Երեք տարի էր, ինչ ես ընդգրկված էի ԵՆՀ բանավեճի ակումբում: Առաջին տարում, երբ մասնակցեցի, 7-րդ դասարանցի էի: Ճիշտ է, դեռ այդքան չէի հասկանում, թե ինչ է բանավեճը, ինչն է դրա նպատակը, սակայն մեծ հետաքրքրությամբ ընդգրկվեցի: 8-րդ դասարանում արդեն միայն ես էի մնացել ակումբում որպես «հին խաղացող» (որովհետև բոլորը 9-րդ դասարանցիներ էին ու արդեն ավարտել էին): Այդ տարի ես ավելի պատասխանատու զգացի ինձ ու փորձեցի ավելի շատ ուսումնասիրել ու աշխատել որպես թիմի ավագ: Տարվա վերջում, համեմատած նախորդ տարվան, ունեցանք մեծ հաջողություն: Այդ տարի` 2014 թվականին, ես մեր դպրոցից ընտրվեցի որպես հանրապետական փուլի մասնակից: Երբ շատ ուրախացա ու սկսեցի անհամբեր սպասել մեր փորձերին ու, դե իհարկե, հանրապետական փուլին: Մենք մեր թիմով (արդեն քաղաքի թիմով, ոչ թե դպրոցի) մեր առջև նպատակ էինք դրել հանրապետական փուլում գրավել առաջին տեղը: Երբ սկսվեց մրցույթային առաջին օրը, ամեն ինչ շատ լավ էր ստացվում, և մենք հաղթեցինք առաջին օրվա համարյա բոլոր խաղերում: Երկրորդ օրը արդեն հաղթեցինք բոլոր խաղերը և վճռական փուլում` կիսաեզրափակիչում, հաղթեցինք` անցնելով եզրափակիչ փուլ: Եզրափակիչ խաղում, սակայն մենք գրավեցինք 2-րդ տեղը: Դա ևս շատ-շատ մեծ հաջողություն էր մեզ համար, և մենք շատ ուրախ էինք:

Արդեն 9-րդ դասարան էի, 3-րդ տարին էր, ինչ մասնակցում էի բանավեճին: Տարեցտարի ավելի կատարելագործված մենք մեր առջև նպատակ դրեցինք հաղթել տարվա բոլոր խաղերը: Եվ այդպես էլ եղավ, մենք հաղթեցինք բոլոր խաղերում, և մեր դպրոցը մեր քաղաքում` Արտաշատում, գրավեց առաջին տեղը:

Այս երեք տարում, շնորհիվ բանավեճի, ես շատ ու շատ հմտություններ ու գիտելիքներ ձեռք բերեցի:

Շատ մարդկանցից լսել եմ նման արտահայտություններ. «Էդ բանավեճի իմաստը չեմ հասկանում, լեզվակռիվ եք էլի անում», «Բանավեճը լեզուդ ա երկարացնում», և այլն: Դպրոցում, ուսուցիչներից շատերը նույնպես համարում էին բանավեճը բացասական: Ասում էին. «Այ, Ռազմիկ ջան, բանավեճի պատճառով դասերից հետ ես ընկնում, չես հասցնում»: Սակայն բանավեճը ինձ համար արդեն դարձել էր օդ ու ջուր, ու չէի կարող հրաժարվել դրանից: Չնայած որոշ ուսուցիչների տեսակետին` բանավեճը ինձ օգնում էր նաև դասերի ընթացքում: Բանավեճի շնորհիվ զարգանում է մտահորիզոնը, խոսքը, լինում ես ավելի տեղեկացված, կարողանում ես պնդել քո կարծիքը ու հաստատուն պահել քո տեսակետը, ձեռք ես բերում նոր ընկերներ … Էսպես անվերջ կարող եմ թվել բանավեճի դրական կողմերը: Մի խոսքով, այն երեք տարիները, երբ ես բանավիճում էի, կարող եմ համարել իմ կյանքի կարևորագույն, գիտելիքներով լի փուլ, որը հուսով եմ կշարունակվի:

Բանավեճի համար իմ առանձնահատուկ շնորհակալությունն եմ ուզում հայտնել «Ջինիշյան հիշատակի հիմանադրամին»` այս հրաշալի ծրագիրը ստեղծելու և դպրոցներ մտցնելու համար:

«17.am»-ի թղթակիցներով գնացել էինք մեր գյուղ` Լիճք, ֆոտոարշավի:

Այդ օրը յուրահատուկ էր ինձ համար: Հավաքվեցինք մեր գյուղի դպրոցի մոտ, իսկ հետո բաժանվեցինք երկու խմբի: Առաջին խումբը գնաց մի ուղղությամբ, երկրորդը` մեկ այլ: Մեր խումբը առաջնորդում էին Սիսակը և Դիանան:

Ֆոտոարշավի ժամանակ հասցրեցինք մասնակցել լավաշ թխելու ավանդական արարողությանը: Ճիշտ է, այժմ այդ ավանդույթը, տարատեսակ փոփոխությունների է ենթարկվել, բայց միևնույն է, լավաշը մնացել է մեր կենցաղի անբաժան մասնիկը: Ափսոս, որ քչերն են հիմա թոնրով լավաշ թխում:

Հա, ո՞ւր էի հասել: Մի փոքր լավաշ համտեսեցինք և շարունակեցինք մեր արշավը: Հանդիպեցինք շատ անհոգ երեխաների, ովքեր ժպտալով թռչկոտում էին այս ու այն կողմ: Եվ միայն այդ քաղցր ժպիտները տեսնելն արդեն մեծ հանգստություն էր: Քանի որ մեր տունը գյուղի ծայրամասում է, ինձ համար գերագույն հաՃույք էր լինել գյուղամիջում: Այնտեղ այնքան հարազատ մարդկանց հանդիպեցի, որ ուրախությունս թաքցնել չէի կարողանում:

Այդպես ուրախ գրեթե մեկ ժամ շարունակեցինք մեր ճամփան: Ճանապարհին մի տատիկի հանդիպեցինք և որոշեցինք մոտենալ: Որքան փոքրանում էր մեր և տատի միջև եղած հեռավորությունը, այնքան նշմարելի էին դառնում նրա արցունքներով հեղեղված աչքերը: Տատիկն արտասվում էր` աչքերը հառած դեպի հեռուն… Ես մոտեցա տատիկին և հարցրեցի.

-Տա՛տ, ի՞նչ է պատահել:

Տատիկը լուռ էր: Ոչինչ չէր խոսում և գրեթե մեկ րոպե լուռ նայում էր:

-Գնացել են բոլորը,- ասաց տատիկը:

-Ովքե՞ր:

-Երեխաներս: Բոլորը գաղթել են, գնացել՝ ինձ ու ամուսնուս մենակ թողնելով:

Այդքանը լսելն արդեն ծանր էր բոլորիս համար: Այս խնդիրը կարծում եմ համազգային է:

Մեր արշավի ընթացքում միակ տխուր պատմությունը սա էր:

Հետո գնացինք մեր գյուղի գետի մոտ: Գետը դասվում է Սևան թափվող 29 գետերի ու գետակների շարքին: Մոտեցանք և մի փոքր գերանի վրայով առաջ գնացինք: Ջրի մեջ լողում էր սագերի մի խումբ: Այնքան հաճելի էր աշնան կեսին տեսնել կանաչ բնություն: Շատ ավելի հետաքրքիր դեպքեր էլ եղան, որոնց մասին դեռ կգրեմ:

Այդ օրը երբեք չեմ մոռանա: Ես իմ գյուղին այլ հայացքով նայեցի:

Լուսանկարը՝ Լիլիթ Կարապետյանի

Արագածոտնի մարզում երկու վեհանձն լեռների ստորոտում մի գյուղ է փռված՝ Մելիքգյուղը, որտեղ և ծնվել եմ ես: Կներեք, չներկայացա: Ես Լուսինեն եմ, Լուսը, Լուսնյակը, Լուսինը, ինչպես կուզեք, կամ ինչպես դիմում են ինձ: Անասելի շատ եմ սիրում գյուղական միջավայրը և հատկապես իմ գյուղը:Իմ մասին պիտի պատմեմ, բայց թեմայից անընդհատ շեղվում եմ: Թող գյուղս էլ պատմի իմ մասին…

1826-29թթ. ռուս-պարսկական պատերազից հետո Թուրքմենչայի պայմանագրով հայերին արտոնվում է իրենց ցանկությամբ Պարսկահայաստանից տեղափոխվել ռուսական սահմանները: Եվ հայերի զգալի մի զանգված տեղափոխվում է Արևելյան Հայաստան, որոնց մեջ և իմ նախնիները, ովքեր Մշո Ալաշկերտից գալիս և հասնում են Արարատյան դաշտ: Արարատյան դաշտի շոգերից դժգոհ, հեղինակավոր մարդկանցից մեկը դիմում է ժողովրդին.

-Հ’օդա չարխին տըրեխ կըսին, բ’երնին ռեխ կըսին, մոձագ հ’ելե մառտ կըխեխտա, շոկ լե մառտու բեն կըկըդրա: Էդա մեր տեխ չէ: Քէլեկ, լաո, քէլեկ էրտանկ, էրտանկ գըդնինկ կանաչ սարեր, պաղ հ’ախպըրներ, զուլալ ջըրեր…

Եվ գալիս ու հաստատվում են Ապարանի շրջանի գյուղերում, ինչպես նաև Մելիքգյուղում, որն ըստ ուսումնասիրությունների, բնակեցված է եղել հինգերորդ դարից սկսած:

Ինչպես իմացաք, արմատներով մշեցի եմ, ավելի ճշգրիտ` Ալաշկերտից, բայց այժմ մեզ ասում են ապարանցի: Դեմ չեմ, ապարանցի լինելն էլ է պատիվ:

Այ, հիմա մի քանի խոսք իմ մասին: Աշխարհում ինչքան խելքին մոտ ու հեռու բան կա, բոլորով հետաքրքրվում եմ, բայց առաջնային՝ քաղաքականությամբ, մշակույթի բոլոր ճյուղերով, կրթությամբ և մարդկային կյանքերով՝ դժբախտ ու երջանիկ: Սիրում եմ փիլիսոփայել տարբեր թեմաներով, վիճել, բայց միայն բանավոր:

Էլ ինչ ասեմ, կարծես ամեն ինչ ասված է, ինչն էլ չեմ գրել, թողել եմ ընթերցողի վառ ու բարի երևակայությանը այն հույսով, որ ընթերցողս միայն հեքիաթներ ու առասպելներ չի կարդացել…