«Եղեգնաձոր» կամավորական ջոկատի հրամանատարը. Հրայր Խաչատրյան

Պատերազմում երկու մեծ կորուստ կա՝ հողն ու մարդկային կյանքը։ Բայց հողն անդարձ չեն կորցնում, աշխարհում անվերադարձ կորցնում են միայն մարդուն։  Նրանք չեն մահանում, այլ դառնում են հերոս, նրանք՝ հայրենիքի համար ծնվածները, հայրենիքով ապրողներն ու հանուն հայրենիքի զոհվածները։

Նրանցից է Հրայր Սուրիկի Խաչատրյանը, ով ծնվել է 1980թ. օգոստոսի 30-ին, ՀՀ Վայոց Ձոր մարզի Աղավնաձոր գյուղում։  Սովորել է Աղավնաձորի միջնակարգ դպրոցում։ 1998թ.-ին զորակոչվել է զինվորական ծառայության։ Կոչումով կրտսեր սերժանտ էր։ 2000թ.֊ին ավարտել է ծառայությունը։ Ընտանիքը պահելու համար Հրայրը  մեկնել է արտագնա աշխատանքի։ 2008թ.-ին վերադարձել և ամուսնացել է. ունի երեք երեխա՝ երկու դուստր և մեկ որդի. Միլենան, Էլենն ու Դանիելը։

Հրայրը կյանքի իմաստը գտել էր ընտանիքի մեջ, իսկ կյանքի գաղափարը հայրենասիրությունն էր։ Նրանց տանն ամեն օրը լցված էր մարտական տարբեր ֆիլմերով, և ամեն պատմության մեջ հայրենիքն անպակաս էր։

Հենց այդ գաղափարին հավատարիմ մնալով էլ առաջիններից էր, ով կամավորագրվեց 2020թ. Արցախյան հայրենական պատերազմին։
«Եղեգնաձոր» ջոկատի հրամանատար Հրայրն իր ջոկատով պատերազմի երկրորդ օրը՝ սեպտեմբերի 28-ին, մեկնեց Իշխանաձոր։ Տուն զանգելիս ասում էր՝ ինքը լավ է, երեխեքն են մեղք, որ 18 տարեկանում կյանքը հայրենիքին են տալիս։
Մի գիշեր նկատել է՝ տղաներից մեկը մրսում է, տարածքով անցել, զինվորական բաճկոն է գտել, բերել-հագցրել տղային։

Հրայրի քաջության ու հայրենասիրության մասին վկայում են նրա մարտական ընկերները։ Նրանք պատմում են, որ ամեն անգամ արկի ձայն լսելիս Հրայրը հրում էր ժամկետային զինծառայողներին, որ հասցնեն պառկել։ Շատ բարձր էր Հրայրի ոգին, ասում էր՝ հայրենիքն ընտանիքից է սկսվում, եկել ենք մեր ընտանիքները պահենք։

Իշխանաձորից բացի Հրայրը եղել է Հադրութում, հետո՝ Ջաբրայիլում։

Հայրենիքի համար սեփական կյանքը զոհասեղանին դրած Հրայրը՝ գերակտիվ ու ճարպիկ զինվորը, հոգատար հրամանատարը նույն այդ հայրենիքի համար էլ անմահացավ։
2020թ. հոկտեմբերի 10-ին, Արցախյան պատերազմում հանուն հայրենիքի զոհվեց «Եղեգնաձոր» կամավորական ջոկատի հրամանատար Հրայր Խաչատրյանը՝ շատերին հայտնի Հրոն։ Նա հերոսաբար ընկավ Ջաբրայիլում։

Էմմա մայրիկը հիմա միայն որդու նկարներով ու հուշերով է ապրում.

-Հրայրը շատ ճարպիկ էր, մատներից ոսկի էր թափվում։ Տղան՝ Դանիելը, լրիվ ինքն է, ամեն ինչով է նման՝ շարժուձևով, խոսելով, բնավորությամբ։ Հրայրս էլ իր հորն էր նման՝ համեստ ու աշխատասեր։ Հիմա երկուսն էլ չկան։ Մեծ շրջապատ ուներ Հրայրը՝ իր ընկերներով, իր ընտանիքով էր ապրում։ Մեր հարևանների տղան էր՝ բոլորի նկատմամբ սրտացավ ու հոգատար։
Օգոստոսի 30-ին Հրայրիս 40 տարին էր լրանում, 28-ի գիշերը եկավ իմ տուն, մինչև առավոտ սուրճ խմեցինք ու զրուցեցինք։ Ինչ երբեք չէր կերել, էդ օրը կերավ։
Սեպտեմբերի 27-ն էր, զանգեցին, Հրայրի հեռախոսահամարը հարցրին, ասացի։ Ինչ իմանայի՝ ուր է գնալու…
Մի քանի օր Հրայրի հետ կապ չկար։ Հոկտեմբերի 6-ին պատահաբար իմացա՝ Հրայրը պատերազմի ամենաթեժ կետերից մեկում է։ Ինձնից գաղտնի էր գնացել։
Հոկտեմբերի 10-ին գնացի աշխատանքի։ Բացի ինձնից բոլորը գիտեին, որ զոհվել է Հրայրը։ Բայց կարծես կանխազգում էի. սուրճի ժամին սուրճը դուրս չեկավ, հացի ժամին՝ հացը։  Ինձ ասացին՝ վիրավոր է, հասա տուն ու իմացա, որ զոհված հերոսի մայր եմ…
Հրայրի հուղարկավորության օրը՝ հոկտեմբերի 12-ին, աղջկա՝ Միլենայի ծնունդն էր, տղայիս գրպանից գտած հեռախոսը նվիրեցի աղջկան…

Ինձ փորձեցին մխիթարել մի կտոր դրոշով, մի ձեռք շորով, Հրոյիս գրպանից հանած մի տուփ սիգարետով ու մի փոքր նկարով։ Բայց դրանք չեն մխիթարում, ո՛չ մի բան չի մխիթարում։
Հրայր չի ծնվել դեռ…

Ծննդավայր Աղավնաձորում է հանգչում Հրայրը։ Հայրական տնից քիչ ներքև, կողքին էլ ծածանվում է եռագույնը։
Տիկին Էմման մենակ է ապրում։ Ինքն իր հետ խոսում է, ինքն իր հետ էլ հիշում, որովհետև նա, ում հետ պիտի զրուցեր, հյուրասենյակի դաշնամուրի վրա խնամքով դրված նկարից է ժպտում միայն…

Հավե՜րժ փառք Հրայրի լուսավոր հիշատակին…

Ծնունդդ շնորհավոր, մեր հերոս Կարեն

Էսօր 20 կդառնայիր… Կզանգեինք, կշնորհավորեինք տարեդարձդ, կմաղթեինք բարի վերադարձ, կլսեիր էն ամենը, ինչ սովորաբար մաղթում են զինվորին: Օմարից էստեղ կլսվեին ուրախ ձայնիդ պարզ հնչյունները, զրնգուն ծիծաղդ կլսվեր` մեզ ծանոթ ու հարազատ ծիծաղդ։ Քեզ լավագույնը կմաղթեինք և կսպասեինք, անվերջ կսպասեինք, որ գաս… Պատերազմը վերապրած հերոս ունենալու հպարտությունից հեռավորությունն էլ չէր խանգարի ժպիտներ տալ քեզ ու քո ժպիտը պատկերացնել… Քեզ նվերներ կուղարկեինք առաջին պատահած մեկի հետ, ով մոտդ կգար:

Հիմա քո շիրիմին ենք գալիս, Կարեն ջան, օծանելիքի կամ ժամացույցի փոխարեն քեզ ծաղիկներ ենք բերում: Իսկ ինչպե՞ս ժամացույց բերենք, երբ կյանքիդ ժամանակը մոտ 3 ամիս է, կանգնել է` հավերժի կանգառով… Ինձ համար անտանելի է քո մասին այսպես գրելը, անտանելի է ծնունդդ շնորհավորելիս գործածել շիրիմ գոյականը, գրել ենթադրական եղանակով, անցյալով…
Հիմա եկել եմ քեզ մոտ, քեզ ծաղիկներ եմ բերել` թարմ վարդեր, մուգ կարմիր, անուշաբույր, չբացված… Ծնկել ու արտասվում եմ, ծնկել ու ափսոսանքով հիշում եմ դպրոցական երջանիկ տարիների պատմությունները, որ էդ նույն տարիների մեջ մտքներովս անգամ չէր անցնի, որ լավագույններից մեկն էդպես էլ 20 չի դառնա, որովհետև գրողի տարած պատերազմը նրան 19-ում կտաներ մեզանից…

Չգիտեմ` միամի՞տ էինք, թե պատմության դասերին էինք պաթոսով վերաբերվում, որ չէինք մտածում մեր օրերի պատերազմի ու պատերազմում բոլոր ժամանակների ընկեր կորցնելու մասին: Հիմա էլ միամիտ լինեինք, չհավատայինք ու չիմանայինք` ինչ բան է պատերազմը, ընկեր կորցնելը…
 Եկել եմ ասեմ` մենք քեզ հավերժ սպասում ենք, մենք երբեք չենք բուժվելու քո բացակայության ցավից, մենք քեզ բացակա չենք էլ դնելու… Քո հիշատակը վառ կմնա դարեր ու դարեր, քեզ կփնտրենք երկինքների մեջ, կխոնարհվենք ամեն անգամ` երկնքին նայելիս:

Շնորհավոր հերոսական ծնունդդ, մեր հին, բայց երբեք չհնացող ընկեր: Շնորհավոր 20-րդ չապրածդ տարեդարձը… 
Մեզնից ոչ մեկը չի կարող ապրել նաև քո փոխարեն, որովհետև ոչ մեկս  քո փոխարեն չանմահացավ: Մինչև վերջ երդմանդ հավատարիմ մնացիր` չխնայել կյանքը հանուն հայրենիքի: Ուր էր, թե հանուն հայրենիքի ապրեիր…
Պատկերացնում եմ` աչքերդ փակելիս էլ հաստատ ժպտացել ես, էն քո լայն ժպիտով: Հիմա բոլոր ժպիտները դեմքներիս սառել են, և միայն արցունքներն են, որ անվերջ սահում են, ու ամեն կաթիլի մեջ մի հիշողություն կա, մի կիսատ կյանքի ու չապրած տարիների պատմություն…

Հայրենիքի համար զոհվածներն հրեշտակներ են: Նրանք չեն երևում, բայց միշտ մեզ հետ են: Դու էլ ես մեզ հետ։ Քո աթոռը, նստարանը, տեղը, ափսեն ու բաժակը միշտ քոնն են` նույն տեղում դրված…

Ծնունդդ շնորհավոր, հավերժ ժպտացող, հավերժ անկեղծ ու հավերժ ներկա Կարեն: Երկնային արքայության մեջ լինես: 
Խաղաղ ննջիր իմ հերոս ընկեր, դասընկեր, եղբայր…

Սրտեր նվաճած Արսենը

- Երազում եմ դառնալ աշխարհահռչակ նկարիչ և ճարտարապետ,- այսպես է պատասխանում 11-ամյա Արսենը այն հարցին, թե ինչ է երազում դառնալ։

Այսօր ուզում եմ գրել մի տղայի մասին, ում երազանքները հասնում են մինչև աշխարհի կենտրոն։ Արսենը ապրում է Ջերմուկ քաղաքի Կեչուտ գյուղում։ Արդեն հասցրել է սիրվել ու փոքր ինչ ճանաչված դառնալ քաղաքացիների և գյուղացիների կողմից ։

- Արսեն ջան, ինչպե՞ս սկսվեց ամեն ինչ: Կպատմե՞ս քո առաջին նկարների մասին։ 

- Ես նկարչությամբ սկսել եմ զբաղվել, երբ երեխա էի: Այդ ժամանակ հեռուստացույցով տարբեր հաղորդումներ էին ցույց տալիս, և ես փորձում էի դերասաններին նկարել։ Նկարում էի տարբեր մարդկանց, անգամ հնդկական սերիալների դերասաններին։ Հետո սկսեցի ընտանիքի անդամներիս նկարել: Զգացի, որ ստացվում է: Մայրիկս առաջինը տաղանդս նկատողներից է եղել։ Միշտ ասում է. «Եթե տաղանդ ունես, պետք է աշխատես տաղանդիդ վրա, և ո ամենակարևորը աշխատասիրությունն է: Եթե աշխատասեր չլինես, ոչնչի չես հասնի»։ Խնդրեցի ծնողներիս, որպեսզի ինձ ուղարկեն նկարչական խմբակ: Ու մինչ օրս էլ հաճախում եմ: Արդեն 5-րդ դասարանում եմ։

- Նկարչական խմբակի ուսուցիչները ի՞նչ կարծիքի էին նկարներիդ մասին։ Ի՞նչ էիր նկարում այնտեղ:

Նկարում էի կենդանիներ, մեքենաներ, մուլտֆիլմերի հերոսներ: Հետո անցա դիմանկարներին: Նկարեցի տատիկիս ու պապիկիս, ընտանիքիս մյուս անդամներին։ Մեր ուսուցիչը՝ Վարդան Մովսիսյանը, միշտ ասում է, որ մենք այնքան պիտի նկարենք, մինչև իսկական նկարիչ դառնանք:

 - Նկարչությամբ զբաղվելը դասերիդ արդյոք խանգարո՞ւմ է։

- Ոչ, հասցնում եմ ամեն բան: Պահ է գալիս, որ այլևս չեմ ցանկանում նկարչությամբ զբաղվել, բայց մայրիկիս համառության և իմ աշխատասիրության շնորհիվ հասցնում եմ։

 - Ո՞վ է միշտ քեզ ոգեշնչում։ 

- Ամենաառաջինը մայրիկս, հետո ուսուցիչներս, բարեկամներս: Երբ ուզում եմ իջնել  ընկերներիս հետ խաղալու, մայրս միշտ ասում է` նկարիր, նոր գնա: Եվ ես հենց այդպես էլ անում եմ։

- Ո՞վ է քո ամենասիրելի նկարիչը:

- Ամենասիրելի նկարիչս Մարտիրոս Սարյանի է։

 - Իսկ որոշե՞լ ես, թե ինչ մասնագետ ես դառնալու ապագայում։

- Շատ եմ ցանկանում դառնալ ճարտարապետ, բայց համ էլ փորագրող և նկարիչ:

- Իսկ բացի նկարչությունը, ուրիշ սիրելի զբաղմունք ունե՞ս։ 

- Այո, ազատ ժամանակ շատ եմ սիրում փորագրությամբ զբաղվել։

- Արսեն ջան, գիտենք, որ վերջերս կայացել է քո առաջին ցուցահանդեսը: Շատ հյուրեր ունեի՞ր։

-  Շատ լարված էի մինչև ցուցադրությունը: Մենք հրավիրատոմսեր էինք պատրաստել: Հրավիրել էինք դպրոցի ուսուցիչներին, դասարանցիներիս, գյուղապետին, քաղաքապետին, արվեստի դպրոցի ուսուցիչներին, բարեկամներիս և շատ ու շատ այլ մարդկանց։ Բոլորն էլ եկել էին։ Մինչև սկսելը շատ էի վախենում և ամաչում էի։ Գալիս նայում էին, գովասանքի խոսքեր էին ասում, ինձ լավ էի զգում: Ցանկանում էին ինձ հետ նկարվել։

- Ուրիշ ի՞նչ մրցույթների ես մասնակցել և ցուցահանդեսների:

- Երեք տարի առաջ Եղեգնաձորում մասնակցեցի նկարների ցուցադրության, արժանացել եմ պատվոգրերի և նվերների։ Իսկ անցած տարի մասնակցել եմ ցուցահանդեսի, որը կոչվում էր Artmusic և թե քանդակագործությունից, թե նկարչությունից, զբաղեցրել եմ հանրապետությունում երրորդ հորիզոնականը։

 - Արսեն ջան, քեզ մաղթում եմ մեծ հաջողություններ: Հուսով եմ, որ մեծ նվաճումներ կունենաս, և ես էլի կգրեմ քո մասին։

Սև աչքերով անթերի տղան. Վահե Խաչատրյան

Պատերազմի օրերն էին։ Երկինքը հարստացավ, մենք աղքատ մնացինք…

Նկարի սևաչյա, հպարտ կեցվածքով ինքնավստահ կանգնած տղան Վահե Խաչատրյանն է։ Ծնվել է 2000թ. սեպտեմբերի 25-ին, ՀՀ Վայոց ձոր մարզի Աղավնաձոր գյուղում։ 10 տարի սովորել է Աղավնաձորի Գրիգոր Գրիգորյանի անվան միջնակարգ դպրոցում, զուգահեռ հաճախել Մուրադ Սարգսյանի անվան արվեստի դպրոցի դհոլի բաժին։ Այնուհետև տեղափոխվել է Երևանի Օլիմպիական հերթափոխի պետական մարզական քոլեջ։ 2 տարի այնտեղ սովորելուց հետո ընդունվել է Ոստիկանական ակադեմիա, 4 ամիս սովորել այնտեղ և 2019 թվականի հունվարի 10-ին զորակոչվել բանակ՝ ծառայելու հայրենիքին։

Սկզբում ծառայել է Հոկտեմբերյանում։ 6 ամիս անց ծառայությունը շարունակել Կուբաթլուում՝ Որոտանում։

Վահեի ընկերներն ու բարեկամները նրան բնորոշում են որպես հումորով, չափազանց աշխույժ, նպատակասլաց և կյանքով լեցուն մարդու։

2020 թվականի սեպտեմբերի 25-ին՝ Վահեի ծննդյան օրը, նրան և զինակից ընկերներին տագնապի հրամանով բարձրացնում են Ջեբրայիլի դիրքեր։ Վահեն կոչումով սերժանտ էր, դասակի հրամանատարի տեղակալ, տանկի հրամանատար։ Միաժամանակ երեք տանկ էր կառավարում։

Սեպտեմբերի 27-ին համապատասխան դիրքերը զբաղեցնելուց հետո առաջ գնալու հրաման են ստացել։ Վահեն 6 օր անվերապահորեն կռվել ու ոչինչ չի խնայել հայրենիքի սահմանները պաշտպանելու համար։ Փրկել է 2 վիրավոր ընկերների կյանքը, ոչնչացրել թշնամու 5 տանկ ու մեծ թվով կենդանի ուժ։

Վահեի զինակից ընկերներն ու հրամանատարները պատմում են, որ հոկտեմբերի 2-ին, երբ Վահեն ընկերոջ հետ խրամատում տեղակայված իր տանկով առաջ է շարժվել, թշնամին խոցել է տանկը, և հայրենիքի սուրբ պաշտպանության համար զոհվել է 20-ամյա Վահե Հրանտի Խաչատրյանը։

Վահեն տան ավագ որդին էր։ Մայրը՝ Կարինեն, վերջին անգամ որդու հետ խոսել է սեպտեմբերի 30-ին:

- Վահեի մասին կարելի է անվերջ պատմել։ Նա իր 20 տարվա կյանքում ավելի շատ բան է արել, քան այն մարդիկ, ովքեր ապրում են ու չգիտեն, թե ինչի համար են ապրում։ Պարտադիր չէ ինքը զոհվեր, որ դառնար հերոս։ Նա ինձ համար հերոս եղել է, կա և կլինի։ Զգացողություն է, թե հիմա պիտի զանգի ու ինչ-որ բան ասի։ Երբ Վահեին ճանապարհում էինք բանակ, ստիպեց խոստանալ, որ երկու տարի չեմ լացելու…
Վահեն ամեն բան ծրագրում էր բոլորիս համար։ Չգիտեմ՝ սրանից հետո քանի տարի պիտի ապրեմ, որ իր պլանները կարողանամ կյանքի կոչել։ Վահեի բացը երբեք ոչ ոք չի կարող լրացնել։ Նրա զոհվելուց հետո ընկերոջ՝ Դավիթի հետ եմ շատ կապվել։ Մտածում եմ կզանգի ու կասի՝ Վահեն կա…
Ժամերով խոսում էր հետս, երբ հերթապահ էր լինում։ Անթիվ էին Վահեի երազանքները։
Ամսի 2-ին անտանելի զգացողություն ունեի: Ասացի՝ Վահեիս ինչ-որ բան եղավ։ Փաստորեն չսխալվեցի…

Իսկ Վահեի հայրը՝ Հրանտը, պայմանագրային զինծառայող է, դիրքերում է լսել որդու զոհվելու մասին.

- Վերջին անգամ որդուս անցած նոյեմբերին եմ գրկել, ափսոս, որ հիմա միայն հիշողություններն ու նկարներն են մնացել… Եթե միայն հնարավորություն ունենայի մոտենալ տանկին, մի բան գտնեի, թեկուզ Վահեի իրերից…

Ստյոպան՝ փոքր եղբայրը, Վահեի մասին թեպետ չի պատմում, բայց աչքերն ամեն ինչ ասում են անտակ կարոտի, ջերմագին հիշողությունների ու հպարտության մասին:

Վահեի ծառայակից ընկերը՝ Դավիթ Իկիլիկյանը, մեկ տարի է, ինչ ճանաչում էր Վահեին-.

- Շատերը կերազեին Վահեի նման լինել։ Չափազանց հոգատար և ընկերասեր էր։ Շատ շուտ ընկերներ դարձանք։ Հատկապես պատերազմի ժամանակ ընկերների կյանքը գերադասեց սեփական կյանքից։ Ճիշտ է, մենք էլ չէինք վախենում, բայց մեջներիցս ամենից շատը չէր վախենում Վահեն։ Ծնունդը ճանապարհին նշեցինք։ Մոմերը խորովածի վրա էինք շարել։
Վահեն փայլուն էր տիրապետում իր զինվորական մասնագիտությանը։ Երկուսս էլ տանկիստ էինք։ Միշտ վիճում էինք տեխնիկայի մասին խոսելիս։ Արդյունքում լավ մասնագետներ դարձանք։ Իմ ընկեր Վահեին հարգում էին բոլորը՝ զինվորից մինչև հրամանատար:
Սեպտեմբերի 30-ին ես ու մեր մյուս ընկերը՝ Հարութը, վիրավորվեցինք։ Վահեն մեզ երկուսիս ձեռքերի վրա՝ գրկած հասցրեց հոսպիտալ տեղափոխող մեքենային։ Վերջին անգամ այդ օրն եմ տեսել Վահեին։ Հոկտեմբերի 2-ն էր, հիվանդանոցից կապնվեցի տղաների հետ, ասացին՝ Վահեն չկա… Չէի կարողանում հավատալ։ Հոկտեմբերի 15-ին, երբ արդեն ապաքինվել էի, վերադարձա ծառայությունս շարունակելու։ Ոչ մեր դիրքերը կային, ոչ մեր Վահեն…

-Վահեն անթերի էր, իր նման անթերի էլ, առանց հետք թողնելու՝ գնաց…

Խոնարհում և հավե՛րժ փառք Վահեի հիշատակին…

20201211_195412

Հավերժ  ներկա  ընկերոջս

Կարենի մասին գրել էի, կհիշեք: Քարվաճառում ծառայող զինվորն էր, Օմարի պահապանը: Գրել էի, որ հանուն հայրենիքի` անմահացավ, իսկ նրա սխրանքի մասին կպատմեմ հիմա:

Հոկտեմբերի 10-ին` առաջին հրադադարից ժամեր առաջ, Կարենին ու ընկերներին խրամատից իջեցնում են թաքստոց` հանգստանալու: Կարենը տղաների համար հաց է պատրաստում, տանում թաքստոց: Հակառակորդը  նորից հարձակվում է: Թշնամու արձակած առաջին ռումբն ընկնում է թաքստոցի վրա, բայց չի պայթում: Կարենը զինվորներին դուրս է բերում թաքստոցից, իսկ երբ երկրորդ ռումբը պայթում է, Կարենը չի հասցնում դուրս գալ…

Եվ, 2020 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, Արցախյան հայրենական պատերազմում, փրկելով 11 զինակից ընկերների կյանքը, հայրենիքի պաշտպանության համար զոհվում է 19-ամյա հետախույզ-հեռաչափորդ Կարեն Մովսեսի Կարապետյանը…

Ուզում եմ ասել, որ դու լավագույններից էիր, որին երբևէ ճանաչել եմ: Մարդ ինչպես կարող էր էնքան անկեղծ լինել, որքան դու էիր… Երկինքն ամենաներին է տանում, որովհետև երկրում հողն անգամ չի դիմանում նրանց հզորությանը…

Դու սահմանին և երկնքում հաղթել ես, իսկ մենք ամեն օր պարտվում ենք թիկունքում` երկրի վրա:

Մենք կանք ու մի օր երևի չլինենք, դու կաս ու միշտ լինելու ես…

Հիմա, կապույտի մեջ, դու հանգիստ ու խաղաղ ես, իսկ մենք սև ու սպիտակ կյանքում, մի տեսակ սևի մեջ ենք մնացել… Ապրելու բանաձևը կորցրած` չգիտենք ոնց տանենք սեփական գոյությունը մեր, որ համակերպվենք քո ու ձեր ֆիզիկական բացակայությանը:

Դու հայրենիքին նվիրեցիր ամենաթանկը` կյանքդ` հանուն մեր կյանքի…

Իմ աչքերով պատերազմը քո դեմքն ունի: Ասում են պատերազմ, աչքիս առաջ դու ես գալիս` միշտ լայն ժպիտով և հպարտ, բայց ոչ երբեք գոռոզ կեցվածքով…

Գիտեմ, իմ գրածներն էդպես էլ պատասխան չեն ստանալու, բայց գիտեմ նաև, որ դու երկնքից հսկում ես աշխարհը:

Քո մասին պիտի միշտ գրեմ, որ քեզ սերունդներ ճանաչեն: Իմ հավերժ ներկա ընկեր…

Ուղերձ զինվորից

44 օր մենք վախի հետ ենք ընկերացել:

Ապրել

Գետի ջրով,

Ցեխաջրով:

Գլուխներս

Դրել քարին,

Աստղերով ծածկվել:

Անասելի վախ

Ձեռք բերել ամեն

Ճտոց,  չխկոցից:

Կորցրել ենք

մարդկանց, ում հետ

Ուրախացել, տխրել,

Դպրոց ենք քայլել,

աղջկա բազառ գնացել,

Հիշողություններ ստեղծել,

Հաջողությունների հասել,

Թռել,

Ընկել,

Ապրել:

 

Կատու,

Շուն,

Գորտ,

Օձ,

Կարիճ,

Սարդի հետ

Խոնավ պադվալում

հարևանություն արել:

 

Մարդ սպանել

Սովորել,

Արկերի, անձրևի տակ

Պատգարակով մեր

ընկերոջը կիլոմետրեր

ենք վազացրել:

 

Բա

Ցար

Ձակ

Չիմանալով երկու

վայրկյանից ինչ կլինի,

Զանգել ասել ենք.

Լաաաաաավ ա սաղ:

 

Լսողություն կորցրել,

Վերականգնել:

Կորցրել,

Վերականգնել:

Կորցրել,

Վերականգնել:

Կորցրել,

Վերականգնել:

 

Բայց

Ժպտում ենք:

Դուք էլ ժպտացեք:

Ու մոտներս էշ-էշ դուրս մի տվեք,

Մենք ձեզ  չենք ընկալում

Ոնց դուք

Էս իրավիճակը:

 

ԵՐԱՆԻ ՉԶԱՐԹՆԵԻ՞Ր…

ԳՆԱ ՍՊԱՆԻ ՔԵԶ։

ԼԻՔԸ ԼԱՎ ՁԵՎ ԵՄ ՍՈՎՈՐԵԼ,

ՀԱՐՑՐՈՒ` ԿԱՍԵՄ:

 

Որոշի,  դու «դու՞ք» ես, թե՞

«մենք»…

Հաղթաթեյ

16-ամյա Սեդայի, 17-ամյա Սիլվայի և Անիի՝ խոտաբույսեր վաճառելու միտքը փոխարինվեց «Հաղթաթեյի» վաճառքով։

Հոկտեմբերի 30-ից Եղեգնաձորի կենտրոնում՝ նախկին «Արագիլ» կինոթատրոնի դիմաց անցորդների ուշադրությունն է գրավում ու հրապուրում հաղթանակի անուշաբույր թեյը, որի ամբողջ հասույթը փոխանցվելու է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին։

«Մեկ բաժակի համար նախատեսել ենք 300 դրամ, բայց մարդիկ ավելին են վճարում, իմանալով, որ գումարը փոխանցվելու է հիմնադրամին։ Աշխատում ենք առավոտյան 11-ից մինչև երեկոյան 19-ը։ Նույնիսկ վատ եղանակը չի խանգարում մեզ»,- պատմում է Սեդան։

Իսկ Անին ասում է. «Բացի սև ու կանաչ թեյից, մոշի, ուրցի, անանուխի, նռնածաղկի, ավանդական խառնուրդների համերով են թեյերը, որոնց վաճառքը մի քանի օրում սպասվածից ավելի մեծ հաջողություն ունեցավ»։

Արդեն 700.000 դրամ և ավելի գումար է հավաքվել, որն ամբողջությամբ կփոխանցվի հիմնադրամին։

Վստահ եմ՝ նման ծրագրերը շարունակական և արդյունավետ կլինեն։ Չէ որ ցանկացած նախաձեռնություն հնարավոր է իրական դարձնել, եթե կա բավարար չափով ցանկություն։

Հավերժ հերոս

Ասում են՝ մանկության ընկերներն ամենաիսկականներն  են։ Կարենը իմ դասընկերն էր, մանկության ընկերը։ Դպրոցական տարիներից էլ պարտաճանաչ էր, իր ասածի տերը, պատասխանատու, կամային։ Ամենից շատ սիրում էր սպորտը։ Ասում էր՝  եթե մի օր չմարզվեմ, չեմ կարող քնել։

Դասարանում քսաներկուսն էինք, տասնհինգը տղաներ էին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո տասնմեկը գնացին ծառայության։ Կարենն էլ գնաց։ Ծառայում էր Քարվաճառում, Օմարի լեռներն էր պաշտպանում։ Արժանապատվորեն էր կատարում իր գործը՝ առանց մի անգամ բողոքելու։ Կարենի տեսակը ճանաչող մարդիկ երբևէ չեն կարող կասկածի տակ դնել նրա հայրենասիրությունն ու սեփական կյանքն ընկերոջ համար վտանգելու պատրաստականությունը։

Բայց պատերազմը… տարավ լավագույններից մեկին։ Փամփուշտները լավագույններին էլ սիրահարվում են…

2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սանձազերծված արցախա-ադրբեջանական պատերազմի 14-րդ օրը՝ հոկտեմբերի 10-ին, հայրենիքի պաշտպանության համար զոհվեց 19-ամյա Կարենը։ Թշնամին ռմբակոծել էր թաքստոցը, Կարենը վիրավորվել էր թիկունքից։ Ուժեղներին միշտ էլ թիկունքից են հարվածում։

Վերջին անգամ խոսել էր ծնողների հետ։ Ասել, որ շատ ընկերներ է կորցրել, բայց հանգիստ լինեն, ինքը լավ է։
Քույրը պատմում է, որ Կարենի զոհվելուց հետո ընտանիքին ապրեցնում է նրա ծիծաղն ու ձայնը, որ ամեն անգամ լսվում է տուն մտնելիս։ Ասում է՝ հպարտությունը մեծ է, բայց ցավն ավելի քան։

Կարենը տան միակ որդին էր։
Ժպտադեմ, աշխույժ, կյանքով լեցուն և չափազանց անկեղծ. Այդպիսին եմ հիշում Կարենին։

Մենք դասարանում քսաներկուսն էինք, քսաներկուսն էլ մնացել ենք։ Կարենն անմահացավ։ Նա միշտ մեզ հետ է, մեր ամենավառ հիշողություններում։

Նա հայրենիքի սրտում Հավե՜րժ Հերոս է…

Փա՜ռք…

Մի լուսանկարի պատմություն

Էս լուսանկարում են պապաս, հորաքրոջս ամուսինն ու հորեղբայրս… Էս  նկարը ես դնում եմ էջիս պատին,  գլուխ գովալու կամ  PR անելու համար չէ… Ուրիշ է…  Պապաս, ինչքան հիշում եմ ինձ ու իմ մանկությունը, միշտ պատմում էր ու շարունակում է մինչ օրս պատմել, պնդել, բանավիճել ու ապացուցել , թե ինչ լավ  ու յուրաքանչյուր հայ տղայի համար անհրաժեշտ բան է ծառայելը: Երբ որոշ տղաների ծնողները մտահոգվում ու հազար ու մի ճանապարհներ էին փորձում իրենց տղային Արցախ չուղարկելու  (ու իրականում իրենց մեղադրել պետք չի), իմ պապան հակառակը՝  երազում էր  որ եղբայրս Արցախի պաշտպանը լինի (դե, դուք պատկերացրեք մամայիս վիճակը: Անկեղծ ասած, հոգուս խորքում միշտ նախանձել եմ ու ափսոսացել, որ  չունենք աղջիկների բանակ և էդ սուրբ գործին ես չունեմ մասնակցություն:

Երբ պատերազմը սկսվեց, պապաս նոր էր վերադարձել Հայաստան, կարելի է ասել, չհասցրեց նորմալ շունչ քաշել: Մազերիս ծայրով էի զգում, որ ինքը հանգիստ չի նստի ու նայի, թե սահմանում ոնց է կռվում ու նահատակվում մատաղ սերունդը։ Ես գիտեի, որ ինքն ամեն ինչ կանի, որ գնա  18 – 20 տարեկան տղերքին թիկունք լինի: Ու ես չսխալվեցի…Պապաս գնում է էնտեղ, որտեղ իր կարիքը ամենաշատը կա… Ասել, որ ես հպարտ եմ, գրեթե ոչինչ չասել: Ասել, որ վախ չկա, նշանակում է` ստել: Իրականում, բոլոր զգացմունքներս խառնվել են իրար՝ սեր, զայրույթ, հպարտություն, վախ, ծնողապաշտություն, վիրավորանք, հայրենասիրություն, տագնապ, հիասթափություն, վճռականություն, ուրախություն…

Պետք է սթափվել… Իրենք գնում են որպես զինվոր – հերոսի մեծ եղբայր: Գնում են, զինվորի կողքին, զինվորի հետ միասին թշնամուն դուրս շպրտելու  էն հողից, որի համար թափվել  ու շարունակում է թափվել անմեղ արյուն… Միտքս ուրիշ բան է ասում, սիրտս` ուրիշ։ Պետք է հավաքվել…

Իրենք գնում են, ու ես գիտեմ, որ հետ են գալու հաղթանակը ձեռքում… Իրենք գնում են Հայրենիքը պաշտպանելու… Իրենք գնում են ԶԻՆՎՈՐԻ ՀԵՏ ՄԻԱՍԻՆ ՄԵՐ ՀԱՆԳԻՍՏ ՔՈՒՆԸ հսկելու…

Ես էլ՝ հորս աղջիկը լինելով, իր և մյուս կամավորների թիկունքում սիրով և ԱՆԴԱԴԱՐ ԱՂՈԹՔՆԵՐՈՎ կշարունակեմ մտովի և հոգեպես վահան լինել հորս և բոլոր մարտի դաշտում կռվողների համար, իսկ հնչեցրածս աղոթքը՝ «բալիստիկ, կասետային, լոռա» հրթիռ, «իսկանդեր» թշնամու համար։

Էս պատերազմը ինձ շատ բան հասկացրեց։ Հասկացրեց մորս խոսքերի իմաստը. «Չես սիրում հայերենը, ուրեմն, չես սիրում ոչ հայրենիքդ, ոչ էլ մորդ»… Հիշեցրեց ՌԴ –ում պապայիս ու հորաքրոջս ամուսնու պարտադրանքը ինձ ու եղբայրներիս՝ տանը խոսել  միայն հայերենով: Ափսոս, որ էն ժամանակ մենք դա անում էինք, երբ իրենք տուն էին գալիս…

Գիտեմ, իրենք բոլորը հետ են գալու… Գիտեմ, որ եթե պապաս  գնում է մի տեղ, էդ տեղում հումորի չափաբաժինը շատ – շատ է լինելու:  Ու երբ հետ գա՝ շարունակելու ենք «գրազով» պարելը և մամայիս ՝ «քանդվիս աշխարհ…» խոսքը  ցիտելը:

Ամեն ինչ ավարտվելու է ՀԱՅ ԶԻՆՎՈՐԻ, ՀԱՅԻ հաղթանակով…

Աստված պահապան բոլորին։

#Հաղթելուենք #Հայաստան #Հաղթելենք

Մենք ձեզ կյանք ենք պարտք

Պատերազմի մասին գրքերում կարդալը սովորական է, պատերազմ ապրելն ու ապրած պատերազմի մասին գրելը՝ ուրիշ։ Ես պատերազմը դեմքերով տեսա ու հայացքներով։

Դա 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ի ադրբեջանաթուրքական էսկալացիան է, որն օրերի ընթացքում դարձավ Արցախյան Հայրենական պատերազմ։ 21-րդ դարում նախադեպը չունեցող հակամարտություն։

Սա պատերազմ է, որտեղ հայկական  զորքը կյանքի ու մահվան կռիվ է տալիս  սիրիական, թուրքական, ադրբեջանական ահաբեկիչների դեմ։ Սա պատերազմ է ազգային ինքնությունը հաստատելու, սա պատերազմ է 1915 թվականին սկսած ցեղասպանությունը կանխելու: Մեզ համար պատերազմ՝ բոլոր կանոններով, թշնամու համար պատերազմ՝ բոլոր կանոնները խախտելով։ Սա գոյության կռիվ է։

Պատերազմը քրեորեն էլ, մարդասիրորեն էլ դատապարտելի է, աններելի է, որովհետև կորցրածն անդառնալի է, իսկ կորցրածը կյանքեր են՝ 18, 19, 20, 50, 60  տարեկան կյանքեր… Ես չգիտեմ, թե ոնց պիտի ապրենք, որ արժանի լինենք հերոսներին, ովքեր դեռ պաշտպանելու են հայրենի հողը, և նրանց, ովքեր սեփական գրեթե չապրած կյանքը դրեցին զոհասեղանին, անմահացան, մնացին երկնքում ու հայրենիքը սիրող հայի սրտում…

Հատկապես 18, 19, 20 տարեկան հերոս  տղաներին մենք մի ամբողջ կյանք ու խաղաղություն ենք պարտք և հաղթանակ՝ իրենցով կերտված հաղթանակ։ Այո՛, պատերազմն առանց զոհերի չի լինում, և նրանց արյունով ենք երկիրը պահում, դողում ամեն գրամ հողի վրա։ Նրանց անուններով են գրվում հայի պատմության հերոսական էջերը։

Հայն իր բոլոր սերունդներով էլ անպարտելի է։

Հաղթանակը Հայի արյան ու գենի մեջ է։

Զավակները երկիրը Հայրենիք են դարձնում.

Հայաստանը՝ Հայրենիքս,

Արցախը՝ Մայրենիքս։

 

Փա՜ռք հզոր հայորդիներին:

Եվ խոնարհում՝ լուսավոր հիշատակներին…