anushik mkrtchyan

«Ջինիշյանը», հավես պահերը ու մենք

Այսօր էլ ուզում եմ խոսել ինձ պատահած ամենահիշարժան դեպքերից մեկի՝ «Ջինիշյան հիշատակի հիմնադրամ»-ի կողմից անցկացվող բանավեճերի ճամբարի մասին: Երեք օր, հա, կարճ ժամանակ էր, բայց ես այնքան շատ հիշողություններ ունեմ, որ եթե սկսեմ բոլորը պատմել, քեզ կթվա, թե երեք շաբաթ եմ էնտեղ եղել: Սա այն բացառիկ դեպքերից էր, երբ ուզում ես ժամանակը հետ տալ: Լավ, չխոսեմ իմ էմոցիաների մասին, այլ սկզբից ասեմ, թե ինչ բանավեճերի մասին է խոսքը:

Երևի դեկտեմբերն էր, լավ չեմ հիշում, երբ մեր դպրոցում սկսվեց բանավեճի դպրոցական փուլը: Երբ նոր էի լսում բանավեճին մասնակցելու մասին, ես անգամ պատկերացում չունեի, թե ոնց են բանավեճ անցկացնում: Բանավիճում էինք իրար դեմ: Ու ամեն անգամ անցկացվող բանավեճից հետո, երբ մեզ բացատրում էին ու սովորեցնում, մենք ավելի էինք ոգևորվում: Հետո արդեն բանավիճում էինք ուրիշ գյուղի, քաղաքի, դպրոցի աշակերտների հետ` պատկերացում չունենալով անգամ, որ մասնակցելու ենք հանրապետական մրցաշարին:

Խոսեմ անձնակազմի մասին: Բոլոր դատավորների, ժամապահների, կազմակերպիչների` այդ երեք օրվա ընթացքում մեզ տված գիտելիքը որոշիչ է լինելու մեզ համար հետագայում, ապագայում, վստահ եմ, պետք է գալու: Դատավորները, եթե սա կարդան, կասեն՝ քո` «վստահ եմ» ասելով մյուսներին չես ապացուցի, փաստեր են պետք: Հիմա ասեմ: Ես սովորել եմ խոսքս ճիշտ, հստակ ու գրագետ դարձնել: Սովորել եմ իմ ունեցած փաստերը օգտագործել արդյունավետ: Սովորել եմ հակապնդել այնպես, որ դիպուկ լինի: Դատավորներից Անժելան սովորեցրել է հակապնդել, այլ ոչ թե հակաճառել: Սովորել եմ լինել ինքնավստահ ու համարձակ, ինչը ելույթ ունենալիս կարևոր է: Չնայած այն բանին, որ բոլորս էլ ունենք մեր էթիկան, դատավորները մեզ նաև դա են սովորեցրել: Սովորեցրել են հեգնական վերաբերմունք ցույց չտալ դիմացինի հետ բանավիճելու ժամանակ: Սովորեցրել են լսել ընդդիմախոս թիմին` անկախ այն բանից, մենք նրանց դիրքորոշման հետ համաձայն ենք, թե ոչ:

Դատավորներն ու կազմակերպիչները անսահման համբերություն ունեցող մեր մեծ ընկերներից են, ու ինչպես ասում են բոլորը՝ անաչառ են: Նրանք ոչ թե քննադատում են քո սխալները ու այնպես անում, որ դու քեզ թերի զգաս, այլ օգնում են, որ դու քո սխալների վրա սովորելով` ավելիին հասնես: Մենք հասկացանք, որ էական չէ` դու պարտվում ես, թե հաղթում, կարևորը, որ նրանք քեզ սիրում են բոլորի չափ հավասար ու ասում, որ հաղթողներ ու պարտվողներ չկան:

Ինչպես ասում էր ընկեր Արտոն, սա էն եզակի դեպքերից է, երբ մենք կարող ենք ընկերներ ձեռք բերել տարբեր մարզերից ու մենք հիմա ունենք լավ ընկերներ:

Մի բան էլ ասեմ ու վերջ: Ամենահավես պահերից մեկն այն էր, երբ քեզ 17.am-ի շնորհիվ գիտեին, կամ ունեինք ընդհանուր ծանոթներ, որոնք 17-ցի էին: Ի դեպ, դա էլ է հպարտանալու տեղիք տալիս:

Քանի որ ես մեր սիրելի դատավորների ու կազմակերպիչների հետ չունեցա նկար, դրա փոխարեն կտեսնեք իմ արած լուսանկարը, որտեղ մեր դատավորներն են ու կազմապերպիչները, բայց ոչ բոլորը:

Շնորհավորում եմ բոլորիս, հատկապես` Արմավիրի թիմին` հաղթելու առիթով: Իսկ մյուս բանավիճողներին լիքը հաջողություններ եմ ցանկանում:

Վեդու երիտասարդներն սկսում են աշխատել

Վեդու գրադարանում կատարվեց ուսումնասիրություն, որի արդյունքում գրադարանի նախկին արխիվային տարածքը որոշվեց հանձնել Վեդու երիտասարդներին՝ ոչ ստանդարտ սրճարան կառուցելու նպատակով: Վեդու համայնքապետ Վ. Բարսեղյանը պատրաստակամություն հայտնեց երիտասարդներին օգնել թե՛ շինարարական աշխատանքներում, և թե՛ մնացած բոլոր այն աշխատանքներում, որտեղ կարիք կլինի: Վ. Բարսեղյանը հորդորեց երիտասարդներին ավելի ակտիվ լինել, մասնակցել ՏԻՄ քննարկումներին, բարձրաձայնել ու քննարկել ցանկացած թեմա համայնքապետարանի հետ:

Գրադարանից հետո ԱԺ պատգամավոր Ռ. Բաքոյանը, Վեդու համայնքապետարանի ընդհանուր բաժնի պետ Լ. Դալլաքյանն ու երիտասարդները հանդիպեցին Պուշկինի 4-րդ շենքի բնակիչների հետ: Ռ. Բաքոյանը լսեց բնակիչների խնդիրներն ու խորհուրդներ տվեց ճիշտ քայլեր ձեռնարկելու համար: Հանդիպմանը միացավ նաև Վեդու ավագանու անդամ Լ. Մանուկյանը:

Պուշկինի 4-ից ուղևորությունը շարունակվեց դեպի Վեդու քաղաքային հուշահամալիր, որտեղ երիտասարդներն առաջարկում են հանգստի գոտի ստեղծել: Այս պահին մանրամասները դեռևս քննարկման փուլում են:

Այնուհետև նույն թիմը քայլեց Վեդիում, ծանոթացավ աղբահանության խնդիրներին՝ Վեդու բնակելի շենքերի տարածքում: Երիտասարդները սկսում են աշխատել: Յուրաքանչյուրի աջակցությունը կխրախուսվի:

Այսօրվա համար այսքանը: Հաջորդ հանդիպումը չի ուշանա:

seda mkhitaryan

Ինչու լինել երջանիկ

Մարդ արարածը զգացմունքային է։ Ինչքան էլ լինեն մարդիկ, որոնց որակենք որպես անզգա, սառը, այնուամենայնիվ մենք բոլորս էլ ինչ որ բան զգում ենք։ Բայց հատկանշական է, որ երջանիկ զգալու դեպքում մենք դա չենք ֆիքսում, երջանիկ զգալիս, երբեք չգիտենք, որ հենց դա է երջանկությունը։
Երջանիկ լինելու պատճառները տարբեր մարդկանց համար տարբեր են։ Մեկին շատ բան է պետք, որ նա ասի, որ երջանիկ է, մյուսին, ընդհակառակը` շատ քիչ բան։ Ինչու՞ լինել երջանիկ, դե որովհետև կյանքը հենց երջանիկ պահերի հանրագումարն է։ Ասել է թե, եթե ուզում ես ապրել, ապա երջանիկ եղիր։

Մենք ամեն ինչի համար պատճառներ ենք փնտրում, բայց կարծում եմ, որ երջանիկ լինելը այն քիչ բաներից է, որի համար մեծ հաշվով պատճառ պետք չէ, մանավանդ այն դեպքում, որ մենք չենք էլ զգալու երջանիկ եղած պահը։

Կարելի է երջանիկ լինել ասենք, միայն նրա համար, որ կանք, որ հնարավորություն ունենք զգալու, տեսնելու, վայելելու մեր հարազատների ներկայությունն ու լինելիությունը, որ այս աշխարհում ունենք հազարավոր հնարավորություններ։
Այսպիսով երջանկությունը պետք է փնտրել մանրուքների ու մանրամասնությունների մեջ, պետք է փորձել ժպիտով ու լավատեսությամբ նայել ամեն ինչին ու բոլորին և հասկանալ, որ երջանիկ չլինելու պատճառները կարելի է ոչնչացնել միայն երջանիկ լինելով։

Դե ինչ, ժպտանք, ապրենք և չմոռանանք` տխրել կարող են բոլորը, բայց երջանիկ լինել հաջողվում է քչերին։

anna gasparyan

Մենք այդպես էլ գրադարան չենք ունենա

Գիրքը մարդու ամենամտերիմ ընկերն է: Գիրք կարդալիս ինքդ մտնում ես գրքի մեջ և քեզ պատկերացնում ես գրքի հերոսի տեղում: Սկսում ես ընթերցելու հետ մեկտեղ մտածել, թե ինքդ ինչպե՞ս կվարվեիր տվյալ պարագայում: Գրքի մասին Խուլիան Բարնեսը ասել է. «Գրքերն ասում են՝ նա այսպես արեց, որովհետև… Կյանքն ուղղակի ասում է, որ նա այդպես արեց: Գրքերն այն վայրն են, որտեղ ամեն ինչ իր բացատրությունն է գտնում, նույնիսկ կյանքը, որտեղ չկա ոչ մի բացատրություն: Այնպես որ, ես չեմ զարմանում, որ շատ մարդիկ գրքերն են նախընտրում»։

Ես նույնպես նախընտրում եմ գիրքը ու ինձ պես շատերն էլ են գրքերի կողմնակից: Ընթերցանությունը օգնում է մարդուն հանգստանալ: Գյուղում ընթերցանությունը մեծ տեղ ունի, որովհետև գյուղում այդքան էլ անելու բան չկա: Դպրոցում, երբ ազատ ժամ է լինում, երեխաները ուզում են ընթերցել ինչ-որ մի գիրք։ Մտնելով գրադարան՝ մտափոխվում են և դուրս գալիս: Իսկ գիտե՞ք՝ ինչու: Որովհետև մեր դպրոցում չկա այնպիսի գրադարան, որը այցելելով հաճույք կստանաս, և ընթերցելն ավելի հաճելի կլինի: Բայց, ցավոք, մենք չենք ունեցել և չունենք մեր երազած գրադարանը: Գրադարանը գտնվել և գտնվում է խղճուկ վիճակում: Այդ ամենը տեսնելով՝ ուսուցչուհիս՝ Ռուզաննա Խուրշուդյանը, մեզ առաջարկեց մասնակցել «Հայաստանի պատանեկան նվաճումներ»-ի կազմակերպած մրցույթին, որը հաղթելու դեպքում մեզ կհովանավորեին, և մենք կստեղծեինք մեր երազած գրադարանը: Մասնակցեցինք, իրականացրինք լիքը ծրագրեր, որպեսզի արժանանանք Արմենուհի Հովհաննիսյանի, Րաֆֆի Հովհաննիսյանի և Էդգար Փոլի հավանությանը: Եվ մենք դա արեցինք, մենք հաղթեցինք:

Մեզ տվեցին 150.000 դրամ գումար, և մենք այդ գումարին ավելացրեցինք մեր կատարած ծրագրերի շահույթը և գնացինք գրքեր գնելու: Գնեցինք տարբեր գրքեր՝ և՛ պատմական, և՛ փիլիսոփայական, և՛ գեղարվեստական: Մեր դպրոց այցելեց Արմենուհի Հովհաննիսյանը, տեսավ մեր գրադարանը, շնորհավորեց և շնորհակալություն հայտնեց մեզ մեր կատարած աշխատանքի համար:
Արդեն մեկ տարի է անցել այդ օրվանից, բայց մեր գրադարանը էլի նույն խղճուկ վիճակում է: Մեր գնած գրքերից կգտնես ընդամենը մի քանի գիրք և ոչ ավելի, գրքերի մեծ մասը անխղճորեն թափված է գետնին՝ կեղտի ու փոշու մեջ: Մարդիկ դարձել են սառը ու անտարբեր թե՛ դպրոցի, թե՛ աշակերտների, և թե՛ գրքերի նկատմամբ:

Այսօր հասկացանք, որ մեր կատարած աշխատանքը ապարդյուն էր: Մենք մեր կաշվի վրա զգացինք անտարբերությունը գրքերի նկատմամբ, պատասխանատվության զգացում չունենալը: Մենք չենք ունենա այնպիսի գրադարան, ինչպիսին միշտ երազել ենք՝ մեծ, գեղեցիկ կահավորված, լիքը գրքերով՝ տարբեր ժանրերի, օտարազգի գրողների, պատմական: Չենք ունենալու այդպիսի գրադարան, մենք, գրադարան մտնելով, հանգստություն ու հաճույք չենք զգալու: Այսօր հասկանում ենք, որ այլևս գիրքը մարդու մտերիմ ընկերը չէ, որովհետև գիրքը արդեն անտեսված է շատ մարդկանց կողմից: Իսկ մեր կատարած աշխատանքը վատ վախճան ունեցավ: Եվ մեր շատ հարցեր մնացին անպատասխան՝ որտե՞ղ է մեր գնած գրքերի մեծ մասը, ինչո՞ւ մեր գրադարանը նորից վերադարձավ նույն վիճակին, և ինչո՞ւ գիրքը անտեսվեց շատերի կողմից, ինչո՞ւ ենք մենք վճարում դրա դիմաց՝ չունենալով գրադարան։

sona mkhitaryan

Կիրառական հոգեբանություն

Ներկայացնում եմ 10 փաստ մեր հոգեկանի, մտավոր կառուցվածքի, վարքային դրսևորումների մասին.

  1. Մեր ենթագիտակցական մակարդակում է պահվում մեր ապրած տարիների յուրաքանչյուր վայրկյանի մասին հիշողությունը (օրինակ` 4 տարեկանում ընկել եմ մեր բակում և վնասել ձախ ծունկս), և եթե մեր ենթագիտակցության և գիտակցության սահմանները խառնվեն իրար` մարդը կարող է հասնել խելագարության: Ենթագիտակցականում պահվող հիշողությունները կարող ենք հիշել հիպնոսի միջոցով:
  2. Մարդու աչքերի բիբերը լայնանում են, երբ նա ստում է կամ էլ տեսնում է իր սիրած էակին:
  3. Երբ փորձում եք պարզել` արդյոք դիմացինը ճի՞շտ է խոսում, խնդրեք նրան՝ իր ասած նախադասությունը վերջից և թարս փորձել կրկնել: Ստելու դեպքում ստողը չի կարողանում թարս կրկնել նախադասությունը:
  4. Չկա որևէ մարդ (բացառությունները շատ քիչ են), ով կարող է իր օրը հստակ պատմել՝ թե օրվա ընթացքում ինչ է արել, երբ (կոնկրետ որ ժամին), որտեղ և այլն: Իսկ այն մարդը, ով հստակ արագ-արագ պատմում է իր օրը, վստահ եղեք, որ ստում է:
  5. Տղամարդը միշտ պետք է կանգնի կնոջ ձախ կողմում, և պետք է երբեք չբռնի կնոջ պայուսակը:
  6. Եթե ձեզ ասում են, որ «ես ընդամենը ուզում էի օգնել», ապա այդ մարդը բամբասանքների սիրահար է:
  7. Դուք երբեք չեք ունենա երկրորդ հնարավորություն առաջին տպավորություն թողնելու համար:
  8. Մարդիկ սիրահարվում են այնպիսի մարդկանց, որոնց մեջ տեսնում են այնպիսի հատկանիշներ, որոնք կցանկանային իրենք էլ ունենալ:
  9. Եթե գիշերները Ձեզ տանջում են մղձավանջները, ուրեմն դուք մրսում եք քնած ժամանակ: Գիտական փաստ է՝ որքան ցուրտ է ննջասենյակը, այնքան վատ երազներ տեսնելու հավանականությունն ավելի մեծ է:
  10. Մարդու մասին կարծիքը ձևավորվում է հանդիպման առաջին 4 րոպեների ընթացքում` առաջին 10 վայրկյանների ընթացքում այն ձևավորվում է, մնացած ժամանակահատվածում` ստուգվում:

Հոգեբանության իմացությունը դժվարացնում է կյանքը, իսկ դրա կիրառումը հեշտացնում է այն:

Կիսախարխուլ պատերից անդին

Կիսախարխուլ պատերից ու ապակիներից անդին սպասումն է։ Սպասումն է հեռուներում թողած պատմությունների ու մարդկանց։ Օդում խելագարության հասցնող հիվանդություն է կախված։ Դա ճակատագրերի տարբերությունն է։ Դա մենակությունն է, որ չգիտես՝ ինչու, բաժին է ընկել նրանց:

Նրանք այն ուժեղներն են, ովքեր կարողանում են ամեն բան հաղթահարել միայնակ։ Նրանք մարդիկ են, ովքեր ապրում են մեր կողքին։ Մենք երբեմն չենք տեսնում նրանց (երբեմն ամաչում ենք, երբեմն չենք ցանկանում), դրանից ոչինչ չի փոխվում։ Նրանք շարունակում են ապրել։ Մենք էլ․․․

Կիսախարխուլ պատերից ու ապակիներից անդին սպասումն է ջերմության։ Հայացքներում կարոտն է զրույցի։ Իսկ աչքերում (որոնք վաղուց դադարել են տեսնել լավ)` անցած-գնացած պատմություններ են։ Աչքերում փնտրտուք է մարդկանց, ովքեր կլսեն այդ պատմությունները։ Մարդկանց, ովքեր կհարցնեն՝ ինչպե՞ս ես․․․ Մարդկանց, որոնց իսկապես կհետաքրքրի դա։

Հայկական Կարմիր Խաչի ընկերության Արագածոտնի մարզային մասնաճյուղի կողմից «Սննդի օգնություն միայնակ տարեցներին» ծրագրի շրջանակներում մենք՝ կամավորներս,ամեն ամիս այցելում ենք Աշտարակում միայնակ ապրող տարեց  մարդկանց, զրուցում նրանց հետ, հանձնում սննդի օգնության փաթեթները, օգնում տնային գործերում։ Մենք ինչ-որ կերպ փորձում ենք մեղմել կարոտի ու միայնության այդ անտանելի զգացումը։

Երբեմն մենք նրանց համար ինչ-որ միջոցառումներ ենք կազմակերպում, որը կհամախմբի նրանց, կզրուցեն իրար հետ ու հետաքրքիր ժամանակ կանցկացնեն։ Բոլորովին վերջերս Աշտարակի Հայորդաց տան սաները համերգ էին կազմակերպել մեր տատիկ-պապիկների համար։ Իսկ Երևանի Թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ավարտական կուրսի ուսանողները իրենց «Տիտանիկ» ներկայացմանն էին հրավիրել մեր տատիկներին։ Տոմսերը մեզ էր տրամադրել Վլադ Սուքիասյանը։

Ամենավերջում՝ ժպիտ ու բավարարվածության զգացում։ Դա այն էր, ինչը մենք ցանկանում էինք տեսնել այսքան երկար ժամանակ։ Ինչը իսկապես անհրաժեշտ է յուրաքանչյուրիս։ Դրանք այն վայրկյաններն էին, որոնց մենք միասին սպասում էինք այսքան երկար ժամանակ, ու որոնց հասանք միասին՝ հենց ձեր շնորհիվ։ Որովհետև մենք օգնում ենք ձեր օգնությամբ։

nelly mkrtchyan

Արտագնա աշխատանքը հավերժ սպասում է հորը սպասող երեխայի համար

Իմ պատմությունը նման է հարյուրավոր երեխաների պատմությունների, որոնց հայրերը մեկնում են արտագնա աշխատանքի: Գյուղում կյանքն արագ չի անցնում, օրերն էլ երկար են թվում:
Հայրս էլ  շատերի պես մի օր մեկնեց արտագնա աշխատանքի, երբ ես մեկուկես տարեկան էի, իսկ եղբայրս՝ վեց ամսական։ Մեկնելու հիմնական պատճառն իբր աշխատանք գտնելն էր, բայց եթե հաշվի առնենք, որ հայրս գյուղում ուներ սեփական կարի արտել ու մթերային խանութ: Ինձ համար կասկածի տակ դրվեց աշխատանք գտնելու փաստը, թե քանի՞սն են հորս նման լսել դրսի շքեղ ու հեշտ կյանքի մասին, հավատացել, որ դրսում գումար վաստակելն ավելի հեշտ է, կյանքն էլ գեղեցիկ, իսկ իրականում մարդիկ գուցե քնելու տեղ չունեն կամ ուտելու հաց: Ինչևէ, հենց այստեղից է սկսում իմ ու իմ ընտանիքի կյանքի պատմությունը:

Գյուղում ապրող սկեսուր, սկեսրայրի հետ մենակ մնացած ամեն հարսի համար էլ պարզ է դառնում, որ իր իրավունքները փոքրանում են, իսկ պարտականությունները մեծանում, իսկ  մորս համար հատկապես, որովհետև նա նոր-նոր էր ծանոթանում տեղի սովորույթներին, կարգուկանոնին ու միջավայրի խստակյաց բարքերին, մարդկանց, որոնք նման չէին իր հայրենի Ծավ գյուղի բնակիչներին, որտեղ մարդիկ ավելի մեղմ են իրենց բնության նման: Ցուրտ ու մութ իննսունականներին  հեռախոսով կապ հաստատելը շատ դժվար էր, Վարդենիսից մինչև Կապան հասնելն էլ` անհնար: Հարազատներին միայն կարոտել էր մնում, իսկ նոր հարազատ դարձած մարդկանց մեջ կիսատ սեր ու ջերմություն գտնել, հարմարվել նոր միջավայրին, փորձել և՛ մայր լինել երկու մանկահասակ երեխաներին, և՛ հայր:

Մայրս ամեն ինչ անում էր, որ մենք հոր պակաս չզգանք, բայց բնությունն իր օրենքներն ունի, կինը բնությունից մայր է, ու տղամարդկային ուժեղ բազուկներ են պետք տան սյուներն ամուր պահելու համար։

Տատս յոթ զավակի մայր էր, ու հորս պակասը փորձում էին լրացնել հինգ հորեղբայրներս ու հորաքույրս` ամեն մեկն իր չափով։ Բայց միակ մարդը, ում մեջ ես ու եղբայրս մեր հորն էինք տեսնում, պապս էր` գյուղում հարգանք ու սեր վայելող շինարար ու ձկնորս։ Մենք մեծանում էինք` ամեն տարի հասկանալով ու հարմարվելով, որ մեր հորը չենք տեսնելու գալիք Նոր տարուն, բայց ամեն օր սպասում էինք գոնե մեկ զանգի, կամ նամակի, ամեն օր: Յոթ երկար ու ձիգ տարիներ մենք որևէ լուր չունեցանք հորիցս:

Պապս ամեն ինչ անում էր մեզ համար, բայց այն գիտակցումը, որ նա միայն մեր պապը չէր, ու միայն մենք իրեն «պապ» կոչելու իրավունք չունենք, ինձ ստիպում էր խանդել ու կարոտել հորս, ով միայն մերն էր…

Հորս բացակայությունը գուցե սովորական լիներ կամ այդքան ցավոտ չլիներ, եթե ամեն անգամ հարևանների բարեկամների երեխաներն իրենց նոր հագուստն ու խաղալիքները ցույց տալիս չշեշտեին, որ իրենց  «պապան է առել» արտահայտությունը, մեծերը չնայեին մեզ ու չփսփսային, որ` սրանց հերն էլ չի գալու, որ` լսել եմ այնտեղ ուրիշ կին ու երեխա ունի, որ` կարո՞ղ է մի բան է եղել, որ` ոչ զանգում է, ոչ գրում, որ` անհեր երեխեն ինչ պիտի լինի:

Ես  չարացած չեմ, մարդիկ իրենց կեղտոտ կամ մաքուր պատուհաններից են նայում աշխարհին, պարզապես այդ խոսակցությունները ստիպում էին մեղավոր զգալ, որ երկու մանկահասակ երեխաներ  ծնվել են ու արհեստական ձևով զրկվել հոր ներկայությունից իրենց կյանքում, մեղավոր զգալ, որ մի տեսակ որբ են ու վախենալ, որ մի օր ընդմիշտ են որբանալու, որ Հայաստանի մեկ այլ ծայրից հարս եկած կինը լռությամբ ամուսնուն է սպասում:

Ինքս ինձ եղբորս պաշտպան էի կարգել։ Ամեն անգամ նման խոսքեր լսելուց հետո տուն էի վազում ու պատից կախված հորս նկարին բողոքում էի, աթոռը ոտքերիս տակ էի դնում, որ հասնեմ նկարի մոտ ու արցունքներս մաքրելով բողոքում էի, հրամայում, աղոթում, որ վերադառնա ու  մարդկանց ցույց տա իրենց տեղը, ցույց տա, որ ինքը միայն մեր պապան է։
Ութ տարի անց, երբ արդեն դպրոց էի գնում, հայրս սկսեց զանգել ու ծանրոցներ ուղարկել։ Հիշում եմ, առաջին անգամ այնքան էի ուրախացել, երբ փոստից ասացին զանգել է, որ չնայած հորդառատ անձրևին, կիսահագնվել  վազեցի դուրս մորս հետ, որ գնամ, խոսեմ, բայց այնքան հուզված էի, որ միայն ձայնն էի լսում` խոսելուս ունակությունը կորել էր։

Զանգից մեկ տարի անց՝ հոկտեմբերյան մի տաք օր, հայրս ընկերների հետ եկավ։ Նախորդ երկու գիշերը ուրախությունից չէի քնել։ Դպրոցում ասել էի, որ պապաս գալիս է, բայց ուսուցչուհիս քմծիծաղով ասաց, որ թող գա նոր ուրախացի:

Երկու օր անց պապաս եկավ:  Նկարում հայրս նիհար էր, սև մազերով ու բեղերով, բայց  մեքենայից իջավ լրիվ ուրիշ մարդ: Ինձ թվաց, թե՛ ինձ խաբել են, թե՛ իմ պապան չի: Մանկան միամտությամբ համոզված էի, որ այդքան տարի հետո հայրս նույն տեսքը պիտի ունենար, նույնը լիներ:  Մեքենայից իջավ արդեն ճերմակած մազերով մեկը, ում միայն աչքերն ու բեղերն էին հիշեցնում նկարի մարդուն, ով այնքան հարազատ էր ինձ ու միաժամանակ անծանոթ: Երբ անունս տվեց, վազեցի, գրկեցի ու էլ ոչինչ չեմ հիշում,  ասես աշխարհը փոխվեց ինձ համար, ես հայտնվեցի այլ աշխարհում, որտեղ ես հայր ունեի, ես հավասար էի բոլորին ու բոլորի նման:

Ես բախտավոր մարդ եմ, որ հայրս վերադարձել է ու մեր կողքին է հիմա, բայց ոմանք այդպես էլ հոր քաղցրություն չտեսան, արտագնա աշխատանքը վերցրեց շատ երեխաներից իրենց հայրերին:

Ինչքան էլ ինձ ծանոթ լինի այդ ցավը, իրենց կորուստը ոչ մեկ ու ոչինչ լրացնել չի կարող երբեք, ու դրա միակ մեղավորը արտերկրում «լավ աշխատանք գտնելու ու ապրելու» պատճառաբանությունն է, հետևանքը` այն բազում երեխաները, ովքեր ամեն վայրկյան են սպասում իրենց հայրերին:

estela voskanyan

Հատված «Բիթլզից» ու նոստալգիայից

Աչքերս փակելու ու քնել փորձելու անհույս ջանքերս անհաջողության էին մատնված: Անհաջողության էր մատնված նաև իմ՝ ինձ հաջորդ օրվա վաղ արթնանալն ու համալսարան գնալը հիշեցնելու միջոցով քնել ստիպելը։ Չէ, չէր ստացվում: Ուղեղս, մի տեսակ, չէր ուզում անջատվել: Կողքի սենյակից` Բիթլզի «Միշել»-ն էր լսվում․ երևի հեռուստացույցը միացրած էր մնացել, ես էլ կրկնում էի․

Michelle, ma belle

These are words that go together well,

My Michelle…

Ու էսպես երևի անընդհատ կկրկնեի, եթե չզգայի, որ երգը վաղուց ավարտվել է, հեռուստացույցն անջատվել, իսկ ես արդեն Yesterday-ին եմ անցել:

Զավեշտալի էր, ինչ խոսք։

Վեր կացա, անիմաստ պառկելուց ու գլխիս մեջ անընդհատ նույն բառերի կրկնությունից նյարդայնանում էի: Բայց Բիթլզն ինձ չէր լքում, իսկ ես արդեն փորձում էի համակերպվել նրա ներկայությանը: Հետաքրքիր է, ՄաքՔարթնին իր պացիֆիստական երգերը գրելուց առաջ մտածո՞ւմ էր, որ դրանք մի օր խանգարելու են 19-ամյա հասարակ աղջկան պառկել ու աչքերը հանգիստ փակել: Ես ասացի խանգարե՞լ, կներեք…

Հայացքս սահեց պատուհանից դուրս: Փողոցի լույսերը թույլ լուսավորում էին փոշոտ մայթերը, փոշո՜տ մայթերը: Դեմքիս աննկատ մի ժպիտ երևաց։ Ամեն անգամ էս փողոցին նայելիս՝ ինձ մոտ նոստալգիկ զգացումներ են առաջանում։ Ամեն անգամ հիշում եմ էս փողոցի վրա անցկացրած վայրկյանները, էն հույզերն ու զգացումները, որ ապրել եմ։ Աչքիս առաջ են մեր թաքստոցներն ու զենքերը, որ պատրաստում էինք, երբ հարևան թաղի երեխեքի հետ կռիվներ էինք անում, բայց աչքիս առաջից էդ բոլոր երեխեքը շատ աննկատ ցրվեցին, ու այժմ չգիտեմ էլ, թե որ կռիվներին մասնակցեցին…

Ու զգում եմ, որ մի օր մի անկյունում կամ գուցե ճոխ սեղանի շուրջ նստած՝ հիշելու ենք մեր խաղերը, կատակները, երազները, անուրջները, դժվար ու նեղ օրերը։

Հիշելու ենք, թե ինչպես էին մեր հույսերը՝ սահմանները կորցրած, թափառում, երազում, մեզ համար ապագա կառուցում: Հիշելու ենք լուսացրած գիշերներն ու առավոտները, մայրամուտներն ու հորիզոնները, ժպիտներն ու արցունքները: Հիշելու ենք էն բոլոր երդումները, որ իբր իսկական ընկերներ՝ անբաժան ենք մնալու։

Ավաղ, ժամանակը, գնալով առաջ, մեր երազանքներն էլ տարավ, ու անբաժան մնալու խոստումները փոշոտ փողոցում մնացին…

Աչքերս փակելու ու քնել փորձելու անհույս ջանքերս անհաջողության էին մատնված: Անհաջողության էր մատնված նաև իմ` ինձ հաջորդ օրվա վաղ արթնանալն ու համալսարան գնալը հիշեցնելու միջոցով քնել ստիպելը…

davit aslanyan

Մեր կենացը

Մենք՝ հայերս, կարծում եմ՝ կենաց ասել սիրող ազգ ենք: Ու մեր կենացների մշակույթն էլ ունենք: Գիտենք, թե որ կենացը որից հետո խմենք, որն առաջինն ասենք, որը վերջինը խմենք: Ու դժվար թե ինչ-որ մեկը ասի, որ մեր կենացների մեջ ձևականություն կա: Մեր կենացները անկեղծ են: Կենաց ասողը բաժակը ձեռքին պատմում է հետաքրքիր մի բան, վերջում պատմությունը բերելով կենացի բուն թեմային՝ գովասանքի խոսքերի տեղատարափ սկսում ինչ-որ մեկի համար:

Այս մասին սկսեցի մտածել, երբ մի օտարերկրացի ինձ հարցրեց, թե հայերեն ինչպես են ասում «cheers»: Դե արի հիմա բացատրի, որ ամեն ինչ ձեր «cheers»-ի պես պարզ չի: Ամեն ինչ կախված է պահից: Եվ «անուշ» ենք ասում, և «կենացդ» ենք ասում, երբեմն ժպտում ենք, երբեմն՝ մի հումորով եզրափակում կենաց ասողի խոսքը, երբեմն՝ ծիծաղում, երբեմն, երբեմն, երբեմն…

Էսքան խճճված, բարդ, գեղեցիկ ու հոգու խորքից եկող, անկեղծ կենացի մշակույթ ունենալով հանդերձ՝ մի վատ կողմ էլ կա: Ոչ միշտ ենք մեր կենացներն ի կատար ածում: Բոլորս ժպիտով խմում ենք մեր զինվորի կենացը, բայց հենց խոսքը հասնում է 1000 դրամին, ոչ բոլորս ենք համաձայն: Մեր հայրենիքի կենացը խմելուց հպարտությունից բաժակները մինչև առաստաղ ենք բարձրացնում, հետո խմում, բաժակը դնում սեղանին ու թողնում էդ նույն հայրենիքը ու գնում:

Շատ անկեղծ են մեր կենացները: Բայց թե ինչու մեր արարքները նույնչափ անկեղծ չեն՝ չգիտեմ:

Ի՞նչ ասեմ: Ողջ առողջ…