17.am-ի դասընթացի ժամանակ ծանոթացա Չինարի գյուղի երեխաների հետ: Ինձ շատ հետաքրքրեց գյուղի պատմությունը: Քանի որ գյուղի մասին համացանցում նյութ չգտա, օգտվելով «Տավուշ» գրքից, ձեզ կներկայացնեմ գյուղի պատմությունը: Գյուղը գտնվում է Խնձորուտ գետի հովտում, աջ ափին, ծովի մակարդակից 750 մ բարձրության վրա: Բերդ քաղաքից 26 կմ հարավ-արևելք: Որպես բնակավայր կազմավորվել է 1897 թ.: Պատմական աղբյուրները վկայում են, որ Չինարիի տեղանքը քանիցս բնակեցվել է, ապա ամայացել թշնամիների ձեռքով: Գյուղն իր զարգացումն ապրել է խորհրդային տարիներին: Չինարին ունի միջնակարգ դպրոց, ակումբ, գրադարան, բուժկետ, կինոթատրոն, մանկապարտեզ: Ցավոք, գրեթե չեն գործում մշակութային օջախները: Գյուղը սահմանամերձ է: Շրջանի ամենահեռավոր բնակավայրերից է: Գյուղից 1 կմ հեռավորության վրա Աղնջա գետի աջակողմյան անտառուտ լանջին, գտնվում է 13-րդ դարի առաջին կեսին կառուցված ճարտարապետական կոթողներից մեկը՝ Խորանաշատը: Գյուղը այսօր էլ գնդակոծվում է թշնամու կողմից, սակայն գյուղի բնակիչները չեն լքում գյուղը և ապրում են իրենց բնականոն կյանքով:

Հերթական պարապմունքիս օրն էր: Դպրոցից եկա տուն և գնացի պարապմունքի: Տեղ հասնելուն պես` տեսա ընկերուհիներիս, ովքեր զրուցում էին իրենց ընտրած մասնագիտությունների մասին: Հերթը հասավ ինձ.

-Ցանկանում եմ դառնալ տնտեսագետ:

Բոլորը զարմացած նայեցին ինձ: Աղջիկներից մեկը հարցրեց.

-Ինչո՞ւ ես հաճախում դաշնամուրի, եթե չես ընտրելու այդ մասնագիտությունը:

Ես պատասխանեցի.

-Ես չեմ հաճախում դաշնամուրի, որ հենց այդ ուղին շարունակեմ, ուղղակի շատ եմ սիրում նվագել: Անգամ նյարդայնացած ժամանակ, երբ նստում եմ դաշնամուրի առջև, ակամա ձեռքերս սկսում են նվագել: Դա ուղղակի իմ հանգստությունն է և նախասիրությունս:

Այդ օրվանից սկսած ընկերուհիներս ինձ անվանում են անճանաչելի և փոփոխական մարդ, քանի որ ամեն օր մի նոր միտք է ծագում գլխումս: Իսկ ես մտածում եմ, որ ձանձրալի է ապրել, երբ ամեն բան անում ես միայն ապագա մասնագիտության համար, իսկ ո՞ւր մնացին նախասիրությունները, հոբին, մի՞թե միակողմանի մարդ ենք մեծանալու:

Արդեն գարուն է, բայց դեռ շատ ցուրտ է: Ինչպես տեսնում եք, ցուրտը շատ է հավանել մեր տարածաշրջանը. չի ուզում հեռանալ: Առավոտյան արթնանում ես ու, տեսնելով մռայլ ու ամպամած երկինքը, դու էլ ես մռայլվում: Նույնիսկ տեղիցդ վեր կենալ չես ուզում: Իսկ հետո, երբ արևը դուրս է գալիս (եթե իհարկե, դուրս է գալիս ընդհանրապես), գնում ենք բակ, որ մի քիչ արևի շողերով ջերմանանք:

Միշտ ատել եմ` տարվա այս ժամանակահատվածը. այնքան ցուրտ չի, որ վառարան վառես, բայց այնքան էլ տաք չի, որ չմրսես: Անընդհատ մի տաք տեղ ես փնտրում: Արևը ժլատություն է անում ու թույլ չի տալիս լիարժեք տաքանալ: Այն էլ` այս ցրտաշունչ ձմեռվանից հետո: Կարծես մենք նույնպես սառցակալած լինենք:

Հուսով եմ, սա մարտի «գժություններից» մեկն է, և ապրիլը իր հետ կբերի տաք ու արևոտ եղանակ:

(Վահե Ստեփանյանի համարյա համանուն նյութից)

Լինում են, չէ՞, մարդիկ, որ նեղ փողոցի կենտրոնով դանդաղ քայլում են: Իսկ դու ոչ մի կերպ չես կարողանում առաջ անցնել, որովհետև վերոնշյալ մարդը ուղիղ մեջտեղով է քայլում: Եթե քայլեր մի փոքր աջ կամ ձախ, ամեն ինչ այլ կլիներ: Բայց նա քայլում է ուղիղ մեջտեղով ու քեզ լիքը ժամանակ տալիս՝ նյարդայնանալու ու տեղում քայլելու, կամ մտածելու ու տեղում քայլելու: Ընտրում ես դրանցից մեկը՝ նայած, թե առաջին դասդ ինչ է: Եթե ուշանալը վրադ թանկ չի նստի, կընտրես մտածելը ու էդ մի քանի վայրկյանում, մինչև ճանապարհը կլայնանա, վերադառնում ես էն գիշերվան: Էն, որ քննության էիր պարապում կամ անկապ նստած էիր: Լավագույն մտքերը քննությանը պարապելիս են գալիս: Ոչ այն պատճառով, որ Լորենցի կորը կամ Մասլոուի աշխատանքային մոտիվացիայի տեսությունը առանձնահատուկ ոգեշնչում են, այլ որովհետև չես ուզում սովորել: Իսկ այդ դեպքում ինչ ասես մտքիդ չի գա: Կմտածես հենց առաջին կուրսում համալսարանից դուրս մնալու, քննությանը պատուհանից թռչելու մասին: Հետո կորոշես ինքնակամ համալսարանից դուրս գալ ու գնալ գյուղում ապրել: Հետո մի քիչ էլ կմտածես՝ արդեն քո մասին: Կհաշվես վերջերս կյանքումդ տեղի ունեցած փոփոխությունները, հաշիվդ կկորցնես, մտքումդ մի ամբողջ նյութ կգրես փոփոխություններիդ մասին, վերնագիրն էլ կդնես «Փոփոխություններիս 9-րդ ալիքը» ու կորոշես, որ կյանքում երբեք, երբեք չպիտի գրես էդ նյութը, որովհետև չես ուզում: Փոփոխությունները միշտ չի, որ դեպի լավն են տանում: Բայց արդեն ուղեղդ միացել ա էդ ուղղությամբ, էլ չես կարող չմտածել: Կհաշվես կորցրածդ ընկերներին, գտածներիդ՝ չես հիշի: Որոշներին էլ բարև էլ չես տալիս, որոշների հետ էլ խոսում ես, իբր ամեն ինչ լավ ա: Հետո ավելի վատ բաներ կհիշես, ու կհասկանաս, որ էս սաղ հեչ ա: Ամենադժվարը, էն 9-րդ ալիքը՝ սարդ տեսնելու դեպքում «պապա» գոռալու հնարավորությունը էլ չունենալն ա: Մնացածը՝ հեչ:

Կնկատես, որ կյանքում առաջին անգամ անկապ, առանց թեմա նյութ ես գրում, ու մի բան կփոխվի, էլ առաջվանը չի լինի: Ուղղակի անտաղանդ ես, ուղղակի ոչ մեկն էլ չի կարդա: Քննությունից էլ կկտրվես: Հետո ընդհանրապես ուրիշ տեղ կգնաս, քո համալսարանի չորս ֆակուլտետները կհամապատասխանեցնես Հոգվարթսի չորս ֆակուլտետներին, բուիդ անունը կորոշես, կմնաս սեղմված 9-րդ ու 10-րդ հարթակների միջև: Մտքումդ մի քիչ Գոժիրա կերգես, կփոշմանես, որ յոթ տարի առաջ թողել ես դաշնամուրը, կնայես դաշնամուրին, մթության մեջ չի երևա: Կհիշես բոլոր դեպքերը, որ սխալ բաներ ես արել, մեռնելդ կգա: Կգնաս ջուր խմելու ու ոտքդ էլի կխփես անտեր սեղանին: Կհիշես՝ ինչքան վատ ես կողմնորոշվում տարածության մեջ, երազանքներիդ չեղած ցուցակից կջնջես մոտոմրցարշավորդ (гонщик- եսիմ՝ ոնց թարգմանեմ) դառնալու երազանքդ ու գոյություն չունեցող կատվիդ հետ խոսելով՝ դեմքիդ վրա կընկնես ինֆլյացիայի բանաձևերի վրա:

Լուսնի լույսի տակ տնտեսիդ հարցաշարը փայլում ա, ու դու հասկանում ես, որ ոչ մեկին էլ պետք չես: Հետո մաթեմիդ դասախոսի ձայնն ա հնչում ականջներումդ. «Դու անալիտիկ մտածողություն ունես…»:

Քննությունը ժամը 10-ին է, դեռ ուղիղ 6 ժամ կա: Կարծես դեռ շանս կա չկտրվելու:

Ճանապարհը վաղուց լայնացել է, բայց դու առաջ չես անցնում. հավես չունես: Հա մի բան էլ. այստեղ մի բան էն չի: Երևի, որ երկրորդ դեմքը փոխես առաջինի, իր տեղը կընկնի:

Միշտ գնահատել եմ մարդկանց մեջ անկեղծությունը, ազատությունը, բայց, ցավոք սրտի, շատ քչերի մեջ եմ նկատել իսկական անկեղծություն: Յուրաքանչյուր ոք պետք է գոնե ինքն իր մտքերի, ինքն իր հետ անկեղծ ու ազատ լինի: Սիրում եմ անհատականությունը, այնպես կուզենայի, որ մարդիկ մի քիչ մտածեին ու հասկանային՝ ինչն է իրենց իսկապես պետք, իսկ ինչը՝ ոչ, գնահատեին գեղեցիկը, երկրորդականը առաջնային չդարձնեին ու երբեմն էլ իջնեին երկնքից: Չէ՞ որ ամեն տեսակ գեղեցկության վայելքը տևում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ թույլ չես տվել քեզ մի փոքր ավելի մոտենալ տվյալ գեղեցկությանը:

Ժամանակ առ ժամանակ մտածում եմ, որ ես ապրում եմ մի աշխարհում, որը իրականությունից այնքան հեռու է, բայց նաև ուզում եմ իմ շրջապատի սիրելի մարդկանց բերել իմ աշխարհ ու այնտեղ լինել մի ամբողջ հավերժություն: Հենց էսպիսին էլ սիրում եմ ինձ ու աշխարհը, մարդկանց՝ իրենց կրեատիվությամբ, ինչու չէ՝ պարզությամբ:

Սիրում եմ հասունությունը, երբ զգում ես՝ կյանքն անիմաստ չեն ուզում ապրել, մի բանով ուզում են օգտակար լինել, կարևոր լինել, երբ գրքերի հանդեպ սերը քեզ էլ է կյանք վերադարձնում, երբ կյանքի արժեքներն ուրիշ են, երբ փորձում են բացահայտել, հասկանալ աշխարհը, ու երբ լինում են քեզ հասակակից, ավելի շատ եմ սիրում: Շփվել հասուն հասակակիցներիս հետ ու սովորել, սովորել նրանցից ինչքան հնարավոր է շատ: Ի վերջո, ինչպես ասել է Գաբրիել Գարսիա Մարկեսը՝ տարիքն այն չէ, թե քանի տարեկան ես, այլ այն, թե ինչպես ես զգում տարիներդ: