viktorya nahapetyan

Մայր

Մայրը նա է, ով մանկատան հասցեն չունի,

Ով իր ցամաք հացով անգամ

Իր զավակին կուշտ կպահի:

Կյանքը շատ է մարդուն ծռում,

Մայրը նա է, ով չի ծռվում,

Մայրը նա է, ում աչքերում

Միշտ Տիրամոր դեմքն է փայլում:

Մորը չի հաղթի ո՛չ ցուրտ, ո՛չ էլ սով,

Նա միշտ զինված է զավակի սիրով,

Մայրը այն միակ կենդանի սուրբն է,

Որ տուն է պահում իր աղոթքներով:

Մայրը կարող է դառնալ տղամարդ,

Կարող է հողից դուրս բերել արմատ,

Կարող է որդուն պահել առանց հոր,

Դարձնել հպարտ ու զուսպ տղամարդ:

Իմաստուն մորից կրթված երեխան

Հիսուս լսելիս՝ ծունկը կծալի,

Մայր չեն հռչակվում միայն ծնելով,

Այլ երբ սիրում են Տիրամոր սիրով:

Screenshot_12

Միֆեր covid-19-ի մասին

  • Այն, որ կորոնավիրուսը վտանգավոր է միայն ցուրտ երկրներում, միֆ է. վիրուսը կարող է տարածվել յուրաքանչյուր երկրում՝ նույնիսկ ամենատաք կլիմա ունեցող։
  • Միֆ է, որ ցուրտն ու ձյունը կարող են սպանել կորոնավիրուսը, չվարակվելու համար պետք է հետևել մասնագետների խորհուրդներին, ոչ թե հույսը դնել եղանակի վրա։
  • Եթե վիրուսն արդեն ձեր օրգանիզմում է, ամբողջ մարմինը սպիրտով պատելը չի օգնի, ավելին՝ շատ քանակությամբ սպիրտը կարող է վնասել մաշկը։
  • Որևէ ապացույց չկա, որ քթի մեջ աղային լուծույթ լցնելն օգնում է կորոնավիրուսի դեմ պայքարում։
  • Սխտորն, իհարկե, օգտակար է, բայց չկա հիմք կարծելու, որ այն կարող է պաշտպանել կորոնավիրուսից։
  • Հակաբիոտիկները սպանում են միայն մանրէները, իսկ կորոնավիրուսը վիրուս է, հետևաբար միֆ է, որ հակաբիոտիկներն այս դեպքում արդյունավետ են։
  • Տաք լոգանքը չի կարող որևէ կերպ պաշտպանել կորոնավիրուսից, մարդու մարմնի ջերմաստիճանի վրա լոգանքը չի ազդում։
tigran davtyan

Կյանքը՝ վիրտուալ ցուցամոլություն

Մինչ Քովիդ-19-ը մեր առօրյան զերծ չէր վիրտուալ տիրույթից, ավելին՝ մասամբ անցնում էր հենց այդ տիրույթում, ոմանց մոտ՝ նկարներ տեղադրելով ու ակտիվ նամակագրությամբ, ոմանց մոտ՝ խմբերի ղեկավարմամբ կամ այլ հրապարակումներով, մյուս մասի մոտ՝ զուտ գործնական մասով։ Քովիդով պայմանավորված՝ ամբողջովին անցանք օնլայն համակարգին, այդ թվում նաև մեծահասակների որոշակի մասը, ինչը «կորոնակալանքային» և «կորոնաշփոթ» շրջանը դարձրեց անխուսափելի և օրհասական, միևնույն ժամանակ սրելով ցուցամոլության ու անհանդուրժողականության առկայծումը՝ իր վանող ու բացասական էներգիայով։ Երբ թեկուզ հինգ րոպեով փորձում ես լրահոսը նայել, թերթել էջիդ նորությունները, հասկանում ես, որ անելիք չունես էդտեղ։

Լրահոսի վերնագրերի ճնշող մեծամասնությունը հունից հանող, էժանագին ու անորակ աղբ է, որն իհարկե վնասում է նաև նյութը, էլ չասած՝ հաճախ նաև նյութի խայտառակ բովանդակությունը։ Տպավորություն է, որ մենք չունենք լրագրողական դպրոց, չունենք էթիկա, չունենք տարրական տրամաբանություն, չունենք ղեկավարման հմտություն և այլ մի շարք բացեր։

Հաճախ նաև կարդալով մեր հայկական մեկնաբանությունները, արդեն էլ ոչինչ չի մնում անել՝ բացի հիասթափվելուց։ Եթե նայենք հումորով, ապա կարող ենք հումորային ֆիլմ նկարահանել, իսկ եթե ռեալ՝ դա սարսափելի իրողություն է, որը ցույց է տալիս մեր հասարակության որոշ մասի գիտակցական դաշտի խնդրահարույց առկայությունը, ինչը, մեղմ ասած, ցավալի է։ Չգիտես՝ ծիծաղես, լաս, թե ինչ անես։ Իրականում, ինձ համար նաև մտահոգիչ փաստ է։ Երբեմն փորձում եմ թեթև նայել, գրելով. «Եկել եմ քոմենթ կարդալու»։ Բայց մինչև ե՞րբ և մինչև ո՞ւր։

Լրահոսից անցնում ենք ընկերների ընթացիկ հրապարակումներին, որոնք շատ հաճախ ստիպում են կարծել, թե կյանքը մեզ տրված է ցուցամոլության մրցույթի դուրս գալու համար, թե ով ինչքան տեսարժան, ժամանցի վայրեր, հավաստագրեր, դիպլոմ/դիպլոմի գույներ, սելֆիներ կներկայացնի։ Կներեք, իսկ ո՞ւմ է դա հետաքրքիր և գլխավորը՝ ի՞նչ է տալիս Ձեզ այդ ամենը՝ բացի էգոյի բավարարումից։ Դրանից հետո քանի՞ առաջարկ եք ստանում աշխատանքային կամ հանգստյան կամ այլ ուղղությամբ։ Իհարկե, ոչ մի, ուղղակի դա նման է հայկական ավանդական Նոր Տարվան, երբ բոլորն ասում են, որ գումար չունեն, բայց մրցակցային ցուցամոլ սեղանները ծփում են ու ծփում։ Եկեք ապրենք հանգիստ, ամենքս մեր կյանքով, առանց դիմացինին ինչ-որ բան ապացուցելու և ցուցադրելու, առանց մեր անձնականը սոց. ցանցերում չափազանց շաղ տալու, առանց մեր ապրումները հանրայնացնելու և զոհի դեր ստանձնելու, մեր ստացած դիպլոմ/հավաստագրերում ոչ թե նշանակություն տանք քանակին, այլ այն որակին, որը մեզ գոնե մեկ քայլով կմղի առաջ, ժամանցի վայրեր գնանք ոչ թե այն մտքով, թե երբ ենք մի հատ ուղիղ եթեր անելու կամ նկարվելու, էջում դնելու, այլ գնանք մեր հայրենաճանաչման ու լիարժեք հանգստի համար, ոչ թե մեր բազմաքանակ սելֆիներով նյարդայնացնենք ընկերներին, այլ գոնե զուսպ ու օրինակելի հրապարակումներ անենք, որից նախ և առաջ ինքներս կսովորենք։ Մեր կյանքը դարձնենք ոչ թե վիրտուալ ցուցամոլություն, այլ ինքնաբավ հարստություն, և ամենակարևորը՝ հետևենք մեր առողջությանը։ Իսկ եթե ուզում ենք լինել ավելի հետաքրքիր և պահանջված, ուրեմն պետք է լինենք ավելի զուսպ և ինքնակրթված։ Եկեք կերտենք ավելի առողջ ապագա։

taguhi aghasyan

Դպրոցական հուշեր

Ես սովորել եմ Բյուրեղավան քաղաքի Ս. Վարդանյանի անվան ավագ դպրոցում: Տասներկու տարի նույն պատերի ներսում եմ սովորել և բնականաբար շատ եմ կապվել այնտեղ եղած ամեն ինչին: Ի սկզբանե մեր դպրոցը միջնակարգ էր, և երբ ես արդեն չորրորդ դասարանում էի, այն դարձավ ավագ դպրոց: Դե իհարկե, մեզ չվռնդեցին դպրոցից, և ես մինչև վերջ սովորեցի այնտեղ:

Սովորելու տարիներին ուսուցիչների խոսքերը կամ արարքները, ինչպիսին էլ, որ դրանք լինեին, եղել են ամենատպավորիչը ինձ համար: Այսօրվա պես հիշում եմ, երբ մաթեմատիկայի ուսուցչուհին տեսնում էր, որ ինչ-որ աշակերտ դասի ժամանակ ձեռքը դրել է գլխի տակ, ասում էր.

-Ձեռքդ հանի՛ր գլխիդ տակից, թող այդ դատարկ գլուխդ ընկնի, ջարդվի:

Ինձ մինչ օրս էլ ծիծաղելի են թվում այդ բառերը, որովհետև ես վախից նրա դասաժամին այդպես չէի անում, ու «պատիվ չունեցա» լսելու այդ խոսքերը:

Պատմության ուսուցիչս մինչև մեզ դաս հարցնելը միշտ դասը պատմում էր, ու երբ պատմելիս ձեռք էինք բարձրացնում, որ հարց տանք, ասում էր.

-Մի՛ ընդհատեք ինձ, հարցը թղթի վրա գրե՛ք, որ չմոռանաք, երբ ավարտեմ, կհարցնեք:

Աշխարհագրության ուսուցչուհիս դաս պատմելիս գրեթե միշտ ասում էր․

-Դուք գիտե՞ք, որ…

Ամենազավեշտալին այն է, որ մենք ոչինչ էլ չգիտեինք. չէ՞ որ դա լրիվ նոր դաս էր և եթե որոշ բաների էլ ծանոթ էինք եղել նախկինում, մեկ է, չէինք հիշում:

Անգլերենի ուսուցչուհիս մեկ-մեկ նուրբ հումորներ էր անում: Օրինակ՝ մեզ զվարճացնելու համար գրատախտակի մոտ կանչելիս ասում էր.

-«Մույսը» դու կգաս:

Վերջում էլ ուզում եմ պատմել դպրոցը ավարտելուց առաջ վերջին ծիծաղելի դեպքը: Իմ շատ բկլիկ դասընկերուհին սոված էր, և ինչպես ասում են՝ գրեթե հանգչում էր սովից: Ես իմ մեկ ուրիշ դասընկերուհու հետ գնացի բուֆետ, որ նրա համար ուտելիք գնեմ, մինչ նա գրադարանում դասի պատրաստվի: Մենք գնեցինք կարտոֆիլով կարկանդակ: Մինչ բուֆետից հեռանալը, իմ ընկերուհին որոշեց սեղանին դրված աղամանը վերցնել ու մի քիչ աղ լցնել կարկանդակների վրա, որ մեր սոված ընկերուհին ավելի ախորժակով ճաշակի այն: Երբ աղամանը վերցրեց ու սկսեց աղ լցնել, աղամանի կափարիչը դուրս եկավ, և աղը լցվեց կարկանդակի վրա, մի մասն էլ թափվեց գետնին: Մինչ մենք խուճապի մեջ էինք, վաճառողուհին ճչում էր մեզ վրա.

-Վայ, մի քիչ զգո՛ւյշ եղեք, ամբողջը թափեցիք:

Նա սկսեց ավլել գետնին թափվածը` շարունակելով բողոքել: Ես վերցրի աղամանը և սեղանին դնելիս այս անգամ էլ այն իմ ձեռքից սայթաքեց, ու աղը թափվեց սեղանին: Կինը վերջնականապես պոռթկաց.

-Մեծ աղջիկներ եք, զգո՛ւյշ եղեք, էլի… գոնե սեղանին թափվեր…

-Հա, բայց այս անգամ սեղանին թափվեց,- չէր նահանջում ընկերուհիս:

-Պատահական ստացվեց, կներեք,- ես ինձ շատ վատ էի զգում:

Ինչևէ, երբ հեռացանք ու այդ աղոտ կարկանդակները տվեցինք իր տիրուհուն, նա առանց դժգոհելու հաճույքով սկսեց ուտել, իսկ ընկերուհիս պատմում էր.

-Թագուհին հազար անգամ ներողություն ասելով՝ մեջքանց դուրս եկավ բուֆետից…

Հայ Գրականություն

Եթե չգիտեք, ասեմ, որ խոսակցություններ են գնում դպրոցում «Հայ Գրականություն»-ը փոխելու «Գրականության»։ Ո՞րն է դրա իմաստը։ Նրանք ուզում են, որ մենք մոռանանք մեր մեծ գրողներին և ճանաչենք այլ օտարերկրյա գրողների։ Այդ գրքերում կատարվել են դարերի խզումներ և գրականությունը սկսվում է Խաչատուր Աբովյանից։ Հանվել են Գրիգոր Նարեկացին և այլոք։ Չկան սփյուռքահայ գրողները, օտարագիր հայ գրողները, օրինակ՝ Վիլյամ Սարոյանը։ Սահմանափակվել են արևմտահայ գրողները։ Փոխարենը դպրոցում Կաֆկա կկարդան։ Նրա ստեղծագործությունները համաշխարհային գրականության գանձերից են, ինչ խոսք, բայց շատ բարդ են դպրոցահասակ երեխաների համար։ Նոր գրքերում կա մի կոպիտ սխալ՝ 7,8,9-րդ դասարաններում ուսումնասիրելու են նոր դարերի գրականությունը, ապա՝ հին։

Արդյոք կառավարությունը նպատակ ունի հայերին մոռանալ տալու իրենց հազարամյա պատմությունը։

taguhi aghasyan

Հայաստան աշխարհ

Շատերը գիտեն, որ հայրենիք բառի արմատը հայրն է, բայց ըստ իս՝ արմատը հայն է: Հայն է ոչ թե նրա համար, որ ես եմ հայ, այլ որովետև հայրենիքը աշխարհում հայի պես սիրող չկա: Էլ ո՞ր ազգն ունի այդքան մատյաններ իր հայրենիքի մասին գրված: Էլ ո՞ր ազգի տղաներն են ինքնակամ բարձրանում սահման՝ գիտակցելով, որ կարող են մահվանն անձնատուր լինել, միայն թե հայրենիքը պաշտպանված լինի: Էլ ո՞ր ազգի մայրերն են արցունքներն այդքան հմտորեն թաքցնում ու ամենաթանկ զավակին ուղարկում բանակ և երկու տարի անքուն մնում, զօրուգիշեր աղոթում: Էլ ո՞ր ազգն է, որ հայի չափ ցավ է տեսել հանուն հայրենիքի, բայց միևնույնն է, չի հանձնվել, չի փոխել իր կրոնը, լեզուն, չի լքել իր հողը:

Հայ լինելուս համար հպարտությունն ինձ ուղղակի խեղդում է:

Ես ուսուցիչ եմ ուզում դառնալ հանուն հայրենիքիս վաղվա սերնդի, հանուն նրա, որ վաղվա հերոսները դեռ դպրոցական աթոռից պաշտեն իրենց հայրենիքը:

Իմ հայրն ու մայրը Տավուշի սահմանամերձ Այգեձոր գյուղում են ծնվել ու մեծացել, և ես, ամեն անգամ այնտեղ գնալով, ավելի շատ եմ սկսում սիրել մեր ազգը, որ այդքան անվախ է ու կրակոցի ձայնը անգամ չի վախեցնում նրան:

Հայրենիքը սուրբ է: Հայրենիքից ենք սերվել ես, դու, իմ ու քո ծնողները, մեր ընկերներն ու բարեկամները և բոլոր բոլորս: Հայրենիքը պետք է պինդ պահել ու երբեք-երբեք չուրանալ հայ լինելը, գոնե մեր եղբայրների համար, որ հիմա Հայաստան աշխարհն են պաշտպանում թուրք ու ադրբեջանցի «լավ հարևաններից»: Եվ հիշի՛ր.

Հայրենիքը մոր պես աղոթում է․

Անփորձանք լինես, հայո՛ց զինվոր,

Քո խիզախ անունը մեր սրտում է,

Մերօրյա հերոսն ես փառավոր:

taguhi aghasyan

Քննությունից հետո

Եթե մի օր ձեռքումդ հայտնվի իմ կյանքի օրագիրը, ու դու ցանկանաս կարդալ և ոգևորությամբ բացես այն, առաջին էջի առաջին նախադասությունը, որ կկարդաս, կլինի ոչ թե «Բարև, իմ անունը Թագուհի է», այլ «ես սիրում եմ գրել»: Այո՛, ես շատ եմ սիրում գրել, և երբ ուրիշները ընկճախտից ազատվելու իրենց մեթոդն են ասում, ես հիշում եմ, որ իմ մեթոդն ամենալավն է. պարզապես վերցրո՛ւ մի գրիչ ու սկսիր «գոռալ» թղթի վրա, գրի՛ր այն ամենի մասին, ինչը զայրացնում է քեզ․ հաստատ կօգնի:

Հա, ճիշտ ես հասկացել, ես թեմայից շեղվելու ակնհայտ տաղանդ ունեմ, այնքան տաղանդավոր եմ, որ մի անգամ ուսուցչուհուս հանձնարարած «Բերքահավաք» վերնագրով շարադրության մեջ մի ամբողջ կյանքի պատմություն էի պատմել և շրջանցել բերքահավաքի սուրբ ծեսը: Ինչևէ, քանի հիշել եմ գրելուս բուն թեման, ուզում եմ կիսվել իմ տպավորություններով 2020 թվականի ընդունելության քննությունների վերաբերյալ: Սկզբում ես շատ վախեցած էի, դե լավ, մի քիչ չափազանցնում եմ. ես նորմալ վախեցած էի: Բայց երբ սկսվեց քննությունը, և ես բացեցի թեստը, պարզապես ուրախությունից ծիծաղում էի (Չարենցավանի թիվ 1 դպրոցում հայոց լեզվի քննություն հանձնողների առաջին խումբ, հուսով եմ՝ չեք նկատել իմ ոչ նորմալ պահվածքը): Հետո այդպես երջանիկ դեմքով ես հանձնեցի քննությունը և (գլուխ գովել չհամարե՛ք) առաջինը դուրս եկա քննական սենյակից: Բոլոր ծնողները ինձ հարցուփորձ էին անում, իսկ ես կյանք տեսած իմաստունի հայացքով պատասխանում էի.

-Շատ հեշտ է: Եթե պարապել են, կընդունվեն:

Այսքանից հետո, սիրելի՛ ընթերցողներ, մի քիչ կհիասթափվեք, որովհետև երևի կմտածեք, որ հաստատ 20 ստացած կլինեմ, բայց չէ, 16 եմ ստացել։ Ամենևին չեմ տխրել, որովետև ես քննությանը մեն-մենակ եմ պատրաստվել, և ոչ մի ուսուցիչ ինձ հավելյալ դասեր չի տվել։ Ես եմ եղել թե՛ աշակերտը, թե՛ ուսուցիչը:

Իսկ հիմա՝ քննությունից հետո, ես ուզում եմ ասել հաջորդ տարվա դիմորդներին իմ թևավոր դարձած խոսքը, որով ես իմ դասընկերներին էի ոգևորում քննությունների ժամանակ․ «Ոչ թե առաջ, այլ վեր»։

Հ. Գ. Ի միջի այլոց, ես սովորելու եմ բանասիրական ֆակուլտետում և կարծում եմ, որ գրելու հանդեպ ունեցած մեծ սերն ինձ ուղղեց այստեղ:

anahit husikyan

Մանկություն տանող ուղի էլ չկա

Մանկությունը կյանքի ամենաերջանիկ տարիներն է, միայն ոչ երեխաների համար (Մ․ Մարկոկ)։ Իրոք, մանկության տարիներին ուզում ենք շուտ մեծանալ, բայց միայն մեծանալիս ենք զգում մանկության քաղցր համը։

Իսկ դուք նկատե՞լ եք այսօրվա երեխաների մտածելակերպի փոփոխությունը։ Առաջ, երեխաների համար մայրիկի շրթներկից մի փոքր օգտագործելը ամենամեծ երջանկությունն էր, իսկ բարձրակրունկներով քայլելը՝ ուղղակի երազանք: Ի՞նչն է երջանկացնում այսօրվա երեխաներին՝ նոր արտադրության սմարթֆոնները, սմարթ ժամացույցները և հսկայական զգեստապահարանները․․․ Իհարկե, այս ամենում չենք կարող մեղադրել երեխաներին, քանի որ ժամանակներն են այդպիսին, բայց ինչպես ասում են՝ ամեն բան իր ժամանակն ունի։

Դե, իսկ մանկության ավելի հասուն շրջան է համարվում դպրոցական կյանքը, որը ևս համալրում է կյանքիս լավագույն տարիները։ Որքան հետաքրքիր պահեր եմ անցկացրել դպրոցում ընկերներիս հետ՝ միահամուռ ուժերով կազմակերպված միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ, մրցույթներ, սոված անցկացրած պարապմունքներ և իհարկե այդ հոգնեցուցիչ ժամերը սփոփող, ուրախ և անհոգ զրույցներ՝ տուն գնալու ճանապարհին։ Այս ամենի հետ մեկտեղ, իհարկե չեմ կարող հերքել, որ չեն եղել հիասթափություններ, որոնք հաղթահարել եմ մեծ դժվարությամբ։ Երբեք չեմ ցանկանա, որ ինչ-որ դպրոցական երեխա զգա այն ամենը, ինչ ես էի երբեմն զգում՝ բազմաթիվ կեղծ ու շինծու խոսակցություններ, որ ինձ հանում էին հունից, երբեմն-երբեմն ընկերներիս արգահատելի պահվածք և ընդունակություններիս թերագնահատում։ Տարիների հետ հասկացա, որ դրանք լոկ խոսքեր են և չարժե կենտրոնանալ բացասական երևույթների ու մարդկանց վրա։ Այսօր ես զգում եմ իմ կյանքում կատարված բազմաթիվ դրական փոփոխություններ՝ ի հաշիվ այն բանի, որ ինձ հեռու եմ պահում շատերից, իսկ ընկերներիս շրջանակը համալրում են միայն ազնիվ, կենսախինդ և հոգով մաքուր մարդիկ։ Նրանք այն եզակիներն են, ում ես կարող եմ վստահել ցանկացած գաղտնիք, ովքեր պատրաստ են անշահախնդրորեն ինձ օգնել։

DSC_7566-2

Թվայնացում

Վերջին տասը տարում ավելի շատ միջմայրցամաքային ստորջրյա մալուխներ են (cabeles) անցկացվել, քան նախորդ 150 տարվա ընթացքում: Պատճառը` «թվային աշխարհի» արագացող աճ, արագության հստակ պահանջ և տվյալներ` անհամեմատ մեծ ծավալի:

Կարճ ներածություն. հոդվածը կազմված է երեք մասից, որոնցից յուրաքանչյուրում կփորձեմ ներկայացնել ֆինանսական, տեխնոլոգիական և տնտեսական ոլորտների փոխգործակցության զարգացումը: Կսկսենք ամենասկզբից, կհասնենք ներկա ու կփորձենք միասին նայել ապագային: Գնացինք 1867 թվական…

Հենց ամեն ինչ էլ սկսվեց 1867-ին, երբ Լոնդոնից Նյու Յուրք առաջին հեռագիրը ստացվեց` խորհրդանշելով աշխարհի «թվայնացման» սկիզբը: Հաջորդ փուլը Երկրորդ համաշխարհայինն էր, որի ընթացքում զարգացում ապրեց կոդավորումը, իսկ արհեստական բանականության համար բազային որոշ մշակումներ իրականացվեցին: Հերթը բանկոմատինն էր, որը 1967-ին հեղափոխություն իրականացրեց ֆինանսական ոլորտում: Այս երեք գյուտերի շնորհիվ (սրանցից յուրաքանչյուրը համարվում է «նախահայր» իր ոլորտում) առաջացավ ՖինՏեխը` ֆինանսի, տեխնոլոգիաների և կառավարման փոխգործակցության արդյունքը:

ՖինՏեխ 1. ենթակառուցվածքներ

Իրականում իմ նշած «ամեն ինչը» սկսվել է 1858 թվականին` տրանսատլանտյան առաջին հաղորդալարի անկացմամբ, որին հետևում էին բոլորը` սկսած ամենահասարակ բանվորից, վերջացրած ֆինանսական մագնատներով: Չնայած, որ կապը գործեց ընդամենը երեք շաբաթ, թագուհին հասցրեց իր շնորհավորանքներն ուղել ԱՄՆ բնակչությանը: Դրան հաջորդեց ինը տարվա լռությունը, երբ վերջապես հաստատվեց անխափան կապը: Հետաքրքիրն այն էր, որ այս ամենն արվում էր գաղտնի և սա ևս մեկ անգամ ապացուցեց, որ կարևորագույն գործերն ամենից լավ հաջողվում են այն ժամանակ, երբ դրանց շուրջ մեծ աղմուկ չի բարձրացվում: Հեռագիրը հայտնի է նաև որպես «վիկտորյան համացանց»: Ավելիի համար խորհուրդ կտամ կարդալ Ցվայգ՝ «Առաջին խոսքը օվկիանոսի մյուս կողմից»:

Երկրորդ համաշխարհայինի ազդեցությունը տեխնոլոգիական զարգացման վրա ունեցավ այնպիսի կատալիզատորի (արագացուցիչ) դեր, ինչպիսին, ասենք, համացանցի ազդեցությունը տնտեսության վրա: Այս ընթացքում մեծ թափով զարգացավ կոդավորումը (ապակոդավորումը)` թվային աշխարհի անվտանգությունն ապահովելու համար, որը պատերազմական իրադրությունում ամենակարևոր գործոններից մեկն էր: Այս թեմայից խոսելիս չեմ կարող չնշել Ալան Թյուրինգին, ով ապակոդավորեց «Էնիգման», որը գերմանական զորքերն օգտագործում էին գաղտնի նամակագրության համար։ Իսկ հիմա բանկային ցանկացած համակարգ օգտագործում է հենց նույն կոդավորումը` մեր թվային հաշիվների անվտանգության համար: Ավելին` մեսենջերները նույնպես օգտագործում են նույն տեխնոլոգիան:

Ինչ վերաբերում է արհեստական բանականությանը, ապա այն սկզբում օգտագործվում էր պարզագույն մաթեմատիկական խնդիրների լուծման համար, բայց դրա զարգացումը հստակ չէր: Դրա համար 70-90-ականները հաճախ հայտնի են որպես «AI Winters»: 90-ականներից երկու թվային հսկաները` համացանցը և արհեստական բանականությունը բում ապրեցին: Հասել էր պահը, որ բոլորս լինենք ցանցի ներսում և կոտրենք ժամանակի ու հեռավորության զգացումը:

Փաստորեն, արդեն ունենք հստակ ու անխափան համամոլորակային կապ, անվտանգության համակարգեր, արհեստական բանականություն՝ հսկայական տվյալների հետ աշխատելու համար. անհավանական պայմաններ բնակչության, կորպորացիաների և ամբողջ տնտեսության համար…