-Է՛ն ա, սա՜ղ ուղտի մեջքն ա։

ՉԷ՛, չէ՛, սխալ մի հասկացեք՝ ուղտ ասելով՝ նկատի չունեմ ուղտ կենդանի, ու հաստատ տեղին զարմացաք․ Հայաստան ուղտ չկա: Լա՛վ, շատ չձգձգեմ: Ինչո՞ւ հենց ուղտի մեջք և ինչո՞ւ հենց սաղ ուղտի մեջքն ա: Դե, բնականաբար, ասածս նման է մեղադրանքի, որ սաղ ուղտի մեջքն ա, այսինքն, ամեն ինչի պատճառը ուղտի մեջքն ա: Դե, լավ, չչարչարեմ:՝ Ուղտի մեջքը հակառակորդի հենակետն է՝ այն հենակետը, որի վրա է հենված այն զենքը, որը գնդակոծում է մեր Բաղանիս գյուղը: Այո՛, դիրքերը մի քանիսն են: Ու ամեն դիրք ունի իր զենքի տեսակները, բայց այդ անսովոր անունով դիրքը ամեն անգամ կրակահերթի պատճառ է հանդիսանում: Դիրքի անունը, դե պարզ է՝ գյուղացիք են դրել, հաստատ ադրբեջանցին ո՛չ գիտի ուղտ, ո՛չ էլ՝ մեջք բառերը: Անվանել են Ուղտի մեջք, որովհետև դիրքը կառուցված է երկու, իրար շատ մոտ բլուրների վրա, ինչի պատճառով նմանեցնում են ուղտի մեջքի:

Ուղտի մեջքից այն կողմ Օդնդաղն է: Սա արդեն երկկողմանի համաձայնություն է: Այն հին ժամանակներում, երբ դեռ կռիվ չկար, կար էսպես ասած, Ղազախ-Բաղանիս ճանապարհ, որտեղ Ղազախը համարվում էր տեղի քաղաք և այնտեղ բազմիցս են գյուղացիք գնացել թե՛ առևտրի, թե՛ այլ նպատակներով: Եվ այդ ժամանակվա շփումը թուրքերի հետ, ստիպել է միասին սարերի անվանումներ տալ և, անգամ, խոսել սովորել։ Հիմա գյուղում կան մարդիկ, ովքեր դեռ հիշում են բառեր կամ նախադասություններ: Անձամբ եսչեմ սիրում այդ լեզուն, բայց լսել եմ այս բառը և չեմ կարողանում այդ մեկ բառը ջնջել հիշողությունիցս: Ադրբեջաներեն՝ Յեվաշ, գյուղի բարբառով՝ լա կացի, իսկ գրական հայերենով՝ սպասիր: Եվ այդտեղից է սկսվել գյուղացիների ու, անգամ, զարմանքս է գալիս, ադրբեջանցիների շփումը: Ու այդ պատճառով էլ մինչև հիմա մնացել են այդ բառերն ու անունները:

Օդնդաղ սարը, կարելի է ասել, որ նշանառության տակ է պահում մի քանի հարակից գյուղեր՝ Բաղանիսը, Ոսկեպարը, Ոսկևանը, Կիրանցը, Կոթին և Բարեկամավանը, կամ էստեղի հայտնի անունով՝ Դոստլուն: Դե, հիմա սա՛ է, ի՞նչ կարող ենք անել, գրավելը հեշտ չէ, գյուղացին ստիպված է ապրել՝ մտածելով, որ կրակոցներն անդադար են, և ինչ տեսակ անուն էլ լինի՝ ուղտ, թե փիղ կամ մեկ այլ կենդանի՝ մեկ է, հաստատ այդ մեծ զենքի փամփուշտը գալու է գյուղի վրա: Բայց ինչ զենքից էլ գա, հաստատ ոչ մեկը չի թողնի և չի հեռանա իր գյուղից, որովհետև այստեղ է յուրաքանչյուրի ապրուստը, հիշողությունը, մեծ ծանոթությունը և բոլոր այն լավ պահերը, որոնք ապրել են մեր մեծերը, և հիմա ապրում են մեր փոքրերը:

Մանկապարտեզում և դպրոցում երեխաների թիվը գնալով պակասում է, բայց դա ոչինչ չի նշանակում, չի նշանակում, որ գյուղը կդատարկվի կամ հողերը կհանձնվեն: Ոչ, մենք այստեղ ենք:

Հայերը սովորություն ունեն, չէ՞, մի բան ամբողջ ուժով քննադատել, հետո մոռանալ դրա մասին: Այսպես է լինում ամեն անգամ, երբ մոտենում է Եվրատեսիլը, երբ ընտրվում է մասնակիցը, ներկայացվում է երգը: Առաջին արձագանքները վատը չեն, բոլորն էլ սկզբից հույս են փայփայում, որ վերջապես հայ հանդիսատեսն էլ է զգալու Եվրատեսիլն իր երկրում տեսնելու առավելությունը: Վերջում, երբ ամեն ինչ ավարտվում է, հաղթողն էլ պարզ դառնում, պարզ է դառնում նաև այն, որ մինչ այդ փայփայած հույսերը զուր էին, որ այս անգամ էլ Եվրոպան նախապատվությունը տալու է մի թեկնածուի, ով այս կամ այն կերպ չի հակասում իր սկզբունքներին, դեռ մի բան էլ՝ ընդգծում է դրանք:

Անցյալ տարի մեր երգը վատը չէր, նույնիսկ վերջին տարիներին ամենահաջող ներկայացվածն էր, մեր մասնակցի շանսերն էլ բարձր էին գնահատում: Արդյունքում Ուկրաինայի մասնակիցը, որի երգը լսելիս ակամա ձեռքերով փակում ես ականջներդ, դարձավ հաղթող, Եվրատեսիլն իր հետ տարավ Կիև ու մի լրացուցիչ անգամ էլ հնչեցրեց իր երգը, որը ուներ լավ արտահայտված քաղաքական ենթատեքստ: Իսկ մի քանի տարի առաջ, մեր երկիրը ներկայացնող Geneology խմբի ներակայացրած երգի անունը փոխել տվեցին, ասելով, թե այս նախագիծը ձեր պատմությունը ներկայացնելու համար ամենալավ վայրը չէ: Մի տարի էլ միասեռականներին իրենց աջակցությունը ցույց տալու ու իրենց տեսակետն այդ մասին հստակ արտահայտելու համար Ավստրիայի ներկայացուցչին հաղթանակը տվեցին, չնայած այն, որ ավստրիացին լավ ձայն ուներ, հերքել չենք կարող:
Ասածս ինչ է՝ ամեն տարի ոգևորությամբ Եվրատեսիլին սպասելուց հետո պարտվողի հոգեբանությամբ այն քննադատելու, քաղաքական ենթատեքստեր փնտրելու ու մեզ տասներկու միավոր չտված «դաշնակիցների» հասցեին վատ խոսքեր շռայլելու փոխարեն, գիտակցեք, որ Եվրատեսիլը պարզապես երգի մրցույթ է, որին մասնակցում են մոտ հինգ տասնայկ երկրներ, քվեարկում է ամբողջ աշխարհը, հաղթում նա, ում հաղթանակն այդ տարի պետք է Եվրոպային:

Թեթև մոտենանք:

Հայ ժողովուրդը արարող ժողովուրդներց մեկն է…
Իմ կարծիքով` ամեն հայ գիտի այս նախադասությունը, և եթե չգիտի, պետք է իմանա, բայց մարդ ինչքան էլ ստեղծում է, գալիս է մի պահ, երբ այլևս դրա դիմաց ստացած վարձը բավական չի լինում ընտանիք պահելու համար: Երբեմն մարդն իսկապես հոգնում է չարչարվելուց և, ստանալով չնչին աշխատավարձ, այլ ճար չի տեսնում, բացի հայրենիքից դուրս աշխատանք փնտրելը: Այդ մարդկանցից շատերին կարող ենք հարցնել, թե ո՞ւր է նրանց հայրենասիրությունը ու պարտքի զգացումը դեպի սահմանին կանգնած զինվորը, բայց մի՞թե նա էլ չի ասի, թե որտե՞ղ է իմ չարչարանքի արդյունքը: Ամեն դեպքում կան շատ կարծիքներ դեպի արտեկիր մեկնողները: Շատերն են ասում, որ մարդ, եթե լավ փնտրի աշխատանք, անպայման կգտնի, բայց ի՞նչ անեն այն մարդիկ, ովքեր փնտրում են և իրենց հարմար գործ չեն գտնում: Էստեղ էլ մի ուրիշը կասի, թե պիտի հարմարվի ուրիշ աշխատանքին, բայց մարդն ինչո՞ւ պետք է հարյուր հազարավոր դրամներ ծախսի և չորսից տասը տարի տրամադրի համալսարանում ուսում ստանալուն, որ հետո էլ ուրիշ գործին հարմարվի: Կամ, լա՛վ, ասում են, որ լավ մասնագետները չեն կորչում և գտնում են իրենց աշխատավայրերը։ Համաձայն եմ, իսկ ի՞նչ անեն միջին մակարդակի մասնագետները, նստեն տանը ու վե՞րջ…

Ես ուղղակի ուզում եմ հասկանալ նրանց, ովքեր ասում են, որ ապագան մեր հայրենիքում է… Լա՛վ, ես էլ եմ համաձայն ձեզ հետ, եկեք ամբողջ ազգով մնանք մեր երկրում, նստենք տներում ու զբաղվենք անգործությամբ ու մեկ էլ կտեսնենք՝ հո՛պ, արդեն տուն չունենք, դրա փոխարեն շատ պարտքեր ունենք:

Դե, ի՞նչ ասեմ, երևի Հայաստանում կան ընդամենը հազվագյուտ մարդիկ, ովքեր պարտքեր չունեն: Լա՛վ, սա էլ հասկացանք, մնում են մեր երկրում, կուտակում պարտքեր ու աշխատում: Աշխատում ենք, նորմալ աշխատավարձ ենք ստանում, բայց մեկ է, պարտքեր ունենում ենք, իսկ սա ինչի՞ հետևանքով է:

Հայը հայրենասեր է, նա սիրում է աշխատել և իր քրտինքով հաց ստեղծել, բայց հայը նաև փառասեր է:

Ինչպես ասում էր Րաֆֆին՝ հային պետք է բացատրել, որ ինքը չի կարող միայն նապոլեոններ ծնել: