Մեր գյուղերի բառն ու բանը խորագրի արխիվներ

laura sekoyan

Ալյուրն աղացինք

Աշուն է եկել, և դա արդեն ամեն ինչ փոխում է։ Ամռանը մեր բակի ճոճանակն էր հարևանների սուրճ խմելու ու զրուցելու վայրը, իսկ աշունն այդ վայրը տեղափոխվում է մեր հյուրասենյակ։

Սովորական աշնանային օրերից մեկն էր, երբ պատուհանից տեսա դարպասից ներս մտնող հարևաններին։ Ավանդական սուրճից ու մի թեթև բամբասանքից հետո բոլորը սկսեցին բողոքել աշնան հոգսերից՝ չմոռանալով ավելացնել սպասվող ձմռան հոգսերը։ Մի մասը բողոքում էր, որ ծախսերն են շատ, մյուսը՝ դեռ շատ բաներ չի հասցրել անել: Նմանատիպ շատ բողոքներ էին հասնում ականջիս, երբ հարևան Հասմիկը փոխեց թեման։ Նա տատիկիս ասաց, որ պայմանավորվել է մեքենայի վարորդի հետ, որը էժան գնով կտանի Քաղսի՝ ալյուր աղալու։ Տատիկս, իհարկե, համաձայնեց, և սկսեցին խոսել այն մասին, թե ով որքան ցորեն է տանում աղալու։

Հաջորդ օրը, երբ դասից եկա, մառանի ցորենի պարկերը չկային։ Երկու-երեք ժամ անց տեսնեմ՝ մի մեքենա եկավ, որի մեջ ալյուրով լցված պարկեր կային։ Այդպես մառանը նորից լցվեց, բայց այս անգամ ալյուրի պարկերով։ Տատիկս յոթ հարյուր կիլոգրամ ցորեն էր տարել աղալու, իսկ հարևան Հասմիկը՝ երկու հարյուր կիլոգրամ։ Բավականին գումար էին ծախսել ալրաղացում։ Իսկ գթասիրտ վարորդը, կիսելով գյուղացու հոգսը, քիչ գումար էր վերցրել։ Երեկոյան նորից հավաքվեցին մեր տանը՝ այդ առիթով սուրճ խմելու, և տատս, որը հասցրել էր արդեն խմոր հունցել ու հաց թխել, մի բաժակ սուրճի շուրջ գովում էր նոր աղացած ալյուրը։

Եվ իսկապես, տնական ալյուրից թխված հացերը շատ համեղ են։ Թեև աշունը շատ ծախսատար է, բայց այդ ծախսերը չանելն անհնար է։ Աշնան ծախսերն ուղղված են ապահով ու հանգիստ ձմեռ ունենալուն, իսկ միայն ալյուր աղալը դեռ բավական չէ։

astghik hunanyan

Մալիշկեցի սկեսրոջ մասին, կամ պատմություններ սովետից

Պատմությունները պատմեց մի կին՝ իր մալիշկեցի սկեսրոջ մասին, ու քանի որ չգիտես ինչու, նախընտրեց գաղտնի մնալ, բոլոր անձնանունները փոխած եմ գրել…

Պատմություն 1-ին.  Մե օր բաժակի հերթ էր, կնացե կայնե հերթ, որ բաժակ առնի, առե, պերե, դը պոչով բաժակ էր, մեհ էլ ոշմե պան չունեհեր, ուրախացիրեյ վրան, որ տունը պոչով բաժակ կը, հարևանների հետը փորձակեսեհեր։

Պատմություն 2-րդ. Պատերազմեն առաջ իրանց կովն ինգե, սատկե, էդ միսն էլ հո չեներ թափի, ծախած։ Իրանցը մե պարեկամ ի էլե, ինչ էլե, էկե էդ մսեն տարե։ Ընցե մե 30 տարի, էկե օխտանասունական (70-ական) թվականները, էդ կնիկը նստե նստե, մեկե հիշե, որ տայհ մսի փողը չի տված, կնացե փողն առնի ծեռներեն, դը տայհ շոտվըկեն են մեռե, երեխեքեն ի ուզե։ Ասե՝ եռեսուն տարի առաջ տուք ընձնե իրեյ կիլո միս եք առե՝ փողը չեք տվե, շոտ փողս տվեք։

Պատմություն 3-րդ.  Առատունը կլեր, կեթար Մալըշկյը, կիներ մեյ-մեկ սաղ պարեկամների տները կֆռռար, իշքան միրգ կը կժողեր կիկյար տուն՝ խաղող ի, խնձոր ի, տանձ ի, պանի ի։ Ասեսեհեր՝ այ կնիկ, ընչե՞ս էտքան առե պերե, ասեսեր՝ ոչինչ, փողը կտայ, էլ, էս նվեր ի տված, էն նվեր ի տված։ Կսներ մե քյանի օր, կիկյար կասեր՝ դը փողերը տվեք տանեմ տամ, առե պերիր եմ,  խո ծրի չե՞ն տվե։

Պատմություն 4-րդ. Որ Մալըշկյայեն պերեսեր խաղող պանը, հավասար շարեսեր թելի վրը, կախեսեր առիքյը (առաստաղին)։ Ծմեռը շարան-շարան պերեսեհեր ուտեսեհեր, ոնց որ խաղողը նոր քաղես, ուտես,  թարմ էր մնալ։ Էդ խաղողից շատ էր սիրալ կյատա թխել։ Մե օր էլ որ առանց թոնդիրը չոռնալ՝ վառել ի, շմոլ գազը հելել լցվել սենյակը, էս խեղճի հուշն էլ էթալ։ Բժիշկ էյ կանչել, դը վերջը, դեղ  պան ի տալ, Մանուշակն աշկերը պացել մեկ էլ.

-Վա՜յ, Սիմոնյան ջա՞ն, բը ընչե՞ս շըլվարով եկել։ (Դե բժիշկը բժշկական խալաթը չէր խաքե):

-Բը ի՞նչ անեմեր, Մանուշակ մայրիկ, շըլվարս խանեմեր նոր իկայմե՞ր։

Պատմություն 5-րդ.  Ուրեմն էն վախտը, որ զինքյը ցածի տունն էր մնա,  մեյ էլ բնակշենքնեհեր մնալի, ինքն իրա խմար կաթով լավաշ կթխեր, կուտեր, կյատան, հալվան անպայման էր, մե խատ սնդուկ ուներ, էդ սնդուկի մեջ պաստայանի կար, դե մեհել շատեհեր էթալ, ամեն ինչ էդ տանն էր, որ ուզեսեհեր ճաշ էփեհեր, էթասեհեր, մե քիչ յեղ, կանաչի, սոխ պանեհեր պերել, տաղ եփեսեհեր։ Գյուլնազը (տեգորս կնիկը)  շոշոտ էր էթալ, ես չեմեր էթալ։ Մե օր եկավ, ասաց՝ մաման կյատա էր թխե, էն ինչ խամով էր, որ չտեսնված։ Էդ վախտ էլ մանդարինի սեզոնն էր։ Ես էլ ջղայնացամ, ասիմ՝ քել մանդարին առ պե ուտեյ, որ զինքյը առանց մեզ ի ուտել, մեհ էլ առանց իրա կուտեյ։ Խեղճը կնաց, առավ, պերեց, հենց տրեց սեղանին՝ Մանուշակը վրան կռեց։

-Վայ ծեր տերը խորեմ, էդ ընձի պանի տեղ չեք տնե՞լ։

Պատմություն 6-րդ.  Ըլեսեհեր վերը, մինչև էթալը Մանուշակ տատիին ասեսեմեր՝ հանկարծ ոչ մեկի խետ չկայնես զուռցաս, մե տեղ կեթայ, կիկյայ։ Մինչև կխասնեյեր խանութը՝ ինը խայիր տեղ կկայներ, բը թե՝ էտ էս պարեկամս ի, էտ էն պարեկամսի, տարը տսնենմ, դարը տսնեմ, նոր էթայ։

Պատմություն 7-րդ. Մարդս պանիրտրեստը աշխատեսեր, կոլեկտիվով պտի էթաներ Չեխոսլովակիա։ Խետը պտի փող տաներ, որ առևտուր աներ, բը ի՞շթար տաներ, որ արգելվուկ էր, ու էդ վախտ սկեսրոջս  կլխում լավ միտք ի ծագել։ Ասել՝ յարեք կոշիկի կրունգի մեջը պախեյ, վա՞վ կտսնի։ Տարայ Հովարդը կոշիկի կրունգը խանեց, տասանոցները տրեց մեջը (դը էդ վախտ տասանոցները արտասահմանում լավ փոխվեսեներ), հետո կրուգը հետ տրեց տեղը, մարդս կնաց։ Ի՞նչ պերի, որ լավ ըլի՝ ավտոյի «աբիվկը»։ Մեյն էլ, մե չամադան ծամոն՝ էլ երկար, էլ կլոր՝ իշ ձևի ասես։

-Յա, Հերիքնա՞զ, ախչ մտետ կնացե՞, որ քոնն էլ մե խորոտ կաստում յուֆկը եմեր պերե։

Պատմություն 8-րդ. Բը առատունը շոտ տեղեն կլեր։ Մինչև մեյհ ըլեսեհեր,  տսնասեհեր ծմերույները շլկե իկյալ։ Ասեսեհեր՝ այ կնիկ, ընչե՞ս էդքան առե, ասեսեր՝ տուն կը՝ մեշոյներով ի տանել, մեյհ որ էրկու խատ առնեյ՝ վի՞ր աշկը կխանեյ։

Պատմություն 9-րդ.  Պանիրտրեստի ձիրեկտրը իրա ծանոթին ուզեսեր գործի ընդուներ, դար խմար պտի մե խոքու խաներ, մարդուս իտևնե թիկունք չկար, դար խմար իրան գործեն խանին։ Դը մարդս կնաց ձիրեկտրի շոֆեռի խետ զուռցաց (իրա ծանոթն էր), էդ էլ ասաց՝ կանոխ սաղ հարցերը կլուծեյ, փող կտայ, կմնաս, հանգիստ քել տուն։ Մինչև պապիդ կխասներ տուն, Մանուշակը մտնել ձիրեկտրի մոտ, ասել.

-Գյա տու վի՞ր շունն ես, որ Մանուշակի տղուն կործեն խանես,- ու էլի լիքը պաներ, տուս իկյալ։

Մարդս էլ առատունը առանց իմանալ փողը տարե, որ տը, ասիրեն՝ Մարտիկ ջան, գործերդ շա՜տ վատ ի, Մարտի՜կ ջան։

Պատմություն 10-րդ. Բալա ջան, Մանուշակը, իրա տղեքը ու  ամբողջ Հայաստանը էնքան սև օրեր են տսե, էլ տու սուս։ Էն ժամանակ, որ Մանուշակի մարդը՝ սկեսրայրս,  կնացե պատերազմ, Մանուշակը չի իմացե ճժերին պախի, ուտելու պան չի էլե, աշխատանք չի էլե, ստիպված էրկու երեխուն տվե մանկատուն, էդ վախտը ճժերին մանկատունը ժողե, պախես էր։ Դը մարդուս՝ Մարտիկին, ու փստիկ ճժին տվեց մանկատունը, իսկ էն նորածինը, որ 8 ամսական էլե, չտիմցավ, սովից մեռավ, ճոչին էլ վերցեց, կնաց Մալըշկյը, խոր-մոր մոտը։ Բայց պատերազմի վախտը էդ տունը պլավ, կոլխոզը պերեց, սարքեց, դը որպես պատերազմի վախտը զոհվածի ընտանիքին օգնություն, 8 տարի հետո Մանուշակը երեխեքին հավաքեց մանկատնից, պերեց տուն, մանկատուննե տեղափոխվավ Լեննական։

Բա՜, բալա ջան, մարդ կարա ներսեն տխուր լինի, ցավ տենա, ցավ ապրի, բայց կյանքում ցույց չտը ու մենակ լավով վարաքի մնացածին, այ տենց էր Մանուշակ տատը…

Meri Muradyan

Կնգան լսողը սեհե կլի, էլի

Մի ժամանակ, երբ ասում էին, որ հայերը միամիտ ազգ են, ես չէի հավատում, բայց իմ կարծիքը փոխեցի այն ժամանակ, երբ լսեցի այս զվարճալի և միևնույն ժամանակ, եզակի պատմության մասին:

Մի քանի օր առաջ մեր տանն էին հավաքվել տատիկիս ընկերուհիները: Մտա այն սենյակ, որտեղ նրանք նստած էին. ինչ-որ բան էի ուզում վերցնել: Կարծես ճիշտ ժամանակին էի ներս մտել: Աղունիկ տատը, որը խոսքի մեծ վարպետ է, պատմում էր, թե ինչպես է պատահել, որ իրենց գյուղացիները պատահականության զոհ են դարձել:
-Ուրեմն, աղջկերք ջեն, էս մեր գեղի Սամսոնի տղի հըրսանիքն էր, մի երկու օրից եդն էլ իմացանք, որ Անուշկի թոռան հըրսանիքն էլ ա էտ նույն օրը: Գեղը թնդեր: Չադիր կապեին, պատրաստութին տենեին, հրավերքնի անեին, էդ Սամսոնը մեզ էլ կանչեց: Գեղի կեսը կամ Սամսոնանց տանն էր, կամ Անուշկանց: Սամսոնը բարեգամներին չիմնուն հրավերք ա անըմ, հեռու-մոդիկ հաշվի չի առնըմ:

Դե, աղջկերք ջեն, ի՞նչ ասեմ, հըրսանքի օրը էս մեր հըրսանքավորը էկավ, զուռնա-դհոլով մի հէ քեփ արինք, մի հէ քեփ՝ էլ ասելու չի: Համա մի բան ասեմ, ծիծաղիք ոչ: Մի մարդ ու կնիկ եկան մի օրհնըմ են մեր նորապսակներին, մի հե շնորհավորանքնի ասըմ, որ էլ ասելու չի: Մի լավ նվեր էլ ձեռներուն տվին ու գնացին նստեցին: Մի լավ կերան, խմեցին, պար եկան: Համա մինն էլա դրանց ճնանչըմ չի: Փեսի կռան ժողովուրդը ասըմա՝ սրանք երևի հարսի բարեգամնին են, հարսի բարեգամնին էլ ասըմ են՝ սրանք հաստատ փեսի բարեգամնին են: Վերջը էս մեր քավորը շնորհավորանքի խոսքը ասավ պրծավ թե չէ՝ ես մեր անծանոթ «բարեգամնին» վիկացան, գնացին, բանն էլ դրանում չի է, նվերն էլ հետներուն տարան տունը շինվածնին: Դրանց վրա մխելամ ծիծաղեցինք:
Մի երկու օր եդը չիմ պարզվըմ ա, թե էդ ովքեր են էլել, էն ինչ խաբար էր, որ դրանք հըրսանիք էին եկել: Թուրմելի դրանք Անուշկի հարսի բարեգամնին են, Անուշկանց տան տեղն էլ գիդեն ոչ, գալիս են, հասնըմ գեղը: Դրանք էլ, որ տան տեղը գիդնալիս չեն ըլընմ, կնիկը մարդին ասըմա՝ արի մնին հարցնենք, տան տեղը իմանանք: Ճամփին մնին հարցնըմ են, թե որդի հըրսանիք կա, էլ ոչ անըմ են ասըմ, ոչ մի բան, էդ մարդն էլ Սամսոնի տան տեղն ա ցույց տալիս: Էս մեր Անուշևանն ու Մարուսը իրանցից գոհ-գոհ գալիս են հըրսանիք, նվերը տալիս, լավ քեփ անըմ: Մենակ քավորը, որ խոսելիս ա ըլըմ, էդ վախտ ուրիշ անըմ ա տալի, նոր ջոգըմ են, որ թարս են էկել՝ Անուշկանց տուն գնալու տեղը՝ Սամսոնանց տուն են գնացել: Մարդ ու կնիկ սուսուփուս վիր են կենըմ, վեշերներուն վաքըմ, դուս գալի: Համա էս Մարուսը տեղը կենըմ չի: Ասըմ ա՝ ես նվերս եդ տիմ վիրունիլ: Գնըմ ա փեսի մորը չիմ պատմըմ, նվերն էլ եդա վիրունում, հա ըրանքըմն էլ հիշըմա, որ նվերի հետ տարած մի կիլո կանֆետը մոռացել ա, եդ ա գնըմ՝ կանֆետն էլ վիրունում, Անուշկանց տան տեղն էլ իմանըմ, դուս գալի: Վերջը հասնըմ են Անուշկանց տուն: Գալիս են տեղավորվըմ, մինել դրանց հարցնըմ են, թե խի ուշացան: Էս Անուշևանը կնգանն ա մտիկ անըմ, քմծիծաղ տալի, հետո ասըմ. «Բա կնգան լսողը սեհե կլի, էլի»: Էս էլ մեր շշկլված ղոնախնին,- ասաց Աղունիկ տատը և վերջացրեց իր պատմությունը:

Արտախլեզ

Լուսանկարը՝ Մարինե Նիկողոսյանի

Լուսանկարը՝ Մարինե Նիկողոսյանի

Նախորդ հոդվածներիցս մեկում անդրադարձել էի գյուղական ծանր աշխատանքներին, մասնավորապես՝ խոտհունձին։

Առաջներում այդ աշխատանքներն ավարտելուց հետո գյուղացիները մեծ խնջույքներ էին կազմակերպում և տոնում դրանց ավարտն ու երկար սպասված հանգիստը։ Այդ խնջույքներին մեր մեծերը տվել են «արտախլեզ» անվանումը։

Լուսանկարը՝ Մարինե Նիկողոսյանի

Լուսանկարը՝ Մարինե Նիկողոսյանի

Արտախլեզի մասին պատմում է մեր գյուղի տատիկներից մեկը.

«Առաջներում խոտքաղի ավարտից հետո գյուղացիներով հավաքվեինք գը մե աղբըրիմ մոտ, մեր մեջի ջոջը ոտի կկանգնիր ու կըսեր.

-Գյուղացինե՛ր ջան, եկուց արտախլեզ է, լա՜վ ականջ էրեք։

Էդ վախտ գյուղացիները հերթով ոտի կկանգնեին ու կըսեին, թե ով ինչ կրա բերե իրա հետ։ Եքսի օրը ուտելիքները շալակներիս կէրտայինք դաշտ, մեր որոշած տեղը կնստեինք ու արտախլեզ կենեինք՝ կուտեինք, կխմեինք, կշնորհավորեինք մեկս մեկիս ու Աստծուն էլ շնորհակալություն կհայտնեինք, օր վերջապես պրծանք էդ գործերից։ Արտախլեզ բառն էլ կնշանակե, օր արտերից եզներով բերքը խլեցինք, բերեցինք, հասցրեցինք մեր տները»։

Լուսանկարը՝ Մարինե Նիկողոսյանի

Լուսանկարը՝ Մարինե Նիկողոսյանի

Այժմ սակայն գյուղերում ոչ բոլորն են խնջույքներ կազմակերպում և տոնում, այդպես կոչված, արտախլեզը։

Մեր գյուղում բացի արտախլեզից մեկ ուրիշ հետաքրքիր միջոցառում էլ կա։ Երբ գյուղում կարտոֆիլի քանդման սեզոնը բացվում է, գրեթե բոլորի տնամերձներից ծուխ է բարձրանում։ Մարդիկ փուռ են վառել: Աթարի խորանարդիկներից փոքրիկ բուրգեր են պատրաստում և վառում այն, հետո միջին չափի կարտոֆիլներ են լցնում այդ բուրգի մեջ, իսկ վերջում բացում են կիսաքանդ բուրգը և հանում արդեն եփված և կրակից սևացած կարտոֆիլները, որոնք էլ համտեսում են հենց արտի մեջ։

Համեցե՛ք և համտեսեք ինքներդ։

Լուսանկարը՝ Մարինե Նիկողոսյանի

Լուսանկարը՝ Մարինե Նիկողոսյանի

Anush abrahamyan

Արջին վնաս տվողը հանգիստ չի քնի

Էնտեղ, որտեղ ավարտվում է քեռի Անդրիասի գայլի մասին պատմությունը, Գեղարքունիքի բարձր սարերում սկսվում է մարտունեցի Պլատոնի, երիտասարդ որսորդ Հերբերդի ու մի քանի այլ տղաների պատմությունը: Երբ վերջացրած ենք լինում մեր օրվա անելիքը, թաղի ջահելներով հավաքվում, նստում ենք թաղի մեծերի մոտ: Նրանք միանգամից հասկանում են բանն ինչումն է, ու սկսում են պատմել: Մի օր էդպես էլի հավաքվել էինք մեր հին գոմի պատի տակ, երբ մեծերից Մարգարիտ տատը սկսեց.

-Էս պատմությունը ես լսեր իմ իմ հորից: Էն վախտ մենք էլ ձեր նման կհավաքվենք ու լավ պատմություններ կլսենք: Մի անգամ հերս ու իր ընգերները էս սարերում գածաձ ան խոտքաղ: Հուլիս ամիսն ա: Սարի բարձր դոշերուն խոտ ա քաղած, մեգ էլ տեսած, որ էն ներքևներն արջ կա: Ինչ էնին, ինչ չենին, որոշաձ մեծ քարեր գլորին սարից ցած: Հա գլորաձ ան, հա գլորաձ ան, ու էս խեղճ կենդանի փախեր ա: Սրանք էլ ուրխծաձ՝ բա արջին վախեծուծ ենք՝ փախե: Վերջը, իրիգուն հոկնուգ էգած վրան, որ հանգստանան, սրանց մեջ մի խելոք մարդ ա էղե ու սե՝ տղեք, արջին վնաս տվողը հանգիստ չկռնա քնի, էն էլ էս սարերի մեջ: Արեք՝ իջնինք սարից, ոնց էլ էղնի, տուն կպատահի, կմնանք, առավոտ հանգիստ գիկանք մեր գործին: Գելնին ու էս մթով սարից կիջնին:

Բոլորը մտովի հայտնվեցին սարի ճամփին:

-Վերջը էսրանք կերտան, կքնին, կհանգստանան: Լուսը լա չբացվուգ՝ կերտան, կերտան ու ինչ տենան, վրանը լրիվ ջղուգ, գերնդիները ջարդուգ, իսկ ուդելինք էլ չկար: Բա, էրեխեք, էդրա համար կենդանուն վնաս չպետք ա տաս:

-Խա՛նմ տատի, հիմա դու պատմի էն մարդու պատմությունը, որ արջին սպանել ա:

-Հա, հա,- լսվեց բոլոր կողմերից: Չնայած՝ արդեն մի քանի անգամ լսել էինք, բայց, միևնույնն է, հետաքրքիր էր:

-Տարիներ առաջ Մարտունիում մի որսորդ կար, անունը՝ Պլատոն: Էս Պլատոնը շատ քաջ մարդ էր, հա, էս աշխարհում ոչ մի բանից վախ չուներ: Մի օր բարձրացել ա սար՝ որս էնելու, էնպես է ստացվե, որ մդե արջի բնան մեջ ու էլ չկռծե դուրս գա: Հենց էդ պահին արջը էգեր ա ու էս մարդ էլ չկռցե կրագա: Վերջը էս մարդը մի կերբ բնից դուրս ա գիկա, բայց կողերը լրիվ ջարդուգ, արունոտ, մի խոսքով՝ հազիվ շունչ առնելով:

-Բա հետո՞,- էլ չհամբերեցինք:

-Գիկա գեղ, կանցնի մի քանի ամիս, էս մարդը արդեն լավծուգ, էլի կերտա սար, կերտա նույն բնի մոտ, էս անգամ արջը բնի մեջն ա կեղնի, կսպանա, նոր խիղճը կհանգստնա: Հանգիստ խղջով գիկա տուն:

-Էդ մարդու վերջ լավ ա էղել, բա էն ջահել տղեն, որ մեռավ:

-Էդ ի՞նչ պատմություն է, Ծաղիկ տատ: Հլա պատմի,- բոլորս հայացքներս ուղղեցինք Ծաղիկ տատի կողմն, ու նա սկսեց:

-Էս դեմի սարին մի մատուռ կար, որ փոքր ենք, Վարդևրին կերտենք էդ տեղ երգենք, պարենք, կուրխնենք: Ճամփեն երգար էր, ու երբ կնստենք հանգստանալու, իմ պապը կսկսեր պատմություններ էնել: Իմ հիշողության մեջ մեգն ա լավ մնածեր:

Մի ջահել տղա կեղնի մեր գյուղից, անունը՝ Հերբերդ: Էս էլ միշտ սարերում որս էնելու կերտեր: Մի տարի էլի սովորականի պես կերտա որս էնելու ու էլ չի կա: Գյուղացիկ կհավաքվին իրար գլուխ ու կերտան ման գալու: Մի քանի օր ոնց ման գիկան՝ չկա ու չկա: Դու մի սա էս տղեն մտել ա մի քարնձավ ու էդ դուռը քարերով փագե, երևի ուզեծե գիշերն մնա, թե ինչ՝ էդ չգիտնամ: Կմդնի ու կմնա էտեղ, էլ չկռնա դուրս գա:

-Տատ, բա ի՞նչ գիտեք, որ ինքը չի կարողացել դուրս գալ:

-Այ բալամ, լսի միչև վերջ: Տարիներ կանցնին ու մի օր հովիվները կմդնին էդ քարանձավ: Կտենան՝ մենակ ոսկորներն են ու մի քիչ էն յան՝ հրացանը: Այ հրացանից էլ իմացաձ, որ Հերբերդն ա:

Լռություն տիրեց: Բոլորիս դեմքից սահում էր ափսոսանքը: Հանկարծ տատս, նայելով 6-ամյա Ավետին, հարցրեց.

-Հըն, Ավետ ջան, հո չվախեցա՞ր:

Էս երեխան էլ առանց բան ասելու փաթաթվեց տատին, ու բոլորս կրկին ժպտացինք:

Մեզ շրջապատող անսահման դաշտերից մթան հետ ուժեղանում էր շների հաչոցը: Ինձ թվում էր, թե այդ հաչոցի մեջ լսում էի օգնություն կանչող մեկի ձայնը:

-Էրեխեք, էն ո՞վ ա գոռում, կարո՞ղ ա շներն են հարձակվել էդտեղ բոստան ջրողի վրա:

Բոլորս մի պահ լարեցինք լսողությունը:

-Հա էլի, վազեք ջահելներ, սոված շուն ին, կուդին խեղջ մարդու:

Մի քանի վայրկյան հետո գոմի հին պատի տակ էլ մարդ չկար:

Astghik Ghazaryan

Առած-ասացվածքներ

Այսօր ներկայացնում եմ տատիկիցս գրի առած առած-ասացվածքները հենց իր մեկնաբանություններով:

Րեխեն ազիզ ա, թարբիաթը րեխիցը ազիզ ա:

Րեխեն ծնողի ջիգյարն ա, բայց ընտանիքի պատիվը, դաստիարակությունը, նիստուկացը ավելի թանկ են:

***

Աբրուշումա տիկինը պրթատիկնի ղաքին ղրավաշ ա:

Մարդ կա, վեր լավ ծնողի ժառանգ ա, անող-տնող, բայց Աստված նրան տվել չի, վեր լավ ապրի, ու մի փնթիի ղաքին նոքարություն ա անըմ իրա ընտանիքի գոյությունը պահիլու հըմար:

***

Իշին պոզեր չի տյուս էկավ, ասեց՝ տյառ կոդուխ եմ:

Ամեն մինը պետք ա իրա տարիքին սազական խոսք ու արարք ունենա:

***

Շունը շանիցն ա, կաշին կղանիցն ա:

Եթե մարդը վատն ա, իրանից ծնվածը իրա նման վատը դի լիլ:

***

Թուքը` թքողին, մուրը` մրողին, ո՞վ կթքի իրա ծնողին:

Մի ջահել հարսն ա լըմ: Էդ հարսը վատն ա լըմ. փռնըմ են, մրըմ, կապըմ, ճըմփի կես տեղը նստցնըմ, կեղին էլ ասըմ, վեր քյացող-էկողը վրին թքի: Իրա տղա րեխեն դետնն անց կենալիս ա լըմ: Ասըմ են` վիրին թքի: Տղեն կաղնըմ ա ու ասըմ.

- Թուքը` թքողին, մուրը` մրողին, ո՞վ կթքի իրա ծնողին:

***

Սևին սապունն ինչ կանի, խևին` խրատը:

***

Օրեն զարդանք ա, տարեն մխկիթ:

Տեսքը լավն ա, սիրուն ա, բայց պիտանի չի, անորակ ա:

***

Աստվածը խառատ չի, իրար քցող ա:

***

Ճումբն ըլել ա սարի կլյուխ, լյաց ա լըմ:

***

-Տնա’զ, տնա’զ, ո՞ւր ես քյըմ:

 -Տնազ անիլ…

Ինքը մի պյան չի, դիմացինին էլ հլա տնազ ա անըմ:

***

Քարի պյուճուրը չի մեծանըմ, իսանի պյուճուրը մեծանըմ ա:

***

Ինքը մարդանման չի, խոսքը մարդասպան ա:

***

Պերանի տյուս էկածը իրանից մեծ ա:

***

Հաթամը խաբվըմ ա, պտուղը ուտըմ ա:

***

Ծյուածի հավը կչկչան ա:

Ղոչաղ օքմին լյաչառ ա ըլըմ:

***

Չուտողի մալը ուտողին հալալ ա:

***

Կակող խաչին տևերը տրոր են տալիս:

Համեստ, խելոք մարդուն հաշվի չեն առնըմ:

***

Անճարն ա կերել թանն ու պյանջարը:

Եթե մարդ հնար չունի, հարմարվիլ դի, էլի:

***

Թյուլեն դյամակըմ են խրատըմ:

Րեխին օրորոցից պետք ա դաստիարակեն:

 

Ասացող` Սիրանուշ Ղազարյան (Ամայ)
Գրի առնող` Աստղիկ Ղազարյան
Տավուշի մարզ, գ. Գետահովիտ

armida

Հանելուկներ

Ձին քնաց,

Թամքը մնաց:

                      (գետ և կամուրջ)

Հպարտ-հպարտ ման ա կյալիս,

Քիթը ոսկոր, մրյուքը միս:

                         (հնդկահավ)

Աք տան, բաք տան,

Քյաքուլատ ծիք տան:

                                 (կշեռք)

Ղրղնեն հիշալլու,

Մեջը գյոզլու:

                        (խաշիլ)

Ըստե նստեմ,

Քռան ճյուր խմեմ:

                           (միտք)

Հինգ ախպեր իրար հետ պատ են շարում:

                                                                     (ճաղեր)

Ինչքան կտրես, խորանում ա:

                                                          (փոս)

Ինչքան ծքյում ես, կրճանում ա:

                                           (սիգարետ)

Հողի լյուլյա,

Մսի գյուլլա:

                      (մուկ)

Ինքը հողի,

Ծայրը պողի:

                     (փսոս)

Կաշին` միջում,

Միսը` դրսում:

                            (քարաճիկ)

Վեչ առնողին ա պետք, վեչ ծախողին,

Ում էլ որ պետք ա, անպետք ա:

                                                  (դագաղ)

Վեչ հաչում ա, վեչ կծում ա,

Վեչ էլ մարդ ա ներս թողում:

                                         (կողպեք)

Ասացող` Խանում Արզումանյան

Գրի առնող`  Արմիդա Բաղիյան 

 

Կուծի’,  կուծի’, հոլները տվեր ըրա:

                                                    (սանդերք)

Արա հանդին ա, հանդին ա,

Պոզերը կռմանդին ա,

Տարին մհետ կիթ կկյա,

Արա հանդին ա, հանդին ա:

                                        (խաղողի վազ)

Պիծի պտրհան

Շեղջով լիքը:

                        (բերան)

Ռավետը վեր ա կենում,

Քնյում գյուղ պտտում,

Կյալի տռան հետևին կաղնում:

                                                (կոպալ)

Ստե պիպիզ, ընդե պիպիզ,

Մղկի տակին ճլպիպիզ:

                                        (ավել)

Ասացող` Ռիմա Ծուղունյան 

Գրի առնող` Արմիդա Բաղիյան 

Մի քիչ բաղչագողի ու սևանալու մասին

Լուսանկարը՝ Ստելլա Ավետիքյանի

Լուսանկարը՝ Ստելլա Ավետիքյանի

Սևանալու սեզոնը փակվում է: Մտածեցիր՝ արևայրուքի մասի՞ն եմ խոսում: Ո՜չ, սև թութ ուտելիս էլ ես «սևանում»:

Ինձ համար քաղցր է այն միրգը, որը ինքս քաղում եմ ծառից ու ուտում՝ թեկուզ «սևանալով»: Բայց և այնպես, ինձ հազվադեպ եմ «գցում» ծառերի վրա ու վայելում բնության բարիքները՝ ի տարբերություն փոքր ժամանակվա, երբ ծառերի վրա էի խաղում:

Սիրում եմ, երբ գնում ենք «բաղչագող»: Եթե չգիտեք՝ ասեմ, որ «բաղչագողը» դա այն հաճելի երևույթն է, երբ գնում ես առատ այգի ունեցող հարևանի, մեկ-մեկ էլ՝ հեռու բարեկամի բաղչա՝ այգի, «գողություն» անելու: Բայց ինչպես մենք ենք գնալիս ասում՝ արևածաղկի կամ մրգի գողը գող չի:

Լուսանկարը՝ Ստելլա Ավետիքյանի

Լուսանկարը՝ Ստելլա Ավետիքյանի

Իհարկե, այս արարողությունն աշխատում ենք անցկացնել առանց ծառերը վնասելու՝ մեր հաջորդ տարվա բաղչագողի մասին մտածելով:

Շատ հաճախ սև թութ ուտելուց հետո «բռնվում ենք». մեզ դավաճանում են մեր սևացած բերաններն ու ձեռքերը՝ չնայած, որ խակ թթով ահագին մաքրվում ենք (խակ թութը օգնում է հետքերի դեմ):

Սև թթի սեզոնը փակվում է, դե՜, սևանալունն էլ:

Sose Zaqaryan

Եկեք չխորանանք

Ինչպես բոլոր ազգերը, այնպես էլ հայերը, սիրում են սուրճ խմել: Բայց, ի տարբերություն մնացած ազգերի, հայերը սիրում են նաև սուրճի մրուրով գուշակություններ անել, իսկ թե որքանով է դա ճիշտ՝ չգիտեմ:

Կան, չէ՞, մարդիկ, որոնց «փեշակը» բաժակ նայելն է: Հիմա՝ ի՞նչ, դա արհե՞ստ է, թե՞ արվեստ, դժվար է ասել: Դե, պատկերացրեք. եթե ձեր բաժակի մեջ կա հինգ թիվը, ուրեմն, լավ է ու հաջողություն է սպասվում, ինչը չես կարող ասել 7-ի մասին: Չորս թիվը բաժակում նշանակում է փոքր սեղանի մասնակցություն: Արտահայտություններ կան, որոնք օգտագործում ենք միայն բաժակ նայելուց: Օրինակ՝ «դանդաղ եկող հաջողություն», կամ՝ «բախտդ բացի»: Արագիլը նշանակում է նորություն: Մի խոսքով՝ բավականին դժվար և հետաքրքիր մասնագիտություն է:

Ինձ թվում է՝ բաժակ նայելը հատուկ հորինել են հայ տնային տնտեսուհիները, որոնք ամեն օր հարևաններով սուրճ են խմում ու ավելի հետաքրքիր և երկար իրար ներկայությունը վայելում: Դրա համար նրանք ստեղծել են այդ «փեշակը»: Դե, այն, որ կրիան դանդաղ հաջողությունն է, մի տեղ կարելի է հասկանալ, բայց որ ձին խորհրդանշում է մուրազը, արդեն անհասկանալի է: Երևի ձիու թռիչքը նմանեցնում են մարդկային մտքի թռիչքին, բայց խոսքը մեր մեջ, ոչ ձին է ուղղակի իմաստով թռչում, ոչ էլ մարդկային միտքը: Մի անգամ բարեկամներիցս մեկը, որը դեմ էր բաժակ նայելուն, ասաց.

-Բաժակը շրջելիս՝ բախտն էլ եք շրջում:

Սա էլ է, չէ՞ հնարավոր: Չեղավ, չեղավ. կարծես՝ ես էլ եմ սկսում գուշակություններ անել՝ տողատակերում խորհուրդ ու նշանակություն փնտրելով:

Դե, քանի դեռ չեմ խորացել այս ասպարեզում, ավելի լավ է վերջացնեմ ու լվանամ սուրճի բաժակները առանց շրջելու:

Astghik Ghazaryan

Բանահյուսական երգեր Գետահովիտ գյուղից

Առավոտյան շուտ արթնացա,
Տեղս հավքի, տունը մաքրի,
Դեռ հարս չելեր:
Ասի գնամ, կովը կթեմ:
Կովը կթի, կաթ բերեցի,
Դեռ հարս չելեր:
Մտա սենյակ, էլ ի՞նչ տեսնեմ.
Երկու գլուխ, չորս հատ ոտքեր:
Սուրը հանի, սիրտը խոցի:
Հարսն արթնացավ:
-Տու’նդ քանդվի, դաժա’ն կեսոր,
Ծոցիս քնած քո բալիկն է,
Յոթը տարվա քո ղարիբն է:

Ասացող` Սիրանուշ Ղազարյան (Ամայ)
Գրի առնող`Աստղիկ Ղազարյան
06.02.2017թ., Տավուշի մարզ, գ. Գետահովիտ

***

Ես մի մարալ, ես մի ջեյրան, ա’յ նանա,
Ինձ տվել ես մի չիրքինի, վա’յ նանա,
Վեչխար չի, թե սյուրվին խառնեմ, ա’յ նանա,
Կյոմոշ չի, թե բազար տանեմ, ա’յ նանա:

Ես մի մարալ, ես մի ջեյրան, ա’յ նանա,
Ինձ տվել ես մի չիրքինի, վա’յ նանա,
Ես ուզում եմ իմ չոբանին, ա’յ նանա,
Մոտը նստեմ, դարդս պատմեմ, ա’յ նանա:

Ինչ եմ անում կվիրկոթի կաստյումն, ա՜յ, ա՜յ,
Կամ թե նրա խրոմակի սապոկը:
Ես ուզում եմ իմ չոբանին, ա’յ նանա,
Մոտը նստեմ, դարդս պատմեմ, ա’յ նանա:

Ասացող` Սիրանուշ Ղազարյան (Ամայ)
Գրի առնող`Աստղիկ Ղազարյան
23.04.2017 թ., Տավուշի մարզ, գ. Գետահովիտ