Լուսանկարը` Մերի Հակոբյանի

…Ի՜նչ քաղցրահունչ լեզվով են խոսել մեր նախնիները: Երբ եկեղեցում լսում եմ քահանայի երգեցիկ, ծորուն ձայնը, փակում եմ աչքերս ու մտովի տեղափոխվում շատ ու շատ դարեր հետ՝ Հայքի պանծալի ժամանակները:

Ինձ թվում է, որ եկեղեցու պատերի ներսում արտասանվելիս այդ բառերը հատուկ իմաստ ու հմայք են ստանում:

Այս տարի մենք սկսել ենք գրաբար ուսումնասիրել: Որոշ համադասարանցիներիս համար դա մի տեսակ անսովոր է, իսկ ինձ համար… Կարծես այդ հնչյունները գալիս են մի ծանոթ ու հարազատ աշխարհից…

Ամեն մարդ էլ ունի հոգևորի, ոգեղենի կարիքը, բայց մեր Գագարինում նույնիսկ փոքրիկ մատուռ չկա: Չէ՞ որ եկեղեցին միայն քարակերտ շինություն չէ, այլև վայր, որտեղ երկխոսում են Աստծո հետ:

Մարդիկ տարբեր են. ոմանց համար եկեղեցի մտնելը պարտականություն է, ոմանց համար՝ ձևականություն, ոմանք էլ իրենց շրջապատում գտնվող մարդկանց արգելում են եկեղեցի այցելել: Այնուամենայնիվ, երևի չկա մի քաղաք կամ գյուղ, որտեղ չլինի գոնե մատուռ: Ես ինքս շատ եմ անցնել, այլ բնակավայրեր գնալ: Եվ ամեն անգամ ճանապարհին մտորում եմ, թե ինչու՛ չպետք է մեր գյուղում եկեղեցի լինի:

Հավանաբար այս մասին մտածել է նաև մեր համագյուղացի բարերար Դավիթ Գալստյանը: Նրա կողմից բարեկարգված այգու հարևանությամբ սկսվել է եկեղեցու շինարարությունը: Ամեն անգամ այդ փողոցով անցնելիս նկատում եմ, որ կարմրատուֆ պատերը քիչ-քիչ բարձրանում են, ու սիրտս ուրախանում է:

Ես կարծում եմ, որ մեկ տարուց կավարտվի շինարարությունը, և եկեղեցին կդառնա Գագարինի մի մասը: Խնկի անուշ բույրը կվանի չարությունը, քենը, նախանձը…

Ես հաճախ եմ հիշում, որ Անին կոչում էին հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք: Պատմության դասագրքերի նկարներով էի փորձում պատկերացնել մեր հոյաշեն Անին:

Հիմա ամեն անգամ մեր Գագարինի գողտրիկ եկեղեցուն նայելիս կտեսնեմ նաև Անին, կզգամ հավատի ապրեցնող ուժը, կմտնեմ եկեղեցի ու հուշիկ կշշնջամ.

-Տէ՛ր, կեցո Դու զհայս…

«Կանթեղ» գրական խմբակ

Ուզում եմ քեզ պատմել Եպրաքսյա տատիկի մասին: Նա երկրորդ տատիկն է, որի պատմությունը գրում եմ ես:

Եպրաքսյա Հովհաննիսյանը ծնվել է Երևանում՝ Շահումյան շրջանի Հաղթանակ թաղամասում: Հայրը խանութպան էր, մայրը՝ տնային տնտեսուհի: Իր ընտանիքը բազմանդամ էր՝ 3 քույր, 4 եղբայր, հայր, մայր, տատիկ: Պատմում է, որ 1960-ական թվականներին զբաղմունք կար, բայց ոչ այս դարի պես: Ընկերներով խաղում էին «կլասս», 7 քար, գործնագործ, պահմտոցի։ Դպրոցում լավ էին սովորում, օգտվում էին գրադարանից, մասնակցում էին տարբեր խմբակների՝ քիմիայի, գրականության, ասմունքի: Պատմում է, որ օտար լեզուների դասավանդումը այն ժամանակ շատ վատ էր, նույնիսկ ռուսերենի լավ մասնագետ չեն ունեցել, այդ լեզվի չիմացությունը միշտ իրեն խանգարել է: Իսկ մեզ խորհուրդ է տալիս օգտվել այն հնարավորություններից, որոնք մենք ունենք հիմա: Նույնիսկ համեմատելի չեն այն ժամանակների ու այս ժամանակների հնարավորությունները՝ ըստ նրա: Ասում է, որ 21-րդ դարի առավելություններն էլ են շատ, թերություններն էլ: Այն ժամանակ մասնավոր պարապմուքներ չեն եղել, նա ինքը իր դպրոցի գիտելիքներով ընդունվել է Մանկավարժական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետ: Ինչպես հասկացա զրույցի ընթացքում, այն ժամանակ էլ են եղել ոգեշնչողներ. իր դեպքում եղել է քիմիայի ուսուցչուհին, իսկ դրան հակառակ՝ ֆիզիկայի ուսուցչուհին չի խրախուսել նրան համալասրան ընդուվելու հարցում: Հիմա էլ ունենք նման պատկեր, իմ կարծիքով: Բայց Եպրաքսյա տատին գնացել ու ընդունվել է համալսարան: Այն ժամանակ վճարովի համակարգ չի եղել, անվճար էր, և հետևաբար, ընդունվելը բարդ էր: Սովորելուց հետո ամուսնացել է, ամուսնությունը եղել է շատ պատահական՝ ինչ-որ ծանոթի միջոցով եկել են «ուզելու», ու հետո ամուսնացել է: Եկել է գյուղ, մեկ տարի անց՝ 1972 թվականին ընդունվել է Արտենիի հիմնական դպրոց՝ որպես քիմիայի լաբարատորիայի վարիչ, հեռակայել է տեխնիկումում և դարձել է դասվար: Դաստիարակել, կրթել է շատ սերունդներ: Պատմում է, որ այն ժամանակ երեխաները այլ կերպ էին մտածում՝ սովորել, ամուսնանալ, կամ էլ առանց առաջինի՝ միանգամից ամուսնանալ: Այն ժամանակ երեխաները ավելի համեստ էին, չէին արտահայտում իրենց կարծիքը: Բայց դպրոցում ակտիվություն կար․ մրցույթներ, ասմունքի երեկոներ էին կազմակերպում: Կային Ա և Բ զուգահեռ դասարաններ: Իսկ աշխատանքային օրվանից հետո զբաղվում էր տնային գործերով, «Սովետի տարիներին» ավելի լավ էր, ըստ նրա՝ կային աշխատատեղեր, ապահով էին բոլորը, կար հավասարություն, հաճախում էին կինոթատրոններ, համերգների էին գնում: Ունի 4 երեխա, բոլորն էլ ստացել են բարձրագույն կրթություն, ունի 10 թոռ: Հիմա ոչ մի դժգոհություն չունի և չի փոշմանում այդ շուտափույթ ամուսնության համար: Իր կյանքի ընթացքից շատ գոհ է:

Իսկ ինչ վերաբերում է ներկային, ասում է, որ գոհ է մեր երիտասարդությունից, նրանց ակտիվությունից, զարգացածությունից: Հեղափոխության մասին նշեց, որ բոլորը սիրում են Նիկոլին, լուրերը լսելով՝ տեսնում է փոփոխություններ, բայց իր առօրյա կյանքում չկան դրանք: Իրենք սպասում են աշխատավարձերի, թոշակների բարձրացման, հողի հարկի, ջրի վարձի իջեցման, այսինքն՝ առայժմ գյուղական վայրերում դեռ չեն զգում նոր բան: Բայց լավատեսությամբ սպասում են: Տատիկի խորհուրդը բոլորին՝ օգտվեք այն ամենից, ինչը հետագայում էլ ձեր ձեռքը չի ընկնի:

Հարցազրույց Ապրիլյան պատերազմի մասնակից Սաշա Գալստյանի մայրիկի՝ Սոֆի Գալստյանի հետ։

-Ինչպե՞ս է անցել Սաշայի մանկությունը:

-Երջանիկ մանկություն է ունեցել, քանի որ եղել է և՛ հորական, և՛ մորական կողմի առաջին թոռնիկը։ Սաշիս մանկությունը անցել է գրկից գիրկ:

-Կպատմե՞ք ամենավառ հիշողությունները Սաշի մասին:

-Սաշիս հետ ունեցած յուրաքանչյուր հիշողություն միշտ վառ է եղել: Նրա առաջին արձակուրդ գալը չեմ մոռանա: Մենք տեղյակ չէինք, որ պիտի գար։ Եկել էր Երևան՝ քեռու տուն, հետո եկել էր, սենյակում թաքնվել էր։ Մենք գործից եկանք տուն, ու ինքը սենյակից դուրս եկավ։ Ուրախությանս չափ ու սահման չկար:

-Ինչպե՞ս էր պատկերացնում բանակը նախքան գնալը:

-Ինքը անորոշության մեջ էր, թեպետ մեծ ուրախությամբ էր գնում, մինչև որ հայրն ասաց, որ չմտածի՝ իր համար մանկապարտեզ է լինելու, որովհետև ինքը շատ կայացած էր, իսկական տղամարդ, հասուն էր շատ:

-Ինչպիսի՞ն էին տպավորությունները բանակի մասին:

-Շատ գաղտնապահ էր, ոչինչ չէր ասում, մենակ ասում էր, որ ամեն ինչ գերազանց ա։ Անգամ ինձ հանգստացնելու համար ասում էր՝ էստեղ նենց լավ ա, որ նույնիսկ տանը տենց չի։ Ասում էր, որ ոչ մի խնդիր չունի։ Հետո ընկերներն էլ եկան ու փաստեցին, որ ինքը իրոք շատ հարգված ա եղել ու խնդիրներ չի ունեցել։

-Երբ լսեցիք, որ պատերազմ է, ի՞նչ կատարվեց Ձեզ հետ:

-Ես միանգամից ասացի, որ հոգիս ցավում է, իմ Սաշի հետ վատ բան է կատարվել։ Ես կանխազգում էի։ Ինչքան էլ ինձ համոզում էին, որ ամեն ինչ նորմալ է, Սաշը բժիշկ է և իր վիրավորներով է զբաղված, և կապ չկա, որ զանգի, միևնույնն է, ինձ չկարողացան համոզել։

-Ի՞նչ եք զգում, երբ հասկանում եք, որ հերոսի ծնող եք:

-Մեծ ցավ եմ ապրում, միևնույն ժամանակ, հպարտ եմ շատ, որ այսօր ամբողջ աշխարհն է խոսում իմ տղայի և իր ընկերների մասին։ Բայց չէի ուզի, որ էսպես լիներ։ Երանի ոչ ոք չճանաչեր իմ Սաշին։ Ես նրա ապրած կյանքով էլ էի շատ հպարտ։