(Ֆելիետոն)

Իմ երաժշտական ընդունակությունն ի հայտ եկավ այն ժամանակ, երբ լոգարանի «բեմը» սկսեց ինձ չգոհացնել։ Ծանր հիասթափություն էի ապրում լոգարանից դուրս գալուց հետո. «Դե լավ, երևի համերգի ժամը չգիտեն»,- երբ հյուրերս ուշանում էին` սփոփում էի ինձ։

Տան անդամները սիրտս կոտրում էին, ախր, չէ՞ որ ես երգում էի, ականջակալները ինչո՞ւ են ականջներդ կալել։ Լավ է երաժշտական գործիք նվագել չգիտեմ, թե չէ մեր տանը միակ լավ ձայն հանողը սեղանն է, այն էլ բացի դհոլից ուրիշ կերպ օգտագործել չի լինի։ Դե դհոլը ինձ ի՞նչ, իմը ջութակն է, որի գլխին առանց հարվածելու էլ ձայներ կհանի, այն ջութակը, որի միայն ձայնն եմ լսել:  Ջութակը, որին անգամ չեմ էլ դիպչել, հեռվից հեռու ընդամենը «օդային» եմ արել և ասել` մինչ հանդիպում։ Ասել եմ, որ իրեն կծանոթացնեմ իմ ձեռքերի հետ, շա՜տ մոտիկից, մի քիչ ընկերություն անեն, ի՞նչ իմանաս, մի օր էլ իրենց կողքին նոր գործիք կկանգնի։ Համ կնվագեմ, համ էլ կերգեմ, բա ո՞վ պարի։

Չնայած նրան, որ երեք տարի հաճախել եմ, առիթների ժամանակ տեղում կանգնած օրորվելուց բացի ուրիշ ոչինչ չեմ կարողանում: Հա, մեկ-մեկ էլ ծափ եմ տալիս, իբր դա էլ ինքնուրույն եմ սովորել, առանց պարուսույցի, ընդունակ եմ, չէ՞։

Հասկանալով, որ այդ բոլոր ասպարեզներում ես այդպես էլ ասպարեզ դուրս չեմ գա՝ սկսեցի հետաքրքրվել լեզուներով։ Ֆրանսերենը իմ տարերքն էր, և երբ ինձ հարցնում էին, թե ինչ ես ուզում դառնալ, լեզվաբա՞ն, ես ասում էի, որ արդեն դարձել եմ, ուղղակի լեզվանի, ոչ թե լեզվաբան։ Դա իմն էր, ֆրանսերենը ոտքից գլուխ իմն էր, այ հիմա կարող եմ ասել, որ ինձ զգում էի, ինչպես ձուկը ջրում։
Ես հետաքրքրվում էի բոլոր օտար լեզուներով, անգամ այն լեզուներով, որոնք օտար էին ինձ։ Քիթս շատ էի մտցնում օտար լեզուների մեջ, բայց ֆրանսերենը դեռ «էն գլխեն» իմն էր։ Արդեն հասկացա, որ ֆրանսերեն սովորելով ուրախությունից կարող եմ պարել, կերգեմ ֆրանսերեն երգեր, իսկ ջութակս էլ կսպասի։

Վերջապես բոլորը համատեղեցի։ Ամեն բան սկսվեց ֆրանսերենից, պտտվեց դրա շուրջը և ավարտվեց հենց նույն կետում։ Ես կշարունակեմ ուսումնասիրել քեզ ու ինձնով անել, ուղղակի մտքովս անցար` չհասցրի բռնել, որոշեցի հանձնել թղթին։

-Վարդ, դու քո «գժի թուղթը» որտե՞ղ ես պահել:

-Ես պահել եմ մկների թակարդի պանիրի մեջ, բա դո՞ւ:

Դպրոցից տուն գնալիս հինգերորդ դասարանում փակ քննարկվում էր էս արտահերթ խնդիրը. ոչ ոք չգիտեր, որ մենք ունենք «գժի թուղթ», ու ամեն անգամ մեր երևակայությունը գործի էինք դնում, որ ասենք, թե որտեղ ենք պահել։ Երկուսիս տատիկներն էլ աշխատում էին հոգեբուժարանում, ու մենք լավ օգտվում էինք էնտեղի բարիքներից` մասուրի հյութ ու մի բերան մեղր-կարագ:

Ամբողջ թաղը գիտեր, որ եթե Վարդուհի, ուրեմն Միլենան էլ հետը:

Ընդամենը մեկ տարեկան էի, որ ինձ մեկուկես տարեկան Վարդս օրորում էր, ու ես չէի լացում: Էդ ժամանակ ինքը Վարդ չէր, Վափուշիկ էր: Անկախ նրանից, թե ով-ինչ էր սիրում-չսիրում, միևնույնն է, մենք երկուսով նույնն էինք սիրում: Եթե Միլենան ուզում է գնալ պարի, ուրեմն Վարդն էլ է պարուհի, եթե Վարդը ուզում է գնալ նկարչության, ուրեմն Միլենան էլ լավ կնկարի, ինչո՞ւ ոչ:

Նույն վարդագույն ժակետից ունեինք ու միշտ առանց պայմանավորվելու հագնում էինք նույն օրը, գնում մարմնամարզության ու էնտեղ խառնում իրար:

Զանգում էի.

-Վարդ, Միլենն ա, կլինի՞ գամ ձեր տուն՝ խաղանք:

Չէր մերժում: Հազար անգամ նույն տուն-տունիկը, դպրոց-դպրոցը, Հաննա Մոնտանան, ճաշ եփոցին խաղում էինք: Մի օր էլ, չգիտեմ որտեղից, նոր խաղ էինք ներմուծել` «հաղորդում-հաղորդում»: Ու լիքը քեֆեր էինք կազմակերպում 200 դրամներով։

Մի օր, բակի մեր չսիրած աղջկան խաբել էինք, ծաղիկներից քամած ջուր էինք տվել հյութի տեղ: Խմեց, նեղացավ, գնաց: Մենք էլ հո ուրախ չէինք մեր իրականացրած օպերացիայի առիթով:

Վարդը, որ գալիս էր մեր տուն, տատիկս ամեն անգամ ասում էր.

-Վարդուհի ջան, բարև, դու էլ ե՞ս քո տատիկի հետ էդպես խոսում։

Դե, ես մի քիչ լեզվանի էի, տատիկս ուզում էր ճշտել ինձնից է, թե` Վարդ-Միլենա նույնությունն է: Վարդը հերքում էր, իրեն փրկում, ինձ գցում կրակը:

Մենք իրարից չէինք հոգնում, օրը քսանչորս ժամ «օդնոկլասնիկով» խոսում էինք, հեռախոսով խոսում էինք, բակում ման էինք գալիս։ Երկուսով սիրահարվել էինք նույն տղային ու կռիվ անելու փոխարեն, երկուսով հիանում էինք իրենով: Մականունը դրել էինք Դալիթա ու ազատ խոսում էինք բոլորի մոտ Մեր Դալիթայից:

Ամեն անգամ Թումո գնալուց, մզկիթի կողքով անցնելիս ավանդական հարցը`

-Վարդ, մզկիթի ներսը դո՞ւրս ա։

-Հա՛, ես չեմ եղել, բայց նկարով տեսել եմ:

Բարձր ծիծաղում էինք:

Վարդի մաման իմ մաման էր, իմ մաման` Վարդինը: Մեր տասնութ տարվա մտերմության ընթացքում մենակ մի անգամ եմ հիշում, որ կռիվ արած լինենք. չխոսեցինք մի շաբաթ, մի կերպ դիմացանք: Հետո հաշտվեցինք, որովհետեւ «բասեին» էին գնել․ Վարդի մաման կանչեց` լողալու: Շնորհակալ եմ, Քրիստ «մամա»։

Իսկ երբ Վարդին հեռախոս էին գնել, իմ ոգևորությունը աշխարհով մեկ էր, ես դեռ չունեի, բայց գիտեի` Վարդինը իմն էլ է:

Գրքույկ էի սարքել շատ փոքր ու ամեն էջին գրում էի Վարդին սիրահարված տղաների անունները ու հպարտանում, որ ես բոլորի մասին գիտեմ. իսկական ընկերուհի եմ: Նորք-Մարաշի հազար ու մի պատ գիտի` Մ+Վ=ԲՖՖ

Մենք ունենք Հեղինե (Ելենա), Սերանուշ. մեր ընկերությունից էլ չկա աշխարհում. վերացած դինոզավրիկների միություն:

Մենք իրար մասին էնքան գիտենք, որ հանգիստ, շա՜տ հանգիստ ինքն իմ կենսագրականը կարող է գրել, ես էլ` իր:

-Վարդ, ես կասեմ՝ բո, դու ասա` հը՞ն, չվախեցա՞ր:

Էս էլ մեր մյուս պլանավորած օպերացիան էր` մի ուրիշ միամիտի գլխին:

Հիմա էսպես իրարից անկախ պատմություններ եմ տեղավորել էս գրածում, թվում է, իրար չեն կապվում, բայց շա՜տ ամուր կապ կա էդ ամենում. մանկության ընկերներ լինելու համար հենց էդ կապից է պետք, որ մենք ունենք:

Բոլորի ներկայությամբ ասում եմ, Վարդ, տասնութ տարի քո տարեդարձին բոլորից շատ ես եմ սպասում, որովհետեւ գիտակցումը, որ էլի մի տարի է ավելանում. վախենալու չափ երջանկացնող է:

Շնորհակալ եմ, հունվար 16։

Փոքր ժամանակ, երբ դեռ դպրոց չէի հաճախում, մեծ հիացմունքով էի նայում ավագ քրոջս, ով դաս սովորելիս անընդհատ քայլում էր սենյակում: «Քիչ մնաց, շուտով ես էլ դպրոց կգնամ ու բոլոր-բոլոր առարկաները լավ կսովորեմ, որ հետո ինչ ուզեմ` դառնամ»,- մտածում էի ես` այս տեսարանը դիտելիս:

Հետո երազանքներս կամաց-կամաց սկսեցին իրագործվել:

Նոր էի դպրոց գնում և վստահ էի, որ բոլոր առարկաներն էլ լավ եմ սովորելու և պատկերացնում էի ինձ` իմ բոլոր առարկաների հետ կապված մասնագիտություններով: Բայց երբ սկսեցի բարդ առարկաներ անցնել, հասկացա, որ չեմ կարող բոլորն էլ շատ լավ իմանալ: Արդեն ինձ բոլորը խորհուրդ էին տալիս ընտրել իմ մասնագիտությունը, բայց ես ոչ մի բնագավառում ինձ չէի պատկերացնում: Միայն գրականությունն էր ինձ ձգում, բայց ոչ այն գրականությունը, որն անցնում ենք դպրոցում (մինչև հիմա չեմ կարողանում կարդալ այն գրքերը, որոնք մեզ հանձնարարում են): Բայց մասնագիտություն չես ընտրի: «Չէ, լեզուներ սիրում եմ, իհարկե, բայց ինձնից ի՞նչ լեզվաբան: Բնագիտական առարկաները ընդհանրապես բացառվում են… Պատմություն չեմ սիրում: Վերջ, էլ ոչ մի բան չմնաց, ես երևի ոչ մի բան էլ չեմ դառնա»:

Հասկացա, որ պետք չի սահմանափակվել դպրոցի առարկաներով: Հիմա գտել եմ իմ մասնագիտությունը: Չգիտեմ, եթե դպրոցում ժուռնալիստիկա անցնեինք, կսիրեի՞, թե՞ ոչ:

Հաճախ մտածում եմ, որ ամեն առարկա էլ կարելի էր սիրել, եթե ուսուցիչը այնպես սիրեր իր առարկան, որ մեզ էլ դրանով վարակեր: Ուստի ես մտածել եմ լավ ուսուցչի իմ բաղադրատոմսը:

Մեզ անհրաժեշտ է շատ մեծ կաթսա, քանի որ բաղադրիչները շատ-շատ են: Առաջին հերթին վերցնում ենք գիտելիքների շատ մեծ պաշար և փորձ, վրան ավելացնում ենք հետաքրքիր խոսելու ունակություն: Ստացված խառնուրդին ավելացնում ենք երեխաների հետ ընկերանալու և նրանց դասով հետաքրքրելու կարողություն: Լավ խառնում ենք և ավելացնում կարծիք, որ դասին պետք չէ բավարարվել միայն դասագրքի միջի անհամ նյութով, կարելի է պատմել նաև բազմաթիվ հետաքրքիր պատմություններ, որոնք բոլորը մեծ հետաքրքրությամբ կլսեն: Քիչ էր մնում մոռանայի` այս ամենը համեմում ենք ամենակարևոր բաղադրիչով` ցանկությամբ` կատարելու իր գործը:

Լավ խառնում ենք և դնում ջեռոցը: Թողնում ենք 30-35 րոպե: Վերջ:

Իդեալական ուսուցիչը պատրաստ է:

 Մարիամ Նալբանդյան, 13 տ, 2012թ.

 Կսկսեմ այնտեղից, որ ես էլ չգիտեմ՝ ինչպես իմ բառապաշարում հայտնվեցին բառեր, որոնց համար ստուգաբանական բառարան չկա։ Ամեն տարի ես կշտապեմ քեզ մոտ, որ բարձունքից նայեմ իրար կողքի կքած տներիդ։ Ես ամռանը գալիս ու գրկում եմ քեզ, երկար ժամանակով մնում եմ գրկումդ և միակողմանի համաձայնությամբ բաց եմ թողնում քեզ։ Վերմակի տակ ծածկված այդ քաղաքը Բերդագյուղն է, Բերդը։

Բերդը ես հասկանում էի իր ուղիղ իմաստով, երբ փոքր տարիքում էի գալիս: Ընկերները քիչ էին, ինձ համար դժվար էի հետաքրքրություններ գտնում, ու ես իրոք, հասկանում էի, որ Բերդում եմ, հատկապես, երբ եղբայրս գործի էր դնում իր նկարչական շնորհը և սկսում էր նկարել ձեռքերիս՝ կասկած անգամ չկար, որ ես Բերդում եմ։ Հարևանի «չափարից» տանձ գողանալը միակը չէր, որ ինձ հաճույք էր պատճատում: Անկեղծ ասած, դեռ շարունակում է հաճույք պատճառել։ Հավերի հանդեպ ունեցած իմ վախը սկսեց այն օրվանից, երբ պապս ասաց.
֊Քըյնա հըվանոցիցը ծյու պի։
Մինչ երկար ժամանակ նախադասությունը կծամեի բերանումս, որ հասկանամ` պապս ի՞նչ է ուզում, և վերջապես ո՞վ է այդ անիծյալ «ծյուն», հասկացա, որ ձվի հետ է։ Օ՜, ես գլխի ընկա։ Երեսուն հավերից բաղկացած բազմանդամ հավանոցը միակը չէ, որով զբաղվում է պապս։ Ես դեռ պետք է հասկանայի, թե ո՞րն է «կյոճին», որո՞նք են «ճգըրնին» և այդպես մնացած անհասկանալիները։ Երբ արդեն որոշ գիտելիք ունեի, և ինձ կարող էի թույլ տալ ձևակերպել առաջին նախադասությունս, ասացի.
֊Վեդրենունցովը շյլոր կըվաքե՞մ։
Ես այդ օրը ստացա «հինգ», հենց ձեռքիս վրա։ Բառապաշարս էլ ինձ պաշարեց իր ուրախությամբ։ Բարբառային նոր բառերս դեռ շատ կդասավորեմ իրար կողքի, դա ընթացքում։
Մեր տան հարևանությամբ հոսպիտալն է։ Փոքր ժամանակ կանգնում էի քարի վրա, ձեռքերս դնում պատին, թաթերիս վրա ձգվում, որ տեսնեմ՝ ո՞ւմ բերեցին, ո՞վ դուրս գրվեց: Այնքան երկար էի նայում, որ հանգիստ կարող էի պահակի աշխատանքը ինձնով անել, նստել հսկելուց լավ էի, ստացվում էր։

Հոսպիտալը, առաջին նախադասությունս, Բերդագյուղիս վառ կանաչը միշտ ինձ հետ են։ Ես արդեն խեղդվել եմ գեղեցկությանդ մեջ:

Իմ բնավորության ամենավատ գիծը հոռետեսությունն է: Դա ինձ կյանքում շատ է խանգարում: Բոլոր իրավիճակներում իմ մտքին առաջինը վատն է գալիս: Դա սարսափեցնում է ինձ, որովհետև ինչպես ասում են` եթե շատ մտածես վատի մասին, վերջիվերջո այն կիրականանա: Օրինակ` երբ ես պետք է հանդիպեմ որևէ մեկին, և նա պայմանավորված ժամից ուշանում է, ես միանգամից մտածում եմ, որ նրա հետ վատ բան է պատահել:

Բացի այդ, չափից շատ եմ մտածում: Կարող եմ գիրք կարդալու ընթացքում կարդացածիցս ոչինչ չհասկանալ, որովհետև տարված եմ լինում իմ մտքերով: Հաճախակի եմ մտածում կյանքի ու մահվան մասին:

Ես սիրում եմ լավատես մարդկանց: Նրանց կյանքն ավելի թեթև է ու խաղաղ: Ես շատ եմ ուզում նրանց պես կարողանալ չընկճվել մանրուքների պատճառով և ամենադժվարին իրավիճակներում անդավաճան մնալ լուսավոր ապագայի հույսերին:

Օգնեք ինձ լինել այդպիսին:

Մ.Խ., 16 տարեկան

Ուրախ կլինեմ քեզ օգտակար լինել, սակայն մինչ այդ ուզում եմ գրել, որ ցանկացած հոգեբանական օգնություն իզուր կլինի, եթե դրա հիմքում ընկած չլինի ինքնօգնության գաղափարը: Այսինքն` քո սեփական ցանկությունը օգնելու ինքդ քեզ: Քո նամակը խոսում է այն մասին, որ, իրոք, անհանգստանում ես և ցանկանում ես ինչ-որ բան փոխել, ինչը, առանց չափազանցության, շատ ողջունելի է և կարևոր:

Դու արդեն իսկ գտնվում ես ներքին փոփոխությունների ճանապարհին այն առումով, որ կարողացել ես զգալ, թե բնավորության որ գիծն է կյանքում քեզ շատ խանգարում և սարսափեցնում` հոռետեսությունը: Բացի այդ, դու նաև պատկերացնում ես, թե ցանկալի փոփոխության արդյունքում ինչպիսին կուզենայիր լինել` չընկճվել մանրուքներից և անդավաճան մնալ լուսավոր ապագայի հույսերին… Սրանք ամենակարևոր օղակներն են` ինչն է ինձ խանգարում, ինչի դեմ եմ պատրաստվում պայքարել (վատատեսություն) և ինչպիսին եմ ուզում լինել (չընկճվել մանրուքներից և չկորցնել հույսը):

Կյանք և մահ. չկա մի մարդ, ով երբևէ չի մտածել կյանքի ու մահվան մասին, ինչպես դու, ինչպես ես և ինչպես բոլորը: Մահվան մասին մտածելը նույնքան անխուսափելի է, որքան հենց ինքը` մահը… Գրավելով մարդու միտքը` այն մեզ դարձնում է անհանգիստ, տագնապած, ցրված… Իսկ տագնապած մարդը տրամադրված է ընկալելու վատը, այլ բառերով` վատատես է: Կարծում եմ` հասկանում ես ինչ նկատի ունեմ:

Սիրել լավատես մարդկանց, նշանակում է սիրել հենց կյանքը: Երբ կյանքը սիրելի է, մահն անհանգստացնում է, այսինքն` մտածելով կյանքի մասին, մենք ակամայից սկսում ենք մտածել նաև մահվան մասին: Իսկ դու մտածում ես կյանքի ու մահվան մասին միաժամանակ: Կյանքը սիրելը և դրա մասին մտածելը բերում է մահվան մտքին և անհանգստության ու վատատեսության…

Սակայն կյանքից դեպի մահ ուղղությամբ մտածելուց հետո, պետք է մտածել նաև հակառակ ուղղությամբ` այսինքն, մահվան մտքից էլ փորձել տեսնել կյանքի գաղափարը: Մի բևեռից գնալով դեպի մյուսը` կյանքից մահ, ապա դարձյալ տեղափոխվելով հակառակ բևեռ` մահից կյանք, մարդ ձեռք է բերում հավասարակշռություն և ապրելու, չընկճվելու, դիմակայելու հույս:

Մահը նման է վերջակետի: Անկախ այն բանից` մարդու կյանքը նման է երկար նախադասության, թե կարճ, գալիս է վերջակետը, և մենք զգում ենք դրա անդառնալիությունը…

Լավ հասկանալով մահվան անդառնալի, ծանր և դաժան լինելու փաստը, պետք է ընդունել, որ այն կյանքի շարունակությունն է, և եթե չլիներ մահը, չէր լինի և կյանքը: Դրանց հերթագայումն է բերում մարդկության զարգացման, և այդ ընդհանուր զարգացման ճանապարհին մենք օղակներ ենք: Երբ գիտակցում ես մահվան անդառնալիությունը, միևնույն ժամանակ, ընդունում ես այն որպես բնական իրողություն, դու կարողանում ես ցանկացած դժվար իրավիճակ համեմատել վատթարի հետ և հասկանալ, որ մահվան համեմատ այն չնչին դժվարություն է:

Պետք է շարունակել ապրել, չկենտրոնանալ մանրուքների վրա` հասկանալով, որ մահվան համեմատ դրանք ոչինչ են, իսկ դժվարին իրավիճակներում, քանի դեռ կյանքը շարունակվում է, միշտ կարող ես դնել ստորակետեր, փորձել տարբեր ելքեր` հուսալով լավը:

Մանե Տոնոյան

«Բա մի հատ ստրուկ չունենայի~»…

Հենց այս մտքով էլ ես բացում եմ իմ աչքերն ամեն առավոտ ժամը 13:54: Ի դեպ` ինձ համար առավոտը սկսվում է այն ժամանակ, երբ ես բացում եմ աչքերս: Միջին վիճակագրական ուսանողը պարտավոր է իրեն հասանելիք 21+3 օր արձակուրդը ծախսել քնելու և միմիայն քնելու վրա: Ստրուկ էլ արժի պահել` դասերս կաներ, լեկցիաներս սիրուն կգրեր, նյութերս, գրքերս, սերիալներս… Չնայած, սերիալներս ես ինքս կնայեի:

Բայց, ցավոք սրտի, ո՜չ փոքր եղբայր ունեմ, ո՜չ էլ քույր, այսինքն, ստրուկ էլ չունեմ, իսկ Հին Եգիպտոսից բերելը թանկ է:

Հողաթափերովս «քստքստացնելով» (վատ սովորություն է մնացել) գնում եմ խոհանոց` մի բաժակ ջուր վայելելու, ապա նույն ոգով շարունակելով գնում եմ գրատախտակիս մոտ` գրելու օրվա պլանը:
Խոսքը մեր մեջ` ես ամեն օր էլ գրում եմ օրվա պլանը, բայց դե չափից դուրս ալարկոտ եմ:

1. Գերմաներեն
2. Անգլերեն
3. Գիրք
4. Նյութ
5. Սերիալ

Պարտաճանաչ կերպով կատարում եմ հինգերորդ կետն ու վերջ` քնելու:

Հա, մոռացա: Առաջին ու երկրորդ կետերը միշտ նույն տեղում են: Գրում եմ, որ արձակուրդի ընթացքում ուղեղս չժանգոտի, սակայն արդեն ուշ է:

-Ալո:
-Ի՞նչ ես անում:
-Ըըը, նստած…
-Էլի պառկած ե՞ս:
-Հա, մամ,- խորն ընկճվածությամբ արտաբերում եմ բառերս: Չնայած` ու՞մ եմ խաբում:
-Օրը ճաշ դառավ, տնաշեն:
-Էհ…

Նշեմ, որ ես «էհ» ասում եմ միայն արտիստիկ երևալու համար, կամ էլ երբ ասելու բան չունեմ:
Մի խոսքով…
Մտածում եմ, որ կարելի է նվագել, կամ ասենք, դաս անել: Աչքս գցում եմ ժամացույցին` 18:27: Նոր չէի՞ արթնացել: Մյուս կողմից էլ նայում ես` էս «ազիզ» օրով ի՞նչ դաս:

Լավ չի, լավ չի, Նոր տարին շատ թանկ է նստում: Լավ, ոչինչ, վաղը կանեմ: