Լուսանկարը՝ Սեդա Մխիթարյանի

Ինչպես արդեն շատերդ գիտեք, իմ հայրենի գյուղը Քարինջն է։ Ես նախորդ նյութերում ասել եմ, որ մեր գյուղը իր գեղեցկության համար արժանացել է Մարտիրոս Սարյանի վրձնին։

Մի քիչ պատմեմ` ինչպես է եղել դեպքը։ Սարյանը մի անգամ հյուր է գալիս մեծ լոռեցուն՝ Հովհաննես Թումանյանին։ Երբ Թումանյանն ու Սարյանը շրջում էին Դսեղով՝ Սարյանի աչքից չի վրիպում Քարինջը, որ Դսեղի Դդից աննկարագրելի գեղեցիկ է։ Սարյանն էլ նկարում է գյուղս ու հայտնի դարձնում այն։ Կտավը կոչվում է «Քարինջ գյուղի կոլտնտեսությունը Թումանյանի լեռներում»։ Այդ նկարը գտնվում է Մոսկվայում` ժողտնտեսության ցուցահանդեսում։ Մ. Սարյանի այդ նկարը շատ երկար ժամանակ պատկերված էր 2-րդ և 3-րդ դասարանների հայոց լեզվի դասագրքի կազմին։ Բայց կտավը թերևս այնքան հայտնի չէր լինի, եթե չդրվեր ՀՀ 5000-անոց թղթադրամի դարձերեսին, իսկ մյուս կողմում Թումանյանն է, կարելի է ասել, 5000-անոցը Լոռու խորհրդանիշն է։ Սա զուգադիպությո՞ւն էր, թե՞ օրինաչափություն, բայց յուրաքանչյուր քարինջեցու ուրախությունն ու հպարտությունն է դարձել։

Սևանի աշնանային մեդիա ճամբարում, երբ ներկայանում էի, նշեցի, որ մեր գյուղը Սարյանի վրձնին է արժանացել ու ցույց տվեցի երեխաներին թղթադրամի վրայի նկարը։ Իսկ իմ սիրելի Անին՝ Դսեղից սկսեց հետս վիճել, թե եթե Սարյանը Դսեղ չգար, տեսնեմ Քարինջը ո՞նց էր նկարելու։

Լուսանկարը՝ Հասմիկ Գիվարգիզյանի

Օրն արևոտ էր, ու մայրիկս որոշեց վաղ աշնանը սկսած գործերը ավարտին հասցնել՝ ուշ աշնանը: Սուջուխի համար ամեն ինչ պատրաստ էր, ընկույզը վաղուց շարված էր թելերի վրա և սպասում էր արևոտ եղանակի:

-Հասմիկ, արագացրու, որ գաս ինձ օգնես,- պատուհանի մյուս կողմից ասաց մայրս:

Սուջուխի համար պետք է շփոթ պատրաստել:

-Թավան բեր` պեսոկը վառենք: Պահարանի վրա էլ համեմունքներ կան, դրանք էլ բեր:

Գնացի ու բերեցի բոլոր բաղադրիչները, շարեցի կողք-կողքի ու սկսեցինք:

Լուսանկարը՝ Հասմիկ Գիվարգիզյանի

Նախ «վառեցինք» շաքարավազը, հետո մի քիչ ջուր ու դոշաբ ավելացրինք: Մինչ ես խառնում էի այդ ամենը կրակի վրա, որպեսզի համասեռ զանգված դառնա, մայրիկս մեկ ուրիշ ամանի մեջ լցրեց նախ ալյուր, հետո էլի ջուր ու դոշաբ ավելացրեց: Երբ այդ խառնուրդները համասեռ դարձան, դրանք ևս խառնեցինք իրար ու դրեցինք կրակին: Սա երևի ամենադաժան փուլն է, որովհետև անընդհատ պիտի խառնես, որ «տակը չկպնի»: Բոլոր իրադարձությունները կատարվում էին տատիկիս հսկողության տակ: Վերջապես ամեն ինչ պատրաստ էր, սկսվում էր ամենազվարճալի պահը:

Լուսանկարը՝ Հասմիկ Գիվարգիզյանի

Ընկույզի շարքերը հերթով թաթախում ենք շփոթի մեջ (դա այն զագվածն է, որի պատրաստումը վերևում նկարագրեցի), հետո հանում ու կախում ենք պարանների վրա, որպեսզի չորանան: Քանի շփոթը տաք է, նույն բանն անում ենք մի քանի անգամ, հետո թողնում արևի տակ չորանալու:

Լուսանկարը՝ Հասմիկ Գիվարգիզյանի

Երեկոյան դասերս էի սովորում, մեկ էլ ժպիտը դեմքին ներս մտավ մեր բարեկամներից մեկն ու ասաց.

-Այ տնաշեններ, բը էնենց պանը կթողնե՞ն տուսը: Բը որ մեկը իկյը, ծեր հայկական սնիկերսները կյողնը:

Բոլորս ծիծաղում էինք, բայց գիշերը մայրս «սնիկերսները» ներս բերեց: Կամ աչքն էր վախեցել, կամ էլ դրսում շատ ցուրտ էր:

Լուսանկարը՝ Անուշ Հովհաննիսյանի

Այդ օրը Արմավիրը տխուր էր: Մանրամասն ներկայացնելու համար երևի սկսեմ ամենասկզբից:

Առավոտյան դպրոցում հայտարարվեց, որ դասերից հետո բոլորը պետք է գնան այգի, ինչ-որ հուշարձանի բացման արարողության համար: Ես որոշեցի վերցնել խցիկս և անպայման ներկա գտնվել արարողությանը: Դասերի ավարտից հետո դպրոցի կազմակերպչի հետ միասին գնացինք այգի: Այգին լուռ էր: Կարծես բնությունը նույնպես հասկանում էր արարողության ողջ նպատակը: Երբ ավելի առաջացանք, արդեն պարզ դարձավ ամեն ինչ:

Լուսանկարը՝ Անուշ Հովհաննիսյանի

Հուշարձանը կանգնեցված էր ի պատիվ Արցախի հերոս քառօրյա պատերազմի մասնակից Գոռ Կիրակոսյանի լուսավոր հիշատակի: Ամբոխը լուռ կանգնած էր մեկ մարդու պես , իսկ Գոռի մոր ներկայությունը փշաքաղեցնող էր: 20-ամյա Գոռը Արմավիրի մարզի Արևիկ գյուղի բնակիչ էր: Շատերը եկույթ ունեցան, կարծես բոլորը ուզում էին իրենց խոսքը ասելով մի փոքր մեղմացնել Գոռի մոր խոր վիշտը:

Գոռին և իր բոլոր ծառայակից ընկերներին, ովքեր ընկան քաջերի պես, մենք բոլորս երբեք բացակա չենք դնելու…

Լուսանկարը՝ Հասմիկ Վարդանյանի

Այսօր հերթական պարապմունքից վերադառնում էի տուն, տան ճանապարհին հանդիպեցի մի խումբ տարբեր տարիքի երեխաների, ովքեր ձների մեջ թաթախված խաղում էին: Այդ երեխաներին տեսնելով դանդաղեցրեցի քայլերս, որպեսզի մի փոքր երկար զմայլվեմ նրանց խաղով:

Նրանք այնքան գեղեցիկ էին խաղում: Այդ երեխաների մեջ այնքան պարզություն ու արդարություն կար: Դանդաղ քայլերով մոտեցա նրանց, սկսեցին ինձ էլ ձներով հարվածել: Ես երբեք չեմ սիրել, երբ ինձ պատահաբար ձնով հարվածում են, բայց երբ նրանք հարվածեցին ու ինձ էլ կանչեցին խաղալու, այնքան մեծ հաճույքով միացա նրանց: Մոր 20 րոպե խաղում էի, ու մտածում էի` ինչ լավն են մեր փոքրերը:

Այնքան շատ պարզություն, մաքրություն ու անշահախնդրություն կա նրանց մեջ: Մի՞թե մեծերս կարող ենք այսպես հրճվել ժամանակից շուտ եկած ձյան մաքրությամբ, անձրևից հետո առաջացած ջրափոսերով, արևի պայծառ ճառագայթներից… Խաղում էի ու անդադար նայում նրանց ու մի բան հասկացա. ինչ լավ է մնալ երեխա:

Եկեք բոլորս մի պահ մեզ պատկերացնենք երեխա, երբ ոչինչ չէինք հասկանում, երբ այնքան պարզ ու մաքուր էինք, ինչպես այն ձյունը, որով խաղում էին այդ երեխաները: Մենք մեր արտաքին տեսքով չենք կարող մնալ երեխա, բայց որ ուզենանք, յուրաքանչյուրս հոգով կդառնանք, ու այդ ժամանակ, որ տարիքում էլ լինենք, ամեն ինչ շատ հետաքրքիր կանցնի: Մենք կսովորենք ապրել` հրճվելով կյանքի ամեն պահով: