՞ն: Կարծես ինչ-որ բան է ուզում ասել:

Հետո դիմելով Արշալուսիկին` ասաց.

-Կարո՞ղ եք ասել, թե ուր են տարել Ֆավն Թամնուսին:

Այս ասելով մի քայլ արեց դեպի թռչնակը: Արշալուսիկը միանգամից թռավ, բայց նստեց կողքի ծառին: Հետո շրջվեց ու անթարթ նայեց նրանց կողմը, կարծես հասկանար այն ամենը, ինչ ասում էին: Առանց գիտակցելու, թե ինչ են անում, երեխաները մեկ-երկու քայլ մոտեցան թռչունին: Այդ պահին Արշալուսիկը կրկին թռավ-փախավ, նստեց կողքի ծառին ու անթարթ նայեց նրանց (դժվար թե երբևէ հանդիպեք ավելի կարմիր փորիկով ու ավելի փայլուն աչքերով Արշալուսիկ):

-Գիտե՞ք,-ասաց Լյուսին,-իսկապես, ինձ թվում է, թե նա ուզում է, որ իր հետևից գնանք:

-Ինձ էլ է թվում,-ասաց Սյուզանը:-Ի՞նչ կասես, Փիթե՛ր:

-Եկե՛ք փորձենք հետևել,-պատասխանեց Փիթերը:

Թվում էր, թե Արշալուսիկը հասկանում է ամեն ինչ: Շարունակ ծառից ծառ էր թռնում` միշտ մի քանի մատնաչափ նրանցից առաջ, բայց միշտ այնքան մոտ, որ կարողանան հեշտ հետևել: Այսպես առաջնորդում էր նրանց դեպի բլրակի ստորոտը: Որտեղ որ կանգ էր առնում, ճյուղից մի քիչ ձյուն էր թափվում ներքև: Շուտով ամպերը ցրվեցին, ձմռան արևը դուրս եկավ, և երեխաների շուրջ ձյունը սկսեց պայծառ շողշողալ: Արդեն մոտ կես ժամ քայլել էին, առջևում` աղջիկները, հետևում` տղաները, երբ Էդմունդն ասաց Փիթերին.

-Եթե մի կողմ դնես մեծամտությունդ, ապա մի բան կասեմ. լավ կլիներ` լսեիր ինձ:

-Ասա՛,-պատասխանեց Փիթերը:

-Կամա՛ց: Այդքան բարձր մի՛ խոսիր,-ասաց Էդմունդը,-պետք չէ վախեցնել աղջիկներին: Դու հասկանո՞ւմ ես, թե ինչ ենք անում:

-Ի՞նչ,-հարցրեց Փիթերն ավելի ցածր ձայնով` շշուկով:

-Հետևում ենք մի ուղեկցողի, որի մասին ոչինչ չգիտենք: Ի՞նչ գիտենք, թե ում կողմից է: Արդյո՞ք մեզ ծուղակը չի գցի:

-Սարսափելի կլիներ, եթե այդպես լիներ: Բայց արշալուսիկները…. Իմ կարդացած բոլոր պատմություններում նրանք բարի են: Վստահ եմ, որ չարի կողմից չէ:

-Եթե այդպես է, ապա ո՞րն է լավ կողմը: Ի՞նչ գիտենք, որ ֆավները բարի են, իսկ Թագուհին` չար: Այո՛, գիտեմ, մեզ ասել են, որ Վհուկ է: Բայց ոչ մեկի մասին ոչինչ չգիտենք:

-Ֆավնը փրկել է Լյուսիին:

-Այդ ինքն է այդպես ասում: Բայց մենք ի՞նչ իմանանք: Հա՛, ի դեպ, ևս մի հարց. ինչ-որ մեկս գիտի՞ այստեղից տուն տանող ճանապարհը:

-Տե՜ր Աստված,-ասաց Փիթերը,-այդ մասին չէի էլ մտածել:

-Եվ ոչ մի տարբերակ չկա ճաշելու,-ասաց Էդմունդը:

 

  • Արշալուսիկ – ճնճղուկազգիների կարգին պատկանող թռչուն

 

(Շարունակելի)

Անգլերենից թարգմանությունը` Ծովինար Տալյանի

meri avetisyan

Ինչ եմ սովորում ԵԹԿՊԻ-ում

Ես հաշվել եմ իմ ամենօրյա ճանապարհը: Այն կազմում է մոտ 130 կմ, կամ գուցե ես եմ չափազանցնում, բայց ամեն դեպքում Սևանից Երևան և հակառակ ուղղությամբ, ես ամեն օր գնում-գալիս եմ։ Երևանում է գտնվում իմ ինստիտուտը, որը իր բնույթով եզակի է, իր ոճով և չափազանց ակտիվությամբ թատերական ինստիտուտը միշտ տարբերվել է։ ԵԹԿՊԻ-ն  մշակութային բուհ է, և այստեղ սովորողները մշտապես ծանրաբեռնված են դասերով, փորձերով ու քննություններով։

Թատերական ինստիտուտը տան  պես է. այստեղ է անցնում իմ օրվա մեծ մասը: 9:30-ից մինչև ժամը 7-ը մնալ ինստիտուտում, իսկ երեկոյան գնալ որևիցե ներկայացում կամ ֆիլմ դիտելու: Բայց  բացարձակապես չեմ հոգնում, քանի որ  ինձ դուր է գալիս։ Ես մասնագիտությամբ սցենարիստ դրամատուրգ եմ, խորանալով այս մասնագիտության մեջ, սովորեցի ամենակարևոր բաները, որոնք վստահ եմ, գրողներին միանշանակ պետք կգան:

Եթե ցանկանում ես գրել պատմվածք, սցենար կամ որևիցե այլ նյութ, ապա այն պետք է ունենա իր մեկնարկը, կուլմինացիան (գագաթնակետ) և հանգուցալուծումը, ցանկացած նյութ պետք է ունենա ինչ որ մի խնդիր: Ինչպես իմ կուրսղեկն է ասում. «Գրականությունը սկսվում է այնտեղ, որտեղ խախտվում է ներդաշնակությունը», և օրինակ էր բերում Հովհաննես Թումանյանի «Գիքորը» պատմվածքի մեկնարկը. «Գյուղացի Համբոյի տունը կռիվ էր ընկել»: Ի՞նչ էր պատահել` կռիվ էր ընկել, ահա սա է խնդիրը և սրա վրա է հյուսվում ամբողջ ստեղծագործության և ֆիլմի սցենարը։ Սցենարը առհասարակ պետք է ունենա, այսպես ասած, սյուժետային մի (բարակ թել), որը պետք է հյուսվելով, ամբողջ ֆիլմը հասցնի իր տրամաբանական ավարտին։

Ֆիլմում և գրականության մեջ շատ կարևոր է նաև կերպարների միջև կոնֆլիկտը, որը պետք է հասունանա ամբողջ ֆիլմի ընթացքում և իր վերջնական լուծումը ունենա՝ կամ հերոսները հասնեն երջանկության կամ ինքնասպանության, ինչը հաճախ հանդիպում է Ա.Չեխովի պիեսներում։ Մեր խնդիրը այն չէ, որ միանգամից հաշտեցնենք ու ելք գտնենք  հերոսների համար, այլ այն, որ կոնֆլիկտը աղետի, կատաստրոֆայի հասցնենք և նոր լուծում գտնենք։ Ֆիլմում ցանկացած փիլիսոփայական գաղափար պետք է արտահայտվի ոչ թե խոսքով, այլ կոնֆլիկտի գործողություններով։ Ֆիլմում շատ կարևոր է դրամատիկական իրավիճակը, որից կերպարը պետք է դուրս գա, կարևոր է նաև մոտիվացիան, որը պիտի ազդի գիտակցական, ենթագիտակցական, բնազդային մակարդակի վրա։

Ցանկացած հոդված գրելիս պետք է ուշադրություն դարձնենք, թե ինչ ենք գրում և թե ինչպես պետք է գրենք: Եթե օրինակ, նյութը պետք է ծառայի հանրությանը, պետք է գրված լինի հանրամատչելի լեզվով, իսկ եթե գիտական նեղ մասնագետների շրջանակի համար է, ապա պետք է գրվի տերմինաբանությամբ, որը հասկանալի է միայն տվյալ բնագավառի մասնագետներին։ Գրական նյութ գրելիս կարելի է օգտագործել պատկերավոր գեղարվեստական բոլոր միջոցները, ինչը նյութին գեղեցիկ երանգներ կտա։ Եթե նյութը պետք է ծառայի ֆիլմին կամ թատրոնին, ապա մեծամասամբ պետք է լինի գործողություններից բաղկացած, բայց կարևոր է նայել, որ հեղինակը ուղղորդումներ տա և մանրամասն բացատրի տվյալ իրավիճակը և վայրը, իսկ խաղը պետք է թողնել արտիստի երևակայությանը և ունակություններին։

Թատրոնին կամ ֆիլմին ծառայելու համար նախ պարտադիր է իմանալ դրանց ակունքները, պատմությունը, զարգացման ընթացքը ու ժանրերը,  պետք է կարողանալ աշխատել այդ բնագավառում ծառայող յուրաքանչյուր անդամի հետ, սկսած հավաքարարներից վերջացրած ռեժիսորները: Պետք է կարողանալ բոլորին հավասար վերաբերմունք ցուցաբերել, քանի որ եթե մի դերասանի հետ շատ աշխատես, մյուսի հետ ո՛չ, ապա համոզված եղիր, որ ֆիլմդ կամ ներկայացումդ դատապարտված է տապալման։ Պետք է բոլորը իմանան, թե ինչ արդյունքի կարող են հասնել աշխատասիրությամբ, վարպետությամբ ու ճշտապահությամբ: Պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչ կլինի, եթե դերասանը որոշի ուշանալ ներկայացումից կամ նկարահանումից…

Ուրեմն, ամեն ինչում պետք է լինել լավ վարպետ և ճշտապահ, պետք է իմանալ, որ լավ ռեժիսոր լինելու համար պետք է լինել լավ դերասան։ Լավ դերասան լինելու համար պետք է իմանալ էթիկայի բոլոր կանոնները ու լինել ճշտապահ: Լավ սցենարիստը պետք է լինի դերասան ու ռեժիսոր, որպեսզի այնպես գրի, որ իր գրածը կարողանա մեկնաբանի ռեժիսորը և կարողանա խաղալ դերասանը։

Տեսնո՞ւմ եք, ամեն ինչ սերտ փոխկապակցված են, մեկի միջակությունը խանգարում է մյուսներին և ամբողջ այն նախագծին, որով զբաղվում են։

Ահա այսպես ամեն օր երևի 130 կմ անցնելով, ես սովորում եմ այն, ինչ կարևոր է ինձ համար, և այն, ինչ ես շատ եմ սիրում: Գուցե մի օր ես կդառնամ սցենարիստ կամ թատերագետ, բայց ինչպես Կ.Ստանիսլավսկին է ասում. «Արվեստով պետք է զբաղվել անշահախնդիր»։