Գիշեր էր, արդեն համարյա առավոտ: Ես վեր կացա անկողնուցս, ի դեպ, տեղափոխվել եմ կատվիս սենյակ, հենց այն անկողնում եմ պառկում քնելու, որի մեջ քնում էր կատուս։ Վեր կացա ու գնացի պատուհանի մոտ: Տարօրինակ է. ժամը հինգն է, իսկ դրսում սարսափելի մութ է։

-Էլիզա, գնա ֆոտոապարատը բեր, նկարի,- լսեցի մեկի ձայնը, գնացի բերելու։
Ծնողներս քնած են, ծածուկ վերցնեմ՝ չբարկանան վրաս։ Բախտս բերեց՝ պայուսակս բաց էր, շատ աղմուկ չարեցի։ Արդեն պատուհանի մոտ եմ, չգիտեմ՝ ի՞նչը նկարեմ, կամ էլ ինչի՞ պիտի նկարեմ, բայց մի քանի ոչ հաջող լուսանկարից հետո կադրի մեջ տեսա կատվիս։ Որտեղ բաց պատուհան, այնտեղ՝ նա։ Կատուս երբեք մարմինը պատուհանից շատ դուրս չէր հանում, բայց այս անգամ շտապում էր դուրս թռչել։ Խավարում երևաց մի լույս, և ես լսեցի աղմուկ. կարծեմ ավտոմեքենայի շարժիչի ձայն էր։ Շենքից էլ տարբեր ձայներ լսելի դարձան: Գնացի դռան մոտ և ականջ դրեցի: Երկու տղամարդու ձայներ էի լսում, երկուսն էլ բարկացած էին։ Դռան աչքից նայեցի: Երկուսով կարծես մեկին աստիճաններով իջեցնեին: Վերադարձա պատուհանի մոտ։ Արդեն պատուհանից հետևում էի գործողությունների զարգացմանը։ Նրանք իջեցրին այդ մարդուն, մեկը՝ ձեռքերից, իսկ մյուսը ոտքերից բռնեցին և դրեցին մեքենայի մեջ: Իրենք էլ նայեցին շենքի պատուհաններին, որ համոզվեն՝ մարդ չկա պատուհանից նայող: Շտապ թաքնվեցի, որ ինձ չնկատեն։
Պատուհանը փակեցի, վերադարձա հյուրասենյակ, բացեցի դարակներից մեկը.
ճը՜ռ, ճըռ, ճըռ։ Ես չէի ուզում ֆոտոապարատը տանել հենց իր տեղում դնել, և չգիտեմ՝ ինչու, որոշեցի, որ ավելի հարմար է այդ դարակը: Աղմուկն ստիպեց ինձ արթնանալ։ Աչքերս բաց արեցի, դրսում լուսավոր էր, կատուս փորձում էր բոլորից գաղտնի մտնել հենց այն դարակը, որը երազումս ես էի բացում։ Ես վեր կացա և գնացի պարապմունքի։ 2 ժամվա ծանր պարապմունքից հետո մայրս զանգահարեց և ասաց, որ աստիճանները լուռ բարձրանամ. հարևաններից մեկը մահացել է։

Ամենաշատը սիրում եմ սպասել կապույտ փղիկին… Փղիկի սիրահարը կանգառում երեսուն րոպե սպասելուց չի էլ տրտնջում։ Իմ երթուղայինը կապույտ փղիկն է, մնացածին առանց գույնի անվանում եմ փիղ կամ փղիկիկ՝ կախված չափից։

Վերջապես երթուղայինս եկավ, իմ միակը, բայց և դավաճանը։ Երթուղայինս միաժամանակ միավորում է շատերին, այնքան է միավորում, որ անգամ ինչպես ասում են՝ ասեղ գցելու տեղ չի լինում։ Շատ հաճախ պատահում է, որ ոչ միայն ինձ, այլ մի ամբողջ ինձպեսների դավաճանում է և կես ճանապարհին թողնում։«Կներեք, անցնեմ, էլի», մեկ էլ՝ «Այ աղջիկ ջան, մի քիչ առաջ գնա` մենք էլ բարձրանանք»,կամ էլ՝ «Մեռնեմ քեզ, իջնո՞ւմ ես»։ Իմ օրը առանց այս արտահայտությունների չեմ էլ կարող պատկերացնել: Հա՜, մոռացա ավանդականը. «Մի հատ սա փոխանցեք»։

Այլևս սովորություն չունեմ երթուղային բարձրանալ ականջակալներով:

Մեկ ամիս առաջ էր… Վարժարանից դուրս գալով՝ սովորությանս համաձայն, առաջինը մոտեցա գիրք վաճառով պապիկին.

-Այս գիրքն ի՞նչ արժե:

-600 դրամ,- չգիտեմ թե ինչու, պատասխանեց կոպիտ, երևի պատճառն այն էր, որ ամեն անգամ մոտենում եմ, ինձ հետաքրքիր գիրք չգտնելով՝ հեռանում։

-Սա է՞լ է 600 դրամ։

-Չէ՛, աղջիկ ջան: Ո՞նց ես կարծում, էդ գիքն ու էս նույն գնի կլինե՞ն,-ձեռքը վերցրեց երկու գիրք՝ մեկը մոտավորապես հարյուր էջանոց, մյուսը՝ավելի։ Այդ ավելիին մի տեսակ զգուշությամբ բռնեց. դե, համեմատած թանկ էր… Գրքերից մինչև կանգառ մտածում էի, որ իզուր էլ հարցրեցի, թե ինչ արժե: Մի՞թե, հարյուր էջանոց գիրքը անզգույշ կարելի է բռնել, կամ էլ վատնէ չորս հարյուր էջանոցից:

Կարծում եմ, պետք է վերանայել արժեքները….

Երեսուն րոպեից երթուղայինս եկավ, բարձրացա: Կանգնել էի նստարանին սեղմված, և չնայած դրան, ականջակալներով էի, իսկ հեռախոսով էլ զբաղվում էի այն պահին, երբ վիրտուալ ընկերներս հիշում էին ինձ: Ականջակալները չէին խանգարում լսել կողքիս պապիկի խոսակցությունը:

-Բա մեր ժամանակով սե՞նց էր,- հարցը մնաց անպատասխան,-զարմանում եմ, էս երեխեքը ի՞նչ են գտել էդ հեռախոսների մեջ,հա տկտկացնում են:

Երթուղայինիս բնակիչները ուշադիր նայում էին ինձ. պապիկը խոսում էր հենց իմ մասին:

-Մեր ժամանակով սենց չէր, տո խաղալ էլ գիտեինք, լսել էլ, էս օրվա պես հիշոմ եմ…,- պատասխանեց իր անպատասխան հարցին:

Պապիկը պատմում էր, թե ինչերէ արել, երբ իմ տարիքին էր, հետո էլ անցավ թոռանը.

-Թոռանս անընդհատ պատմում ու պատմում եմ, թե մենք՝ ընկերներով, մանկության տարիներին ինչեր ենք արել: Հետո էլ ավելացնում, որ մեծանաս՝ երեխեքիդ չասես, որ փոքր տարիքում անընդմեջ հեռախոսով ես խաղացել: Պապիդխաղերի մասին կպատմես:

Խոսում էր ու խոսում, իսկ ես՝ կարմրում ու ամաչում: Հաջորդ կանգառին իջա, կարծես փախա խոսակցությունից:

Հիմա մտածում եմ, թե երեխեքիս ի՞նչ եմ պատմելու: Հարյուր էջանոց և չորս հարյուր էջանոց գրքերի՝ անզգույշ կամ զգույշ բռնելու մասի՞ն, թե՞ հեռախոսը, ասած պապիկի՝ լավ-լավ տկտկացնելու մասին: Այսօրվա նման չեմ ուզում, որ լինի ու չեմ էլ ուզում, որ երեխեքս հեռախոսով յոթ քար կամ գետնից բարձր խաղան:

Լրագրողները և, ընդհանրապես, տարբեր մասնագիտության տեր բոլոր մարդիկ պետք է լինեն բազմակողմանի զարգացած: Պարտադիր չէ լինել պրոֆեսիոնալ բոլոր բնագավառներում, այլ պարզապես ունենալ թեկուզ մակերեսային գիտելիքներ որոշ կարևոր ոլորտներից, ինչպիսիք են տնտեսագիտությունը, քաղաքագիտությունը, առողջապահությունը, իրավաբանությունը, միջազգային հարաբերությունները: Եթե ինձ մնա, այս շարքը շատ կերկարի, բայց դա այն պատճառով է, որ ես իդեալիստ եմ և ոչ մի կերպ չեմ ընդունում որևէ ոլորտի մասին գոնե մակերեսային գիտելիքների բացակայությունը: Բացի դրանից՝ ինչպես ասել է ականավոր տնտեսագետ Փոլ Սամյուելսոնը. «Գիտությունը համագործակցության և հասարակական գիտելիքի արդյունք է, և ոչ երբեք մեկ մարդու գործ»: Ի՞նչ է սա նշանակում: Սա նշանակում է, որ ինչ-որ մեկը մի գյուտ է արել, հետո որոշ ժամանակ անց մեկ ուրիշը, օգտվելով իր նախորդի գյուտից, կատարելագործել է այն, ու այսպես շարունակ: Եվ ուրեմն, եթե չեք կարող որևէ բան կատարելագործել, ապա գոնե պետք է սովորեք այն ամենը, ինչը բացահայտել և սերունդներին են փոխանցել մեր նախնիները, և սրանից հետո արդեն որևէ կատարելագործում կատարելը դառնում է անխուսափելի: Չշեղվելով բուն թեմայից՝ ասեմ, որ լրագրողի համար բազմակողմանի զարգացած լինելը շատ կարևոր է, որովհետև դա նրանց սովորեցնում է քննադատաբար և հաճախ տարբեր մարդկանց տեսանկյունից նայել հարցին: Եվ, վերջապես, քանի որ շատ դեպքերում լրագրողը իր հոդվածներում արտահայտում է հենց իր սեփական կարծիքը, և նրա հոդվածները կարդալու են տարբեր մասնագիտության տեր մարդիկ, ապա շատ կարևոր է ոչ միայն այլ ոլորտների հետ կապված սխալներ թույլ չտալը, այլև այնպես համոզիչ գրելը, որ ընթերցողին թվա, թե դա գրել է տվյալ ոլորտի մասնագետը: Այսպիսի լրագրողը միշտ էլ գնահատված է լինում հասարակության կողմից:

Հաջորդ հատկանիշը, որը պետք ունենա լավ լրագրողը, նոր մարդկանց հետ ծանոթանալու ցանկությունն ու նրանց հետ շփվելու կարողությունն է: Շատ եմ լսել, երբ ասում են, որ լրագրողական աշխատանքի գագաթնակետը հարցազրույցն է: Հնարավոր չէ ունենալ լավ հարցազրույց, եթե լրագրողը ինքը չի ցանկանում շփվել այն մարդու հետ, որից հարցազրույց է վերցնում:

Շատ կարևոր է նաև, որ լրագրողը ցանկանա միշտ նոր գիտելիքներ ձեռք բերել ու զարգանալ, որովհետև մարդկանց չձանձրացնելու համար պետք է միշտ քայլել ժամանակին համընթաց: Աշխարհը շատ արագ է փոխվում և թեկուզ հևալով էլ լինի, մենք պետք է հասնենք նրա հետևից: Մարդկանց հետաքրքրությունները, աշխարհի նման, շատ արագ են փոխվում, հետևաբար լրագրողը պետք է նոր բաներ սովորելու կարողություն ունենա, որպեսզի մարդիկ կարողանան կարդալ նրա հոդվածները:

Լավ լրագրողը պետք է լինի գրագետ: Կարծում եմ՝ այստեղ մեկնաբանության կարիք չկա:

Վերջապես, լրագրողը պետք է գիտակցի, որ ինքը պարտավոր չէ թղթակցել տարբեր թերթերի իր ամբողջ կյանքի ընթացքում: Հնարավորության դեպքում պետք է հիմնել սեփական թերթը կամ բլոգը: Շատ լավ կլինի, եթե բոլորն այսպես մտածեն: Եթե մարդկանց գոնե քառասուն տոկոսն այսպես մտածի, մենք լուրջ դրական տեղաշարժեր կունենանք մեր տնտեսության մեջ: Երբ արդեն հաջողակ լրագրողը, կամ, ընդհանրապես, որևէ այլ մասնագիտության տեր մարդը դուրս գա աշխատանքից և հիմնի իր սեփականը՝ հաշվի առնելով ու չկրկնելով իր նախորդ գործատուի սխալները, ապա կբացվեն նոր հաստիքներ երիտասարդների համար, ոչ միայն իր նախկին աշխատավայրում՝ աշխատանքից դուրս գալու հետևանքով, այլև իր բիզնեսում, որովհետև երկար հնարավոր չէ դիմանալ առանց աշխատողների: ԱՄՆ-ն շատ զարգացած է և ունի լավ տնտեսություն, որովհետև ամերիկացիների մեծ մասն ունի հայտնի ամերիկյան երազանքը՝ հիմնել սեփական բիզնեսը:

Սովորական արևոտ օր էր: Ինչպես միշտ՝ շտապում էի պարապմունքի և ճանապարհին հանդիպեցի հարևանուհուս.

-Բարև ձեզ:

-Վա՜յ, Անի ջան (սովորաբար նա ինձ այդպես է դիմում), բարև:

Սկսեցինք քայլել միասին: Իմ քայլերը, բնականաբար, ավելի արագ էին, քան նրանը: Հանկարծ լսվեց ինձ համար սովորական դարձած, բայց տհաճ հարցը:

-Անի ջան, ինչի՞ ես սենց կոլոտ մնացել:

Ճիշտ է, արհամարհանքի նշան է, բայց նրա հարցը անպատասխան մնաց: Ոչ այն պատճառով, որ չէի ցանկանում պատասխանել, այլ այն, որ պարզապես պատասխանը չունեի: Բայց չէ՞ որ ցածրահասակ մարդիկ նույնպես ունեն առավելություններ.

1. Նկարներում դուք միշտ առաջին շարքում եք կանգնում:

2. Ձեզ չեն ուղարկում բերելու այնպիսի առարկաներ, որոնք դրված են բարձր տեղերում:

3. Դուք կարող եք հեշտորեն տեղավորվել փոքր տարածքում:

4. Բարձրահասակ մարդկանց մեծ մասն ունի խնդիրներ ողնաշարի հետ, իսկ ցածրահասակների մոտ այդ խնդիրը շատ քիչ է նկատվում այն պատճառով, որ օրինակ՝ երթուղայինում կարիք չի լինում կռանալու:

5. Ցածրահասակները կարող են գումար խնայել՝ օգտվելով երեխաների համար նախատեսված խանութներից:

6. Ցածրահասակ մարդիկ մեքենայի մեջ վատ իրավիճակում չեն հայտնվում ի տարբերություն բարձրահասակների, որոնց ոտքերը խանգարում են դիմացի նստողին, կամ էլ դիմացի նստարանն է ցավեցնում նրանց ոտքերը:

7. Ճոճանակներից և մանկական կարուսելներից բարձրահասակները միշտ չէ, որ կարող են օգվել՝ տարածքի փոքրության պատճառով, իսկ ցածրահասակներն անկախ տարիքից վայելում են մանկությունը:

8. Փոքրերի շրջապատում ցածրահասակները չեն տարբերվում և կարիք չունեն վատ զգալու:

Ցածրահասակ կամ բարձրահասակ լինելը մեր ցանկությունը չէ. մենք չենք ընտրում, թե ինչպիսին պետք է լինենք: Հակառակ դեպքում աշխարհում միանմանություն կտիրեր: