Քսան տարեկանների պայքարը

Լուսանկարը` Միլենա Խաչիկյանի

Լուսանկարը` Միլենա Խաչիկյանի

Վերջին օրերի մասին շատ է խոսվում, ու վստահաբար դեռ շատ կխոսվի։ Անկախ նրանից, թե ինչ կլինի վաղը՝այսօրը բոլորն են հիշելու։

Պայքարը առաջին օրից շատ անուններ ստացավ, շատ լոզունգներ ու կարգախոսներ գտավ, որոնք երկար են քննարկվելու ու հիշվելու։ Պայքարը երգ ունի, որ փշաքաղեցնել կարող է անգամ չհավատացողին։

Ուղղակի, որովհետև սա ժողովրդի պայքարն է։

Քաղաքացիների խաղաղ անհնազանդությունը բնութագրող անուններից մեկը, որ ամենից շատ տպավորվեց՝ «20 տարեկանների պայքարն» էր: Հեղափոխություն, ցույց կամ ապստամբություն՝ սրանց բոլորի համար առաջին շարժիչ ուժը երիտասարդությունն է։ Ու ինչքան էլ ասեն, թե երիտասարդներին կառավարելը հեշտ է, հեշտ է նրանց ուղղություն ցույց տալը՝ երիտասարդը նաև ինքնակառավարվել, ինքնակազմակերպվել գիտի։ Գիտի։ Տեսել եք բոլորդ էլ, երևի։ Տեսնում եք։

Այս օրերը հույզերի իրական խառանշփոթ են առաջացնում։ Հետո՝ երկընտրանք։ Մարդիկ, ովքեր ցանկություն ունեն միանալու, բայց մի բան իրեն հետ է պահում։ Գիտեմ՝ ինչ-որ բան կորցնելու վախն է, մի կերպ ստացածը, ձեռք բերածը պահելու ձգտումն էլ։ Որովհետև էստեղ, էս երկրում կորել էր ամենակարևորը՝ հավատը։ Բայց գտանք նրան էլ։ Ու Աստված մի արասցե՝ մեկը փորձի նորից հուսախաբ անել միավորված ժողովրդին։

Բայց դա կարևոր չէ, որովհետև նա, ով կանգնել է պայքարելու (կապ չունի՝ որտեղ, ինչպես) դա չպիտի անի դիմացինին ցույց տալու, թե տես՝ ես այստեղ եմ, ու՞ր ես։ Նա, ով ասում է, թե ողջ ժողովուրդն էսօր սիրում է իրար, ինչպես երբեք չի սիրել՝ պիտի ուժ գտնի կամա թե ակամա իր դեմ դուրս եկած ոստիկաններին էլ սիրելու։ Մի քիչ, գոնե։ Այս շարժման ամենամեծ գեղեցկությունն էլ երևի նա է, որ առաջնորդն ինքը օրինակ էր ծառայում ամեն տեսակի բախումներից խուսափելու։ Ու նույնն էին անում անգամ նրա բացակայության ժամանակ։

Սա ուսանողներն ու մեծահասակները։ 20 տարեկանների պայքարն ունի իր բոլոր հնարավոր և անհնարին արդարացումները։ Իսկ երբ բանը հասնում է տասը-տասնհինգ տարեկանների՞ն:

Գիտե՞ք հպարտության-ուժի ու մի քիչ էլ վախի զգացողություն էր մեջս, երբ տեսա նախկին դպրոցիս աշակերտներին՝ ցուցարարների մեջ։ Հպարտությունը կրկնապատկվում էր նրանց կողքին ուսուցիչներ տեսնելիս։ Բայց հարցն իրականում ավելի քան լուրջ է։ Խոսքը անչափահասների անվտանգության մասին է։ Նրանց կյանքի: Իսկ եթե նրանց ինչ-որ բան պատահի՞։ Ոչ մի ապստամբություն, ոչ մի ցույց ու քաղաքական խաղ չպիտի վտանգի երեխաների անվտանգությունը, խախտի նրանց իրավունքները։

Երեկ, երբ գյուղիս երիտասարդները փակում էին Էջմիածին տանող ճանապարհը, թվում էր, թե կողքից հետևող մեծերի համար սա ընդամենը մի րոպե ավել ծիծաղելու առիթ է։ Իմ գյուղի ու էնտեղ տիրող արժեքների դեպքում նորմալ է, մտածում էի։ Հետո ճանապարհի կենտրոնում եկավ-կանգնեց ամենատարիքովներից մեկը։ Այ սա իրոք հաղթանակ էր։ Մարդիկ գնալով ավելացան, ավելացան նաև հեգնական հայացքներն ու քմծիծաղը։ Սա պայքարի մյուս կողմն է, որ ծածկում են վերջին օրերին իրար էսքան գնահատող ու հարգող մարդիկ։ Իսկ երեխեքը հավատում էին։ Ու նրանց հավատը ամեն տեսակ հեղափոխության հաղթանակի կհասցնի։ Երբ նրանք ապահով են։

Երեկոյան աշակերտներից մեկի հետ էի խոսում։ Ուզում են, շատ են ուզում դասադուլ անել, բայց վախենում են, մի քիչ։ Հա, մի քիչ, շատ քիչ, որովհետև հաջորդ օրն արդեն դասադուլն ի՞նչ է, ուսուցիչների հետ միանում են մարզի մյուս ցուցարարներին։

Այսպես է Հայաստանի շատ դպրոցներում։ Երեխաները պայքարել են ուզում, ուզում են բարձրաձայնել այն, ինչ բարձրաձայնելու իրավունք ունեն։ Ուսուցիչներից շատերն էլ նույնն են ուզում։ Ոմանք անում են, ոմանք՝ երկմտում։

Բարիկադների մոտ աշակերտներից ավելի փոքր տարիքի երեխաներ կան, ծնողների հետ, բնականաբար։ Մի կողմից լավ է, որ ծնողները վստահ են՝ հազարների, տասը հազարների մեջ իրենց երեխաներն ապահով կլինեն։ Մյուս կողմից՝ չգիտեմ ինչ մտածել, երբ տասը-տասնմեկ տարեկան երեխաները ելույթներ են ունենում հրապարակից։ Խոսում մի բանի մասին, որ մեծահասակներին էլ անհասկանալի է։ Պայքարը գեղեցիկ է, երբ ներսում ցուցամոլություն չկա, չկան արված քայլել մի բան ավել կամ պակաս ցույց տալու։ Ի վերջո, նրանք երեխաներ են։ Նրանց պայքարը հաղթական է թեկուզ միայն նրանով, որ կարողացան դպրոցները միացնել պայքարին, կարողացան ցույց տալ ուսուցիչներին, որ իրենց վախեցնելը, դասարանում փակելը հարցի լուծում չէ։ Պատուհանները կողպել հաստատ չի հաջողվի, հետո՝ երեխեքը ԱԻն-ի համարը գիտեին։

Համացանցում էլ վիդեոներ են, որտեղ փոքրիկները ինքնուրույն փողոցներ են փակում։ Աշակերտներից մեկն էլ լրագրողի հարցին՝ ինչն ես ուզում փոխվի, ասում էր՝ վարչապետը։ Բա ինչն ես ուզում որ փոխվի կյանքում, ասաց՝ ամեն ինչ նորմալ ա, բայց ժողովուրդը գոհ չի։ Երեխեք են, բայց թող պայքարը մնա 20 տարեկաններին։

Մինչ գրում էի՝ մենք հաղթեցինք…

Խմբագրության կողմից. Մենք էլ ենք միանում բոլորիդ, ապրեք: Ուշադիր նայեք ձեր շուրջը, երեխաներին ապահովեք անվտանգությամբ: Չէ որ մենք հաղթել ենք նրանց խաղաղ, ազատ ու անվտանգ կյանքի համար:

Ինչպես չվախենալ…

Լուսանկարը՝ Լիլիթ Կարապետյանի

Լուսանկարը՝ Լիլիթ Կարապետյանի

Մի քանի օր է՝ ուզում էի գրել… Այնքան շատ բան կար պատմելու, բայց չգիտեի՝ որտեղից սկսել: Գրում էի մի քանի նախադասություն, հետո ջնջում ու որոշում հաջորդ օրը նորից սկսել… Ու հանկարծ Ադելը…

Այսօր ցույցի չգնացի. պիտի գյուղ գայի: Երթուղայինի մեջ էի: Փողոցից լսվում էին ցուցարարների ձայները. «Հայաստանը մերն է, Հայաստանը մերն է»… Երթուղայինը կանգնեց, կանգառից մի կին բարձրացավ՝ իր փոքրիկ աղջկա ձեռքը բռնած: Բարձրանալիս աղջիկը հարցրեց մորը, թե ինչու են մարդիկ փողոցում գոռում:

-Բալե՛ս, մարդիկ դժգոհ են,- լսեցի մոր պատասխանը,- մարդիկ դժգոհ են և իրենց դժգոհությունն արտահայտում են խաղաղ ձևով:

Ինչքա՜ն բան էր ասված այդ մի նախադասության մեջ. «Մարդիկ իրենց դժգոհությունն արտահայտում են ԽԱՂԱՂ ՁԵՎՈՎ»: Միանգամից հիշեցի մի կնոջ, որին մի քանի օր առաջ տեսել էի ուրիշ երթուղայինում: Այդ օրը ցուցարարները փակել էին Հաղթանակի կամուրջը, և նա ստիպված էր ոտքով հասնել իր կանգառ:

«Էդ են, էլի: Վախտին տասը հազարները չվերցնեիք»…

Ահա թե ինչ ասաց այդ կինը իրենց իրավունքների համար փողոց դուրս եկած խաղաղ ցուցարարների մասին:

Ինչքա՜ն մեծ է տարբերությունն այս երկու կանանց միջև:

-Մա՛մ, բա ինչի՞ մենք չենք միանում էդ մարդկանց,- շարունակեց երթուղայինի աղջնակը:

-Սպասի՛ր, երեկոյան մենք էլ կմիանանք,- պատասխանեց մայրը:

Երթուղայինում բոլորը հետաքրքրությամբ թեքվեցին նրանց կողմ:

-Դո՞ւ էլ ես դժգոհ,- հարցնում էին մարդիկ:

-Հա, ես ուզում եմ, որ գործի տեղը մամային չնեղեն…

-Ու մաման հարկեր քիչ վճարի,- շարունակեց մայրը…

Էլ չկարողացա ինձ զսպել, թեքվեցի աղջնակի կողմը, ձեռքս պարզեցի առաջ ու ասացի.

-Թխի՛, թող գա…

Աղջիկը իր փոքրիկ թաթիկը բարձրացրեց ու «թխեց»:

Ժպտում էի, երբեք այդքան ուժեղ չէի ժպտացել. աչքերիցս «կանաչ» սրտիկներ էին թափվում:

-Անունդ ի՞նչ է,- հարցրի:

-Ադել…

Ադե՜լ… Այդ պահին ինձ թվաց, որ դա աշխարհի ամենա-ամենագեղեցիկ անունն է:

-Քանի՞ տարեկան ես,- հարցրեց Ադելի կողքին նստած կինը՝ իմ նման ուժեղ ժպտալով:

Ադելը շրջվեց նրա կողմն ու ձեռքերով ցույց տվեց հինգ: Հի՜նգ տարեկան, Աստված իմ, Ադելը հինգ տարեկան է: Հանկարծ աչքիս առաջ հայտնվեցին բոլոր այն մարդիկ, որոնք այս օրերին անտարբեր գնում են աշխատանքի և տուն վերադառնում, այն մարդիկ, որոնք դուրս չեն գալիս փողոց ու ասում են՝ մեկ ա, ոչ մի բան էլ չի փոխվելու, ամեն ինչ արդեն որոշված ա, այն վարորդները, որոնք դժգոհում են խցանումներից ու պահանջում իրենց առաջ ճանապարհ բացել, այն ոստիկանները, որոնք լրագրողի են ծեծում ու անչափահասների են բերման ենթարկում, այն մարդիկ… Է՜հ, ինչքա՜ն շատ են այդպիսի մարդիկ: Իսկ հինգ տարեկան Ադելը համարձակ նայում էր երթուղայինի մեծահասակներին ու ասում.

-Ես ուզում եմ ուժեղ լինել:

Այո՛, Ադելն ուզում է ուժեղ լինել, Ադելն արել է իր քայլը, նրա մայրն արել է իր քայլը, նրանք գիտեն իրենց իրավունքները, նրանք դժգոհ են ու իրենց դժգոհությունն արտահայտում են ԽԱՂԱՂ ՁԵՎՈՎ:

Երթուղայինը հասավ իմ կանգառ: Ես նայեցի Ադելին ու ասացի.

-Հաջող, Ադե՜լ:

-Հաջող,- լսեցի Ադելի պատասխանն ու վերջին անգամ նայեցի նրա խելացի աչքերին:

Մինչև տուն երկար ճանապարհ ունեի անցնելու: Ամբողջ ճանապարհին նրա մասին մտածեցի: Հասկացա, որ գալու եմ տուն ու սկսելու եմ գրել, սկսելու եմ հենց Ադելից:

Ես միշտ չափից ավելի վախկոտ եմ եղել: Այս օրերին էլ վախենալով էի ցույցերի գնում. վախենում էի, որ ոստիկանները կգան, ինձ բերման կենթարկեն: Մի անգամ նույնիսկ ոստիկաններից փախել ու տուն եմ եկել: Այո՛, ես վախկոտի նման ընկերներիս թողել ու փախել եմ, իսկ հինգ տարեկան Ադելն ուզում է ուժեղ լինել: Ես միշտ ուզեցել եմ չվախենալ, բայց չեմ կարողացել: Իսկ այսօր հանդիպեցի Ադելին ու նրա մայրիկին: Ես հավատում եմ Ադելին և ուզում եմ նրա նման ուժեղ լինել: Այո՛, ես երբեք չեմ իմացել՝ ինչպես չվախենալ, բայց հիմա գիտեմ: Ես տանսինը տարեկան եմ, և հինգ տարեկան Ադելն ինձ սովորեցրեց չվախենալ:

Քա՛յլ արա, մերժի՛ր վախը, եղի՛ր Ադելի նման ուժեղ…

Եկեք ձեզ պատմեմ ի՛մ պատմությունը

Ապրիլի 17-ն էր, երբ ավագ դպրոցի աշակերտներով ընդհանուր չաթ բացեցինք և սկսեցինք քննարկել տեղի ունցող իրադարձությունները։ Որոշում կայացվեց․ պետք է պայքարենք, և դրա առաջին քայլը քաղաքումս ցույց կազմակերպելն էր։

Սովորականի պես եկա դպրոց՝ ուսապարկը մեջքիս՝ կասկած չհարուցելու համար։ Դպրոցի բակը աղմկոտ էր, ոստիկաններ դեռ չկային։ Դե, տրամաբանական է, ով կմտածեր՝ ախր, մենք ընդամենը երեխաներ ենք, ընդամենը երեխաներ։

Ապա երթը սկսվեց։ Մենք բոլորս գոռում էինք հայտնի կարգախոսները՝ «Սերժի՛կ, հեռացիր, Քայլ արա, մերժի՛ր Սերժին»։
Մի պահ անգամ զգում էինք՝ պահանջատեր քաղաքացի արտահայտության իսկական իմաստը, բայց (տատս ինձ միշտ ասում էր, «Բայց-ից առաջ ընկած նախադասությունը իր արժեքը կորցնում է», եսի՞մ, երևի ճիշտ էր ասում)։

Ապա մեզ միացավ քաղաքի քաղաքապետը (ինչի չեմ նշում քաղաքը, վերջում կգրեմ)՝ փորձելով հոգեբանական ազդեցություն ունենալ մեզ վրա, սակայն չհաջողվեց՝ մեր ոգին անկոտրում էր։ Հաջորդ քայլը նստացույց անելն էր հրապարակում՝ Մշակույթի տան աստիճաններին։ Հա, մոռացա ասել՝ այս ողջ ժամանակահատվածում մեզ արդեն «ուղեկցում էին» ոստիկանները, որ հանկարծ ոտքներս քարին չտանք։ Դե, եկեք անտեսենք այն հանգամանքը, որ ցույցի մասնակիցներին համեմատում էին հայտնի կենդանիների հետ, իսկ ով դեմ էր ելնում իրենց ասածներին՝ ենթարկվում էր ֆիզիկական բռնության։ Այո, ցավ է։

Գիտեք, վերը նշածիցս ավելի ողբերգական բան կա։ Մենք քայլում էինք խանութների շրջակայքով, գոռում՝ «Միացեք մեզ», և որպես պատասխան ստանում՝ «Էդ ձեր դասերը սովորե՞լ եք, որ մի հատ էլ ձեր արևին ցույց եք անում»։

Ախպեր․ եթե դու 10,000-ով քեզ ծախում ես, մենք տենց չենք, մենք ուզում ենք էդ քո օրական 28 դրամը վերանա, ուզում ենք որ հենց դու, քո երեխաները ու թոռները ապրեն ավելի լավ հասարակությունում, բա չէ՝ «դասերներդ սովորել ե՞ք»։ Գիտե՞ք, 9 տարի գերազանցիկ եմ եղել, ի դեպ։

Դպրոցը կերտում է քաղաքացի։  Հա-հա-հա… Քո ծիծաղն էլ եկավ, չէ՞։ Քաղաքս ու դպրոցի անունը անվտանգության տեսանկյունից ելնելով չեմ նշում, խնդրում եմ, հասկացեք, մենք դեռ այդքան ժողովրդավար երկիր, հասարակություն չունենք, հիշեք էլի՝ դպրոց։ Դպրոցը ընդամենը վախենում է աշխատատեղեր կորցնելուց։ Ցավալի է։

Մենք բոլորս պոտենցիալ արտագաղթողներ ենք, բայց մենք՝ չե՛նք ուզում դա անել, մենք ուզում ենք տեսնել լա՛վ Հայաստան, ուզում ենք տեսնել օրինական ընտրություններ, չենք ուզում տեսնել ազատությունը սահմանափակող դպրոցներ, որոնք մեզ մի բանում են օգնում՝ դառնալ քառակուսի մտածելակերպ ունեցող անձինք, անհատներ, երևի թե՝ ապագա քաղաքացիներ։

Մենք շարունակում ենք քայլել։ Քայլ՝ քայլի վրա, բառ՝ բառից հետո, կոչեր՝ մեկը մյուսից հետո (թե՞ առաջ, չեմ էլ հիշում)։

Ժամանակակից լրագրությունը «Կոնտեքստ»-ում

Լուսանկարը՝ Անի Ավետիսյանի

Լուսանկարը՝ Լիանա Թուրյանի

Ապրիլի 9-13-ը Հայաստանում անցկացվում էր «Կոնտեքստ» մեդիա-մարաթոնը։ Մարաթոնի բացումը ապրիլի 9-ին էր՝ Գյումրիում, հաջորդ օրը Ռուսաստանից ժամանած լրագրողներն ու մեդիա ոլորտում աշխատողները սեմինար անցկացրին Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի երևանյան մասնաճյուղում, իսկ ապրիլի 11-ին հանդիպում էր կազմակերպվել ԵՊՀ լրագրության ֆակուլտետի և լրագրությամբ հետաքրքրվող ուսանողների հետ։ Ելույթով հանդես եկավ ռուսական առաջին ալիքի «Вести» լրատվական ծրագրի հաղորդավար Դենիս Պոլունչուկովը, ով իր «Տեղեկատվական ժուռնալիստիկա» խորագիրը կրող ելույթում նշեց ժամանակակից լրագրության ամենաէական հատկանիշները, ռուսական մեդիայի օրինակով ցույց տվեց ֆեյք լուրերի տարածման մեթոդները, խոսեց հեռախոսային լրագրության և դեպքի վայրից նկարահանումներ անցկացնելու մասին։ Ըստ լրագրողի, լրատվական ժուռնալիստիկայի համար ամենակարևորը օպերատիվությունն ու հավաստիությունն են։

Լուսանկարը՝ Անի Ավետիսյանի

Լուսանկարը՝ Լիանա Թուրյանի

Դենիս Պոլունչուկովը նշեց, որ մեծ լսարանի ուշադրությանն արժանանալը շատ բարդ է, այնինչ մեկ սխալն անգամ բավական է նրա վստահությունը կորցնելու համար։ Սա է պատճառը, որ լրատվամիջոցները պետք է հատկապես ուշադրություն դարձնեն լուրերի հավաստի լինելու փաստին։ Լուրերը ստանալ պետք է անմիջապես առաջին աղբյուրից, իսկ եթե այն վերցվում է լրատվական որևէ գործակալությունից, ըստ հաղորդավարի, պետք է տեսնել, արդյո՞ք նույն լուրը այլ աղբյուրներին հղմամբ կա այլ գործակալություններում, թե ոչ։ «Եթե նույն նորությունը միաժամանակ ստանում ենք մի քանի լրատվական գործակալությունից, հավատում ենք դրա ճշմարտացիությանը»,- ասում է հաղորդավարը։ Իսկ այլ դեպքերում թղթակիցներն անձամբ են ճշտում այլ աղբյուրներից։

Լուսանկարը՝ Անի Ավետիսյանի

Լուսանկարը՝ Լիանա Թուրյանի

Կարևոր է նաև նկարահանումները դեպքի վայրից, որտեղ պետք է հասցնել լինել և՛ օպերատիվ, և՛ գտնել համապատասխան զրուցակիցներ, ովքեր լավագույնս կներկայացնեն իրավիճակը։

Դենիս Պոլունչուկովը խոսեց նաեւ իրենց հեռուստաընկերության մեդիաարտադրանքների մասին, միաժամանակ ցույց տալով, թե ինչ առավելություններ է տալիս համացանցը տեղեկատվության տարածման գործում, միաժամանակ դառնում ապատեղեկատվություն տարածելու միջոց։

 

Պոլունչուկովին շարունակեցին այլ բանախոսներ ևս, ովքեր խոսեցին ժամանակակից լրագրության մի քանի կարևոր խնդիրների, ինչպես օրինակ մեծ համբավ ունեցող թոք-շուների, վավերագրական ֆիլմերի մասին։

Մարաթոնի փակումը կայացավ ապրիլի 13-ին Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանատանը։ Ամփոփվեցին մարաթոնի ընթաքում կազմակերպված մրցույթների արդյունքները։ Այսպես, երեք հայ ուսանողներ հնարավորություն ստացան ստաժավորում անցնել Ռուսաստանում եւ Հայաստանում Ռուսական մշակույթի եւ գիտության կենտրոնում։ Սեմինարների ընթացքում լավագույն ծրագրեր ներկայացրած ուսանողները նաեւ պարգեւատրվեցին, իսկ լուսանկարների մրցույթի չորս հաղթողներն էլ ստացան սմարթֆոններ։

Մարաթոնը կազմակերպվել էր հայկական եւ ռուսական մի քանի ընկերությունների եւ հիմնադրամների կողմից՝ ի նշան հայ-ռուսական բարեկամության։ Այն հնարավորություն տվեց հայ երիտասարդներին ծանոթանալ ժամանակակից լրագրության կանոններին, հավաստի տեղեկատվություն ստանալու եւ տարածելու առանձնահատկություններին, վավերագրական ֆիլմ նկարելու մեթոդերին:

Ավարտին կազմակերպիչները հույս հայտնեցին, որ նման համագործակցություններ առաջիկայում եւս կլինեն։

marine yeremyan- aragacotn

Իմ ամենաԱնին

Մեկ տարի առաջ՝ մոտավորապես այս օրերին, միգուցե մի փոքր ուշ, Հայ օգնության ֆոնդի նախաձեռնությամբ գնացի Վանաձորի ծերանոց․ առաջին անգամն էր։

Երբ ցանկություն հայտնեցի մաս կազմել այդ բարի գործի, երբ եկավ գնալու օրը, երբ արդեն ճանապարհին էինք, երբ տեղ հասանք, երբ օգնում էի բարեկարգել ծերանոցի շրջակայքը, դեռևս չգիտեի՝ ինչ եմ անում և ինչու։ Միայն գիտեի՝ անբացատրելի հաճելի էր։

Ծերանոցի ետնամասն էինք մաքրում մի խումբ երիտասարդներով, երբ ես սկսեցի ճանաչել իր տեսակի մեջ քիչ պատահող, պատահական թվացող էակին, ով նույնպես ՀՕՖ-ի շահառու էր եղել և տեղեկանալով, որ ծերանոց պիտի գնանք, միացել էր մեզ։ Ընթացքում հասկացա՝ առաջին անգամ չէր այնտեղ։ Հենց մտանք շենք, սկսեց մեկին փնտրել․ մի պապիկի անուն էր տալիս ու նրանից հարցնում։ Նրա այդ փնտրտուքի մեջ ես վախ տեսա, կորուստի վախ։

Այս ամենը ես հիմա եմ նկատում միայն, այդ օրը ուշադրություն չեմ էլ դարձրել։ Երբ բակում հեռացնում էինք անպիտան խոտն ու մաքրում տարածքը, սկսեց հետաքրքրվել ինձնով․ ավտոբուսում մի քանի բառ էինք միայն փոխանակել։ Հարցնում էր՝ որտեղ եմ սովորում, ինչով եմ զբաղվում, ինչ երազանքներ ունեմ։ Նրա հարցերն սկզբում ինձ «վախեցրին»՝ հստակ պատասխաններ չունեի։ Կայուն չէինք ո՛չ ես, ո՛չ էլ ունեցածս պատկերացումները։

Նա էլ հանկարծ սկսեց հանդիմանել ինձ․ այդ պահին ես այդպես էի մտածում, հիմա եմ հասկանում՝ հանդիմանանք չէր, այլ ինձ՝ աշխարհը ճանաչել տալու մի անկեղծ ցանկություն։

Հետո կապը շարունակեցինք պահել ֆեյսբուքյան հարթակում։ Գրում էի, երբ մի փոքր թեկուզ հետ էի կանգնում ընտրածս ինքնաճանաչման ուղուց։ Մինչ օրս էլ նա կա իմ կյանքում։ Յուրաքանչյուր հաղթանակի հասնելիս միշտ հիշում եմ նրան։ Ընկերներիս խորհուրդներ տալիս նրա խոսքերն եմ կրկնում։ Ասես կյանքի ուղեցույց լինի, որ իր ժպիտով լուսավորում է շուրջը։

Ընդամենը երկու անգամ եմ դեմ առ դեմ հանդիպել նրան, բայց այնքան հեշտ ու միևնույն ժամանակ պարտավորեցնող է ինձ համար գրել իմ կյանքի ամենաԱնիի մասին։ Մինչև նրան հանդիպելը, Անիները շատ սովորական մարդիկ էին ինձ համար, նրան ճանաչելուց հետո ինձ համար մի Անի գոյություն ունի։

Ես ուզում եմ, որ բոլորը իրենց կյանքում կարողանան գտնել պատահական թվացող ու քիչ պատահող այն էակներին, ովքեր սովորեցնում են սիրել այն, ինչ կա, անել ամեն բան՝ զգալու, տեսնելու այն, ինչը պիտի սիրվի։ Անիի շնորհիվ ես կարևորում եմ ինձ տրված ամեն հնարավորություն, հենց նա ինձ սովորեցրեց սիրել ամեն գունավոր բան։

Մոտենում է մայիսը։ Այս տարի նույնպես պիտի գնանք Վանաձոր։ Անհամբեր սպասում եմ։ Ես սիրում եմ այն, ինչ անում եմ, զգում ու տեսնում․ ինձ սովորեցրել է նա, իսկ ես սովորել եմ։

qnarik mkhitaryan aragacotn

«Աստղերն առավոտյան անհետանում են»

Մի մարդ, ով ասում է. «Անհատը պիտի ունենա ճիշտ մասնագիտություն, շնչի, ապրի դրանով, իմանա լեզուներ, այդպիսի գիտակից և խելացի մարդուց կարող ենք ստանալ լրագրողներ»: Քաղաքագետ, ռոքի սիրահար, լրատվական մեկնաբան Աբրահամ Գասպարյանը իր կյանքի և լրագրության աշխարհում հայտնվելու մասին:

-Բարև Ձեզ: Կպատմե՞ք, թե ինչպես ստացվեց, որ Սիրիայում ապրող պատանին որոշեց հայրենադարձվել, ուսում ստանալ, այնուհանդերձ ապրել Հայաստանում: 

-Մի շարք գործոններ կան, որ ազդում են մարդու հայրենադարձ լինելու ցանկության վրա: Առաջին հերթին գիտակցական մակարդակն է, երբ ստանում ես լուրջ դաստիարակություն, սեր դեպի հայրենիքը, ամեն ինչ այլ է լինում: Առաջին անգամ պատերազմի ավարտից հետո էի եկել Հայաստան, երբ տասնչորս տարեկան էի։ Դա մարդու գիտակցական տարիքն է:
Ես եկա ուսումնասիրելու, հասկանալու՝ արդյոք իմ սիրած մասնագիտությունը կա Հայաստանում, ի՞նչ հեռանկարներ կան և ի՞նչ կրթություն եմ ստանալու:

-Մասնագիտություն ընտրելիս մենք ունենում են ինչ-որ նպատակ կամ երազանք: Իսկ դուք ինչո՞ւ ընտրեցիք քաղաքագիտությունը: 

-Քաղաքագիտության մեջ եղել եմ դեռ ութ տարեկանից: Տարածաշրջանային և համաշխարհային պայմանները ստիպում էին, որ մենք կամա-ակամա ներգրավված լինենք այդ ամենի մեջ: Գոնե ինֆորմացված լինելու առումով: Դա եղել է պատճառներից մեկը:
Դրանից հետո վրա հասավ Արցախյան պատերազմը, մինչ դա՝ Սպիտակի երկրաշարժը, որի հումանիտար օգնության հարցում ակտիվ ներգրավվածություն է ունեցել մայրս: Եվ այդ ամենը հետագայում մարդու մեջ հետք է թողնում:

1996 թվականին եկա Հայաստան, ուսումնասիրեցի և հասկացա, որ շատ թերի բաներ կան: Իսկ այն ժամանակ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետ չկար, այլ կար «քաղաքագիտություն» մասնագիտացում, որը հենց իմ մասնագիտությունն է: Այդ իսկ պատճառով որոշեցի գնալ դպրոցն ավարտել, այնուհետև վերադառնալ հայրենիք:
Այդպես էլ եղավ․ ես 1999 թվականին վերադարձա Հայաստան ոչ միայն սովորելու, այլ նաև ապրելու: Ես հայրենադարձվեցի 1999 թ․-ի սեպտեմբերի 1-ին:

-Հե՞շտ էր ընտանիքից հեռու ապրել, և լինել ուսանող օտարության մեջ: 

-Եթե դու ապրում ես հարազատներից հեռու, ծնողներից կտրված, ապա պետք է ստեղծես նոր կյանք, նոր միջավայր, որին պիտի հարմարվես, կամ չհարմարվես՝ թողնես գնաս: Ես որոշեցի գնալ ամենախիստ, ամենադժվար ճանապարհով, այն է՝ ինտեգրումը: Եթե դու ապրում ես մի միջավայրում և այդ միջավայրի օրենքներով չես շարժվում, դու հայտնվում ես լուսանցքում, իսկ ես բավականին հավակնոտ անձնավորություն եմ նպատակների, ծրագրերի և ամեն ինչի առումով: Այդ իսկ պատճառով լեզվի փոփոխությունից սկսած՝ ուղղագրություն, գրագետ խոսք, գիտական կատարելագործում, մինչև մարդկային ընկալումներ, եթե ոչ ամբողջությամբ, ապա մասամբ վերանայման են ենթակա:

Ինչ եմ ուզում ասել՝ ուսանող լինելը ծնողներից հեռու դաժան բան է: Եվ ես երկու տեղ սովորում էի, երեք տեղ աշխատում, որպեսզի կարողանամ հասցնել և օգնել ծնողներիս:

-Ինչպիսի՞ն էր ձեր ուսանողական կյանքը: Դուք դասախոս եք, ըստ ձեզ՝ կա՞ սերունդների միջև տարբերություն և՛ սովորելու, և՛ պահվածքի մեջ:

-Ուսանող լինելը հետաքրքիր է: Մի օր սոված կքնես, մի օր՝ կուշտ: Մի ամբողջ խճանկարի պատկեր է ստեղծվում, որտեղ դու թրծվում ես: Ես միշտ ասել եմ՝ Հայաստանում դժվարություններ հաղթահարած մարդը աշխարհի ամենաբարդ, ամենաառեղծվածային հյուսվածք ունեցող հասարակությունում կարող է շատ հանգիստ ապրել: Կան շատ դժվարություններ, բայց նպատակասլաց մարդկանց համար հաղթահարելի են:
Մեր ժամանակ ինտերնետի այդ մեծ հոսքը չկար, մենք ավելի շատ էինք կարդում, մեր սերունդը ավելի շատ էր հետաքրքրվում: Երբ մի դասախոս մտնում էր լսարան, մենք նրա գիտելիքները լիմոնի պես ճզմում էինք: Իսկ ինչ վերաբերում է սովորել չսովորելուն, ամեն սերնդի մեջ էլ կան գերազանցները, միջակները, որոնց մեջ մոտիվացիա առաջացնելու դեպքում կարող ենք ստանալ հոյակապ մասնագետներ, և կա մի 60%, որի համար համալսարան գալը ուղղակի ժամանակ անցկացնելու համար է: Բայց որ բոլոր սերունդների մեջ կան խելոքները, դա այդպես է: Ամեն սերունդ ունի իր հետքը, որը թողնում է անպայման: Իսկ դասախոսի պարտականությունը ուղղակի գիտելիք փոխանցելը չէ, ուսանողը դրանով չի կարող բավարարվել: Պիտի սովորեցնել՝ ինչպես գիտելիքը օգտագործեն կյանքում, վարքականոն պիտի սովորեն, արժեքային ընկալումները պիտի բարձր լինեն: Ինչո՞ւ, որովհետև այդ ուսանողը տարբերվում է փողոցում կանգնած իր հասակակցից, սա շատ կարևոր հանգամանք է, որը հաճախ չենք գիտակցում:

-Խոսենք Ձեր մասնագիտության մասին: Ինչպե՞ս ստացվեց, որ Դուք, ստանալով քաղաքագետի կրթություն, սկսեցիք աշխատել որպես լրագրող: 

-Ես հիշում եմ՝ այսօրվա համաարաբական և համաշխարհային լսարանում իր ուրույն տեղն ունեցող հեռուստաընկերության՝ «ԱլՋազիրայի» լուրերց մեկի ժամանակ ինձ դուր չեկավ մեկնաբանի վարելու կարգը, և ես ծնողներիս ասացի՝ այսինչ բանը ես այսպես կներկայացնեի: Հայրս ասաց՝ դու դառնաս լավ մասնագետ, կփոխես: Ես ադպես էլ արեցի: Հենց այդ ժամանակից է իմ մեջ սեր առաջացել լրագրության հանդեպ: Նկարագրողական կամ փաստական լրագրությունը ինձ երբեք չի բավարարել, ես անցել եմ երեք քայլ առաջ: Մեկնաբանել սիրել եմ, որովհետև կապված է իմ մայր մասնագիտության հետ:
2003 թվականին ստացա առաջարկ «Նոյյան Տապան» լրատվական գործակալությունից՝ աշխատելու որպես արևմտահայ լուրերի թարգմանիչ և խմբագիր: Ընդունվեցի, բայց վեց ամիս հետո հասկացա, որ դա ինձ չի բավարարում. լրագրության հանդեպ սեր կա:
Զբաղվել եմ հոդվածագրությամբ, մամուլում՝ տպագիր և էլեկտրոնային, ռադիոյում և հեռուստատեսությունում: Այսինքն՝ փորձել եմ ուժերս ամենուր:

2007-ին ստացել եմ առաջարկ Հանրային հեռուստաընկերությունից՝ լուրերը ներկայացնել արբանյակային հեռարձակմամբ՝ արևմտահայերենով: Մեկ տարի աշխատելուց հետո ղեկավարությունը հարմար գտավ, որ ես վարեմ երեկոյան գլխավոր թողարկումը։ Առաջին եթերս 50 րոպե էր, դժվար էր, կար վախ, իսկ վախը զգոն է պահում մարդուն, և ես հաղթահարեցի:

-Ի՞նչ հատկություններով պետք է օժտված լինի լրատվական մեկնաբանը: 

-Դա հարաբերական է: Երբ հետևում ես համաշխարհային լրատվացանցին, չափանիշները տարբեր են: Մարդիկ ձգտում են կատարյալ եթեր ունենալ, սակայն մենք առնչվում ենք տեխնիկայի հետ, իսկ տեխնիկան սխալական է: Այդպես մենք չենք կարող կատարյալ եթեր ստանալ:

Մեկնաբանը առաջին հերթին պիտի լինի լրագրող, մենք՝ մեկնաբաններս, ավելի շուտ ենք ծերանում՝ ի տարբերություն մնացած մարդկանց, իհարկե, եթե ունենք պատասխանատվության զգացում:

Նրանք, ովքեր իրենց հեռուստաաստղ են համարում, պետք է գիտակցեն, որ եթեր դուրս գալուց առաջ պիտի ունենան ինտելեկտուալ հսկա պաշար: Երբեմն, երբ ինձ ասում են հեռուստաաստղ, ես վիրավորվում եմ, որովհետև աստղերը գիշերը կան, առավոտյան անհետանում են:

Եթե աշխատում ես ուղիղ եթերում, ապա պետք է ունենաս խոսքի, մտքի այնպիսի ճկունություն, այնպիսի հսկա պոտենցիալ, որ կարողանաս ցանկացած իրավիճակի տիրապետել: Երկրորդը, պիտի հրաշալի տիրապետես մայրենիին: Դա ինձ համար առաջնային է: Դու չես կարող գրել «խաղալ» բառը, իսկ ես սիրում եմ խաղալ բառերի հետ, որովհետև խոսքը մտքի արգասիքն է, ես սիրում եմ խաղալ խոսքի հետ: Եթե քո լեզուն աղքատ է, դու լրագրության մեջ տեղ չունես: Եվ երրորդը, դու 24 ժամ պիտի լինես տեղեկացված, դա կարևոր է: Ես տասը տարի առաջ աշխատանքի էի գնում երկու ժամ շուտ, որպեսզի տեղեկանամ օրվա լրահոսին, իսկ հիմա ճանապարհին ես արդեն լրատվական կայքերի օգնությամբ տեղյակ եմ լինում:

-Իսկ ի՞նչ տեղական լրատվական կայքերի եք հետևում: 

-Ես ունեմ չափանիշներ, որոնցով առաջնորդվում եմ: Ես ամեն թերթ չեմ կարդում, ուղղակի աչքի տակով անցկացնում եմ: Նախ պիտի հասկանամ՝ այդ գրիչը, որ գրել է, մարդկայնորեն ինչ մակարդակի վրա է գտնվում: Ես ինձ համարում եմ թերթի ընթերցող, և երբեք չեմ վախենում թերթի ծավալից, վերնագիրը հետաքրքիր եղավ՝ կկարդամ ամբողջը: Բայց կոնկրետ կայքեր չեմ նշի, ուղղակի կան թերթեր, կայքեր, որոնց չեմ հետևում, արգելել եմ ինձ ու վերջ, ես չեմ ուզում թույնով ներարկվել:

-Ի՞ նչ գրքեր եք սիրում ընթերցել: 

-Բացի հիմար գրքերից՝ ամեն ինչ: Շատ եմ սիրում գեղարվեստական գրականություն, լատինաամերիկյան գրականություն, իրանական, արաբական, ճապոնական ժամանակակից գրականություն: Գիտեք՝ ինչ, ընթերցանությունը պարտականություն չէ, դա քո հոգևոր ներդաշնակությունն է, և կերպարի ձևավորման համար կարևոր է շատ: Եթե դու կարդում ես, բայց այդ գրքերը քո կերպարի ձևավորման վրա ոչ մի լավ ազդեցություն չունեն, ուրեմն իզուր է:

-Ի՞նչ երաժշտություն եք սիրում լսել: 

-Ես կլասիկ ռոքի սիրահար եմ: Մեկ-մեկ աշխատանքային ծանր իրավիճակներից դուրս գալու համար ընկերներիս, կնոջս հետ գնում եմ բառ՝ այդ երաժշտությունը վայելելու: Այն իրոք ինձ հանգիստ է ապահովում:

-Ո՞ր խումբն եք սիրում: 

-Pink Floyd, դա ինձ համար լավագույնն է մնում միշտ: Իսկ եթե խոսեմ մեր երաժշտությունից, ասեմ, որ ազգագրական երգի սիրահար եմ, եթե լսում եմ այդպիսի երգ, անկախ ինձնից ոտքի եմ կանգնում այնպես, ինչպես հիմնը լսելիս: Ինձ համար ուրույն տեղ ունի հեղինակային երգը: Ես «հախվերդյանամոլ» եմ, «ռուբենամոլ» եմ: Հեղինակային երգիչները առանձին-առանձին իրենց գործում կատարյալ են:

Sargis Melkonyan

Ուղղակի Հայաստան և վերջ

Չգիտես ինչու, ես ծնվել եմ մի վայրում,

որտեղ տխուր պատմություններ են պատմում

մեր տոհմի,

աշխարհի,

բախտի և

մեր մասին։

Ու մեր մասին էս բոլոր

տխուր պատմություններից հոգնած

(որ իրականում քո մասին են),

ես դնում եմ ականջակալներս

(որտեղ քեզնից ոչինչ չի հնչում)

ու քնում։

Գուցե ես գժվե՞լ եմ,

որ սկսել եմ չսիրել մեր գենը,

որ բոլոր հռչակավորների մեջ կա

(համենայն դեպս, էդ պատմություններն էդպես են ասում),

մեր ազգը,

որ ամենահյուրընկալն է,

ամենամարդասերը,

ամենաբարին ու

առաքինին,

ամենահավատացյալն ու

ամենաիմաստունը։

 

Մի՞թե ես խենթ եմ,

որ խորշում եմ

Քո մասին գրված դասագրքերը բացելուց

(Որտեղ քո մասին գրեթե ոչինչ էլ չկա)։

Ես երևի չեմ սիրում քեզ,

որ նյարդայնանում եմ,

երբ զինանշանդ տեսնում եմ

մարզակոշիկների լեզվակների,

դրոշդ` կրկեսի շենքի կամ գուլպաների

կամ ինչ-որ հյուրանոցի

էժանագին գովազդային պաստառի վրա։

 

Ես մի օր ելա Մորփեոսի գրկից

ու դադարեցի հավատալ էն ստին,

թե դու ամենալավն ես,

ամենագրկաբացն ես,

ամենաքաղցրն ես,

ամենաբացսիրտը…

 

Դու մի խոսք ունես,

որ մեջս լավ է տպավորվել.

«գյուղ չկա, որ շուն չունենա»,

բայց էս գրողի տարած «գյուղում»

մարդիկդ էնքան են գնացել,

էնքան են հեռացել քեզնից,

ու շներն էնքան են բազմացել,

որ բազմել են աթոռներին

ու աթոռների տակ։

Ես սարսափելի կուշտ եմ նրանցից,

որ «կլպում են» Քեզ տեսնելու եկած հյուրերիդ,

որ պաշտպաններիդ հացի հաշվին

տներ են կառուցում,

մանկապարտեզում հարվածում են երեխային

հողաթափով, դպրոցում` ցուցափայտով,

կամ նրանցից, որ տարբերվելու համար

տարբերվողներին բաժին են տանում,

ու էս թագավորությունից,

որտեղ պիտի քայլես հոսանքի ուղղությամբ,

որ ստեղծվել է «թիկունքով ախպերների» կողմից։

 

Ես չափից դուրս հոգնել եմ նրանցից,

ովքեր վարդագույն ակնոցներ են դնում աչքերիս,

որ չտեսնեմ փողոցներումդ թափված աղբը,

(որ պիտի թափված չլիներ),

Քեզնից ամեն օր հեռացողներին,

որ գալու հույսով են գնում, բայց այդպես էլ չեն գալիս,

Եվ փողոցներում հազարի տակ ճռռացնողներին,

(որ էդ ասֆալտը փռող ընկերության շեֆի որդին է,

կամ վերևներից մեկի բարեկամը)։

 

Ես ուղղակի չեմ ուզում գովել քեզ

առանց պատճառի,

բայց դու սրան չէիր արժանի,

որ դրոշիդ, զինանշանիդ ու օրհներգիդ կողքին

ինչ-որ մարդկանց նկարներ կախված լինեն

դպրոցներումդ, որտեղ, իբր, քեզ սիրել ու քեզ համար զոհվել են սովորեցնում

(բայց ոչ երբեք քեզ համար ապրել)։

Ես զզվել եմ Քո մասին բոլոր կենացներից,

որ միայն բառերով են ու էն էլ շատ հաճախ էն մարդկանց շուրթերից,

ովքեր նույնիսկ հողիդ վրա լինել արժանի չեն։

 

Ես ուղղակի Քեզ ու ճշմարտությունն ավելի բարձր եմ դասում,

քան աթոռներիդ բազմածներին…

Համերաշխությունն ավելի եմ գնահատում,

ու ատում եմ կռվի դրդողներին…

 

Ես ուղղակի հոգնել եմ Քո շուրջ ստեղծված պաթոսից,

որից դու զզվել, ու որի պատճառով ամեն օր ինքնասպան ես լինում…

Հ.Գ.

Մինչդեռ միայն Դու գիտես, թե ինչքան եմ սիրում Քեզ, Հայաստան…

anna gasparyan aragats

Տարբերվել, բայց ոչ այսպես

Ես երբեք չեմ հասկացել այն ընտանիքներին, որոնք ապրում են նահապետական վարքի համաձայն: Չեմ հասկացել այդ ընտանիքում ապրող մարդկանց մտածելակերպը: Շատ հաճախ այդ մտածելակերպի պատճառով ընտանիքի աղջիկ երեխաներն իրենց վատ են զգում, երբ շփվում են իրենց հասակակից աղջիկների հետ, որովհետև իրենք շատ են տարբերվում մյուսներից:

Այդ ընտանիքում ապրող տղամարդիկ իրենց աղջիկներին, այսպես ասած, «բռի մեջ» են պահում: Նրանք աղջիկ երեխաներին միշտ ասում են հետևյալ խոսքերը. «Աղջկա «յուբկեն» պիտի ծնկներից ներքև լինի» կամ «Սովորե՞լ, ի՞նչ սովորել, էդ ա մնացել` աղջիկը գնա սովորի, ոչ մի սովորել, ես որ չսովորեցի, վա՞տ գրագետ դարձա, հենա՝ դպրոցում կսովորես ու վերջ», «Մինչև դպրոցն ավարտելդ հեռախոսի անուն չտաս»:

Մի ծանոթ ունեմ, որի հայրը նույնպես իր աղջիկներին երբեք չի թողնում հագնել աղջիկների համար նախատեսված հագուստ` շրջազգեստներ, բարձրակրունկ կոշիկներ, գեղեցիկ ջինսեր, նրանք պետք է հագնեն տղայի կոշիկներ և վերնաշապիկ: Նրանք երբեք ինչ-որ առիթի կիսաշրջազգեստներ չեն հագել, ասեմ ավելին, երբ ինչ-որ մի առիթ է լինում, օրինակ՝ հարսանիք, կնունք, նրանց հայրն ասում է, որ աղջիկն ի՞նչ իրավունք ունի մասնակցելու, աղջիկը պիտի նստի տանը: Իմ հայրը միշտ առաջինը մեր մասին է մտածում, ասում է` եթե իմ երեխեքը չգնան, ես ինչի՞ գնամ, նրանք պիտի գնան, որ ուրախանան:

Գիտե՞ք` զարմանալին որն է. նրանց հայրը չի թողել, որ իրենց հորեղբոր աղջկա հարսանիքին կիսաշրջազգեստներ հագնեն:

Հաճախ մենք ծիծաղում ենք այդպիսի աղջիկների վրա, երբ տեսնում ենք, թե ինչ են հագնում, բայց մենք չենք էլ պատկերացնում, թե ինչ են զգում նրանք այդ պահին` տեսնելով իրենց և իրենց հասակակիցներին, տեսնելով, թե ինչքան են իրենք տարբերվում մյուսներից: Բայց նրանք ոչինչ անել չեն կարող, որովհետև իրենց փոխարեն որոշում է իրենց հայրը: Բայց ինչո՞ւ, ինչո՞ւ նրանք պետք է տարբերվեն մյուսներից, երբ դասընկերներով գնում են էքսկուրսիայի, ինչո՞ւ նրանք չպետք է մասնակցեն: Հարցեր, որոնց ոչ մեկը չի կարող պատասխանել, նույնիսկ այդպիսի հայրը:

Qnarik Khudoyan aragatsotn

Ծուլության հետևանքները

Արձակուրդներին նախորդող շաբաթն ընդհանուր առմամբ ծանրաբեռնված չէր, նույնիսկ շատ հետաքրքիր էր ու թեթև, որովհետև սիրելի ուսուցիչներիցս մեկը հերթական, բայց իր վերջին միջոցառումն էր կազմակերպել մեզ մոտ: Անելու դաս գրեթե չկար: Ինչո՞ւ: Որովհետև առջևում սպասված գարնանային և ուրախ մեկ շաբաթն էր: Թվում էր, թե մեկ շաբաթում կհասցնեմ լրացնել բացթողումները: Թվում էր… Այդպես էլ ծրագրել էի: Բայց… Գիտե՞ք` միշտ այդպես է լինում, որոշում եմ սահմանափակ ժամանակում կատարել առավելագույնը, բայց ոչ միշտ է հաջողվում: Այսինքն` կհաջողվի, եթե լուրջ տրամադրվեմ, ինչը սակայն միշտ չէ, որ ստացվում է: Եվ ամեն անգամ նույն խառնաշփոթն է ստեղծվում: Վերջին օրերին նոր սկսում եմ քրտնաջան աշխատել: Աշխատել` մտածելով միայն մի բանի մասին` դաս, դաս, դաս: Բայց արի ու տես, որ էլի չեմ խրատվում. շարունակում եմ նույն կերպ` անգիտակցաբար սպասելով, մինչև գա հերթականի ժամանակը: Այս շաբաթն էլ բացառություն չէր: Մեղքս ինչ թաքցնեմ, շաբաթվա սկզբում մի լավ հանգստացա` չանելով ոչինչ: Բայց հետո «հանկարծ» հիշեցի, որ լիքը անելու բան ունեմ: Գործի անցա, բայց դե, դժվար թե հասցնեի վերջին երկու օրում սկսել և ավարտել ամեն ինչ միանգամից: Իսկ այդ ընթացքում ինչե՜ր կարելի էր հասցնել: Այն պատիժը, որը ես կրում եմ հենց իմ սխալի համար, անելիքներիս կիսատ-պռատ լինելն է: Մտածում եմ ՝ ու ամբողջ կյանքո՞ւմ եմ ամեն ինչ թողնելու վերջին օրվան: Գործել է պետք:

naira mkhitaryan

Զատկի հացը

-1975 թիվն էր,- պատմում է մայրս,- մորաքրոջս ընտանիքում վեց աղջիկներից հետո վերջապես ծնվեց այդքան սպասված տղա զավակը։ Զավակի ծնունդը համընկավ Սուրբ Զատկի տոնին, ու մորաքույրս, տղայի ծնունդը համարելով Աստծո կողմից տրված պարգև, թոնրի անուշ հաց թխեց ու բաժանեց գյուղացիներին։

Այդ գեղեցիկ ավանդույթը շարունակվում է մինչ օրս՝ անկախ այն բանից՝ Զատկի փոփոխական օրը համընկնում է տղայի ծննդյան հետ, թե ոչ։ Մորաքրոջս համագյուղացիները գիտեն, որ այսօր նրա թխած հացից պիտի բաժին ստանան, ու հաստատ հիմա թոնրատունը լիքն է մարդկանցով։ Ես էլ բազմիցս օգտվել եմ այդ հյուրասիրությունից ու հիմա կարոտով եմ հիշում այդ օրերը, որովհետև վաղուց հեռացել եմ իմ գյուղից, բայց ամեն տարի՝ Զատկի տոնին, հոգով ու սրտով այնտեղ եմ։ Վստահ եմ, որ ավանդույթը շարունակվում է, քանզի մորաքույրս ասում էր․ «Քանի Աստված ինձ ապրելու ուժ ու օր ա տվել, պիտի էս քայլով շնորհակալ լինեմ Տիրոջից։ Կերեք, անուշ լինի էս սուրբ հացը։ Աստծուց էլ արևշատություն ու երկար կյանք խնդրեք որդուս համար»։