Հարցազրույց չարենցավանցիների կողմից արդեն շատ սիրված «Անդոկ» ազգային պարերի խմբի ղեկավար Հրայր Փարսադանյանի հետ: Հրայրը ընդամենը 17 տարեկան է, և այս տարիքում նա արդեն շատ հաջողությունների է հասել:

Լուսանկարը` Աբիռ Դավթյանի

-Կներկայանա՞ք:

-Հրայր Փարսադանյան՝ «Անդոկ» ավանդական երգի-պարի խմբի ղեկավար: Սովորում եմ Պարարվեստի ուսումնարանում, նաև ուսումնասիրում եմ ժողովրդական  պարեր:

-Ինչքա՞ն ժամանակ է, որ զբաղվում եք պարով:

-Պարել սկսել եմ 6 տարեկանից, սակայն 10 տարեկանում թողել եմ պարը: Բայց հետագայում կրկին սկսեցի զբաղվել պարով, և արդեն 4 տարի է, ինչ պարում եմ:

-Ի՞նչը դրդեց խումբ ստեղծել և այն անվանել «Անդոկ»:

-Խումբը ստեղծել եմ, որպեսզի մեր երիտասարդությունը ճանաչի իր արմատները, իր ժողովրդի երգն ու պարը: Իսկ Անդոկը Արևմտյան Հայաստանում գտնվող լեռ է, որը շատ մեծ դեր է ունեցել հայերի կյանքում, քանի որ երբ սկսվել են Սասունի ջարդերը, հայերը երկար ժամանակ թաքնվել են Անդոկ լեռան անտառներում, և մի շարք հայեր, այնտեղ թաքնվելով, կարողացել են փրկվել:

-Որքա՞ն ժամանակ է, որ խումբը գործում է, և քանի՞ աշակերտ ունեք:

-Խումբը գործում է մեկ տարի: Արդեն ունենք սեփական տարածք, որը մեծ քայլ է առաջ գնալու համար, և ունենք 50-ից ավելի աշակերտ:

-Արդյոք կա՞ տարիքային սահմանափակում:

-Սեփական երկրի ազգային պարերը ճանաչելը տարիք չի հարցնում: Իհարկե, 6 տարեկան երեխան չի կարող պարել, բայց 8-90 տարեկան յուրաքանչյուր անձ կարող է գալ և ընդունվել մեր խումբ:

Լուսանկարը` Աբիռ Դավթյանի

-Ի՞նչ քայլեր եք ձեռնարկում խմբի հետագա գործունեությունը բարելավելու համար:

-Խումբը արդեն հասցրել է ելույթ ունենալ մի շարք բեմերում: Քանի որ համերգները և մենահամերգները խմբի համար շատ կարևոր են, այժմ դրա համար պլանավորում ենք մեծ մենահամերգ Երևանում, նաև ցանկանում ենք համերգ կազմակերպել հենց մեր քաղաքում՝ Չարենցավանում:

-Իսկ կցանկանայի՞ք նույն կազմի հետ աշխատել նույնիսկ քսան տարի անց:

-Թեկուզ երեսուն, քառասուն տարի էլ անցնի, դա նշանակություն չունի, ես պատրաստ եմ նույն մարդկանց հետ աշխատել:

Լուսանկարը` Աբիռ Դավթյանի

-Ինչ-որ բան կա՞, որ կցանկանայիք ավելացնել:

-Նախ, ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել Լոս Անջելեսի «Լույս» կրթական միությանը` մեզ աջակցելու համար: Դիմում եմ հայ ժողովրդին, հայ ազգին, որ ավելի շատ հետաքրքրվի և ուսումնասիրի մեր պատմությունը,  որպեսզի իմանա, թե ով է հայը, և որտեղից է սկիզբ առնում մեր ազգը, քանի որ մի շարք մարդիկ աղավաղում են մեր ազգայինը՝ չիմանալով, թե որն է հայկականը:

Մի օր բացում ես աչքերդ և հասկանում, որ մեծացել ես, կորցրել անհոգ տարիներդ, նրանք առանց քեզ հարցնելու հեռացել են անվերադարձ: Հե՜յ, մանկություն, այդ ո՞ւր ես շտապում, մի քիչ կանգնիր` խոսենք, քեզ հիշեցնելու այնքան բան ունեմ, չնայած դու ինձանից էլ լավ ես հիշում:

Մենք չորսն ենք, չորս «հարազատ արյուն»: Չորսով այնքան խաղեր կարող եք խաղալ, բայց մենք չէինք սիրում կրկնվել, մենք էինք ստեղծում մերը, նորը և միգուցե միակը իր ոճի մեջ:

Այ, օրինակ, «Ճանապարհային պտույտ». լսե՞լ եք այս խաղի մասին, կարծում եմ, ոչ: Այս խաղը սովորելը շատ հեշտ է, ուղղակի սպասում ես այն օրվան, երբ հայրիկդ ձեզ նորից կտանի Շամշադին` Սարի ճանապարհով, իսկ հետո սպասում ես, թե երբ պետք է մեքենան պտույտ կատարի, և նրա հետ հավասար թեքվում ես աջ կամ ձախ: Իսկ ամբողջ խաղի էությունը կայանում է հակառակորդին տապալելու մեջ, և պարտված է համարվում նա, ով կդիմեր մայրիկի օգնությանը: Մի քանի շաբաթ առաջ նորից Սարի ճանապարհով տեղ էինք գնում, և ակամա հիշեցինք մեր հորինած խաղի մասին, պտույտի հետ թեքվում էինք, կրկին տապալում թշնամուն», բայց չստացվեց այս ամենից նորմալ խաղ: Կարո՞ղ եք կռահել` ինչու: Մենք մեծացել ենք արդեն:

Հիշում եմ, թե ինչպես չէի սիրում քնել: Չէ քնելը սիրում էի, ուղղակի քույրիկներիս հետ միևնույն ժամին չէի ուզում քնել: Ախր, ես մեծացել էի, ես իրավունք ունեի մեկ ժամ ուշ պառկել քնելու, միայն սերիալս նայելուց հետո: Եվ գիտեք` ինչ էի անում, որ հայրիկս չբարկանար և թողներ մեկ ժամ էլ արթուն մնայի: Դասերս, երբ սովորում էի, օրագիրս չէի լրացնում, իբրև թե մոռացել եմ, և լրացնում էի միայն այն ժամանակ, երբ քույրերս գնում էին քնելու, ժամանակ էի շահում և վայելում սերիալս:

Հե՜յ մանկություն, հետ կգաս գոնե մի օրով, որ կարողանամ խաղալ իմ խաղերը…

Աշնանային տաք ու պայծառ երեկո էր: Արևի շողիկները բաց պատուհանից լցվում էին սենյակս, խաղում մազերիս հետ, ձեռքիցս փախցնում գրիչը: Հեռու, հեռու գնացեք, այ չարաճճիներ, այսօր ես զբաղված եմ, չեմ կարող ձեզ հետ խաղալ: Մտածում եմ` պետք է անպայման գրել խաղաղության մասին: Լավ, լավ, մի րոպեով կմոտենամ պատուհանին, կնայեմ Մասիսի ճերմակ գագաթին, կհիանամ Հրազդանի կիրճի աշնանային գույներով: Վերջ, էլ ինձ չխանգարեք: Ես գրում եմ:

Չգիտեմ ինչու, խաղաղություն ասելիս անպայման մտածում եմ, որ այդ բառի հականիշը պետք է լինի պատերազմը: Պատերազմ և խաղաղություն: Դարեր շարունակ մարդիկ պատերազմել են, կոտորել միմյանց, ավերել ծաղկած քաղաքները, կործանել իրենց իսկ ձեռքով ստեղծած հրաշալիքները: Եվ միմյանց ամեն տեսակ չարիք պատճառելուց հետո` խաղաղության դաշն են կնքել և ուրախացել: Նորից սկսել են վերականգնել իրենց իսկ ձեռքով ավերվածը: Բայց ինչպե՞ս կարող են վերադարձնել իրենց քույրերին, եղբայրներին, մայրերին` բոլոր նրանց, ովքեր զոհվել են այդ պատերազմներում:
-Նառ, Նառ, ի՞նչ կլինի, օգնիր, էլի~:
Ռոմանիկն է` փոքր եղբայրս: Անգլերենի գիրք թևի տակ, գրիչը, ինչպես միշտ, բերանում, սևուկ աչիկները կլորացած, ինձ է նայում:
-Տուր, տուր տեսնեմ, միայն թե արագ, թե չէ` կմոռանամ, թե ինչ պիտի գրեմ:
… Մտքիս թելը կտրվեց: Ինչի՞ մասին էի գրում: Հա: Խաղաղության:

Վերականգնել, երևի հնարավոր է ամեն բան, բացի մարդկային հարաբերություններից ու կյանքից: Իսկ զոհվածների ու անմեղ նահատակների արյունը պիտի վրեժխնդրություն ծնի: Եվ ահա` նոր պատերազմի առիթ: Պետք է ընդհանրապես դադարեցնել ամեն տեսակ պատերազմներ, թե չէ, աշխարհի երեսին մարդ չի մնա…

… – Նառ, Նառ շուտ արի, հարսանիք է, տես, փողոցն էլի խցանվել է: Ո~ւխ, էս ինչ սիրուն հարս է: Շուտ, փուչիկներն արդեն բաց թողեցին;
Էլի Ռոմն է: Թռել է պատուհանի գոգին և ուրախանում է:
-Ռոմ, մի խանգարիր:
-Նառ, տես, էլի մի հարսանիք: Մեկն էլ եկավ, արդեն խառնվեցին իրար:
Բաց պատուհանից հեղեղի նման սենյակ է լցվում խառնաշփոթ երաժշտություն: Այս գիշեր էլ մինչև լույս կնվագեն, կաղմկեն, չեն թողնի քնենք: Է, ինչ արած, մարդիկ ուրախանում են: Փակում եմ պատուհանը, փորձում կենտրոնանալ: Ինչպե՞ս համոզել մարդկանց, որ չպատերազմեն: Ինչպե՞ս համոզել ահաբեկիչներին, որ չպայթեցնեն ինքնաթիռները, որ չգրավեն թատրոնները… Ի՞նչ անել: Չէ՞ որ այնքան լավ է, երբ կապույտ երկնքում փայլում է պայծառ արևը, երբ բակում աղմկում ու խաղում են երեխաները, երբ գույնզգույն ծաղիկների վրա հանգստանում են բազմերանգ թիթեռները: Այնքան լավ է այս աղմկոտ հարսանիքը, թեկուզ շատ է խանգարում ինձ: Երևի պետք է, որ բոլոր մարդիկ սիրեն իրար, այնքան սիրեն, որ երբեք չվիրավորեն, չնեղացնեն միմյանց…
Մի՞թե այդքան դժվար է սիրել մարդկանց:

Նարինե Դանեղյան, 13տ.
«Երիտասարդությունը և խաղաղությունը» էսսեների մրցույթից,
«Մանկանց երկիրը», 2003թ.