Նարե Շարմազանովա

Պատահական հերոսը

Կյանքը հիմնված է պատահականությունների վրա. ամեն ինչում և ամենուր գործում է պատահականության սկզբունքը, որը նախախնամող ձեռքով լինում է ճիշտ ժամանակին և ճիշտ տեղում: Ուրեմն, պատահականությունը օրինաչափություն է, որ հաճախ պարզապես չենք տեսնում: Պատահական հանդիպում ենք մարդկանց, որոնցից ոմանք դառնում են այն առանցքը, որի շուրջ պտտվում են մեր մտքերն ու սիրտը: Այդ օրը ես չկարողացա շրջանցել պատահականությունը:

Օրն այդ արտառոց էր, ոչ միայն ինձ պաշարած անակնկալ պատահականության պատճառով, որը մի քանի րոպեում փոխեց այն սովորական դարձած բթացնող ռիթմը, որի մեջ ընկած վազում եմ ամեն օր, ամեն րոպե, այլ որովհետև ազատ ժամանակ ունեի, և կարող էի անցկացնել ընտանիքիս հետ:

Ամեն ինչ շատ սովորական էր` մայրիկիս, եղբորս հետ զբոսնում էինք, որոշեցինք սրճարան մտնել: Սովորական սրճարան` իր սովորական այցելուներով, աշխատանքային ռիթմով. բոլորը զբաղված էին իրենց հոգսերով` վայելելով հանգստի պահը: Հենց մեր կողքին բոլորովին այլ իրականություն էր. մոտ քսան տարեկան մի տղա կերակրում էր հաշմանդամի սայլակին գամված տատիկին: Մենք բոլորս ապշած նայում էինք: Միշտ չէ, որ մեր առօրյայում այդպիսի բաներ են տեղի ունենում: Այսօրվա իրականության մեջ, երբ ծնողները երեխային հանձնում են մանկատանը` բախտի քմահաճույքին թողելով նրա ապագան, երբ երեխաները իրենց ծնողներին անարգելով ծերանոց են տանում: Երբ անզգամությունը դարձել է նորմալ բոլորի համար: Դու սկսում ես ինքդ քեզ հարց տալ. արդյո՞ք միայն հաշված մարդիկ են այդ ամենը նկատում և արձագանքում: Ինչո՞ւ ոչ բոլորը: Ինչո՞ւ է ամեն բացասական բանը դարձել սովորական, նորմալ , իսկ բարի գործը ՝ արտասովոր: Իրեն այդ մտքերով ծանրաբեռնող մարդը տեսնում է մեկին, որն աննկարագրելի քնքշությամբ հոգ է տանում իր մերձավորի մասին առանց որևէ վարձք պահանջելու: Բոլորի համար աննորմալ է, երբ մարդն առանց որևէ սպասելիքի, վարձատրության սիրում է:

Լուսանկարը՝ Նարե Շարմազանովայի

Լուսանկարը՝ Նարե Շարմազանովայի

Գուցե իմ պատահական հերոսն էլ զարմացավ իմ զարմանքի համար. նկատեց, որ աչքս չեմ կտրում իրենցից: Ինձ համար միևնույն էր` ինչ են մտածում բոլորը. այդ պահին պատահական հերոսը օրինաչափորեն հաստատեց վաղուց գլխումս թափառող միտքը. միևնույն է` ինչ է անում կամ ասում մեծամասնությունը, իսկ ինչ եմ անում ես ինքս:

Մի պահ վերադառնալով իրականություն` հանդիպեցի մայրիկիս ոգևորված աչքերին: Այլևս պետք չէին այն խոսքերը, որ հաճախ են ասվում` սիրիր մերձավորիդ: Դրանք այնքան իրական էին իմ հերոսի դեպքում:

Ահա և իմ հերոսը իր հերոս տատիկի հետ: Նա չնկատեց` ինչպես ես հետևից վազեցի ու նկարեցի: Գիտեմ` սխալ է առանց մարդուն տեղեկացնելու նկարահանելը, բայց այս դեպքում կանոններն ավելորդ էին:

Շատ կուզեի, որ պատահական հերոսը կարդար այս նյութը և իմանար, որ իր հետ իմ պատահական հանդիպումը քանդեց կյանքի վատ օրինաչափությունների շղթան:

Sargis մելքօնյան

Այն, ինչ երեկ զենք էր, այսօր ուտելիք է…

Բոլորովին վերջերս, երբ նկատեցի, որ  ծառերի վրայից արդեն  թափվել են բողբոջները, ու հայտնվել են ցոգոլները, ակամայից հիշեցի հինգ-վեց տարեկան ժամանակներս, երբ թաղի երեխեքով դուրս էինք գալիս փողոց ու «խաղում»: Ինչու «խաղում», որովհետև խաղալիս միշտ աղմկում էինք ուրախությունից և ազդում հարևանների նյարդերի վրա՝ անկախ այն փաստից, որ իրենց երեխան էլ էր խաղում: Խաղում էինք ամեն  տեսակի խաղեր՝ գործնագործ, ֆուտբոլ, վոլեյբոլ, իննուկ, տասնուկ, ռեզին, պարան, հալա-մուլա, պահմտոցի, յոթ քար,  քսանհինգ, խոզուկ… Ու կռիվ-կռիվ՝ հատկապես ապրիլ-մայիս ամիսներին: Կռիվ-կռիվ խաղում էին բոլորը՝ անկախ սեռից, տարիքից ու ժամանակի առկայությունից: Խաղում էինք հատուկ  ձևով: Բաժանվում էինք երկու խմբի: Հավաքում էինք  «զենք-զինամթերք»՝  ինչքան շատ, այնքան լավ, ու թաքնվում էինք պատերի արանքներում (մի զարմացեք, գյուղում կան տներ, որոնց հիմնական պատերը իրարից երեսուն- երեսունհինգ սանտիմետր են հեռու), մեծ ծառերի հետևում, ծառերի ճյուղերի, տանիքների վրա, գոմերի մեջ: Հետո թիմերից մեկի հրամանատարը ազդարարում էր խաղի սկիզբը երգելով ու ասելով .

-Առաջ, առաջ, առաջ մարտի՜:

Տեսնենք,  թե ո՞վ կհաղթի…

Դրանից հետո դուրս էին գալիս հետախույզները՝ ընդ որում, երկու թիմերից էլ, ու մնացած թաքնվածները պետք է հավաքած «զենք-զինամթերքով» (ցոգոլներով) հարվածեին հետախույզներին, մինչև գերի վերցնելը: Այնուհետև սկսում էին ծավալվել հիմնական գործողությունները՝ դուրս էին գալիս հանդիպակած մարտի: Ու այստեղ սկսվում էր ցոգոլների անձրևը՝ վա՜յ, գլուխս… Ա՜խ, ձեռքս… Ա՜, ա՜, ա՜, վա՜յ, մամա ջան… Իսկ շատ փոքրերը՝ իմ նման՝ ը՜հ, ը՜հ, ը՜հ, ա՜… Լացում էին անդադար…

Երեկոյան փողոցը կանաչ էր, ծառերը՝ մերկ, աչքերը՝ կապույտ և արցունքոտ: Տրամադրությունը՞… Տրամադրությունը՝ բարձր, չնայած վնասվածքներին… Ախ, մեծերի՜նը…  Այլևս փողոց չթողնելու…

Մի երկու տարի առաջ էլի հիշել էինք մանկությունը: Ափսոս, ամառ էր, թե չէ, էլի ցոգոլակռիվ կխաղայինք: Բայց դե ոչինչ չէր կարող կանգնեցնել մեզ… Խաղացինք հասած,  կարմիր բալերով: Օրվա վերջում շորերը ու ամեն ինչ փողոցում կարմրել էին… Դրանից հետո իրոք մեզ մի քանի օր փողոց չթողեցին: Մենք էինք անում լվացքը, արդուկը ու ողջ բերքահավաքը՝ որպես պատիժ…  Այն, ինչ երեկ զենք էր, այսօր հաճույքով ուտում ենք՝ հիշելով ցոգոլային պատերազմն ու դրա հետևանքները …

Անձրև

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Լուսանկարը՝ Դիանա Շահբազյանի

Երևի թե բոլորն էլ գիտեն, որ բնությունը մեծ ազդեցություն ունի մարդու վրա:Այդ ազդեցություններից մեկն էլ բնության ձայներն են, որոնք վայրկյանների ընթացքում կարող են փոխել մարդու տրամադրությունը: Իհարկե, պետք է իմանալ, թե գոյություն ունեցող ձայներից որոնք են հատկապես օգտակար մեր օրգանիզմի և տրամադրության համար: Արդեն գարուն է, և անձրևային եղանակը իր լիարժեք իրավունքների մեջ է, իսկ դա նշանակում է, որ հնարավորություն կստանանք լսելու անձրևի կաթիլների ձայները:

Ինչպես կարելի է չսիրել անձրևը. այդ հարցը ինձ շատ է հետաքրքրում: Ես սիրում եմ անձրևը իր բոլոր ձևերով, իր բոլոր արտահայտություններով` ջրառատ և կարճատև տեղատարափը, որ դեռ չդադարած, ծիածանն իր շքեղ կամարն է կապում մեր սարերի վրա: Երբ սկսվում է անձրևը, և մարդիկ նրանից պաշտպանվելու համար ծածկերի տակ են վազում, իսկ ես դուրս եմ գալիս տնից ու քայլում բաց երկնքի տակ: Իսկ անձրևից հետո այդ թարմ օդը վայելելը շատ հաճելի է: Երբ անձրև է գալիս, որոշ մարդկանց համար բնությունը մի տեսակ մռայլվում է, ինձ համար երբեմն նույնիսկ հաճելի է այդպիսի մռայլ և գորշ գույները: Բացի անձրևից բնության եղանակները ունեն տարբեր-տարբեր գեղեցիկ ձայներ, որոնք միշտ էլ հաճելի են յուրաքանչյուրի ականջի համար:

virsavia

«Վ» տառի տակ

Անունս Վիրսավիյա է: Շատեր են ասում, որ անունս գեղեցիկ է, բայց անսովոր: Եվ իրականում էլ տարածված չէ: Դա Բերսաբե անվան ռուսական տառադարձությունն է և նշանակում է` երդման ջրհոր: Անունս դրել է հայրս՝ ցանկանալով համապատասխանեցնել մյուս երեք քույրերիս անունների հետ: Նրանց անուններն են` Վերոնիկա, Վիոլետա և Վիկտորյա: Բայց ամենահետաքրքրականն այն է, որ հորս անունն էլ սկսվում Վ-ով՝ Վիկտոր: Մի խոսքով, մեր տանը, բացի մայրիկիս անունից, մյուսներինս սկսվում է «վ» տառով:

Կրում եմ Սողոմոն Իմաստունի մոր անունը: Վերջինս եղել է գեղեցիկ, խելացի և փոքր-ինչ խորամանկ: Հայրս ցանկություն ունի, որ ես էլ դառնամ նրա պես:  Դրա համար էլ փորձում եմ նոր տեղեկություններ գտնել, նոր գիտելիքներ ձեռք բերել:

Ասում են, անունը մեծ կապ ունի կյանքի ընթացքի հետ, բայց ես դրան համաձայն չեմ: Ինչևէ, ծանոթությունների ժամանակ անունս բարդություններ է առաջացնում: Կենտրոնանում են անվան ծագման, նշանակության վրա: Հաճախ ստիպված եմ լինում կրկնել այն մի քանի անգամ: Հուսով եմ, որ իմ անունը ժամանակի ընթացքում տարածում կգտնի, և մարդիկ ծանոթանալիս կկենտրոնանան իմ մարդ տեսակի, ոչ թե անվանս վրա:

Չափից շատ սիրում եմ տիեզերքը, նոր տեղեկություններ դրա մասին:  Ինչքան էլ մերժում եմ, բայց հաճախ են ասում, որ խանդոտ անձնավորություն եմ: Եվ իրոք, սիրում եմ, որ իմը իմը լինի: Նվիրվող անձնավորություն եմ: Սիրում եմ և լավատես մարդ եմ, բայց հաճախ ընկնում եմ հոռետեսության գիրկը: Հակասական անձնավորություն եմ: Կատակասեր եմ և սիրում եմ արկածներ: Սիրում եմ ազատ ժամանակ գրքեր ընթերցել: Ունեմ բարդ բնավորություն, և ինձ հասկանալն այդքան էլ հեշտ չէ: Երբեմն չափից դուրս անտարբեր եմ դառնում:

Ձգտում եմ օգնել և բարություն դրսևորել նրանց հանդեպ, ովքեր ունեն դրա կարիքը:

Ահա և ինձ էլ ճանաչեցիք:

 

Վիրսավիյա Դանիելյան, 15 տարեկան, Արմավիր, Բաղրամյան

hovhnannes

Բարև, ես Հովհաննեսն եմ

Ես Հովհաննեսն եմ, արդեն չորս տարի է, ինչ ցանկանում եմ գնալ ճեմարան և դառնալ հոգևորական: Այդ որոշման մեջ մեծ է դասղեկիս դերը: Այնպես էր ստացվել, որ մի միջոցառման ժամանակ ես պետք է կատարեի Սահակ Պարթևի դերը: Հագուստի համար դիմեցի Մեծամորի Սուրբ Ղազար եկեղեցու քահանա՝ Տեր Տաթևին: Այնուհետև սկսեցի հետաքրքրվել այդ բնագավառով և սկսեցի ամեն կիրակի գնալ եկեղեցի և ուղղակի մասնակցել պատարագներին՝ սովորական հավատացյալների նման: Արդեն մեկ ամիս անց բարձրացա խորան և սկսեցի ծառայել Աստծուն: 

Այդ մասնագիտությունը ընտրելու համար շատ են պատճառները: Ես կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր քրիստոնյա պետք է իր ծառայությունը մատուցի Աստծուն: Օրինակ, ինձ համար դա դրսևորվում է եկեղեցի գնալով և պատարագներին մասնակցելով: Հիմա ժողովրդի մոտ կա այնպիսի կարծիք, որ այժմյան քահանաները ոչ բոլորն են ճշմարիտ հավատացյալներ: Այդ կարծիքը վերացնելու համար ես մտադիր եմ դառնալ իրական հավատացյալ քահանա:

Այս ամենի հետ մեկտեղ ես չեմ դադարում հետաքրքրվել այլ բանագավառներով: Օրինակ՝ հաճախում եմ լուսանկարչության դասերի, գնում եմ բանավիճային ակումբ, մի խոսքով, շատ այլ հետաքրքրություններ ունեմ: Եվ կարծում եմ, հոգևորականը պետք է բազմաթիվ հետաքրքրություններ ունենա, խորը գիտելիքներ բոլոր բնագավառներից, որպեսզի հետագայում, երբ իրեն որևէ հարցով դիմեն, պատրաստ լինի պատասխանել ցանկացած հարցի:

«Նոր սերունդ» թատրոն

Ընկերուհիս՝ Անին, մասնակցելով միգրացիային նվիրված սեմինարների, հնարավորություն էր ստացել սեփական նախաձեռնությամբ մի ծրագիր իրագործել, որը կոչվում էր՝ ո՛չ միգրացիային։ Նպատակն էր՝ երեխաների շրջանում տեղեկացվածության մակարդակի բարձրացման միջոցով, որոշակի չափով խոչընդոտել միգրացիային։ Մեր խնդիրն էր` տեղեկատվությունը փոխանցել ինտերակտիվ ներկայացման միջոցով: Ներկայացումը պետք է ցուցադրեինք մեր մարզի դպրոցներում` ցուցադրելով և երիտասարդության մեջ սերմանելով սեր և հավատարմություն հայրենիքի նկատմամբ։

Երբ Անին վերադարձավ սեմինարներից, ինձ ասաց․

-Նոն, դու սիրում ես և հակում ունես դերասանության: Արի դու էլ դարձիր թատրոնի դերասաններից մեկը։

-Մեծ սիրով,- պատասխանեցի ես,- հենց այսօր էլ կարող ենք սկսել սցենարի վրա աշխատել։

Շատ արագ ձևավորեցինք թատերական խումբ, մտածեցինք անունը` «Նոր սերունդ», մշակեցինք սցենարը և սկսեցինք աշխատել։ Քննարկումները շատ բուռն էին և ակտիվ։

Ի վերջո այսպիսի սցենար պատրաստեցինք.

Ընտանիքի հայրը՝ թողնելով իր աշխատանքը (մի փոքրիկ կրպակ) Հայաստանում, լսելով ընկերոջ հորդորները, վաճառել էր տուն-տեղ, ընտանիքով տեղափոխվում է այլ երկիր։Այնտեղ ապրում էին վարձով, ընտանիքի մայրը չէր աշխատում, հոր աշխատավարձը չէր բավականացնում արժանապատիվ ապրելու համար, երեխաները ընկճվում էին նոր միջավայրում, չունեին նաև այդ երկրում օրինական ապրելու թույլտվություն։ Շուտով լրանում է այնտեղ օրինական բնակվելու 3 ամիսը, և նրանք կանգնում են երկընտրանքի առջև՝ մնա՞լ, թե՞ վերադառնալ։ Ընտանիքում վեճեր էին առաջանում։ Աղջկա մայրը անընդհատ զանգում էր և հիշեցնում, որ աղջիկը սխալ ընտրություն է կատարել` ամուսնանալով այդ տղայի հետ և, միաժամանակ, լքելով հայրենիքը։ Հորդորում էր հետ վերադառնալ և ամենինչ սկսել նորից։ Եվ քանի որ թատրոնը ինտերակտիվ էր, վերջնական հանգուցալուծումը թողնում էինք հանդիսատեսին, ով պատասխանն ասելուց հետո պետք է բարձրանար բեմ և խաղար հոր դերը։

Ներկայացման ժամանակ հնչում էին տարբեր կարծիքներ. օրինակ, ինչու պետք է աղջկա մայրը միջամտի նրանց ընտանեկան գործերին, մի մասն էլ գտնում էր, որ զանգը ճիշտ էր և տեղին։ Եվ ավելի լավ է հետ վերադառնալ հայրենիք, ամեն ինչ սկսել նորից: Կային նաև կարծիքներ, որ հետ վերադառնալով ընտանիքի կյանքը հայրենիքում ավելի կծանրանա, քանի որ գնալու համար վաճառել էին իրենց տունը, և այլևս ապրելու տեղ չունեին:

Մենք ուշադիր լսում էինք հանդիսատեսին, զգում էինք, որ իսկապես շատ ցավոտ խնդիր է բոլորի համար, շատերի ընտանիքներն են կամ անցել արտագաղթի ճանապարհով, կամ պատրաստվում են անցնել: Միայն թե այս անգամ որոշում կայացնելուց առաջ համոզված ենք, երկար կմտածեն:

Ատում եմ ապրիլը…

Ուզում եմ այլևս երբեք այդ բառը չլսել: Ուզում եմ, որ օրացույցից հանեն ապրիլը, այն ապրիլը, որը ոչ և ոչ մի ժամանակաշրջանում հայի համար երջանիկ չեղավ, այն ապրիլը, որ 101 տարի առաջ մեզնից խլեց միլիոն ու կես կյանք, իսկ հիմա՞, իսկ ա՞յս տարի, մեր ապրիլն այս տարի էլ արյունով ներկվեց: Այս տարի էլ ապրիլը մեզ համար լացի ամիս դարձավ, այս տարի էլ ապրիլին շատ ու շատ տների ճրագներ մարեցին:
Շատ երկրներում, այդ թվում՝ Հայաստանում, ապրիլի 1-ին նշվում է ուրախների, սրամիտների օրը: Բայց ի՞նչ ուրախության մասին է խոսքը: Չէ՞ որ մենք ընդամենը մի քանի օրում կորցրեցինք բազում լուսավոր հայորդիների… Բոլոր-բոլոր այն Տղաներին, ովքեր արիաբար պայքարեցին, սեփական կյանքն անգամ չխնայելով հանուն ինձ, հանուն քեզ, հանուն իմ ու քո հայրենիքի, հիմա երևի երկնքից մեզ են նայում: Ես ասել եմ, ու էլի եմ ասում, երկնքում կյանք կա… Հա՜, կա… Ու մեր Տղերքը ողջ են, ողջ են մնալու այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրանց հիշում ենք: Իսկ մենք նրանց հավերժ ենք հիշելու: Նրանք դեռ կյանք չտեսած իրենց կյանքը տվեցին հանուն կյանքի: Սա այն դեպքն է, երբ ոչ մի խոսք չեմ կարողանում գտնել ցավս նկարագրելու համար: Սա ցավ է, որին դարման չկա:

Մեր պապերն ասում են. Կյանքի դրվածքն է. Աստված իր մոտ է տանում լավերին…
Կյանքում բոլորս էլ մեզ տանջող ու անպատասխան գեթ մի հարց ունենք: Իմ մտքում միշտ նույն հարցն է. ինչո՞ւ, ինչո՞ւ պետք է մայրը որդուն 18 տարի պահի, մեծացնի, իսկ հետո վահանը ձեռքին գալու փոխարեն, նրան վահանի վրա հանձնեն մորը: Հա, հասկանում եմ, հանուն հայրենիքի, հանուն վաղվա օրվա, բայց մի՞թե անհնար է այդ վաղվա օրվան հասնել առանց մարդկային կորուստների: Այս հարցն ինձ հետապնդում է ամենուրեք, ամեն պահ:
Ես միշտ էլ մեր բոլոր Զինվորներին իմ եղբայրն եմ համարել, ու հիմա էլ, նրանք բոլորն իմ եղբայրներն են, քանզի ես այն հայուհին եմ, ում մտքում ամեն պահ աղոթքն է, աղոթք հայ Զինվորի, հայ Սահմանապահի համար: Հպարտ եմ ձեզնով, իմ ծանոթ-անծանոթ եղբայրներ, հպարտ եմ… Աշխարհի ամենալավ բառերն անգամ քիչ են ձեր անգնահատելի ու անփոխարինելի գործը նկարագրելու համար: Միայն խնդրում եմ, հե՛տ եկեք, Տղերք, ձեզ մի ամբողջ ազգ է սպասում:
Ամեն անգամ սահմանից վատ լուր լսելով, դատարկություն, ցավ, թախիծ եմ զգում, հեռվից լացող մայրերի լացի ձայնն եմ լսում: Ուզում եմ հետ տալ ժամանակը: Ուզում եմ հետ գան Տղերքը: Ասում են, թե ժամանակը բուժում է բոլոր վերքերը, բայց չէ, ժամանակը հրաշագործ չէ, այն անզոր է մեր վերքերի դեմ: Ժամանակը ոչինչ մոռացնել չի տալիս, այս անգամ էլ այն չի կարող մոռացնել տալ ոչինչ ու ոչ ոքի: Չի կարող: Ժամանակը հրաշագործ չէ … Ժամանակը լոկ դեղամիջոց է, որն ունակ չէ ապաքինելու, միայն թմրեցնում է, ուրիշ ոչինչ:
Կանցնեն օրեր, նոր առավոտներ կբացվեն, բայց շատերի համար արդեն անիմաստ: Իսկ ես կշարունակեմ ամեն առավոտ արթնանալ ու առաջին հերթին ձեզ բարի լույս ասել, իսկ երեկոյան քնելուց առաջ ամեն օր բարի գիշեր մաղթել: Որպեսզի Ձեզ ոչ ոք երբեք բացակա չդնի:

Մարդիկ, ովքեր ինչ-որ բան անելուց առաջ ասում են. «Ես ինչի՞ պիտի ինչ-որ բան անեմ էս երկրի համար, ի՞նչ է արել էս երկիրն ինձ համար», թող հիշեն Տղերքին, որոնց համար էլ՝ էս երկիրը արած բան չուներ, բայց իրենք արեցին ամենակարևորը, տվեցին ամենաթանկը՝ երազանքներով ու նպատակներով լի իրենց կյանքը…

Ծառը

Լուսանկարը՝ Արուսիկ Սահակյանի

Լուսանկարը՝ Արուսիկ Սահակյանի

Տարիներ առաջ, երբ ավելի հաճախ էի ազատ ժամանակ ունենում ու գնում գյուղ՝ տատիկիս ու պապիկիս տուն, պապիկիս հետ ամեն օր դուրս էինք գալիս մեր այգի զբոսնելու: Փարթամ այգի ունեինք, ամեն մի ծառն իր պատմությունն ուներ: Այգու ամենավերևում հաստաբուն մի խնձորենի կար, պապս ասում էր.

-Էս Արմենիս ծառն ա:

Արմենը հայրս է՝ պապիկիս մեծ որդին:

Ես ուրախանում էի, հպարտանում երեխաների մոտ , թե գիտե՞ք, էս իմ պապայի ծառն ա: Բայց երբ հպարտությունս մի քիչ անցավ, սկսեց ինձ հետաքրքրել, թե ինչո՞ւ է սա իմ հոր ծառը: Մի անգամ էլ հարցրի պապիկիս.

-Պա՛պ, էտ խի՞ ա պապայի ծառը:

-Երբ Արմենս ծնվեց, Հայկո պապը էս ծառը տնկեց, արդեն երեսունյոթ տարի ա անցել:

-Պա՜պ երբ մարդիկ ծնվում են ու իրանց պապին ծառ ա տնկում, էտ արդեն իրանց ծա՞ռն ա դառնում:

-Հա, բա ոնց:

-Պապ, բա ես ծառ ունե՞մ:

Պապս աչքի տակով ժպտաց, ու ցույց տվեց խնձորենուց մի քանի մետր այն կողմ գտնվող երիտասարդ ծիրանենին: Ես արդեն ավելի հպարտ էի. այդ մեծ այգում ես էլ ունեմ իմ ծառը:

Լուսանկարը՝ Արուսիկ Սահակյանի

Լուսանկարը՝ Արուսիկ Սահակյանի

Հորս ծառը շատ էի սիրում, կարելի է ասել, ինչպես հորս: Օրվա մեծ մասը հայրս տանը չէր լինում, նրան փոխարինում էր իր ծառը: Երբ հորեղբորս երեխաները կոտրում էին ճյուղերը, պոկում տերևները, վնաս էին տալիս ծառին, ես պաշտպանում էի ծառը ու ափսոսում ամեն մի տերևը, ամեն մի ճյուղը: Ես կարծում էի, թե այդպես հորս են վնասում: Սկսում էի անհանգստանալ, ավելի անհամբեր սպասել հորս տուն գալուն:

Արդեն մի ամիս է, որ գյուղ չեմ գնացել, կես տարի է, որ այգում չեմ զբոսնել: Կարոտել եմ ամեն մի ծառը, ճյուղերը: Նրանք շատ ավելին գիտեն իմ մասին: Այգում տարեցտարի նոր ծառ է ավելանում, ամեն ծառն ունի իր տերը: Իսկ դա նշանակում է, որ մեր գերդաստանը մեծանում է:

Հանդիպում

Երբ դու թեյարանում ես, իսկ շուրջդ միայն գրքեր են, պատուհանից այն կողմ՝ գարնանային անձրևը, կողքիդ էլ՝ լավ մարդիկ, ամեն ինչ ավելի լուսավոր է թվում քեզ:

Ընկերուհուս հետ նստած՝ կարդում էինք, զրուցում,  մեկ էլ Մանսուրյան ազգանունը լսեցինք:

-Մանսուրյա՞ն:

-Հնարավոր ա՝ ինքը չի:

Մինչ մենք կփորձեինք կռահել՝ խոսքը Տիգրան Մանսուրյանի մասին էր, թե ոչ, նա, գրքերն ուսումնասիրելով, դանդաղ հասավ մեզ ու կանգնեց մեր կողքին:

Տիգրան Մանսուրյանը կոմպոզիտոր է, ժողովրդական արտիստ, ում չճանաչելը այսօր մի փոքր անհասկանալի է ինձ համար: Ծնվել է Բեյրութում, մեկ տարի անց՝ ընտանիքի հետ գաղթել Հայաստան:

-Ինքն ա:

-Արի՛ մոտենանք:

-Ինչի՞ց սկսենք:

Մենք երկար կքննարկեինք այս, եթե ինքն անձամբ չընդհատեր մեր զրույցը բարևով. գուցե նկատե՞լ էր:

-Սիրո՞ւմ եք գրքերի մեջ թեյել:

-Ձեզ էլ ենք շատ սիրում:

Խոսքիցս այնպես զարմացավ, կարծես անսպասելի բան ասացի, ժպտաց և նկատելով սեղանիս գիրքը՝ ասաց.

-Բուքո՞վսկի. իրեն չեմ սիրում: Իսկ այ ձեզ…Ես էլ ձեզ եմ սիրում:

Միացրեց հեռախոսը, ցույց տվեց իր սիրելի գրողին, խոսեց-խոսեց, այնքան ոգևորված պատմեց, որ կարդալդ եկավ: Խոսքը Ջոն Գրեյի մասին է:

-Նրա՞ն էիք փնտրում:

-Չէ, պարզապես նայում էի:

Երկար չզրուցեցինք, միայն վերջում խնդրեցինք նկարվել, չմերժեց:

-Բա ոնց, ճուտիկնե՛ր, եկե՛ք:

Մի անգամ էլ ընկերներիցս մեկն է խնդրել իրեն նկարվել, զարմացել է, հարցրել՝ ուրեմն ի՞նձ էլ են ճանաչում…Բարձրին հասած մարդկանց համեստությունը մի ուրիշ արժեք է: Եվ փաստորե՛ն:

Տիգրան Մանսուրյանի խոսքով՝ ինքն ավելի հաճախ տանն է՝ նոտաների աշխարհում, անվերջ աշխատում է, իր աշխատանքը իր տառապանքն է, և թերևս այդ տառապանքի շնորհիվ է, որ այսօր ունենք այն, ինչ ունենք մեր երաժշտության, կինոյի և ընդհանրապես մշակույթի աշխարհում:

…Դուրս գալիս պատահմամբ նկատեցինք Գրեյի գիրքը:

-Իսկ եթե իրո՞ք փնտրում էր:

-Ամեն դեպքում լավ կլինի՝ ասենք:

Գիրքը փոխանցեցինք, նորից զարմացավ, նորից ժպտաց, մենք էլ՝ դե, կրկնակի:

…Չէ, իսկապես նման հանդիպումները հարստացնում են մարդուն:

marine ghahramanyan portert

Կենդանիները

Շատ եմ հանդիպել այնպիսի մարդկանց, ովքեր փայտով, քարով խփում են կենդանիներին: Օրինակ, շան ձագերին, կատուներին տանջում են, դուրս են հանում տնից, ինչը տանել չեմ կարողանում: Պատահել է, երբ երեխան բռնել է թիթեռին, ուզեցել է սպանել, ու ծնողը ոչ մի բան չի ասել: Մինչդեռ այդ թիթեռներն ընդամենը մեկ օր են ապրում, իսկ մենք այդ մեկ օրն էլ կրճատում ենք: 

Ես ինքս սիրում եմ ընտանի կենդանիներին և պահում եմ, բայց չգիտեմ ինչու, կատուներին չեմ սիրում: Սակայն քույրերս սիրում են և պահում: Ինչքան չսիրեմ կատուներին, տհաճ թվան ինձ, երբեք նրանց տնից դուրս չեմ հանել: Չսիրելով հանդերձ, միշտ կերակրում եմ նրանց, խնամում: Միշտ հիշում եմ
ջոկատավարուհուս ասածը: 12 տարեկան էի, գնացել էի Հանքավանի «Լուսաբաց» ճամբարը: Երեխաներով դրսում նստած էինք, և ոտքիս միջատ էր բարձրացել: Չհասկանալով` ուզեցի սպանել միջատին: Ջոկատավարուհիս` ընկեր Լուսինեն, ձեռքս բռնեց և ասաց.
-Ինչո՞ւ ես ուզում սպանել այս խեղճին: Քեզ ի՞նչ արեց, ի՞նչ վնաս տվեց: Չի կարելի, երեխաներ, սիրեք կենդանիներին, թռչուններին:
Ընկեր Լուսինեի խոսքն ինձ համար սովորական խոսք չէր, այլ կարծես խրատ դարձավ: Այդ օրվանից ես շատ փոխվեցի:
Սիրենք մեզ շրջապատող կենդանիներին, չէ որ երբեմն նրանց կարիքն ավելի շատ ենք զգում, քան որոշ մարդկանց: