arman baghdasaryan

Դարակի մութ անկյունում

-Արման, նայի, ոնց որ դեմք լինի:

-Ո՞ւր ա:

-Հենա, նայի, էն աչքերն են, էն դեմքն ա, էն էլ՝ բերանը:

-Հա էլի, սպասի նկարեմ արագ, քանի դիտակետից չեմ կորցրել: Անի, նայի, էն էլ ոնց որ կոկորդիլոս լինի:

-Չէ, ես ձկան եմ նմանեցնում:

-Վայ, չէ, երկուսս էլ սխալ ենք, վիշապի ա նման:

-Չեմ հասկանում՝ ո՞ւր է վիշապ այնտեղ:

-Սպասի՝ ֆոտո անեմ, էդ մասը ցույց տամ: Հեսա, նայի:

-Հա, իրոք վիշապի ա նման:

-Նայի, դեմքը փոխվեց, էլի աղջկա ա նման, ու ինչ սիրուն ա լույսն ու ստվերը դեմքի:

-Հա տեսա, վերևի ամպն էլ մազերն են:

-Լավ ա, էլի, երևակայություն ունենալը:

Եթե հասկացար՝ ինչ էի պատմում, ուրեմն մենք ընդհանուր շատ բան կունենանք: Իսկ եթե չես հասկացել, ուրեմն ասեմ՝ խոսքը ամպերի մասին էր: Եթե չես կարողանում գործի դնել քո երևակայությունը և թողել ես այն դարակի մութ անկյունում՝ փոշոտվելու, ապա կարող ես հետևել մեր օրինակին. սպասիր երեկոյան ժամին, երբ արևն արդեն մայր է մտնում, մոտեցիր պատուհանին, նայիր ամպերին և սկսիր նմանեցնել ամեն մի ամպը մի բանի: Բայց երևակայությունդ այնքան գործի չդնես, որ թռչես երկինք ու չիջնես ներքև: Պետք չէ մոռանալ, թե որտեղ ենք մենք ապրում, կարելի է ապրել իրական կյանքով, բայց երևակայությամբ մի քիչ հետաքրքրացնել այսօրվա խղճուկ կյանքը:

Ani Ghulinyan

Հոդվածի հետքերով

Ամիսներ առաջ Վահե Ստեփանյանը մի նյութ էր գրել Դեն Բրաունի ու նրա չորս ամենահայտնի գրքերի մասին: Եթե նա իր նյութը այսօր գրած լիներ, ես իրոք «հետ կընկնեի բազկաթոռիս մեջ ու կժպտայի», բայց այն ժամանակ փորփրեցի համացանցն ու էլեկտրոնային տարբերակով հայերեն գտա Դեն Բրաուն անունով քեռու չորս գրքերից միայն մեկը` «Հրեշտակներ և հրեշներ»: Դե, բնականաբար, շատ արագ կարդացվեց, ու մոտ մեկ ամիս ես գրքի ազդեցության տակ էի: Ֆիլմը բավականին զիջում է գրքին, մյուս երկու ֆիլմերի մասին բան չունեմ ասելու, որովհետև չեմ կարդացել դրանց գրքերը, բայց էս մեկը հաստատ հաջողված չէր: Պրոֆեսոր Լենգդոնի դերը Թոմ Հենքսը, ինչ խոսք, լավ է խաղում, բայց ֆիլմից հանված էին որոշ դետալներ, որոնք ֆիլմը ավելի անկանխատեսելի կդարձնեին:

Ամենահաճելին գրքում պատմական փաստերի առկայությունն է: Ինչքան էլ մտածես, որ հեղինակը զարկ է տվել երևակայությանն ու անհավատալի բաներ գրել, պատմական փաստերին չհավատալ չես կարող: Չնայած՝ պիտի խոստովանեմ, որ մի պահ գրքի ամբողջ բովանդակությունն ինձ համար անքննելի ճշմարտություն էր դարձել, կամ, գուցե այդպես է, ո՞վ է գլուխ հանում: Մեկ էլ լատիներեն տերմիններն ու դարձվածքներն են լավը, ու պատմական, մազերը բիզ-բիզ կանգնելու չափ հետաքրքիր փաստերը, մանավանդ՝ կաթոլիկ եկեղեցու մասին: Դե, եթե Վատիկան, ուրեմն՝ ինտրիգներ, գաղտնիքներ ու առասպելներ: Դեն Բրաունը շատ ճիշտ տեղից է բռնել, զարմանալի չէ, որ եկեղեցին այնքան էլ կողմ չէ նրա գրքերի տարածմանը:

Mari Baghdasaryan malishka

Մինչև քսանյոթերորդ րոպեն

Լինել իրավաբանականի ուսանողուհի և զբաղվել լրագրությամբ, շատերի համար զարմանալի է լսել նման բան: Ես ինքս էլ զարմացա, երբ լսեցի, որ փիլիսոփայությանս դասախոսը, մինչ համալսարանում դասավանդել սկսելը, ռեժիսոր է եղել:

Իրավաբանությունը չեմ համարել սիրելի մասնագիտություն և դժվար թե համարեմ: Լրագրությամբ զբաղվելն էլ գուցե մի օր թողնեմ: Ես գրում եմ այն, ինչը տեսնում եմ մարդկանց աչքերում:
Գերակշռող սուտը բառերից տարանջատելով, թացը չորից տարբերելով ու անկեղծությունը գնահատողների մտքերին ականջ դնելով՝ մարդը դառնում է կա՛մ փիլիսոփա, կա՛մ էլ վատագույն դեպքում նրան կանվանեն «քիթն ամեն ինչի մեջ խոթող»:
Գրող լինելու համար գրելը հերիք չէ: Գրող լինելու համար բառերն իրար կպցնելն ու պերճախոսությամբ շաղախված տողերը թղթին հանձնելը բավարար չէ: Հիմա հաճախ կարելի է լսել. «Տեղից վեր թռնողը երգիչ է դարձել, կամ գրող է դարձել»:
Համացանցում մի քանի տող գրողին կա՛մ քննադատում են, կա՛մ գովաբանում: Ես քննադատ չեմ և ոչ էլ ժամանակակից գրականությունը չընթերցող մեկն եմ: Լրագրող լինելուց առաջ ես սպիտակ թղթերը գունավոր գրիչներով խզբզող մեկն էի, կամ դեռ շարունակում եմ լինել:
Այդպես էլ չսովորեցի գեղարվեստական ոճը մի կողմ դնել: Եթե հանկարծ դնում էլ եմ, ապա միայն հարցազրույցների ժամանակ: Այն հարցազրույցների, որոնք վարում եմ սկսնակ երգիչների կամ տարիների փորձ ունեցող դասախոսների հետ: Մարդկանց, որոնց պատասխանների հիմքը կազմում է կյանքի փորձը, որոնցից կարելի է սովորել ավելին, ավելացնել երաժշտական գիտելիքների ցանկը որոշ չափով, կամ իմանալ շրջապատում առկա խնդիրները, ինչ-որ մայթով անցնելիս տեսնել անցորդների ու գրել նրանց մասին՝ առանց որևէ չափազանցության:
Պատմվածքներս պատմում են կյանքի ու սիրո մասին, գուցե ոչ այն գրքերում նկարագրված, ֆիլմերում ցուցադրվող, երգերում լսվող, բայց և անկեղծ սիրո:
Գուցե տողերս գիրք չդառնան: Գուցե մի օր ի լուր աշխարհի հայտարարեմ, որ գիրք եմ գրել:
Գրքիս կազմին անձրևի կաթիլներ կնկարեմ՝ իմ սիրած և մեկ ուրիշի չսիրած անձրևի կաթիլները:
Եվ գուցե մի օր մեկն իրեն գտնի տողերումս:
Իրավաբանության ու լրագրության լրջությունից հեռու փախած՝ տողերս գուցե մի օր ողողեն համացանցը: Գրող դառնամ, դե, Դյումային ու Շեքսպիրին չհասնող, մի հասարակ գրող:
Անկեղծությամբ լցված մտորումներիս շարքն ավարտեցի լռությամբ լցված քսանյոթերորդ րոպեին…

Anna Petrosyan

Ուխտագնացություն

Հուլիսին «Լույս մանկանց» ծրագրի շրջանակներում տեղի ունեցավ ուխտագնացություն դեպի Ծաղկաձորի Կեչառիս վանական համալիրը։ Ուխտագնացությանը մասնակցեցի նաև ես մեր դպրոցի այլ աշակերտների հետ, որոնց հետ մասնակցել էի նաև ամեն շաբաթ դպրոցում անցկացվող քրիստոնեական դասերին, որոնք վարում էին Տեր Զորայր քահանան և նրա կինը։ Ուխտագնացությունը սկսվեց աղոթքով և մոմավառությամբ, այնուհետև բոլոր ուխտավորներին իր ողջյունի խոսքն ասաց Կեչառի վանական համալիրի քահանա Տեր Շահանը։ Տեր Շահան քահանան մեզ ներկայացրեց նաև Կեչառիս եկեղեցու պատմությունը։ Այնուհետև հաջորդեցին տարբեր խաղերը, ծանոթությունները, բնության գրկում զբոսախնջույքը և լավ ժամանցը։

Ուխտագնացության վերջում Կեչառիս վանական համալիրի դիմաց գտնվող մատուռի մոտ տեղի ունեցավ միջոցառում, որին իրենց մասնակցությունն ունեցան բոլոր խմբերը, այդ թվում նաև մեր խումբը: Մենք ներկայացանք երգով և ասմունքով։ Միջոցառման վերջում ելույթ ունեցավ նաև «Լույս մանկանց» ծրագրի ղեկավար տիկին Նանեն, որն իր սրտի խոսքն ասաց և հաջողություն մաղթեց բոլոր ուխտավորներին։

serine harutyunyan

Մենակ են

Ասում են՝ բակի տատիկների «նախարարությունը» ցանկացած իրադարձության ավելի արագ է արձագանքում, քան արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը: Հը՜մ, սխալ չեն ասում. համաձայն եմ:

Մեր բակի «նախարարությունը» լուծարվեց երկու տարի առաջ: Լուծարվեց մեր «նախարարության նախագահի»՝ Նազիկ տատի մահվան օրը: Երևի հենց այդ օրվանից էլ մեր բակի թագավորական թվացող նստարանի շուրջը ժողովներ չեն լինում, անցնող-գնացողների կյանքեր չեն քննարկվում:
Գրեթե 50 տարվա մանկավարժ էր Նազիկ տատը: Ամեն անգամ դպրոցից տուն գնալիս՝ նրան իր նստարանին նստած էի տեսնում, ու ամեն անգամ հարցնում էր, թե որ դասաժամն է ավարտվել: Չգիտեմ էլ՝ ինչին էր պետք: Երևի խոսելու համար առաջին նախադասությունը, որ հիշում էր, դա էր: Մեր «նախարարությունն» էլ չի գործում, Նազիկ տատի մահից հետո նստարանին հազվադեպ են նստում ու առաջվա նման «լուրջ» քննարկումներ անում:
Սկզբում անսովոր էր նստարանը դատարկ տեսնելը, բայց հետո, հետո հասկացա, որ 50 տարվա մանկավարժի մահը լուծարեց մի ամբողջ «նախարարություն»: Հիմա ամեն մեկն իր բակում է նստում, կամ թեկուզ երկուսը-երեքը հավաքվում են, զրուցում, բայց արդեն ոչ ճամփեզրին ու ոչ Նազիկ տատի հետ: Ամեն անգամ նրանց «նստավայրի» մոտով անցնելիս հիշում եմ, թե ինչպես մի օր եղբայրս մի քանի վայրկյանում դարձավ սիրածս տղան, հը՜մ, ծիծաղելի է, չէ՞, համ էլ զարմանալի, գիտեմ: Իսկ այ, մեր «նախարարների» համար ծիծաղելին ու զարմանալին եղբորս հետ դրսում քայլելն էր…
Մեր բակի «նախարարությունը» չկա, բայց Հայաստանի տարբեր վայրերում, վստահ եմ, նման «նախարարութուններ» դեռ շատ կան, ու թող չպակասեն, կապ չունի, որ ամեն անցորդի մասին նրանց պատմածներով մի ամբողջ ֆիլմ կնկարվի: Կապ չունի՝ նրանք լավն են, թե վատը: Չնայած, մեր հասարակությունը սիրում է բոլորին նույն անունով կոչել, բոլորին վատաբանել, բայց երբեք չփորձել հասկանալ: Ես էլ հենց նույն հասարակությունից եմ, ու ամենևին էլ բացառություն չեմ, ես էլ տանել չէի կարողանում հատկապես մեր դպրոցի ճանապարհին գործող «նախարարությունը» ու դրա անդամներին: Տհաճ էր, երբ հասկանում էի, որ մի քանի րոպե շարունակ ես եմ նրանց քննարկման առարկան: Ու միշտ մտածում էի. «Լավ, էս մարդիկ բան ու գործ չունե՞ն, գնան, անեն ու մեզ էլ հանգիստ թողնեն, քիչ նայեն ու քննարկեն»:
Մի քանի շաբաթ առաջ էր. վերջին զանգի փորձի էի գնում ու հասկացա, որ չէ, իրոք նրանցից շատերը ուրիշ անելու բան չունեն: Կունենային, եթե…
Արդեն նստարանին էի հասնում, երբ նկատեցի, որ տատիկներից մեկն իրեն լավ չի զգում, մյուսն էլ, որը նույնպես այդքան էլ լավ վիճակում չէր, փորձում էր օգնել նրան ու տուն հասցնել: Մինչ օգնում ու տատիկին տուն էի տանում, հասցրինք մի քիչ զրուցել. բողոքում էր, որ ամեն անգամ նույն սուր ցավերն են: Հարցնում եմ՝ դեղ չի՞ խմում, որ անցնի, ասում է.
-Խմըմ եմ, բայց արդեն օգուտ չի, համ էլ ո՞ւմ հմար խմեմ, մենակ կնիկ եմ, իմ ապրելն ո՞ւմ ա պետք, ոչ րեխա կա կշտիս, ոչ թոռ, ես էլ ո՞ւմ հմար ապրիմ…
Մի քիչ ամաչելով, բայց հարցրի զավակների, թոռների մասին: Էլի նույն տխուր ու նեղացած պատասխանը.
-Ունիմ, ոնց չունիմ, տղա էլ ունիմ, աղջիկ էլ…
Հը՜մ, բայց մենակ է ապրում. պարզվեց՝ Ռուսաստան են տեղափոխվել: Էլ համարձակություն չունեի որևէ հարց տալու ու նրան էլ ավելի հուսահատեցնելու, բայց տատիկն արդեն իսկ բավականին հուսահատված ու տխուր շարունակեց պատմել.
-Գնացել եմ, գնացել եմ իրանց կշտին էլ մնացել, ասըմ են՝ արի մեր կշտին մնա, բայց դե կարըմ չեմ, ի՞նչ անեմ, մեծ շենք ա, ոչ դուս եմ գալի, ոչ մի բան, ոնց որ կամավոր բանտ ըլի, կարըմ չեմ կենամ…
Տուն հասանք, տատիկի անթիվ, անհամար օրհնանքները լսելուց հետո, արդեն ես էլ հուսահատված ու տխրած դպրոց էի գնում: Ու ինչքան բան մենք չենք հասկանում ու չենք էլ փորձում հասկանալ, չէ՞:
Գոնե հիմա կարող եմ հասկանալ, որ իրոք, նրանցից շատերը ուրիշ ոչ մի անելու բան չունեն, չունեն, ու վերջ: Կունենային, եթե մենակ չապրեին, եթե իրենց զավակներն իրենց հետ լինեին, ու իրենք ամեն օր անուշաբույր ճաշեր պատրաստեին նրանց համար, կունենային, եթե տանը խաղացող թոռներ ունենային ու ամեն օր հեքիաթ պատմեին նրանց, կունենային…

Լուսանկարը` Սերինե Հարությունյանի

Լուսանկարը` Սերինե Հարությունյանի

Ու ինչքա՜ն բան կունենային անելու, եթե մենակ չլինեին, բայց հիմա մենակ են, ու երևի հենց դատարկությունից ազատվելու համար էլ միշտ խուսափում են տնից: Մեր օրերի «նախարարություններում» տխուր մարդիկ շատ կան: Մենակ են մեծերը, մենակ են…

artyom safaryan

Կարմիր Կիրակի

Ինչու ամեն անգամ նոր գործ սկսելիս մեր մտքում սկսում է մաշտաբային կոնֆլիկտ, որը ոտից գլուխ կգերազանցի Սուպերմենի և Բեթմենի լեգենդար հակամարտությունը: Կարող է` չստացվի, կարող է` ինձ քննադատեն: Նման հարցերը սև շղարշ են գցում մեր մտքերի վրա և կարմիր լույս հանդիսանում մեր գաղափարների համար:Ամեն անգամ նման մտքերը ծնում են ծուլության մի ամբողջ ալիք, որn իսպառ վերացնում է մեր աշխատանքային մղումը և նետում մեզ կիրակնօրյա տաղտուկ դեպրեսիայի մեջ:

Գիտեք, ես միշտ մտածել եմ, որ ռիսկը ոչ թե գործի կեսն է, այլ 80%-ը: Յուրաքանչյուր մեր արարքի համար մենք ինքներս պատասխանատու ենք: Եթե դու ամբողջ գիշեր ընկերներիդ հետ հիմար բաներ ես արել, դրա պատասխանը պետք է դու տաս: Բայց միգուցե եթե դու դա չանեիր, կփոշմանեիր ամբողջ կյանքիդ ընթացքում, բայց հիմա դու դա հիշում ես դեմքիդ ծագող փոքր ժպիտով, և դա հաճելի է:

Ես հավատում եմ, որ դժոխք կա, բայց այն երկրի վրա է, և որպեսզի չտանջվես, պետք է այնպես անես, որ քո կյանքը օրինակ լինի մյուսներին: Արթնանալով օրդ սկսիր ոչ թե ինստագրամում հերթական աստղին անիմաստ լայքելով կամ ֆեյսբուքում դեղին մամուլի բռից հոտ քաշած լուրը ընթերցելով, այլ դիր քո առջև նպատակիդ հասնելու ամբողջ պլանը և քայլ առ քայլ հետևիր դրան:

Երբեմն գնա ամենախորդուբորդ ճանապարհով, քանի որ այն մինչև քեզ ոչ մի ոտնահետք չի տեսել, ու դու կզգաս՝ ինչ հաճելի է լինել առաջինը: Փորձիր նոր ֆորմատներ, բացահայտիր քո համար նորը ու միշտ հիշիր՝ հիմա դու կանգնած ես ճամփաբաժանին, կամ դու քայլելու ես գորգի վրայով կամ լինելու ես հենց այդ գորգը:

Միգուցե դո՞ւ ես մյուս Գագարինը, Հեմինգուեյը կամ Մեսսին: Դրա համար օգտագործիր քո բոլոր շանսերը, որպեսզի վաղը նստած լինես հոյակապ տանը շքեղ լողավազանի առաջ, այլ ոչ թե Բեն Լադենի հետ շփում հիշեցնող կոտրած տաշտի առաջ:

Հիմա կզարմանաք՝ ինչու եմ ես սա գրում: Ես նույնպես ուզում եմ փորձել նորը և հիմա սկսելու եմ գրել տարբեր թեմաներով: Իսկ այս հոդվածիս ես ուզում եմ ավարտ չտալ, որպեսզի դու ինքդ էլ մտածես քո կյանքի հետագա ուղին:

Ձեր հետ երկար ընդմիջումից հետո Արտյոմ Սաֆարյանն էր:

Թանգարանը

Լուսանկարը` Լիդա Արմենակյանի

Լուսանկարը` Լիդա Արմենակյանի

Թանգարանը հավանաբար ավելի արագ կճանաչեիր, եթե նկարեի դրսից: Դրսից, որտեղ կերևային երեք եղբայրների կիսանդրիները՝ ինչ-որ սպիտակ քարից պատրաստված: Թանգարանը բացվել է Ծաղկաձորում՝ այն տանը, որտեղ ծնվել է ակադեմիկոս Լևոն Օրբելին:

Լուսանկարը` Լիդա Արմենակյանի

Լուսանկարը` Լիդա Արմենակյանի

Օրբելիների տուն-թանգարանը հեշտ է ճանաչել հուշարձանից, բայց ավելի հետաքրքիր է ծանոթանալ ներսից: Ներսում միշտ կարելի է հիանալ թարմ ծաղիկներով, որոնք ամեն մի անկյունը ավելի աչք շոյող են դարձնում:

Լուսանկարը` Լիդա Արմենակյանի

Լուսանկարը` Լիդա Արմենակյանի

Ռուսերենում մի սիրուն բառ կա՝ «уют, уютность» (հայերեն տարբերակը սրտովս չէ, կամ ավելի ճիշտ՝ սիրուն չէ ու ամբողջովին չի բացատրում): Հա, ինչ էի ասում, ներսում ամբողջությամբ այդպես էր: Կարելի էր ուղղակի շրջել ու հանգստանալ: Հանգստության տեղ էր թանգարանը:
Ու եթե դաշնամուր նվագել գիտես, կարելի էր ստեղներին դիպչել, որոնք մարդկանց հոգուն էին դիպչում, ինչի մասին հաճախ չէինք էլ կարող երազել: Հոգեվիճակի տեղ էր թանգարանը:

Լուսանկարը` Լիդա Արմենակյանի

Լուսանկարը` Լիդա Արմենակյանի

Կարելի էր շնչել ծաղիկների ու հնության հոտը, որն էնքան նուրբ էր թվում: Ներսում բնություն պարունակող պատերի շարան էր թանգարանը:

Արմաղան

Լուսանկարը` Դավիթ Մանուշյանի

Լուսանկարը` Դավիթ Մանուշյանի

Արմաղան լեռը գտնվում է Գեղամա լեռների և Վարդենիսի լեռնաշղթայի միջև՝ Մադինա գյուղից 3.5 կմ հարավ-արևմուտք: Լեռան բարձրությունը 2829 մ է, իսկ հարաբերական բարձրությունը՝ 400մ: Այն գագաթային մասում ունի հրաբխային խառնարան, որը մասամբ լցված է ջրով: Լճակի տրամագիծը 50 մ է, խորությունը՝ 1.5 մ: Լճակը լցվում է անձրևաջրերի հաշվին: Այն ծառայում է որպես ջրլող թռչունների հանգստավայր:

2009 թվականին լեռնագագաթին՝ հին մատուռի տեղում, վերինգետաշենցի գործարար Ռադիկ Մխիթարյանի նախաձեռնությամբ և հովանավորությամբ կառուցվել է Սբ. Հարություն եկեղեցին: Այն 12 մ բարձրությամբ, սրբատաշ, բազալտե, գմբեթավոր եռանավ բազիլիկ եկեղեցի է, որի ճարտարապետն է Գավառ քաղաքի բնակիչ Ռաֆիկ Հերգնյանը: Եկեղեցին օծվել է 2009 թ. հուլիսի 18-ին՝ Վարդավառի տոնի նախօրեին՝ ձեռամբ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ կաթողիկոսի: 2009 թ. -ին լճակի կողքին կառուցվել է նաև սեղանատուն, որտեղ այցելուները կարողանում են հացկերույթ կազմակերպել:

Լուսանկարը` Դավիթ Մանուշյանի

Լուսանկարը` Դավիթ Մանուշյանի

Արմաղանի տեղանքի հետ կապված կան տարբեր ավանդապատումներ: Դրանցից մեկի համաձայն՝ Արմաղանի գագաթը երբեմն-երբեմն պատվում է մառախուղով, որպեսզի փերիներն իջնեն ջուր խմելու ու մարդկանց համար անտեսանելի մնան:

Սակայն ամենահայտնի ավանդապատումը մի հրեա տղայի՝ Աբդլմսեհի մասին է, որն ընկերանալով տեղացի հովիվների ու իր հասակակիցների հետ՝ ցանկացել է դառնալ քրիստոնյա: Նա կնքվել է լեռան գագաթին գտնվող լճակում և ընդունել քրիստոնեություն: Իմանալով դրա մասին՝ Աբդլմսեհի հայրը հենց նույն լճի ափին թրատել է որդուն: Ավանդապատումը գրի է առել Մեսրոպ արք. Սմբատյանցը՝ «Տեղագիր Գեղարքունի Ծովազարդ գավառի» գրքում:

Ավանդության համաձայն՝ Աբդլմսեհի նահատակության վայրում կատարվել են բազմաթիվ հրաշքներ: Մի անգամ առևտրականների քարավանը, կանգ առնելով լճի մոտ, տեսնում է մի անսովոր լույս, որը ճառագել է Աբդլմսեհի գերեզմանից: Վաճառականներից մեկի չբեր կինը այս այցելելությունից հետո հղիանում է և արու զավակ է ունենում: Ապա տեսիլք է ունենում, որ տղային պետք է անվանել Աբդլմսեհ: Ասում են, որ այստեղ է բուժվել նաև նահատակված Աբդլմսեհի հայրը, որը հոգեկան խանգարում էր ստացել որդու մահից հետո:

Ականատեսների վկայությամբ՝ 2009 թ. նորակառույց եկեղեցու խաչի տեղադրման ժամանակ եկեղեցու վերևում մի լուսեղեն գունդ է շարժվել, որից կարելի է եզրակացնել, որ տեղանքի հրաշագործ զորությունը մնայուն է:

Լեռան գեղեցիկ շրջակայքը, գագաթի լճակը և տեղանքի հետ կապված խորհրդավոր պատմություններն այն դարձնում են Հայաստանի լավագույն տեսարժան վայրերից մեկը և հրապուրում են բազմաթիվ զբոսաշրջիկների, որոնց թիվը տարեցտարի աճում է:

Շատերն Արմաղանը բարձրանում են ավտոմեքենայով: Սակայն վերջին շրջանում գերիշխող են դարձել երիտասարդական քայլարշավները: Իսկ Մարտունիում գործող «Ասպ» ձիավարության ակումբը ցանկացողներին օգնում է Արմաղանը բարձրանալ ձիերով:

«Գլօ Հայաստան»

Lilit GrigoryanԿարոտած գրում եմ

Առաջին անգամն է, որ անհնար է հինգ օրվա մասին մի ընդհանուր բան ասել: «Գլօ» ճամբարից եմ վերադարձել: Լսած կլինեք, դիմած էլ կարող է լինեք: ճամբարները ստեղծում են ապահով և աջակցող միջավայր սովորելու, մշակութային փոխանակման, անհատականության, ստեղծագործական մտքի և առաջնորդության զարգացման, ինչպես նաև զվարճանքի համար: «Գլօ Հայաստանը» ձգտում է հզորացնել հայ աղջիկներին կրթության, կանանց ու կազմակերպությունների անվտանգ ցանցի միջոցով: Ճամբարների նպատակն է՝ հզորացնել տարբեր պատկանելություն, կարողություններ և տարիք ունեցող աղջիկներին: «Գլօ Հայաստանը» երիտասարդ կանանց հնարավորություն է տալիս զարգացնել առաջնորդության հմտություններ և ինքնավստահություն՝ իրենց համայնքներում իրենց որպես ուժեղ կերպարներ կերտելու համար: Ու երբ դու կարդում ես «Գլօ»-ի մասնակցության հայտը, լրացնում այն, այնքան մեծ խանդավառություն չկա, պատկերացում էլ չկա ճամբարի մասին, ինչքան այն ժամանակ, երբ զանգում ու ասում են, որ դու որպես «Գլօ»-ի մասնակից ես ընտրվել: Սկսում ես փնտրել այլ մասնակիցների, մեկ ընդհանուր չաթում ծանոթանում եք, հանկարծ հիշում ես ճամպրուկի մասին, հավաքվում: Ու մեկ էլ գալիս է հուլիսի 2-ը, երբ կայարանում ես, պատրաստվում ես գնացքով հասնել Գյումրի, հետո Թորոս գյուղ՝ անհամբերությամբ ժպտալով, անհանգստությամբ շուրթերդ կծմծելով: Հասնում ես, տեսնում սիրուն-սիրուն աղջիկների, հանդիպում հավես ջոկատավարների, որոնցից շատերին գիտեիր: Գրկում ես բոլորին անխտիր, սենյակդ մտնում, իմանում, թե ովքեր են ապրելու հետդ նույն սենյակում ու լիքը-լիքը թռվռում ես: Ամերիկացի հրաշք կամավորների ես հանդիպում, սիրում, սիրված դառնում:

Սկսվում են օրերդ: Առավոտյան 09:00-ին մարմնամարզություն, հետո՝ նախաճաշ, «Օրվա կինը» դասընթաց, ջոկատիդ հետ հավաքվում եք դասերի: Հա, ասեմ, որ ունես հրաշք ջոկատավարներ՝ Դոնարան, Գոհարն ու Ռենատան, որը դառնում է քո մայրիկը: Դասերի ընթացքում հասկանում եք, թե ինչ է խտրականությունը, բազմանազանությունը և այլ կարևոր երևույթներ: Խաղեր, տարբեր միջոցառումներ, հայտնի կանանց հետ հանդիպումներ: Էնքան խիտ օր ես ունենում, որ դու՝ ինտերնետի գերիդ, ժամանակ չունես հեռախոսը ձեռքումդ պահելու համար: Ձեռք ես բերում հրաշք ընկերներ, ինչպիսիք են Ինեսան, որին ճանաչում էիր որպես 17-ի թղթակից, ու նա դառնում է քո ժպիտի պատճառը, Մարիետային, որի հետ ողջ գիշերը խոսում ես, լսում նրան, դառնում վստահելի ընկեր, Մարիամին, որը դառնում է քեզ համար քո երկրորդ «եսը», Ռուբինային՝ քո միակ ու անկրկնելի լուսանկարչին: Դե, հիսուն կատարյալ ու հրաշք դեմքերի ես հանդիպում, ովքեր քեզ լուսավորում են, մտքերդ գունավորում: Գտնում ես Թամարային, ում ժպիտը աշխարհ է շուռ տալիս, ու որը պատմում է իր կյանքի հետ կապված սիրուն պատմություններ: Դոնարային, որը քո մեծ քույրն է դառնում, ու նրան գրկելիս առավել շատ ջերմություն ես ստանում: Ամեն մի մեկ հիսուներորդ քեզ ինչ-որ առանձնահատուկ էներգիա է հաղորդում, հատկապես՝ Լաուրենի անվերջանալի ժպիտը: Ժպիտ, ժպիտ, յուրաքանչյուր երկրորդ խոսքը՝ ժպիտ, որովհետև առանց դրա չէր էլ ստացվի:
Գիշերն ատամի մածուկ ես լցնում Նանեի, Սյուզիի վրա ու լսում Ալեքսանդրիայի զիլ ծիծաղը:

Ու երբ գալիս է հուլիսի 8-ը, դու առավոտյան լաց ես լինում, անընդհատ գրկում դիմացդ դուրս եկած յուրաքանչյուրին, ոտքերդ դողում են, խեղդվում ես, որովհետև կապվել ես տեղանքի, քարի, ջրի, հիսուն առաջնորդ-աղջիկների, ամենա-ամենա ջոկատավարների, ամերիկացի անկրկնելի կամավորների հետ: Դու դու չես քեզ զգում, երբ հասնում ես քո տուն, չնայած, որ կարոտել էիր տունդ, ընտանիքիդ անդամներին: Դու դու չես դառնում, երբ առավոտյան վեր ես կենում՝ առանց լսելու «Լիլ, վեր կաց, էլի» կամ՝ «Ո՞վ կգա հետս լվացվելու» արտահայտությունները: Դու դու չես լինելու, երբ գիշերները քնես առանց Մարիամի հետ զրուցելու: Իրականում դու էլ դու չես, որովհետև «Գլօ»-ն քեզ փոխել է ՝ դարձնելով իսկական առաջնորդ, խիզախ, նպատակասլաց աղջիկ, ապագա ճանաչված կին: «Գլօ»-ն քեզ սովորեցրել է հավասարություն: «Գլօ»-ն քեզ միշտ ասել է, որ հայտնի կանանցից հետո, հաջորդը դու ես լինելու: «Գլօ»-ն կյանքի լավագույն դպրոցն է:
Դու դու չես, երբ հիմա նստած հիշում ես բոլոր դեպքերը, ուզում այստեղ գրի առնել, բայց մտածում ես՝ չի հետաքրքրի մարդկանց: Դու դու չես, որ այդ դեպքերն ուղղակի հիշում ես, ոչ թե զգում…

Լիլիթ Գրիգորյան, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Inesa Zohrabyan aragacotn

Եթե դեղին է

Իմացա, որ անցել եմ Glow ճամբարը, որը աղջիկների ինքնակրթության և զարգացման համար է: Շատ ուրախացա, որովհետև ճամբարները հենց ինձ համար են ստեղծված, չնայած՝ չեմ սիրում հրաժեշտի պահերը: Մինչ ճամբար գնալս մեր ջոկատավարներից մեկին ճանաչում էի, իսկ մյուսին ուղղակի սիրահարվեցի՝ կարդալով նրա ֆեյսբուքյան մականունը՝ «դեղին անձնավորություն»: Առանց այդ էլ դեղինն ու երիցուկներ շատ էի սիրում: Իմ և նրա ուրախությունը կրկնապատկվեց, երբ հասա ճամբար ու իմացա, որ նա իմ ջոկատավարն է, իսկ սենյակը, որտեղ պետք է ապրեի այդ յոթ օրը, ևս դեղին է: Ամեն օրը շատ հագեցած էր, բացի օրակարգից՝ երեկոյան հավաքվում էինք, երգում, ամպերին նայում, նվագում: Նախավերջին օրը պետք է ներկայացնեինք մեկին, ով մեզ ոգեշնչում է, ու ես ընտրեցի հենց դեղինը սիրող Թամարային: Նա հուզվեց, միգուցե հիմա էլ հուզվի, իսկ ես չէի պատկերացնի, որ ինձանից մեծ՝ 21 տարեկան աղջկա հետ կարող էի այդքան շատ կապվել: Glow ճամբարը ես կհիշեմ ամենաշատը հենց նրանով: Իհարկե, նաև շատ մեծ փորձ, գիտելիքներ ստացա, շատ ընկերներ ձեռք բերեցի:

 Ինեսա Զոհրաբյան, Արագածոտնի մարզ, գ. Արտենի

Մի աշակերտի պատմություն

Արդեն բավականին երկար ժամանակ է, ինչ իմ նկարը չի հայտնվել 17-ի էջին: Հա, հիմա սկսեմ արդարանալ: Ուրեմն՝ ես այն եզակի աշակերտներից եմ, որը տանել չի կարողանում ամառային արձակուրդները և ամեն կերպ փորձում է օրերը երկարացնել դպրոցում: Արձակուրդի հենց առաջին օրվանից սկսվեցին տարբեր ճամբարների մասնակցության հայտերի փնտրտուքները, բայց ապարդյուն. մի տեղ տարիքս չէր բավարարում, մյուսում՝ հատուկ կարիք ունցող երեխաներն էին ներառված: Ու ես հասկացա, որ սկսվում է ձանձրույթի փուլը. գրքերն այլևս չէին հերիքում ամբողջ օրվա էներգիան սպառելու համար: Ես որոշեցի դիմել իմ դպրոցի տնօրենին՝ ճամբար կամ ամառային դպրոց կազմակերպելու խնդրանքով: Ի ուրախություն ինձ, խնդրանքս օդում չմնաց: Իմ շատ սիրելի տնօրենն արագ գործի անցավ և ինձ նույնպես բաժին հասավ այդ հետաքրքիր նախաձեռնությունից մի կտոր: Ես այնտեղ պետք է լինեի ոչ թե մասնակցի, այլ դասընթացավարի դերում: Դա, իհարկե, մեծ հաճույք է, երբ դու պատրաստ ես կիսվել գիտելիքներով ու ցույց տալ մասնագիտական ուղու քո տարբերակը: Ես մեծ սիրով համաձայնեցի, բայց քանի որ առաջին անգամ էի նման բանի մասնակցում, մտավախություն ունեի, որ չեմ կարողանա դասը լավ վարել: «Մանանայի» մասնագետների փորձով և խորհուրդներով իմ կողքին լինելու շնորհիվ դասընթացները լավ անցկացրի: Առաջին դասընթացը ամբողջությամբ նվիրեցի «Մանանային» ու 17-ին: Օրն անցավ բավականին հագեցած ու հետաքրքիր, մասնակիցները նույնիսկ առաջարկում էին էլի նման դասընթաց անցկացնել: Իհարկե, ինձ կրկին չմերժեցին, ու ես որոշեցի մյուս դասը նվիրել լուսանկարչությանն ու վավերագրական ֆիլմերին: Ես ոգևորությամբ պատմում էի ամեն ինչ, կիսվում այն բոլոր գիտելիքներով, որոնք ինձ տվել էր «Մանանան»: Ֆիլմեր, ֆոտոներ, նյութեր… Լիարժեք երջանկության 2 շաբաթ: Իսկ ամառային դպրոցի վերջին օրը որոշեցինք փոքրիկ էքսկուրս կազմակերպել դեպի Սարդարապատի հուշահամալիրը: Դպրոցն ավարտվեց, իսկ ես ուզում եմ իմ շնորհակալությունը հայտնել դպրոցիս տնօրեն ընկեր Քալաշյանին՝ նման բան նախաձեռնելու համար, մեծ շնորհակալություն նաև «Մանանա» թիմին՝ ինձ այդքան օգնելու ու խորհուրդներ տալու, նյութեր տրամադրելու ու պատանիների առօրյան ավելի հետաքրքիր դարձնելու համար: Հ. Գ. Գիտե՞ք՝ ինչն է ամենալավը, որ ինձ դպրոցում արդեն ուսուցչական կազմն ու աշակերտները որպես «լրագրող Անուշ» են ճանաչում, և ես վստահ կարող եմ ասել, որ իմ հաջողության բանալին 17.am-ը, «Մանանան» ու ծուլությունս հաղթահարելու կարողությունն են: