taguhi aghasyan

ՀՊՄՀ-ի ուսանողը

Երեկ համակուրսեցիս մի հումորային տեսանյութ ուղարկեց ինձ: Ես սկսեցի նայել: Սկզբում ամեն ինչ ծիծաղելի էր: Այդ տեսանյութում համապատասխանեցվում էին համալսարանները ու ինչ-որ երգեր: Հերթը հասավ ՀՊՄՀ-ին: Ես սպասում էի, թե որ երգն է համապատասխանում մեր համալսարանին: Հնչեց «Ռեինկարնացիա» խմբի «Էլի լավ ա» երգը: Ըստ այդ տեսանյութի, մեզ՝ Մանկավարժական համալսարանի ուսանողներիս համար, այստեղ ընդունվելն էլ է լավ՝ էլի լավ ա: Ես չորոնեցի, թե ով է տեսանյութի հեղինակը մտածելով, որ ուղղակի կատակ է, բայց հիշեցի իմ դպրոցում սովորելու ժամանակները: Հիշում եմ, որ դասընկերներս որոշել էին, որ երրորդ կամ չորրորդ հայտով կնշեն Մանկավարժական համալսարանը, քանի որ ըստ նրանց՝  այստեղ ընդունվելը շատ հեշտ էր թվում: Երեխաները հաճախ են դժգոհում, որ դասավանդող ուսուցիչները չեն սիրում իրենց աշխատանքը ու դժգոհությամբ են աշխատում.  դե, իհարկե, դա նորմալ է. հենց նրանք են այն մարդիկ, որ վստահորեն չորրորդ հայտով նշել են Մանկավարժականն ու ընդունվել, իսկ դա չսովորելուց «էլի լավ ա»:

Մանկավարժ լինելը խաղուպար չէ: Մանկավարժական ընդունվողների համար ոչ թե էլի լավ ա, այլ` շատ լավ ա: Ես մի ողջ տարի աշխատել եմ ու մեծ ուրախությամբ ընդունվել այս համալսարան ու հիմա էլ մեծ սիրով սովորում եմ, որպեսզի վաղվա օրվա զինվորի համար լավ ուսուցիչ լինեմ: Ես շատ եմ սիրում մեր համալսարանը ու շատ ուրախ եմ, որ համակուրսեցիներս էլ ինձ նման մեծ նվիրումով են հաճախում դասերին ու մատների արանքով չեն նայում դասերին:

Պատերազմի ու իմ հերոսների մասին

Թվում էր, թե սովորական  կիրակի օր էր սեպտեմբերի 27֊ը: Տան գործեր, դասեր, ինտերնետ, հարազատներ։ Թվում էր… Սովորության համաձայն, արթնանալուց հետո հեռախոսս եմ ձեռքս վերցնում, facebook֊ի նորությունները թերթում: Այս  առավոտը ուրիշ առավոտ էր, տարօրինակ զգացողություններով։ Ընկերուհիս բանակում ծառայող ընկեր ուներ, նկատեցի, որ մի քանի անգամ զանգել է: Մտածեցի երևի մեր ամենօրյա հեռախոսազանգերից է, որոշեցի` հետո կզանգեմ։ Մտա իմ էջ  ու երանի այդ նյութերը չկարդայի…

Մեզ մանկուց ասել  են, որ ամեն ինչից թանկ Հայրենիքն է, եթե չլինի մեր երկիրը` չենք լինի նաև մենք, ու հա, ես շատ եմ սիրում մեր երկիրը:

Հանգամանքների բերումով, մենք ապրում ենք Ռուսաստանի Դաշնությունում, բայց ապրում հայի ոգով ու ավանդույթներով: Ինձ ճանաչող մարդիկ գիտեն, որ շատ մեծ դժվարությամբ եմ  համակերպվել այս կյանքին` ընկերներից, հարազատներից ու հայրենիքից հեռու։ Կարդալուց միանգամից հետո գոռացի. «Պա՜պ, կարդացե՞լ ես, որ Արցախում պատերազմ ա, Նարեկը, պապ …»

Նարեկը ավագ եղբայրս է, ով մի քանի ամիս էր, ինչ ծառայում էր Հայոց բանակում։ Նարեկը փոքր հասակից սիրում էր ռազմական կյանքը, դպրոցական տարիքում հաճախել է «Պատանի  Երկրապահ» ակումբ, ուներ կրտսեր սերժանտի կոչում, 8-րդ դասարանից հաճախել է Տիգրան Մեծ-ի անվան ռազմամարտական հատուկ վարժարան։

Զգացի, որ լռություն է: Արագ հագնվեցի, դուրս եկա սենյակից ու տեսա, որ հայրս տխուր ու լարված լուրերն է լսում։

Հարցրեցի.

-Պապ, Նարե՞կը, բա: Իրենց մոտ էլ ա՞ կռիվ,- անհամբեր սպասում էի, որ մի բան կասի:

-Արևիկ, քիչ հարցեր տուր,-մի քիչ ջղայնացած պատասխանեց նա,- ես էլ քո պես տանն եմ։

Շատ նեղացած հետ գնացի իմ սենյակ։ Անկեղծ ասած, լարված իրավիճակ էր տանը, ոչ մի բանի հավես չկար։ Հեռախոսը ձեռքիս էր ամբողջ օրը, ու նորից ինձ զանգ եկավ: Ընկերուհիս էր։ Մեղավոր զգալով վերցրեցի հեռախոսը, ու սկսեց լացելով պատմել, որ զանգ չի գնում, տուն չի զանգել, ոչ մի նորություն չկա ընկերոջից։ Ես իմ վախերով ու լարված լինելով փորձում էի հանգստացնել իրեն, որ կռիվ է, երևի կապ չկա, երևի հեռախոս չունեն ու լիքը նման  պատճառներ: Հետաքրքիր է, չէ՞, իմ ներսում մեծ վախ ու տագնապ կա, բայց ես հանգստացնում եմ իրեն։ Խոսեցինք, մի քիչ թեթևացավ: Նորից գնացի պապայի մոտ, ամեն նոր բան կարդալուց պապային էի ցույց տալիս, կամ պապան էր ամեն 20 րոպեն մեկ հարցնում՝ ի՞նչ նոր բաներ եմ կարդացել։ Մենք Նարեկի մասին լուրեր էինք իմանում տատիկիս ու քույրիկիս միջոցով, ովքեր նույնպես ապրում էին Հայաստանում։ Ամեն խոսելուց պապան ասում էր.

- Քիչ մնաց, մամ, գործս ավարտեմ` մի քանի օրից անպայման գալու եմ։

Տատին էլ մեծ հույսով, բայց վախեցած ձայնով, պատասխանում Էր.

- Աստված մեծ ա: Վաղը հուսանք` լավ օր կլինի, կարիք չի լինի գաս: Երեխեք, ընտանիք ունես, իրանց ո՞ւմ հույսին ես թողնելու։

Չեմ կարող նկարագրել, թե ինչ քաոս էր մեր տանը: Ամեն հեռախոսազանգից մենակ լսում էի, որ պապաս գնում ա, ու հաստատ պետք ա տեսնի իր միակ որդուն, որ եթե իր հետ մի բան պատահի…

Անցավ մեկ շաբաթ: Ամեն օր նույն վատ լուրերը, լաց, քաոս, անորոշ իրավիճակ։ Դասի էի, մտա տուն, փոքր քույրս վազեց դռան մոտ ու կամաց ականջիս փսփսաց.

-Պապան վաղը գնում ա պատերազմ: Ես չեմ ուզում, վախենում եմ։

Պապաս առաջին անգամ չէր գնում պատերազմ, ու շատ ենք լսել պատերազմի մասին։ Երևի թե չհիշեմ մի օր, որ մեր տանը չհնչի Հայաստան անունը։

Նեղված, համարյա լացելով, ասացի.

- Հանգստացի, լավ կլինի: Պապան միշտ իր խոսքը կատարում ա,-ու մտա սենյակ: Նստած էին բոլորը։

Պապան խոսում էր հեռախոսով, քույրերս վախեցած ու լացելով նստած էին սենյակում… Ե՞ս, ես էլ ի՞նչ: Միշտ փորձում էի պապայի մոտ հանկարծ չլացել, որ իրեն վատ չզգա: Առանց էն էլ շատ տխուր էր: Ես էլ սկսեցի լացելով պապային մոտենալ…

-Պապ, բա մե՞նք։

- Արևիկ, մի սկսի, էլի: Լավ կլինի, իմ աղջիկ: Դուք բոլորդ իմ երեխեքն եք, բայց իմ միակ տղեն հիմա մահ ու կյանքի կռիվ ա տալիս, հասկանո՞ւմ ես: Պատերազմը ձեր համակարգիչների ու հեռախոսների միջի կռիվ խաղերից չի: Մի բախտ ա,  մի   շանս: Ես չեմ կարա մնամ, տղուս պետք ա հասնեմ։

-Հասկանում եմ, պապ, ես քեզ շատ եմ սիրում,- լացելով ասացի ու գրկեցի պինդ։

Հումորը չէր կորել պապայի.

-Դե լավ, էլ մի կեղծավորություն արա: Հեսա գնամ, ջղայնացնող չի լինի էլ։

-է, պապ,- նեղացած գնացի սենյակ։

Էդպես ամբողջ օրը նույն քաոսն էր: Տեսած կլինեք, որ կոնֆետներ, ուտելիք էին ինչ֊որ գրվածքներով ուղարկում մեր զինվոր տղերքին։

Հիշեցի, որ ժամանակ կա մինչև վաղը: Մենք էլ կարող ենք պատրաստել: Քրոջս հետ արագ հագնվեցինք ու գնացինք խանութ։

Արդեն տանն էինք, մաղթանքներ էի պապայից հարցնում, որ գրենք, ասում եմ.

-Պապ, գրե՞մ` Մանուկյան Նարեկին քույրերից, կամ` չէ, չէ, Մանուկյաններից` Նարեկին։

Պապան մի տեսակ թարս նայեց  ու ասաց.

-էդ զիզի-բիզի, թիթիզ բաները վերջացրեք ու անուն առանձին չգրեք: Ինձ համար սահմանում բոլորը  հավասար են: Սաղ էլ իմ տղերքն են, սիրուն չի, Արև: Մի ուրիշ լավ բան գրի։ Մտածեցի, որ իրոք, ճիշտ էր, իմ ու քո չկար, մեր ու ձեր չկար. բոլորը մերն են։

Արդեն երեկո էր: Պապայի ընկերներն էին գալիս-գնում: Երբ բոլորին ճանապարհել էինք, պապայի պայուսակն էինք դասավորում ու, ամենակարևորը ինձ համար կոնֆետներն էին: Րոպե մեկ ասում էի՝ չմոռանանք։

Նստած խոսում էինք, պապան.

-Խելոք կմնաք, դասերին ուշադիր եղեք, մամային կլսեք, որ նեղացնողներ լինեն` հոպարին կզանգեք ու ամեն հարցով հոպարին կդիմեք։

Լռություն էր: Տխուր ու լարված իրավիճակ: Չգիտեի՝ ինչ ասել, սիրտս լիքն էր.

- Պապ, բայց կգաս չէ՞, հաստատ:

- Բա ոնց, բալես, գալու եմ անպայման, չվախենաք, ցավդ տանեմ։

Լացելով գրկեցի պապային: Այդ մի քանի օրը շատ էի պապային գրկում ու ասում, որ շատ եմ սիրում: Պապան էլ գրկում էր երկար ու հետո մի կատակ անում անպայման։

Արդեն ուշ ժամ էր: Պապան հերթով ուղարկեց քնելու: Գիշերը պետք  է գնար, քույրերս «բարի գիշեր» ասացին ու գնացին քնելու: Մաման էլ ասաց, որ ձայն կտա պապայի գնալուց: Ինձ էլ ուղարկեցին, բայց քունս չէր տանում: Լաց էի լինում  միայն, բայց թաքուն, որ պապան չնկատի։

Գնալու ժամն էր մոտենում, պապան պատրաստ էր, զինվորական գրքույկն էր կարևորը ու անձնագիրը, ձեռքից ցած չէր դնում։ Մենք լուռ հետևում էինք մամայի հետ, գրկել էինք իրար: Պապան նստեց, ասաց, որ ուրախ լինենք` տղու մոտ ա գնում, իր երկիրը պահելու ա գնում, ու բացի էդ, ճանապարհ գնացողի հետևից չեն լացում։ Ամեն օր ուզում էի ասել, որ ես էլ եմ ուզում գալ, բայց հասկանում էի, որ կջղայնանա, ու չէի ասում։

-Պապ, գոնե կարա՞մ  գամ, քեզ ճանապարհեմ հոպարի հետ,- գիտեի՝ ինչ էր պատասխանելու, բայց հույսով սպասեցի պապայի խոսքին։

-Չէ, Արև, դասի եք վաղը: Մնա տանը` տնեցիքի մոտ, կռիվներ չանեք, խելոք մնացեք, մինչև գամ հասնեմ, բալես։

Լուռ էի, որովհետև պապայի որոշումները չէր քննարկվում։

Հոպարս հասավ, դուրս էին գալիս արդեն, պապայիս ընկերներն էլ էին եկել, մեր ավանդույթի համաձայն, չէի մոռացել ջուրը, դողացող ձեռքերով ջուրն էի պահել։

Քույրերս հրաժեշտ տվեցին լացելով: Ես արդեն հուզվել էի, մամայի հերթն էր, ու վերջապես եկավ իմ հերթը…

-Պապ, մի գնա, էլի, խնդրում եմ։

-Չեմ կարա, մի սկսի, Արև, մի լացի, ասել եմ, չէ՞` գալու եմ։

-Հա, պապ, դու միշտ ասում ու անում ես, չմոռանաս։

Գրկեց, ինքն էլ, ես էլ լացում էինք: Հազիվ բաց թողեցի պապային, ու շարժվեց մեքենան։

Անցան օրերը, ժամերը: Մեր տանն ուղղակի քաոսից ավելի վատ էր իրավիճակը։ Հաց չէր ստացվում ուտել առանց պապայի ու առանց իր հումորների, չէինք կարողանում քնել, կարոտ էր տիրում տանը։

Մի քանի օր էր, ինչ Հայաստանում էր, բայց կամավորագրվել էր ու շատ զարմանալի կերպով հենց Նարեկենց մոտ գնացել։

Ամեն նոր ցուցակում Մանուկյան ազգանունն էի ման գալիս, վախենալով ու սրտի դողով։

Երբ շանս էի ունենում պապայի հետ խոսելու, սիրտս ուրախություն էր զգում։

Միշտ իմ` բարև պապա, ո՞նց ես, պապ ջան-ը ժպիտ էր տալիս պապային։ Հոպարը խոստացել էր, որ պապային զանգելուց ինձ կկանչի, որ խոսեմ, եկել էր էդ օրը։

-Բարև, պապ ջան, ո՞նց ես:

Ծիծաղում էր, մեկ էլ.

-Բարև, Արև, բա ո՞ւր ա մուննաթդ,-շարունակում էր ծիծաղել։

Ես միշտ բարևելուց կոպիտ հնչող ձայնով եմ բարևում բոլորին ու երկարացնում վերջավորությունները։

-Աաա… Լավ էլի, պապ, էլի ձեռ ես առնում,-մուննաթով պատասխանեցի ես։

-Լավ եմ, իմ աղջիկ, դուք ո՞նց եք: Պատմի կարճ նորությունները։

Նարեկը կողքին էր.

-Բարև, քուրս, ո՞նց ես, նեղացնող չկա՞։

Չեմ կարա ասեմ՝ ինչ էի զգում իրենց հեռու լինելուց, բայց իրենց հոգատարությունից` երևի երջանկություն։

Ամեն խոսակցության վերջում Նարեկս ավելացնում էր.

-Շատ եմ կարոտում ու շատ-շատ սիրում եմ բոլորիդ։

Պապան էլ, սովորության համաձայն, մի կատակ պետք է ավելացներ.

-Լավ, լավ, հերիք ա ձևեր թափեք, անջատեք։

Նարեկս ու պապաս չդարձան այդ անիծյալ փամփուշտների զոհը, ամեն ինչ լավ է։

Ասեմ, որ պատերազմը փոխեց ինձ, չեմ ասի, թե առաջ չէի լսում պապայիս, բայց հիմա ամեն ինչ իր սրտով պետք է լինի, ու ամեն ինչ պետք է անեմ, որ իրեն երջանիկ ու գնահատված զգա, միշտ ժպտա։

Պատմությանս համար շատ ավելի երկար ժամանակ է պետք, բայց փորձեցի համառոտ ներկայացնել, շատ բաներ էլ չպատմեցի։

Ուզում եմ  ասել,  որ կյանքում երբեք չենք իմանա, թե վաղն ինչ կերպ կդասավորվի, ինչ կլինի, ինչ դժվարություններ կծագեն, ուզում եմ մենք գնահատենք մեր ծնողներին, մեր հարազատներին, մեր ընկերներին: Պատերազմը վառ ապացույց էր, որ միշտ չի մեր ուզածը կատարվում, բայց համոզված եմ, կորցնելու վախը փոխում է մարդկանց, սկսում ենք գնահատել  այն ամենը, ինչն առաջ թվում էր, թե էական չի:

Խոնարհվում եմ մեր Հերոս տղաների մայրերի ու հարազատների առջև, խոնարհվում եմ այն տղաների առջև, ովքեր հիմա սահմանում են ու շարունակում են ծառայել։

Խոնարհվում եմ իրենց ընտանիքները թողած  ու պատերազմ կամավորագրված հայրերի ու իրենց հարազատների առջև։

Թեև հույսը կորցրել ենք բոլորս, բայց ինչպես ասում են` թունելի վերջում միշտ լույս է լինում…

Գնահատե՛նք ու սիրե՛նք իրար, կարևորե՛նք մեր ապրած ամեն օրը:

Rima Sahijanyan

Մեղրաձորի հին հարսանեկան ավանդույթների հետքերով

Հայաստանի ազգագրական յուրաքանչյուր շրջան ունեցել է իրեն հատուկ հարսանեկան ծիսակարգ։ Հայկական գյուղերն այնքան ներփակված են եղել, որ հաճախ հարևան գյուղերի և նույնիսկ նույն գյուղում ապրող, բայց տարբեր ծագումնաբանություն ունեցող ընտանիքներ ունեցել են հարսանեկան տարբեր ավանդույթներ։

Հին հայկական ավանդական հարսանեկան ծեսերի հանդեպ հետաքրքրությունս սկսվել է դեռևս  տատիս՝ հարսանեկան հին ավանդույթների՝ «խնամախոսություն», «խոսքկապ», «նշանադրություն», «հղե կտրել», «Հալավօրհնեք», «շորձևքի» մասին պատմող  զրույցներից։ Վերջերս Մեղրաձորի պատմության մասին գրքի ուսումնասիրությունը առիթ հանդիսացավ, և ես որոշեցի գնալ Մեղրաձորի հին հարսանեկան ավանդույթների հետքերով… Կարծում եմ դրանք ձեզ էլ կհետաքրքրեն:

Աղջկատես

Գյուղում «աղջիկ ճարելու» իրավունքը բացառապես պատկանում էր երիտասարդ ամուսնացողի ծնողներին, մասնավորապես՝ մորը։ Ամուսնացողի մայրը, եղբոր կանայք կամ քույրերը աղջիկ էին ընտրում աղբյուրը ջրի գնալիս, եկեղեցում, հարսանիքների  կամ այլ հավաքների ժամանակ։ Երբեմն ավելի մոտիկից ճանաչելու համար որևէ պատրվակով այցելում էին իրենց տները։ Աղջկանից ջուր են խնդրում, որ առիթ ունենան իրեն «լավ զննելու», ասեղ թելել տալիս` ստուգելու համար նրա տեսողությունը, նայում ոտքերը «իլանջուղ» (անբուժելի վերք) չունենա և այլն։ Աղջիկ ընտրելիս հաշվի էին առնում նաև նրա մոր բնավորությունը, համեստությունը։ Դեպքեր են նկատվել, երբ հայրը կամ ավագ եղբայրն առանց նախօրոք տղային տեղյակ պահելու, նշան են տվել իրենց կողմից հավանած աղջկան։ Ընդդիմանալն անիմաստ է եղել։

Հարսնատես

Նշանտուքի հաջորդ օրը փեսան իր մեկ-երկու ընկերների հետ երեկոյան այցի էին գնում աներանց տուն՝ հարսնացուին տեսնելու՝ իրենց հետ տանելով օղի կամ գինի, չրեր, կոնֆետներ ու մի հատուկ նվեր հարսի համար։ Հյուրասիրությունից հետո հարսն ու փեսան հաճախ քենիներից մեկի հետ առանձնանում էին խոսելու։ Հարսը մինչև նվեր չստանար, փեսայի հետ չէր խոսում։ Նվերը կոչվում էր «խոսելա», որը սովորաբար լինում էր ճակատի ոսկի, մատանի կամ այլ արժեքավոր իր։

Շոր կտրեք

Հարսնացուի պսակի զգեստը պատրաստում են փեսայի ծնողները` հաճախ նշանտուքի ժամանակ ստացված նվերների հաշվին։ Այդ նպատակով հավաքվում են բարեկամ կանայք` «շոր կտրելու»։ Երկու կին, որոնք հմուտ են շոր կարելու գործում, գնում են հարսի տուն, վերցնում են նրա չափսերը, վերադառնում ու ձևում շորերը։ Ձևարար կինը մկրատը դնում էր կտորին ու ասում` «մկրատը չի կտրում»։ Սկեսուրը մի նվեր էր տալիս վերջինիս, որից հետո ձևում և իրար մեջ բաժանում էին՝ կարելու։ Վերջին ժամանակներս այս արարողությունը վերափոխվել է և կոչվում է «հարսին շոր առնել»։

Գլուխլվա

Հարսանիքից ութ օր անց հարսի մայրը մի քանի բարեկամուհիների հետ գալիս էր փեսայի տուն` հարսի (աղջկա) գլուխը լվանալու։ Հրավիրում էին նաև փեսայի հարազատ բարեկամուհիներին: Նրանք հանդիսավոր կերպով լվանում էին հարսի գլուխը և վերջում առատ հյուրասիրվում խնամու կողմից։

Գյուղում հարսանիքների ժամանակ մասնակիցներից մեկը փեսայի տուն հասնելիս բակում երգել է.

Թագավորի մեր դուրս արի, տես, թե ինչեր ենք բերե.

Թոնիր վառող ենք բերե, տախտ ավլող ենք բերե.

Կովեր կթող ենք բերե, գլուխդ տփող ենք բեր…

Բացի այս սովորույթներից, եղել են նաև «տաշտատրեք», «միս մորթելը», «հարսանիքի հրավերք», «թագավոր նստել», «շնորհօրհնեք», «հարսնահանեք» ծեսերը։ Կենցաղային մշակույթը, կախված ժամանակաշրջանից, արագ փոփոխվում է, և այսօր հին հայկական ավանդական ծիսակարգերը փոփոխվել և արդի կենսապայմաններին ու մտածողությանը համապատասխանող երանգ են ստացել։

taguhi aghasyan

Ուզում եմ

Երևույթներն ուշ ընկալելու պատճառով հաճախ դասընկերներս ինձ մի օտար բառով էին կոչում, որի հայերեն համարժեքը «ուշահասն» է: Ամանորին հաշված օրեր են մնացել, իսկ ես ուշահասի պես նոր եմ «քնից» արթնանում:

Այս Նոր տարին, ավելի քան երբևէ, պետք է նոր լինի: Բոլորս պետք է սկսենք նոր կյանք: Ամանորին հնչող բարեմաղթանքներն անպայման կիրականանան, որովհետև այլևս շքեղ սեղանները չեն խամրեցնի բառերի արժեքը:  Փուչիկներով չեմ ուզում զարդարել տունը: Դրանք մի տեսակ «փուչ» են: Ազնվությամբ եմ զարդարելու տունը, որովհետև այն, ի տարբերություն փուչիկի, չի կարող պայթել կամ թսկել:

Տոնածառի լույսերը փոխարինելու եմ բարությամբ, որովհետև բարությունը չի մարում երբեք:

Խաղաղությունն էլ թող փոխարինի հրավառություններին, որ հետո երկինքը «կարկատելու» կարիք չլինի:

Միայն մի բան եմ ուզում նույնը մնա: Ուզում եմ շատ կոնֆետներ լինեն սեղանին, որ բոլորիս նոր կյանքը քաղցրությամբ սկսվի ու նաև… Ուզում եմ դիտենք «Տանը մենակ» ֆիլմը, որն Ամանորի լավագույն խորհրդանիշն է, ու վերըմբռնենք, որ ընտանիքը պետք է սիրել. հայրենիքը սկսվում է հենց ընտանիքից…

«Կենաց» առանց «Ո՜ղջ, առո՜ղջ»-ի

- «Հիմա՛ գոնե մի քիչ ապրենք, քանի դեռ ուշ չի… »

Մայրս սիրում է տարբեր մեջբերումներով լցնել մեր առօրյա կյանքը՝ հատկապես իմը, որովհետև նույնիսկ ի՛նքն իր մեջբերումները երբեմն չի լսում, ու որովհետև ամենից ուշադիր միայն ես եմ երևի շուրջբոլորս հնչող բոլոր բառերը վերցնում ու զտում ներսումս (միգուցե պարապ եմ, դրանից է):

Մտածում եմ, եթե մայրիկիս բոլոր մեջբերումներին հետևեինք, շատ-շատ բաներ այլ կերպ կլինեին: Մի խոսքով, ամեն ինչ միշտ ճիշտ կլիներ, ու նույնիսկ չէինք կարողանա բողոքել:

Մի րոպե, կներեք, ընկերուհիս է զանգում:

-Հաստա՞տ կգաս:

-Հա, գալու եմ:

-Համոզվա՞ծ ես, որ խնդիրներ չեն առաջանա:

- …

- …

-Լուրջ, գալու եմ, ինչ էլ լինի:

- Դե լավ ա, որ տենց ես տրամադրված:

-Հա, երևի…

Հանգամանքները, բախտը, փողը, երկիրը, մեր անտաղանդությունը կամ էդքան էլ կարող չլինելը, սուրճի բաժակի միջի օձը (ոնց-որ թե վատ նշան էր), թուղթուգիրը, վատ մարդիկ, բախտը, գուշակ Մանուշակն ու մի շարք էսպիսի հարմար բաներ, ավելի մեծ դեր ունեն մեր կյանքում, քան մենք ինքներս:

Երբեմն վատ երազի պես տեսնում եմ ինձ՝ամբողջ կյանքում ալարելուց, մի տասն անգամ թուղթուգրված, էդ ջահելների զարգացած մտածելակերպը չհասկացող, մի հատ էլ չընդունող, թոշակից բողոքող ու մեկ-մեկ էլ կողքի հարևանի հետ համեմատվելիս… Հետո ուշքի եմ գալիս ու հասկանում, որ ինչ էլ լինի, չե՛մ կարող էդպիսին դառնալ, որովհետև էդպիսին չեմ (հուսամ):

Տասնյոթն էլ ցրված ու անուշադիր լինելու, էգոիստ լինելու, ականջներն ու աչքերը փակ ապրելու կամ երևակայական կախարդական շարինգան աչքով աշխարհին նայելու ու հրաշքներ գործելու ժամանակը չէ: Արդեն ինքս ինձ վրա շատ աշխատելու և ամենավատը սպասելու ժամանակն է (էդպես երևի նյարդային համակարգս իրեն պաշտպանում է, որ մարդ ես, մի բան լինի՝ չգժվի): Արդեն գիտակցելու, դառն իրականությունը թխվածքաբլիթով կուլ տալու ու իրենց ուզածներից շատ հեռու կանգնածներին հեգնանքով չմոտենալու, վախկոտ չլինելու, մեկ-մեկ ալարելու, բայց բամբասող ու ապերջանիկ, գուշակ Մանուշակի մշտական «կլիենտ» տատիկի մասին վատ երազը տեսնելուց հետո՝ վեր թռնելու ու մի բան անելու, ապագա դժբախտներին փոխել փորձելու ու չկարողանալու, հետո կոմպրոմիսի գնալու, վերջում ամեն ինչի վրա թքելու ու դեմ գնալու ժամանակն է:

Էս թեյիս բաժակով էլ կենացս ասեմ ու գնամ: Խոսք եմ տալիս, երկար չի տևի (խոստումները պահելու ժամանակն էլ է):

Իմ կյանքում, բացի ինձնից, ոչ ոք ու ոչ մի բան մեղավոր չի լինի ապրած-չապրածիս, արած-չարածիս, տեսած-չտեսածիս համար:

Իմ կյանքում չգնահատված մարդ չի լինի, ուշադրություն ու սեր չստացածը չի լինի:

Իմ կյանքում չեն լինի «իսկ եթե»-ներ, «բա, որ»-ներ՝ բեկումնային պահերին:

(Կենացս քիչ-քիչ նմանվում է մոտիվացիոն վիդեոյի սցենարի):

Իմ կյանքում չեն լինի  «Նա կոտրեց ինձ, դրա համար էլ …» , «Դու՛ էիր մեղավոր, որ …»-ներ:

Իմ կյանքում չեն լինի «Ես չէի կարող», «Ինձ մոտ չէր ստացվի» կամ «Ես այդքան ունակ չեմ, որ… » արդարացումներ:

Իմ կյանքում կան ու կլինեն վատ մարդիկ, դժբախտ պատահարներ, կորուստներ, չընդունողներ, ընդիմացողներ, խանգարողներ, դժբախտ՝ «ճիշտ ապրել» քարոզողներ, բարբարոսներ, տարբեր «ճիշտ մտածողներ», որ վստահ են իրենց կարծիքը մյուսին հրամցնելու մեջ: Կլինեն վատ ժամանակներ՝ անտանելի թվացող ու անվերջ թվացող, կլինեն կոտրվելու, միգուցե հիասթափվելու, բոլոր կրքերը կորցրած ու թքած, աննպատակ ու անուրախ գոյատևելու շրջաններ:

Իմ կյանքն իդեալական չէ ու չի լինի, ու միգուցե ես մեկ-մեկ մոռանամ էն ամենը, ինչ հենց նոր գրեցի: Բայց իմ կյանքը չի՛ դառնա ափսոսանքի, մեղադրանքի, սահմանափակումների ու քննադատությունների կույտ ու առավել ևս,  չի՛ ընկնի ինչ-որ մեկի ոտքի տակ ու խանգարի՝ անպիտան դառնալու պատճառով: (Կարծես թե սովորել եմ իրերն իրենց անունով կոչել):

«Ո՜ղջ, առո՜ղջ»-ի  փոխարեն էլ մայրս հաստատ մի լավ բան կասի իր մեջբերումներից: