Կիրակնօրյա ընթերցանություն խորագրի արխիվներ

Եթե …

Ես ուղղակի վեր թռա իմ մահճակալից: Ինչո՞ւ վեր թռա: Հեսա բացատրեմ:
Այ օրինակ, պատկերացրեք Արքիմեդին: Նա հունական արևի կիզիչ ճառագայթների տակ լոգանք է ընդունում իր լողավազանում: Նա համոզված է, որ այս ջրի մեջ մի գաղտնիք կա թաքնված: Բայց քանի որ նրա վարպետը պատահաբար մոռացել էր նորոգել այն անցքը, որից ջուրը աննկատ դուրս էր հոսում, նա այդպես էլ չկարողացավ բացահայտել հենց իր՝ Արքիմեդի ուժը: Եկեք պատկերացնենք: Եթե լողավազանը ծակ լիներ …
Լավ, էսպես ասեմ:
Նյուտոնը նստած իր այգու ծառերից մեկի տակ մտածում էր իր բանաձևերի մասին: Ի դեպ, ես նկատի ունեի հենց այն ծառը, որի խնձորն ընկավ նրա գլխին: Խնձորի պոչը արդեն համարյա պոկվել էր: Բայց հանկարծ … Հանկարծ Նյուտոնի ոտքը քոր եկավ, ու նա կռացավ, որ ոտքը քորի, և խնձորը հանճարի գլխին ընկնելու փոխարեն ընկավ խոտերի վրա: Իսկ Նյուտոնն ուղղում է իր մեջքը, և նայելով իր ձեռքի թղթերին, իրեն արդեն հազարերորդ անգամ հարցնում, թե ինչու են բոլոր իրերը և մարդիկ «կպած» երկրի երեսին, չկռահելով անգամ, որ իր բոլոր հարցերի պատասխանը հենց նոր ընկավ իր մեջքի հետևում: Լավ, է՜: Լավ չեմ հասկացնում իմ միտքը: Մի օրինակ էլ, ու վերջ:
1890-ականների վերջն է: Ավստրիայի ու Գերմանիայի սահմանին գտնվող Բրաունաու-Ամ-Ինն փոքրիկ քաղաքի փողոցներից մեկում, մի տղա ընկած է  թիթեռնիկի հետևից: Հիմա կասեք` ես ի՞նչ ա խոսում, ի՞նչ Ամ-Ինն, ի՞նչ թիթեռ: Բանն այն է, որ այդ փոքրիկ տղան Ադոլֆ Հիտլերն է (քաղաքը իր ծննդավայրն է, իսկ մնացածը` իմ հիվանդ երևակայությունը):
Նա թիթեռնիկի հետևից ընկնելով դուրս է գալիս փողոցի երթևեկելի մաս ու ընկնում է մեքենայի տակ: Ու քանի որ իմ ֆանտազիայի դաժանությունը Հիտլերի գործունեության դաժանությանը էնքան էլ չի զիջում, եկեք պատկերացնենք, որ փոքրիկ Ադոլֆիկը երբեք չդարձավ ֆաշիստ-բռնապետ…
Եթե… Բայց եթե… Եթե հանկարծ…
Պատահականությունը շատ կարևոր ա: Եվ մենք չենք հարգում պատահականությունը: Ինձ համար չկա ճակատագիր, ու ես չեմ կարծում, որ մեր կյանքը մեր ձեռքերում է: Իմ կարծիքով, կյանքը պատահականությունների շղթա է:
Պատահականությունը շատ բան է որոշում: Այ, օրինակ, նույն հաջողությամբ, ինչ-որ մի իր կամ քարի կտոր, թեկուզ ավազ կարող էր այդ լողավազանի անցքի մեջ խցկվել ու պահել ջրի ծավալը: Խնձորն ընկնելու պահին կարող էր Նյուտոնի ընդամենը վիզը քոր գալ, և խնձորը հայտնագործության հետ կընկներ հենց նրա գլխին: Կամ Ադոլֆի թիթեռնիկը ճանապարհին հակառակ ուղղությամբ կարող էր թռնել:
Ու նորից. Արքիմեդը կարող էր ուղղակի արեգակից արևահարված քնել, ու երբեք չէր ասի «Էվրիկա»: Այն նույն փրկարար քամին կարող էր քշել-տանել Նյուտոնի բանաձևերը, որոնք գրված էին թղթի վրա: Իսկ Ադոլֆի թիթեռնիկը միգուցե ընդհանրապես թունավոր լիներ:
Աբսուրդների շա՞րք: Ոչ: Սրանք երեք հասարակ օրինակներ են, թե ինչպես կփոխեր պատմությունն իր ընթացքը պատահականությունների պատճառով:

Հա, ամենասկզբից ես գրեցի, որ վեր թռա մահճակալիցս ու խոստացա ասել, թե ինչու: Skrillex-ի պատահական երգերից մեկի գլխացավ առաջացնող «մեղեդիներից» մեկի ներքո, իմ գլխում պատահական մտքեր առաջացան, ու պատահաբար նոթատետրս ու գրիչս մոտս էին…

astghik ghazaryan

Կռիվը

-Երե՛մ, ցուրտ ա, վիզդ պյաց տյուս մի՛ կյա:

-Թու՛, քու տիպը կտրի…

Ամեն շաբաթ-կիրակի զարթուցիչի ձայնի փոխարեն լսում էի Ամայի (տատիկս է) ու պապիկի կռվի ձայնը ու փնթփնթում. «Էլի կռվո՞ւմ են, չեն թողնում՝ մարդ մի քիչ քնի…»: Դե, կռիվ ասելը մի քիչ կոպիտ է հնչում, որովհետև նրանք վիճում էին միմյանց լավն ուզենալու համար, բայց եթե թույլ տաք, ես դրանք կռիվ կանվանեմ:

Կռիվը հիմնականում սկսում էր Ամայը: Պապիկի վրա շատ էր բարկանում, երբ ուտում էր այն, ինչը բժիշկն էր արգելել, կամ ինչու ամբողջ գիշեր չէր քնել ու շարունակ տնով մեկ քայլել էր, և այլն:

Մի խոսքով, օրը սկսում էին իրարից նեղացած, իսկ օրվա կեսին կռիվը շարունակվում էր.

-Երե՛մ, էդ անտեր չայը հերիք ա խմես, մի քիչ կամք ունեցի, էլի… Էն Չոբանյանը քանի՞ հետ ասած կըլի, որ էդ անտերը քեզ չի կարելի…

-Թու՛, ե՞րբ ես տեսել, որ ես չայ եմ խմել, էս իրեք օր ա՝ պերանս մի կաթիլ չայ չեմ տարել:

Առավոտը՝ կռիվ, կեսօրին՝ կռիվ, բայց հենց մութն ընկնում էր, պապիկը գալիս, Ամայի մոտ նստում, հետո վեր էր կենում, գնում-գալիս, նայում Ամային ու էլի գնում-գալիս: Ամայը հասկանում էր պապիկի միտքը, բայց ոչինչ չէր ասում: Ու պապիկը ճարահատյալ ինքն էր առաջին քայլն անում.

-Հրանու՛շ, կարտի չքցե՞նք:

-Կարտերը վե՛ր կալ, արի՛…

Ու սկսում էին թղթախաղ խաղալ: Ամայը նստում էր իր «գահավորակին»՝ թախտին, իսկ պապիկը՝ Ամայի դիմաց՝ փոքրիկ աթոռի վրա: Ու այնպես էր ստացվում, որ Ամայի դիրքը ավելի բարձր էր լինում, ու պապիկի բոլոր խաղաթղթերը երևում էին: Սա էր պատճառը, որ խեղճ պապս միշտ պարտվում էր, նեղանում, թղթերը թափում ու գնում էր: Իսկ Ամայը.

-Հը՞, տարվեցիր, տրա՞  հըմար ես քըմ:

Պապիկը գլուխը տարուբերում էր, իր սովորության համաձայն մի հատ «թու՛» ասում ու հեռանում: Մի կես ժամից էլի գալիս ու Ամայի շուրջը պտտվում էր, հետո մյուս թախտին պառկում ու փորձում էր մի քիչ քնել, բայց դեռ չհաշտված՝ Ամայը էլի սկսում էր.

-Երե՛մ, քնա քու տեղըմ պառկի, հանգիստ քնի:

-Թու՛…

Ու այսպես իրարից նեղացած էլ քնում էին, հաջորդ օրն էլ այս պատմությունը կրկնվում էր:

Համարյա մի տարի է՝ այսպիսի վեճեր չեն լինում մեր տանը, ես էլ զարթուցիչի ձայնից եմ զարթնում: Չգիտեմ՝ Ամայը իրենց վեճերը կարոտել է, թե՝ չէ, բայց ես կարոտել եմ:

Այդպես է աշխարհի կարգը. կորցնում ես, հետո հասկանում, գնահատում ու կարոտում…

Մոռացեք

Լուսանկարը՝ Տաթեւ Խաչատրյանի

Լուսանկարը՝ Տաթեւ Խաչատրյանի

Մոռացեք ինձ:  Հիշողության միջից հանեք իմ անունը ու դրա հետ կապված ձեր հիշողության փոշոտ դարակների մեջ մնացած դրվագները:  

Մոռացեք իմ երկար ու բարակ մատները:  Հասակս:  Ցցված երակներս:  Խոսելուս ու ժպտալուս ձևերը:  Տվեք անծանոթ մանրամասնություններ ու երբ փողոցում հանդիպեք,  կարծեք, թե օտար եմ:  Շրջվեք մեջքով ու մի բարևեք:  Մի զանգեք:  Մի գրեք:  Ինձնից ոչ մեկից մի հետաքրքրվեք:  Իմ անունը մի տվեք անգամ ձեր մտքում:  Վառեք այն իրերը, որոնք ինձնից են:  Ջուր լցրեք այն թղթերի վրա, որոնց վրա ինչ-որ բան եմ գրել ու տվել ձեզ:  Հեռախոսի միջից սեղմեք ջնջելու կոճակը և  ուղարկեք այլևս երբեք չվերադառնող աղբարկղի մեջ մեր համատեղ նկարները:  Տեսանյութերը:  Նամակները:  Ամեն հիշողություն:

Ի՞նչ անեմ:  Ո՞ր բառերը օգտագործեմ, որ հասկանանք իրար:  Բացարձակապես մոռացեք իմ գոյության մասին: Ու բազմիցս կրկնեք ձեր մտքում, որ մոռացել եք ինձ: Երբ մի օր սրճարանում սուրճ խմեք նորից ընկերներով:  Իմ ընկերներով: Իմ սիրած պատի մոտի աթոռը դատարկ կլինի կամ էլ արդեն ինչ-որ մեկի կողմից զբաղեցված: Երբ հեռու ինչ-որ նկարի կամ գրքերով լցված դարակի տակ տեսնեք նստած սուրճ եմ խմում: Չճանաչեք ինձ:  Իրապես չճանաչեք:  Այ, էս մոռացությանը մատնեք ինձ:

Ես էլ իմ չափով սենյակս կլցնեմ ոչնչով:  Ոչինչ, որի մեջ չկա անցյալ:  Չկա հիշողության մեջ անգամ մեկ նյութ: Այլ միայն ներկա:  Որտեղ մենակ ես եմ:  Այ, էդ ժամանակ ես կգրեմ իմ ուզած բանաստեղծություններն ու պատմվածքները:  Այդ ժամանակ կապրեմ ու կգրեմ էն, ինչ իսկապես կցանկանամ:  Գուցե էդ պահին ես ինձ կզգամ ազատ: