Julia Voskanyan

Կնոջ դերը

Օրեր առաջ՝  երթուղայինում, խոսք գնաց կին քաղաքական գործիչների մասին, իսկ գիտե՞ք՝ ինչպես արձագանքեց երթուղայինում նստած մի կին․

-Ի՜նչ եք ասում․ կնոջից ի՞նչ քաղաքական գործիչ, կինը միայն պիտի տանը նստի, երեխա պահի ու ընթրիք պատրաստի։ Աշխատանքը կնոջ համար չէ։

Անկեղծ ասած՝ շշմեցի ու դեռ շվարած նայում էի այդ կնոջը, մինչ մի տղա միջամտեց ու հարցրեց, թե ինչու է նման կերպ մտածում, և սկսեց նշել կանանց, ովքեր հասել են շա՜տ բարձունքների։ Բայց  հանկարծ զգալով, որ կինը նրան չի ուզում լսել և պատասխանել՝ տղայի ձայնը ցածրացավ, և ի վերջո նա լռեց, իսկ հետո տիրեց քար լռություն։ Լսվում էր միայն երթուղայինի շարժիչի ձայնը։

Ես խորասուզվեցի մտքերի մեջ։

Կարծում եմ՝ նախ, սարսափելին այն է, որ սա ասում է կին, և ոչ թե գոնե այն տղան, որ թվարկում էր հաջողակ կանանց անունները։ Ու հետո՝ մտածում եմ, որ հաստատ երթուղայինում նստած կինը  իր թոռնիկների ու երեխաների մեջ էլ  է սերմանելու հնուց եկած այդ կարծրատիպը։ Եվ դարն էլ փոխվի, մեկ  է՝ գտնվելու է մեկը, ով հաստատ նման մտածողությամբ «առաջ» է շարժվելու…

Սա չափից դուրս վատ է։

manana davtyan-2

ԲարՔեմփ Քութայիսիում

Վերջին ժամանակներս ինձ ամենաշատ տրված հարցը հետևյալն է. «Ի՞նչ ես արել Վրաստանում»: Հիմա վերջապես կպատասխանեմ այդ հարցին:

2019 թվականի սեպտեմբերի 27-29-ին ես ապրեցի անմոռանալի օրեր, որոնց մասին այժմ կարոտով եմ պատմում: Այդ օրերին Վրաստանի Քութայիսի քաղաքում տեղի ունեցավ քաղաքացիական ԲարՔեմփ: Ի՞նչ է ԲարՔեմփը: ԲարՔեմփը միջոցառում է, որի բովանդակությունը, թեմաները որոշում, ձևավորում են մասնակիցները: Դրանք կարող են լինել բաց բանավեճեր, հետաքրքիր կազմակերպությունների ներկայացումներ և այլ ինֆորմացիայի ու փորձի փոխանակումներ: Բացի այդ, մասնակիցները կարող էին բարձրացնել իրենց հուզող թեմաները և դրանք ավելի լսելի դարձնել:

Այն, ինչն այս ամենի մեջ ինձ ամենաշատն էր գրավել, դա հավասարությունն էր դասընթացավարի և մասնակցի միջև: Բացի ընկերական շփումից ու հարաբերություններից, նրանք իրենց դասընթացը վարելուց հետո որպես մասնակից ներկա էին լինում ու հետևում մյուս դասընթացներին:

ԲարՔեմփի ժամանակ քննարկվել են բազմաթիվ հարցեր կապված ժուռնալիստիկայի, բռնության, կանանց իրավունքների, էկոլոգիական հիմնահարցերի, օնլայն հարթակների, լուսանկարչության հետ, պարզաբանվել են, թե ինչպես կարելի է ճիշտ լսել, խոսքը լսելի դարձնել և այլն:

Դե, իսկ հիմա անցնեմ ցանկացած միջոցառմանը մասնակցելու մյուս առավելությանը` նոր ընկերների ու շրջապատի ձեռքբերմանը: Իրականում ես մասնակիցներից տարիքով ամենափոքրն էի և, անկեղծ ասած, շատ ուրախ եմ դրա համար: Արդեն իսկ հասուն մարդկանցից միշտ էլ սովորելու շատ բան կա: Իրենցից այդքան փոքր լինելով, վերջում կապվել էի բոլորի հետ, չնայած, որ ընդամենը երեք օրվա ծանոթներ էինք:

Մասնակիցներ կային Ուկրաինայից, Ադրբեջանից, Վրաստանից, Չեխիայից և դե իհարկե, Հայաստանից (ի դեպ, թվով ամենաշատ մասնակիցները հենց Հայաստանից էին): Հաշմանդամություն ունեցողները` կյանքով լեցուն ու չափազանց դրական, մեծահասակները` հավերժ երիտասարդ, բնապահպանները` իրենց առաքելությանը հավատարիմ:

Ի դեպ, ԲարՔեմփի շրջանակներում բարձրացվեց նաև բնապահպանական խնդիրներից Ամուլսարի խնդիրը:  Ամուլսարի ոսկու հանքավայրի շահագործման բնապահպանական խնդրի մասին կարծում եմ բոլորդ գիտեք, և գիտեք նաև, որ հանքի շահագործումը կարող է ունենալ չափազանց ծանր բնապահպանական հետևանքներ տարածաշրջանի համար (օդի, շրջակա գետերի աղտոտում և այլն): Եվ, առիթից օգտվելով, ցանկանում եմ իմ կողմից բարձրաձայնել այս շատ կարևոր և կենսական նշանակություն ունեցող հարցը և դառնալ բնապահպանական այս նախաձեռնության մի մասնիկը:

Վերադառնալով ԲարՔեմփ-ին ավելացնեմ, որ այնտեղ կազմակերպիչների կողմից մեզ տրամադրվում էր բացառապես բուսական սնունդ, որը նույնպես ուներ իր նպատակը` պաշտպանել կենդանիներին ոչնչացումից: Չնայած նրան, որ Հայաստան մտնելուն պես միանգամից կենդանական սնունդ ենք ընդունել, բայց և այնպես ողջունելի է նման մոտեցումը:

Իսկ այս հագեցած առօրյայից հետո` միանգամից անցում կատարեցի տուն-դպրոց, դպրոց-տուն ռեժիմին, որը, ճիշտն ասած, կարոտել էի:

Ահա` ձեր հարցերի պատասխանը, ահա, թե ինչ եմ արել ես Վրաստանում:

armine karapetyan

Ինչպես սովորել պատմություն

-1988 թվականի փետրվարին շատ իրադարձություններ կան՝ համարյա իրար հետևից, ուշադիր կլինեք, քննությանը լինում են… 1988-ի փետրվարին սկսվել է Արցախյան շարժումը։

Այսպես սկսվեց մեր պատմության դասը, երբ ընկեր Բաղդասարյանը իրեն հատուկ առոգանությամբ բացատրում էր դասը և «ստիպում», որ առանց աչքերը փակելու՝ այդ իրադարձությունների մասնակիցը դառնանք: Իրականում պատմության ժամերին մեզնից շատերը «դասարանը լքում են», հետ տալիս ժամանակի հսկայական անիվն ու մտքով հասնում ոչ այնքան հեռու՝ 20-րդ դար, ակամա դառնում պատմության կրողն ու ականատեսը: Ու պատմության քառուղիներում իրականացրած էքսկուրսիայից հետո՝ մեր գլխում հարցերի տեղատարափ է սկսվում, միտքն ալեկոծվում է, ու հարցերն ասես ռմբակոծում են ուղեղը:

Այս դասը բացառություն չէր. չգիտեմ՝ ինչու, 90-ականներն ինձ համար բավականին հետաքրքիր շրջան են, որն իր մեջ ներառում է նաև կյանքի ու ազատության համար մղված հերոսական պատերազմը: Ու դրա համար էր, որ երկրորդ պարբերությանը չհասած՝ ընդհատում էինք ուսուցչին ու հղում մեզ հուզող հարցերը:

Ընկեր Բաղդասարյանն արցախցի է ու անցել է թե՛ արցախյան գոյամարտի, թե՛ ապրիլյան քառօրյա մարտերի թոհուբոհի միջով: Ու այն հարցից հետո, թե ինչպես էր մշակված «Կոլցո» օպերացիան, սկսվեց իրական հարց-պատասխանի հեղեղ: Պատմածներն իսկապես շշմեցնող ու հպարտացնող էին: Մեկ-մեկ զարմանում էի մեր ազգի կամքի, զորության ու հավատի վրա:

Պատմում էր, որ եղել են օրեր, երբ ադրբեջանցիները 2000-2500 գրադ կայան են նետել Ճարտար գյուղի (այժմ՝ քաղաք) վրա, իսկ այդ ժամանակ գյուղացիները զբաղված են եղել իրենց առտնին գործերով:

-Մենք հավաքվել էինք հորքուրենց տանը՝ համարելով, որ դա ամենաապահով վայրն էր պատսպարվելու համար, որովհետև բավականին հաստ պատեր ուներ: Մի քանի ընտանիքներ մի քանի տարի ապրել են միևնույն հարկի տակ: Ու այնժամ, երբ թշնամին անդադար ռմբակոծում էր բնակավայրը, մենք թութ էին թափ տալիս, դոշաբ էինք պատրաստում ու ստեպ-ստեպ դուրս գալիս՝ տեսնելու արդյոք կրակը մարել էր, թե ոչ…

-Բա ձեզ բան չէր լինո՞ւմ, չէիք վախենո՞ւմ:

-Ես 4-5-րդ դասարանի երեխա էի, բայց շատ լավ հիշում եմ, որ մեր գյուղի 4 տոննայանոց ջրհորում ոչ մի գրամ ջուր չէր մնացել. հրդեհ էին հանգցրել: Մի անգամ կրակի բոցերը հասել էին մեր տանն ու բոլորը՝ ծանոթ, անծանոթ, տարածքից հեռացնում էին փայտերն ու այն իրերը, որոնք կարող էին նպաստել հրդեհի տարածմանը: Ու այդպես նրանք փրկեցին մեր տունը:

-Ընկեր Բաղդասարյան, որ Ձեր գյուղը գրավեին, հետո ի՞նչ էր լինելու, հասնելու էին Ստեփանակերտ ու վե՞րջ:

-Դե, իրենց ռազմավարական պլանի համաձայն՝ նրանք ցանկանում էին օղակել Արցախը, հայաթափել Շահումյանի շրջանը: Բայց դա նրանց չհաջողվեց:

-Երեխեք, ինչ հետաքրքիր ա, չէ՞: Էնքան կուզեի գոնե մեկ օր ապրեի էդ ժամանակներում,- ասում էի ես՝ մեկը, ով ապրիլյան քառօրյային արցունքն աչքերին հետևում էր լուրերին, ու ամեն կորուստի հետ թևաթափ լինում, ամեն հաղթանակով՝ թևավորվում:

-Երբ մերոնք սկսեցին ազատագրական մարտերը, նրանք ատամ էին կռճացնում, որ պարտվել են, ու մի օր էլ ադրբեջանական մի ջոկատ մտնում է սահմանամերձ Նախճիվանիկ, Վարազաբուն և Փրջամալ գյուղերը՝ նպատակ ունենալով գերի վերցնել Նինա անունով բժշկուհու, ում ամուսինն ու որդին Մարտունու գլխավոր ճակատների հրամանատարներից էին: Ադրբեջանցիներին հաջողվում է Նինային և ևս 9 այլ կանանց գերեվարել, ու երբ Նինային ստիպում են, որ իր ամուսնուն ու որդուն հետ կանչի ռազմի դաշտից, վերջինս հրաժարվում է: Այդ դեպքից հետո անցնում են տարիներ, և այդ տասը կանանց մասին ոչ մի լուր չի ստացվում: Միան պատերազմի ավարտից հետո՝ շատ տարիներ անց, Ռոստովում ապաստանած մի ադրբեջանցի հարևանին պատմում է իր հայրենակիցների վայրագությունների մասին ու ամաչում դրանց համար: Ու գիտե՞ք՝ ինչ է պարզվում, որ ադրբեջանցու հարևանը հենց վերոնշյալ Նինայի համագյուղացին է եղել: Նրա պատմածի համաձայն՝ Նինային և ինը կանանց անասելի տանջանքների ենթարկելուց հետո, նետել են խոր փոսի մեջ և ողջակիզել: Համագյուղացին նյութը ներկայացնում է թերթին, որով էլ կանանց հարազատները տեղեկանում են նրանց դաժան ճակատագրի և տխուր վախճանի մասին:

Զլը՛նգ…

-Վա՛յ, երեխե՛ք, դասը չհասցրի. չէ, չսովորեք, կբացատրեմ՝ նոր, բավականին շատ իրադարձություններ կան:

Զանգը տվեց, ու ես, որ հայտնվել էի այդ իրադարձությունների կիզակետում, սթափվեցի: Մինչ ուսուցչուհին պատմում էր, աչքերումս արցունքները սառել էին, ու հազիվ էի զսպում հուզմունքս:

Աշխարհում կան մարդիկ, որոնք ծնվել են որ ավիրեն, ոչնչացնեն ու սպանեն իրենց շուրջը: Ու չգիտեմ՝ ինչից է, ամեն անգամ Հայաստանի, Արցախի մասին լսելիս՝ հպարտությունից աչքերս լցվում են:

Մենք անկախության սերունդն ենք:

Լուսանկարը` Տաթև Թելունցի

Աշնանային Քութայիսի

Photo Yeva

Հանկարծ չժպտաս

Բարև՛, ամենածանո՛թ անծանոթ։ Դու ինձ ամեն օր հանդիպող պատահական անցորդն ես։ Դու երթուղայինում ողջ ճանապարհին քո անդադար հեռախոսազրույցով իմ ուղեղի աշխատանքը վաղ առավոտից խաթարողն ես։ Դու այն մանուկն ես, որի լուսավոր աչուկները փայլում են անհոգ մանկությամբ։ Դու ամեն առավոտ մեր մաշված, բազմաչարչար ու աղբին մի կերպ դիմադրող փողոցները ջանասիրաբար ավլողն ես։ Դու հեռուստատեսությամբ, ռադիոյով, տպագիր կամ օնլայն մամուլով ամեն օր բոլորիս հիացմունքի, հպարտության, զարմանքի, երբեմն վախի, զայրույթի, արդար անարդարության ու կողմնակալ անաչառության մասին շոկային լուրեր հաղորդողն ես։ Դու ժամերով հեռախոսի գերի դարձած ու ժամանակի սահմաններից դուրս մնացած աննապատակ թափառողն ես։ Դու մարդկային հույզերը գրչի լուռ ու մարդկանց սրտի հետ խոսող լեզվով գրքերը ներարկող ցնդած պոետն ես։ Դու ամենախոսուն երաժշտության ու քո հանդարտ ձայնի ամենանուրբ լարերով մարդկանց կողպված հոգիների հետ անվերջ զրուցող ու դրանց ազատություն շնորհող ամենատաղանդավոր ու ամենախենթ երաժիշտն ես։ Դու տարիներ ի վեր մարդկային կյանքեր փրկող ազնիվ ու խելացի բժիշկն ես։ Դու սոցկայքերի ամենահավատարիմ ու անդավաճան ամենաներկա բացական ես, դու… Դու ամենաանհայտ ու հայտնի դուերը քո մեջ ներառող ամենահզորն ես, ուստի քո թույլտվությամբ մի փոքր կզրուցեմ քեզ հետ ու մի բան կասեմ․

-Մի՛ ժպտա, խնդրում եմ, որովհետև քո ժպիտը կարող է մի երջանիկ ակնթարթ պարգևել ինձ, որովհետև քո մի ժպիտը կարող է հիշեցնել ամեն վատի անցողիկության մասին։ Մի՛ ժպտա,որովհետև դա կարող է երբևէ ստեղծված ամենաուժեղ դեղամիջոցը լինել։ Մի՛ ժպտա, որովհետև դրանից խավար ցերեկը կարող է ամենալուսավոր գիշերվա վերածվել։ Ուղղակի ապրիր այնպես, կարծես ոչինչ չի կատարվում շուրջդ․ չէ՞ որ անտարբերությունը մերօրյա թրենդ է դարձել։ Առավոտյան հենց աչքերդ բացես, միանգամից հիշիր թե որքան ծանր, անտանելի, երկարատև, հոգնեցուցիչ, ծանրաբեռնված օր է սպասվում քեզ։ Հանկարծ չմտածես, որ օրդ կարող է լցվել ուրախության մանրագույն պատառիկներով, որ դու կարող ես այսօր մի փոքր այլ կերպ նայել կյանքին՝ անդադար լցնելով այն լայն ժպիտով, ամենահարազատ ջերմությամբ, արդյունավետ աշխատասիրությամբ, սիրելիների հետ հանդիպումներով, անցյալի անմոռանալի հիշողություններով, ապագայի ամուր հավատով, ու ներկայի ամեն վայրկյանի հաստատուն զարկերակով։ Ոչ։ Ոչ մի դեպքում։ Գորշ մռայլությունը պետք է քո ամենասիրելի ու անբաժան բարեկամը լինի ու դու պետք է թույլ տաս, որ կողքիններդ էլ օգտվեն նրա ծառայություններից, անգամ եթե նրանք չեն ուզում։ Ինչպե՞ս կարող ես անել դա։ Ամեն ինչ շատ պարզ է։ Երբ առավոտյան երթուղային բարձրանալիս լինես, ու շատ սպասողներ լինեն, ամեն կերպ հրի՛ր բոլորին մի կողմ ու առաջինը դու բարձրացիր։ Մյուսներին անշնորհք ձևով դեն նետելն ու անկուշտի պես երթուղայինը սեփականցնելը աննկարագրելի զգացում է ու գովասանքի արժանի արարք։ Հենց այդ պահին դու կզգաս սկզբնական արդյունքը․ բոլորը քեզ կնայեն նյարդայնացած, ագրեսիվ ու արհամարհանքով, մինչդեռ առավոտյան ժամը ութն է, ու ամբողջ օրն առջևում է։ Ճանապարհին հայացքդ սառն ու անտարբեր թող լինի։ Երբևէ չառաջարկես կանգնածի հիսուն կիլոգրամանոց գերծանր պայուսակը պահել, որովհետև դա կնշանակի, որ ուզում ես օգնել դիմացինիդ։ Մի՞թե պետք է օգնել դիմացինին։ Օ ոչ, դա այնքան էլ տարածված չէ մեր օրերում։ Հիմա պետք է չնկատելու տալ ուշաթափվող անցորդին, այն տատիկին,որը խնդրում է հեռախոսի վճարում կատարել, քանի որ ինքը ժամանակակից տեխնոլոգիաներին այնքան էլ լավ ծանոթ չէ։ Պետք չէ առանց փողի քեզնից տարիքով փոքր ուսանողին ինչ-որ դաս բացատրել․ չէ՞ որ դա այսօր միամտություն է կոչվում։ Այսօրվա արժեքները գերզարգացած տեխնոլոգիաներ են, բայց այնքա՜ն զարգացած, որ դեռ չենք կարողանում վերհանել նրանց բուն էությունը։

Լավ, շարունակենք մեր երթը։ Երբ իջնես երթուղայինից ու ուղևորվես դպրոց, համալսարան կամ աշխատավայր, չմոռանաս կրկին անցորդներին «պատահական» հրելով անցնել։ Սա անպայման պետք է անել վաղ առավոտյան, որ դիմացինդ էլ վարակվի քո հիվանդությամբ։ Երբ լուսացույցի մոտ կանգնած լինես, անպայման կարմիրի վերջին վայրկյանների տակ կսկսես երթդ, որ վարորդները հնարավորինս մեծ բառապաշարով քեզ բարի լույս մաղթեն։ Չէ, հանկարծ կարգապահ չլինես։ Քո մեծարգո ու կյանքի փորձ ունեցող սևազգեստ, թզբեխը ձեռքին, քաղաքի բոլոր հնարավոր մայթերն ու տաղավարները կատարյալ մաքրությամբ ապահովող ընկերներդ կարող են դա վախկոտություն որակել, ու այդ դեպքում դու հավերժ աքսորի կարժանանաս՝ աքսոր մեծն շրջապատից։ Վերջապես, դու հասել ես դպրոց, համալսարան կամ աշխատավայր։ Երբ շենք մտնելիս լինես ու ինչ-որ մեկը շտապ դուրս գալիս լինի, երբեք չզիջես նրան, չհարգես։ Ա՜խ այդ հարգանք կոչված գլուխկոտրուկը։ Ախր, ու՞մ է պետք այն այսօր։ Ոչ ոքի։ Ինչու՞ պետք է հարգենք դիմացինի իրավունքերը, կարծիքը, ճաշակը։ Ինչու՞ պետք է ընդհանրապես լսենք դիմացինին։ Երբ դիմացինը խոսում է, պետք է ամեն վայրկյան խանգարել նրան, որ հանկարծ մի ամբողջական միտք չարտահայտի։ Երբ դիմացինը Ձեր կարծիքից տարբերվող կարծիք է հայտնում, պետք է ուղղակի ստիպել, որ լռի, որովհետև Դուք ամենաիմաստունն եք, ամենաճիշտն եք և ամենախելացին եք։ Առնվազն հիմար է այն մարդը, որը համարձակվում է հակառակվել Ձեզ։ Չի կարող աշխարհում որևէ մեկը չհամաձայնվել Ձեզ հետ։ Այս ամենը անելով Դուք աշխատավայրում էլ դուրեկան միջավայր կստեղծեք։ Հրաշալի է․ հիվանդների թիվը աննախադեպ արագությամբ է աճում։ Երևում է՝ բժիշկը բավականին աշխատանք է ունենալու։ Այնքան շատ, որ հերթի վերջում կանգնածը հոգնածությունից կրկնապատկելու է թույնի առկայությունը իր ուղեղում։ Հիշում եք չէ՞ ամենակարևոր պայմանի մասին․ երբեք չժպտալ դիմացինին։ Չէ՞ որ դրա շնորհիվ անծանոթը կարող է երջանկանալ։ Չէ՞ որ դրա շնորհիվ փողոցը սրբողը կարող է բարձրացնել հոգնած աչքերն ու մի քիչ էլ շողշողուն արևի անսպառ ջերմությամբ վարակվել։ Չէ՞ որ դրանից մանկանց աչուկները մշտափայլ լուսատու կարող են դառնալ։ Չէ՞ որ դրա շնորհիվ գրողի մուսան կարող է տարիներով գալ ու չգնալ։ Չէ՞ որ դրա շնորհիվ երաժշտի հոգում կարող է մի անկրկնելի երգ ծնվել։ Չէ՞ որ դրա շնորհիվ բժիշկները հազարավոր առողջ հիվանդներ կունենան ու կցանկանան բուժել, բուժել ու բուժել։ Չէ՞ որ դրա շնորհիվ անգամ սոցկայքի գերին կարող է կտրվել այդ անշունչ էկրանից ու նայել կենդանի մարդկանց խոսուն աչքերին։ Ի՞նչ ասեմ դու։ Սիրտս այնքան է լցված մտորումների անլուծելի հավասարումներով, որ չգիտեմ, թե որի լուծումից սկսեմ։ Մի բան հաստատ գիտեմ։ Չեմ կարող այս ամենը միայնակ անել։ Ուղղակի խնդրում եմ, որ ասես դուերիդ, որ գեթ մեկ անգամ ժպտան ամենածանոթ անծանոթին, հարգեն, զիջեն, օգնեն, կարգապահ լինեն, սիրեն, ապրեն ու… Ու չվախենան։ Խոստանում եմ, որ եթե օգնեն ինձ գեթ մեկ անգամ ժպտալ, ապա ես նրանց այդ անկեղծ ժպիտի տասնապատիկը, քառապատիկը, հարյուրապատիկը կտամ։ Ախր ժպիտը դեռ հնարավոր է անվճար ու անշահախնդիր տրամադրել։ Փոխանցի՜ր նրանց նաև, որ անհանգստանալու պատճառ չունեն, որովհետև եթե կարիք լինի, ապա սևազգեստ թզբեխաստեղծների դեմ ինքս կկանգնեմ դատարանում ու կպաշտպանեմ դուերի իրավունքները մինչև վերջ։

Ժպտա՜, ժպտա՜, ժպտա՜ իմ ամենածանոթ անծանոթ…

galina khacatryan

«Որոտնայի» հետ

Ինչքան էլ ասեն, որ ժամանակակից երաժշտություն են լսում, ինչքան էլ ասեն, որ ժամանակակից են հագնվում, չեմ հավատա, որ ունեն ներքին մշակույթ, հոգու մաքրություն կամ հոգում խաղաղություն։

Ես էլ չունեի այս ամենը, մինչև «Որոտնա»-յի իմ կյանքում հայտնվելը։ Հիմա ամեն բան բացատրեմ…
«Որոտնա»-ն Սիսիանում գործող միակ ազգային պարի խումբն է։ Խումբը ձևավորել ենք մենք՝ համայնքի ակտիվ երիտասարդներով, և ունենք գեղարվեստական ղեկավար՝ Նարեկ Հայրապետյանը, ով ավելին է, քան ղեկավարը, քան լավագույն ընկերը։ Բոլորին հայտնի պարի խմբում սովորում ենք պարել ազգային պարեր (ամենասիրելիներից՝ «Շավալի-Խոշ Բիլազիգ», «Ռոստամ Բազի», «Քերծի», «Փափուրի», տղաների համար՝ «Յարխուշտա»), երգել ազգային երգեր (հավերժ սրտի երգ «Ելիր ի Զէն», «Լեբլեբջիների խմբերգը»), լինել մարդասեր, հասկանալ դիմացինին, լինել զիջող, երբեք դիմացինի վատը չցանկանալ, կյանքում ամենակարևորը մարդ մնալ և պաշտել այն հողը, որի վրա ապրում ենք։
Դեռ երկու ամսական «Որոտնան» հասցրել է ելույթ ունենալ Սիսիանում (մի շարք միջոցառումների ժամանակ), Կապանում (երիտասարդության միջազգային օրը)։ Խմբում 20 հոգի ենք, սակայն չենք մերժում խմբին միանալու ցանկություն ունեցողներին։
Ամենահիշվող իրադարձություններից մեկը կապված «Որոտնայի» հետ այն է, երբ «Ազնվամորու փառատոնին» մոտեցան մի խումբ երեխաներ և ցանկություն հայտնեցին նկարվել մեզ հետ։ Անասելի հպարտություն ու երջանկություն էինք զգում այդ պահին։

Շատ են գովաբանություններն ուղղված մեզ, դրանք են ոգևորում մեզ, ստիպում գիտակցել, որ ճիշտ ուղի ենք ընտրել։ Մեր մասին գրել էին անգամ Սիսիանում գործող երկու լրագրողական էջերում: Հաճելի էր և պարտավորեցնող։
Այս է այն ամենը, ինչ 12 տարի դպրոցում չսովորեցի, բայց 2 ամսում «Որոտնայի» հետ անգիր արեցի։
Չեն հերիքի բառերը, արտահայտելու համար իմ սերը դեպի ազգային արժեքները, դեպի հայրենիքը և հողը։ Այս է, ինչ տվել է ինձ «Որոտնան»։
Եվ վերջում, երբեք չենք երազել, բայց հստակ գիտեմ, մեծ բեմեր են մեզ սպասվում:

Լուսանկարը` Տաթև Թելունցի

Աշունն ու Գորիսը

armine karapetyan

Մի՛ կորցրեք, մարդի՛կ

Վարդգես Պետրոսյանը մի դիպուկ խոսք ունի. «Մի՛ կորցրեք, մարդի՛կ»: Բայց այս բառերի վրա դրված շեշտերը շատերի վրա հաճախ չեն էլ ազդում: Ախր, հրամայական է, չէ՞: Պիտի անպայման ենթարկվել, թե չէ ներսումդ ապրող հայոց լեզուն կխառնվի իրար:

Երբևէ մտածե՞լ ես՝ ի՞նչ կլինի, երբ դեմ գնաս մտքիդ քերականությանն ու շարահյուսությանն ու շեշտերիդ թիվը կրկնապատկես: Ոչինչ: Հազիվ թե բան փոխվի, եթե մարդու (որն արդեն կոչականն է)  վրա ոչ մի ազդեցություն չկա:

Երևի մեզ ուրիշ կետադրական նշաններ են պետք, եղածները չեն հերիքում: Էնպիսիններն են պետք, որոնք իրենց մեջ կամփոփեն մեր զգացմունքները, ապրումները ու արարքները: Էնպիսինները, որ նույնիսկ կբացատրեն քո անհուն լռությունը:

Ես կետադրությունից սկզբից փախչում էի. դժվար էր ու անտանելի: Ժամանակի ընթացքում կետադրությունը դարձավ լեզվի մեջ ամենահետաքրքիր ու հեշտ բաժինն ինձ համար: Բայց, հավատացած եղեք, դա նրանից չէր, որ շարահյուսական կանոններն անգիր էի անում կամ տրամաբանորեն տեղադրում, այլ կյանքում, կյանքի լեզվի մեջ հանդիպում էի դրանց ու փորձառու դառնում, այնքան հմուտ, որ դժվար թե վրիպեի:

Որտեղից ուր հասա: Հա՛, խոսքս կիսատ թող չմնա: Թեկուզ հրամայող շեշտերը մեզ չեն համոզում հետևել կարևոր կանոններին, բայց մենք հո՞ գիտենք, որ կարող ենք:

Կյանքը, իրոք, շատ կարճ է ինչ-որ բան կորցնելու, վերագտնելու ու փոշմանելու համար: Դրա համար ձեզ եմ դիմում ՄԱՐԴԻԿ, որ կյանքում երբեք չկորցնեք ամենաթանկը:

Lilit Poghosyan

Փոքրիկ տաթևցին մեծ Տավուշում

Առաջին անգամ որոշեցի  տպավորություններովս կիսվել քեզ հետ։ Ուզում եմ խոսել իմ ամենաշրջադարձային  շաբաթվա մասին։

Ինչպես արդեն գիտեն իմ բոլոր ընկերներն ու ծանոթները, ես շատ, չափազանց շատ եմ սիրում մասնակցել դասընթացների, մրցույթների, ճամբարների, այդ թվում նաև զանազան կամավորական ծրագրերի, և սա բացառություն չէր։

Դեռ մայիս ամիսն էր․․․ Ընկերուհուցս ստացա նամակ․ «Լի՜լ, մենակ իմանաս` ինչ եմ գտել մեզ համար: Նոր ծրագիր է, արի մասնակցենք, էլի: Շատ հավես կանցնի, անկեղծ եմ ասում»։ «Վա՜յ, էս ինչ հրաշալի միտք ա, արի փորձենք, գուցե ստացվի»։

Ու մի ամբողջ օր մեծ ոգևորությամբ մայրիկիս պատմում էի, թե ինչ եմ ուզում անել։

-Մա՜մ, այ մա՜մ, տես ինչ լավ հնարավորություն ա, ձեռքիցս պիտի բաց չթողնեմ: Ցանկությունս մեծ ա։

-Եթե ցանկանում ես, ապա պետք է փորձես,-ասաց մայրիկս։

Ու ես լրացրեցի մասնակցության դիմում-հայտը։ Շատ լավ եմ հիշում այդ  օրը՝ հուլիսի 19-ն էր, երբ էլեկտրոնային հասցեիս հաղորդագրություն եկավ․

-Սիրելի՜ Լիլիթ, ուրախությամբ հայտնում ենք, որ Դուք հաղթահարել եք․․․

Ու ինձ սպասվում էր երկրորդ փուլը՝ հարցազրույցը, որին պետք է մասնակցեի հուլիսի 8-ին Երևանի ՀԵՀԵՄ Կենտրոնական գրասենյակում։

Օգոստոսի 7-ին Տաթևից հասա Երևան ու հաջորդ օրը, որին այդքան շատ էի սպասում, գնացի այդ հարցազրույցին։ Ճանապարհին մեքենան փչացավ, ստիպված մեկ այլ մեքենա փնտրեցինք ու հասանք Սուրբ Աննա եկեղեցու բակ և փոքր-ինչ ուշացած մտանք գրասենյակ։ Մեկ շաբաթ անց նորից նամակ ստացա, որտեղ ասացին, որ անցել եմ ու օգոստոսի 12-18-ը որպես կամավոր պետք է մեկնեմ Հաղարծին։

Այնքա՜ն շատ էի սպասում այդ օրվան:

Մինչ գնալս արդեն նյութերն ուղարկել էին, և ցուցակում գրված էր, որ ես գիդ եմ։Այնքան էի աշխատել նյութի վրա, որպեսզի ինչքան հնարավոր է լավ ներկայացնեմ Տավուշն ու նրա հոգևոր կենտրոններից մեկի՝Հաղարծնի հարուստ պատմությունն ու մշակույթը։

Եկավ այդ օրը: Գնացի, ու չեք պատկերացնի, թե ինչքան հավես ու լավ օրեր անցկացրեցի այնտեղ, հագեցած տարբեր դասերով․ երգի, ազգային պարերի, հոգևոր զրույցների, խաչքարագործության․․․ Ու էլի լիքը այսպիսի հետաքրքիր բաներով։

Առաջին օրը լիքը-լիքը ծանոթություններ եղան, և ձեռք բերիցի նոր ընկերներ Հայաստանի տարբեր ծայրերից։ Այնքան լավն էին բոլորը: Ապրում էինք 80 հոգով մի մեծ ընտանիքի պես։ Իրենք եղան իմ մեծ ու տաղանդավոր ընտանիքը, ու ես շատ եմ կարոտում նրանց։ Մենք շարունակում ենք պահել այն ընկերական կապը, որ ստեղծվեց այս ծրագրի շրջանակներում։

Յուրաքանչյուր խումբ ուներ պատասխանատուներ, ու հենց խմբերի միջև բաշխված էր աշխատանքը։ Ամեն մեկիս պարտականությունն էր լավ կատարել մեր աշխատանքը, քանի որ ողջ փառատոնի կազմակերպումն  ու լավ ընթացքը մեզնից էր կախված։

Երբ ունենում էինք ազատ ժամանակ, հետաքրքիր խաղեր էինք կազմակերպում։ Երգում էինք, պարում ու նոր կյանքի շունչ էինք հաղորդում ՍԻՐՈ ՔԱՂԱՔԻՆ։

Մի օր Մարիամի ու Նունեի հետ նստած որոշեցի, որ պետք է կիթառ նվագել սովորեմ։ Ու Մարիամը մեծ սիրով ինձ մի քանի ակորդ սովորեցրեց։ Երբեք չեմ մոռանա կիթառի առաջին ուսուցչուհուս։

Այնքան շատ բան կա պատմելու, բայց ուզում եմ սահմանափակվել այսքանով ու ասել․ Հաղարծնի շաբաթն ինձ համար մի ուրիշ ու աննկարագրելի շաբաթ էր։ Այն ինձ հնարավորություն տվեց կյանքին նայել աշխարի բոլոր կողմերից, երբեք չընկճվել ու չվախենալ արվեստի հետևորդը լինել, գտնել ինձ իմ ապագա մասնագիտության մեջ, ու ամենակարևորը, Հաղարծինն ինձ տվեց թևեր՝ երազանքների հետևից շարժվելու։

tatev telunts

Կամքիս հակառակ

Եվ որովհետև ես բարդ եմ, երբեմն ես իմ կամքին հակառակ՝ բարդացնում եմ ամեն ինչ։ Եվ որովհետև ինձ նույնպես չեն հավատում ու վստահում՝ երբեմն իմ կամքին հակառակ, ես նորից ոչնչի և ոչ մեկի չեմ հավատում։ Եվ միգուցե դու իմ ընկերն ես, և միգուցե ես քեզ հետ երջանիկ եմ՝ ներիր, բայց իմ կամքին նորից հակառակ, ես կանեմ հիմար քայլեր, ու դու կմտածես, թե ես անկեղծ չեմ։ Բայց ես չեմ կարող քեզ վստահել, եթե չեմ վստահում նույնիսկ ինձ։ Չեմ կարող հասկանալ քեզ, եթե չգիտեմ, թե ով եմ ես ինքս, ինչ եմ զգում ու ինչ եմ անում։ Իրականում ինձ էլ, քեզ էլ ոչ ոք չի հասկանա, որովհետև դու քո ցավով ես ապրում, իսկ ես՝ իմ։ Ու չնեղանաս, չտխրես, եթե քեզ հետ կոպիտ լինեմ։

Ես անորոշ եմ, հոգնած, չհասկացված, դու ինձնից ճշմարտություն ես պահանջում, էներգիա ու անկեղծություն, իսկ ես ոչինչ չունեմ քեզ տալու, բացի իմ կամքից հակառակ՝ տխրություն, տրամադրության անկում: Ես դա նորից չեմ հասկանա, որովհետև անորոշ եմ և կորած իմ մտքերում։ Կորած այնքան, որ չեմ գտնում, թե որտեղ եմ մի պահ անհետանում, հետո հայտնվում մյուս մտքի անկյունում ու վերադառնում։ Բայց որտե՞ղ եմ վերադառնում: Իմ կամքին հակառակ ու իմ կամքից անկախ՝ վերադառնում եմ իրականություն, որն ինքնին մտքերի լաբիրինթոս է, կամ խորտակվում ու անհետանում եմ իմ ներքին աշխարհում, որը նորից մտքերի պահոց է։

Ինձ կրծում են ներսից, իսկ դու ուզում ես, որ ես հավատամ, թե կվերականգնվեմ։ Ես միգուցե վերադառնամ, ու միգուցե կրծված մասերն ավելի պոկեմ, որ դու մտածես, թե պատռվածքն ուղիղ է, բայց տես, դու նորից ինձ սխալ ես հասկանում ու դու նորից ինձ չգիտես։ Գիտես, թե ես գիտե՞մ։ Ես էլ չգիտեմ, թե ինչպես կրծվեցի ներսից, ինչպես կրծվածն ավելի մեծ ցավով պոկեցի, որ դու մտածես, թե ուղիղ եմ պոկված։

Գիտակցում եմ, որ երբեմն անտանելի եմ, չհասկացող, անհետաքրքիր, բայց տես, դու չգիտես, թե ինչու եմ ես այսպիսին, բայց դու ինձնից նեղանում ես, ու առանց հասկանալու՝ նորից հեռանում ու ինձ մենակ թողնում։ Իսկ ես չեմ նեղանում, որ ինձ մենակ թողեցիր, որովհետև ծնվել եմ մենակ ու լաց լինելով, բայց հիմա մենակ եմ նորից, պարզապես բարձրաձայն չեմ արտահայտվում խնդիրներիս ու բողոքներիս մասին։ Ու ինչո՞ւ պետք է նեղանամ, եթե դու ինձ չես հասկանա ու հոգնում ես իմ հոգնած տեսակից։

Վախենում եմ խոսելուց, արտահայտվելուց, անկեղծ լինելուց, որովհետև վախենում եմ, որ կկորցնեմ այն, ինչ ունեմ։ Ինքս ինձ հարցնում եմ, թե ինչ պետք է լինի, որ իմ իրականությունը փոխվի, ու ես կորցնեմ։ Քանի որ ես վախեցա ու քանի որ այդպես էլ ոչինչ չասացի՝ վախերս արդարացան, դարձան իրական, ու ես կորցրի, ես նորից՝ իմ կամքին հակառակ, կորցրի պահը, անկեղծությունս, վստահությունդ ու երևի, նաև քեզ… Ստացա նոր միտք, որը խճճվեց, ինձ նորից ձգեց ու հասցրեց իմ ներսում ապրող էն մտաշխարհին, որտեղ խորտակվում եմ ու գտնում կոտրված նավակներ…