Արդեն երկու ամիս է, ինչ հեռուստացույցը լռում էր։ Նա եկող-գնացողներին ասում էր, որ փչացել է․ դե ով չգիտի՝ հիմիկվա տեխնիկան էլ առաջվանը չէ, բայց հարևանները իրար մեջ փսփսում էին, որ ծերունին հերթական լուրերի թողարկումից  հետո ինքն է իր ձեռքով փշուր-փշուր արել չարագույժ հեռուստացույցը։

Որդին ամեն անգամ այցելելիս  նոր հեռուստացույցի մասին խոսք էր բացում, մինչև հասկացավ՝ հայրը խոսող մարդուկներին պատերազմի լուրը չի ներել ու ներել չի պատրաստվում։

Աշունը շատ էր երկարել, գարունն էլ գալ չէր ուզում։ Մոխրագույն շենքի պատերը մեկը կարծես շուտվանից ջնջել էր, ձյունն ու անձրևը գալիս նստում էին ծերունու ուսերին։ Օր ու գիշեր իր չորս պատի մեջ  աջ ու ձախ էր անում՝ բոլոր կողմերից ուսումնասիրելով օդում կախված հարցը․ էս ո՞նց էսպես եղավ։ Խունացած պատերը պատասխան չունեին։

Մեկ-մեկ տնից դուրս էր գալիս, ծաղիկներ էր դնում զոհվածների շիրիմներին, ու խնկի բույրից աչքերը լցվում էին։ Հիշում էր արդեն վաղուց անցած էն ժամանակները, երբ դպրոցում աշխարհագրություն էր դասավանդում։ Հայաստանի Հանրապետությունը ծերացող պետություն է․․․

Խանութներում հացը, սուրճը թանկացել են։ Որդու տված գումարը էլ չի հերիքում, բայց ավել խնդրել էլ չի կարող։ Մեծ թոռը նոր է համալսարան ընդունվել, բիզնեսի բաժնում է սովորելու։ Փոքր թոռն էլ ռոբոտաշինությամբ է զբաղվում, անցած անգամ ականջին թաքուն փսփսաց, որ նոր հեռուստացույց է հայտնագործելու, որ միայն լավ լուրեր հայտնի։ Ինքը մտածում է, որ  դժվար էդքան երկար ապրի, ու անկեղծ ասած, ոչ էլ ցանկանում է։ Բայց թոռան միտքը լավն է։ Երիտասարդները առաջ են շարժվում։ Մեղադրել չի կարող, ինքն էլ էդպես կուզեր, ուղղակի 20 տարի առաջ, երբ դպրոցում աշխարհագրություն էր դասավանդում ու ամեն անգամ ջանասիրաբար պնդում, որ Հայաստանի Հանրապետությունը ծերացող պետություն է, այդ նախադասության ծանրությունը սրտին էսպես չէր զգում։

Որդու հետ խոսակցության թեմաները վերջացել են։ Սուրճը միշտ տան եղած ամենափոքր բաժակներով է դնում, բայց էլի չի վերջանում։

-  էհ, պապ ջան, Աստված երբեք չի ուշանում:

Նրան թվում էր, որ Աստված մեկ-մեկ ուղղակի չի գալիս։

Մեկ շաբաթից ավել է, ինչ ուզում եմ գրել։ Չի ստացվում։

Այս անգամվա համար ընդամենն ուզում էի ասել, որ իմ մեջ բոլոր կանայք հոգնել են։ Ինձ խաբել են ու ամենավատն այն է, որ ես հավատացել եմ։
Մայրս ինձ հաճախ է ասել, թե սա էլ կանցնի։
Գիտես, ես էլ մի բարի մեկին ուզում եմ փողոցում կանգնեցնել ու ասել՝ վատ եմ, կամ չի անցնում։ Երբեմն իմ մեջ ցանկություն է առաջանում գլուխս պատեպատ տալու, բայց ավելի հաճախ ջանքերս իզուր ջուրն են ընկնում։ Ինչպես մղձավանջներս, երբ առավոտյան տագնապած վազում ու ջրին եմ պատմում տեսածներս։ Սկսել եմ հաճախ մտածել, թե ինչ է լինում երկգլխանի հրեշների հետ, որոնք ուտում են ձեռքս, բայց առավոտյան հայտնվում են  ջրատար խողովակում։
Երեկ առավոտյան որոշեցի գոնե իրենց չտանջել։ Ահա, սկսել եմ մորս չլսել ու երազներս ջրին չեմ պատմում։ Հավանաբար ջրատար խողովակում մթություն է՝ հրեշներս երևի միայնակ են զգում իրենց։ Հետո ծիծաղում եմ այս մտքիս վրա՝ իսկ եթե գնացել իրար գտել ե՞ն ու հիմա երեկոներն իրար ձեռք ձեռքի պար ե՞ն գալիս։
Այսօր առավոտյան արթնացա։ Սովորական է արդեն սկզբից ստուգել ձեռքս՝ տեսնելու. կա՞, թե՞ չկա։ Առաջինը նկատում եմ եղունգներիս նոր գույնն ու հուսադրում ինձ, թե իրենք էլ հավանել են։
Ուզում եմ երկար-բարակ պատմել նախորդ գիշերվա երազս, բայց գրեթե նույնն է ամեն բան։ Բացառությամբ, որ այս անգամ անծանոթ ինչ-որ վարդագույն կտուրի վրա էինք, և երբ սուր ժանիքներով օձը սողաց  դեպի ինձ՝ ես նետվեցի  տանիքից ու գիշերը արթնացա մի քանի անգամ։
Ութն անց երեսուն է, ես առավոտյան սուրճ եմ խմում, ու սովորական զգացողություն է՝ ասես անպետքության մի ամպ կախվել է ուսիս։ Մտածում եմ երազիս մասին ու որոշում եմ գրել վարդագույն այդ կտուրի մասին։
Առաջինը, որ անցնում է մտքովս, այն է, թե որքան հաճելի կլիներ համբուրվել այդ կտուրին անծանոթ մեկի հետ կամ էլ նախկին սիրածի։ Իսկ ինձ բաժին է ընկել խուսափել օձի հետապնդումից՝ բա որ հանկարծ կո՞ւլ տա ձեռքս, ու ես չկարողանամ գրել։
Եթե ճիշտը պատմելու լինեմ, քեզ կասեմ՝ այդ առավոտ մտաբերեցի բոլոր տանիքները, որոնցում եղել եմ ու գտա մեկը։ Ծիծաղդ կգա, բայց կպատմեմ։
Երևանյան մյուս տանիքները պահում են գաղտնիքը՝ լավ եմ համբուրվում, թե` ոչ։ Վարդագույն այդ տանիքին եղել եմ ուղիղ տասն անգամ։ Որքա՜ն փոքր էր թվում քաղաքը՝ իրար վրա լցված երազանքներով։ Հաջորդ անգամներին բարձրից նայում էի անցորդներին ու խոսում հետները, թե այդ վերնաշապիկը չի սազում քեզ, եղբայր, կամ զուգագուլպաներդ վնասվել են, աղջիկ։
Ինձ որևէ մեկը չէր լսում։ Գիտես, չեմ ստի, եթե ասեմ, որ իմ հարցում սա սովորություն է։ Ես խոսում եմ կարդացածս վերջին գրքի մասին, բայց գնահատական եմ ստանում, թե այս անգամ կարմիր շրթներկն ինձ ավելի է սազում։
Գիտե՞ս, վերջերս եմ միայն նկատել՝ կանայք, ովքեր ապրում են իմ մեջ, սկսել են ընդվզել նման դեպքերում։ Վերջերս ինձ հազիվ եմ փրկել՝ մի երիտասարդի ապտակ հասցնելու փորձից։ Մտածում եմ՝ ինձ հետ ապրելն իսկական գլխացավանքի է վերածվում։
Կանայք, որոնք մնացել են իմ մեջ, երբեմն զզվեցնում էին։ Ես հիմա մտաբերում եմ, որ այդ օրերին ես քաղաքին նայում էի վարդագույն կտուրից։ Ավելի հաճախ ես նյարդային կծկումներ էի ունենում, անզուսպ լաց լինում ու անկանոն ձայնարկություններ արձակում։ Չեմ էլ հիշում ինչպես, մի օր գրողի ծոցն ուղարկեցի մի հիմարի։ Այդ երեկո վարդագույն կտուրին պառկած նայում էի ուղիղ երկնքին։ Պատկերացնո՞ւմ ես տեսարանը ՝ մի քանի աստղ է երկնքում երևում, իսկ այտիցս առաջին, հետո քսաներորդ արցունքի կաթիլը  գլորվում ու թրջում է շապիկս։
Ես փակում եմ աչքերս։ Հետո մտաբերում եմ երկգլխանի հրեշի ու ժանիքավոր օձի մասին ու արագ կոպերս բարձրացնում ու տնտղում եմ տարածքը։ Գիտես, չէ՞, ավելի հաճախ է լինում, որ երկնքից ոչ մի աստղ էլ չի ընկնում, որևէ մեկը չի գալիս քեզ փրկելու։ Հնարավոր է այնպես, որ տունդ էլ չգտնես, ու հրեշավոր ինչ-որ ձայներ գիշերով քեզ հանգիստ չտան։

Իմ սիրելի, գիտես, ավելի հաճախ հնարավոր է, որ ականջ դնես  հրեշավոր շշուկներին ու որոշես, թե քո մեջ բոլոր կանայք արդեն հոգնել են։

Այստեղ ուզում եմ գրել վարդագույն կտուրից երևացող ամպերի մասին։ Երբեմն դրանք ստանում էին որևէ կենդանու կերպարանք։ Ավելի հաճախ ես պատկերացնում էի բոլոր այն հիմարներին, ովքեր կոտրել են սիրտս։ Ես նայում էի ուղիղ իրենց աչքերին ու կարգին հայհոյում։ Ծիծաղդ կգա, բայց սիրտս ուզածիդ չափ թեթևանում էր։
Երբեմն ամպերը մուգ կապույտին կամ սևին էին տալիս։ Այս օրերին ես հարևան շենքից նկատում էի կանանց, ովքեր  լվացքը պարանից անհանգիստ հավաքում ու տուն էին տանում։ Պատահում էր, որ լվացքն իր տեղում էլ մնում էր։ Երևակայում էի, թե լվացքը հավաքելու փոխարեն այդ կինը հանգիստ քնած է ու երազում խնձորով իսկական կարկանդակ է ուտում։
Ինչպես հեքիաթում, երբ թագավորն իր հարստության կեսը տալիս է, ես էլ նույնը կանեի՝ միայն թե մեծ-մեծ հրեշների փոխարեն խնձորով կարկանդակներ տեսնեի։

Երբ փոքր էի, գիտեի` հենց  լույսը միացնեմ, սենյակի բոլոր հրեշները կչքվեն։ Հիմա տատիս հաճախ ուզում եմ հարցնել. բա ես ի՞նչ անեմ, որ հրեշները ոչ թե մեկսենյականոցում են, այլ կոկորդումս կամ կրծքավանդակիս արանքում։
Սխալ կլինի կարծելը, թե քիչ ջանքեր եմ ծախսել՝ ազատվելու հրեշներից։ Գիտես, չէ՞, ոչ տաք կաթ խմելն է օգնում, ոչ էլ լիտրերով ջուրը։
Նախքան անկողնուս մեջ պառկելը, տատիս խնդրում եմ, որ մի կարգին երազ պատմի քնիս մեջ։ Բայց սարսափում եմ, երբ գիշերվա մեջ հազար անգամ ստուգում եմ՝ ձեռքս կերել են, թե` չէ։
Երեկ դադարեցի գրել այստեղից ու գիշերը կրկին վարդագույն կտուրի ժանիքավոր օձի հետ կռիվ էի տալիս։
Ամբողջ օրը չէի գրում։ Մտածել եմ մի երկար նամակ գրել հրեշին ու երազիս պատմել, թե ինչու իմ ձեռքն այդքան էլ համեղ չէ, ես էլ այդքան լավը չեմ։
Ուզում էի սկսել` բարև, իմ սիրելի հրեշ-ով, հետո հիշեցի, որ ինքն ուզում է ուտել ինձ, ու բարևելու համար իսկի ժամանակ էլ չի մնում։ Որոշեցի գրել, թե իմ աջ ձեռքը ընդհանրապես համեղ չէ, որովհետև սովորաբար ինչ հիմարություն ասես, այս ձեռքով եմ գրում։ Ծիծաղեցի, բայց եթե համոզելու կարիք լինի, գրածներիցս մեկը արագ կկարդամ։ Բա որ դրա ժամանակն էլ չլինի՞։ Կեսօրի կողմը գլխիս տվեցի, թե ինչ հիմար գործի եմ լծվել՝ հրեշին համոզել կլինի՞ բա։ Ճիշտն ասած, որշեցի ոչինչ էլ չանել։

Սիրելիս, գրում եմ քեզ կեսգիշերին։ Կրկին արթնացել եմ ցավից, ասես աջ  ձեռքս արնաքամ է լինում։  Խոսելու ժամանակ չունեցանք, միայն հասկացրի, որ գիտեմ՝ քաղաքի որ կտուրին ենք։ Հիմարություն եմ մտածում, բայց եթե այդ հրեշը նախկին սիրեցյալներիցս է, գործս ավելի կհեշտանա։ Գիտես` ինձ ինչ կմնա անելու։ Չծիծաղես, բայց կասեմ։
Հաջորդ անգամ պետք է հասկացնել, որ աստիճանների մոտ թաքցրած գինի կա։

Եթե սիրել, ապա խախտելով աշխարհի բոլոր կանոնները։

Սիրել՝ անկախ թվերից ու մաթեմատիկական հաշվարկներից, առանց օրինաչափությունների ու համընկնումների։ Սիրել՝ անտեսելով ֆիզիկայի օրենքներն ու մշակված բանաձևերը։ Սիրել այնպես, որ ձգողականություն լինի անգամ մագնիսի նույն բևեռներում․․․

Եթե սիրել, ապա կոտրելով կարծրատիպերը, բացելով չակերտներն ու փակագծերը։

Սիրել՝ առանց տողատակերի ու բազմիմաստ մտքերի, առանց խճճված բացատրությունների ու ավելորդ բառերի։ Սիրել այնպես, որ բարդ ստորադասական նախադասությունները դառնան պարզ, հասկանալի, հեշտ ու ընկալելի։

Եթե սիրել, ապա մշակելով սեփական կանոնները՝ ձեր քմահաճույքներով ու նախասիրությամբ։

Սիրել՝ հարթելով բոլոր խնդիրները, և հարթել խնդիրները՝ վայելելով բանակցությունների ողջ ընթացքը։ Յուրահատուկ ու երևակայական մի աշխարհ ստեղծել՝ խաղի նոր կանոններով ու պայմաններով։

Եթե սիրել, ապա օրական 24 ժամից ավելի,  չհագեցնող չափաբաժնով, առանց դադարների ու հանգստի․․․

-Անոնք ինձի շատ կնմանին…

Դեմքս հայացքի կողմը դարձրի.

- Վաճառողնե՞րը։

- Վաճառվողները…

Փողոցի մյուս կողմում վաճառականներ էին, բայց ընկերոջս հայացքը մի ծերունու վրա էր կենտրոնացած, որի դիմաց՝ փայտյա արկղի վրա, շարված էին փունջ-փունջ ձնծաղիկներ։ Ընկերս քայլերն այդ կողմ ուղղեց, ես էլ լուռ հետևեցի նրան։

- Ի՞նչ կարժեն,- ծերունուն մոտենալուն պես հարցրեց ընկերս։

- Ինչ տաս,- ցրտից սառած ձեռքերը հնամաշ վերարկուի գրպաններում տեղավորելով, խռպոտ ձայնով խոսեց ծերունին։

- Ամբողջը կառնիմ, ի՞նչ կարժեն, – կրկին հարցրեց ընկերս։

-Ինչ տաս,-պնդեց ծերունին։

- Քիչ է խեղճերուն հողեն կտրել եք, բերել հոս, կծախեք, գին ալ չե՞ք հաճե ըսել,- բարկությամբ նետեց ընկերս։

- Ձենդ տաք տեղեն գուկա,- խոժոռ դեմքի վրա հազիվ նշմարվող, խոր ընկած տխուր աչքերը մեր կողմն ուղղեց ծերունին,- առնո՞ղ ես, ա՛ռ, թե՝ չէ, թո՛ղ գնա։

Ընկերս շիկնեց՝ ամոթի՞ց, թե՞ բարկությունից, չեմ կարող ասել, բայց լռեց, գրպանից հանեց դրամապանակն ու այնտեղից հանելով երկու թղթադրամ, մեկնեց ծերունուն։

Ծերունին դժվարով վեր կացավ, վերցրեց կողքին դրված ստվարաթղթե արկղն ու հերթով սկսեց դրա մեջ փոխադրել ձնծաղիկները։ Ես ու ընկերս լուռ հետևում էինք նրան, ասես վերջինս մի ինչ-որ կարևոր ծես էր կատարում։ Հանկարծ հերթական փունջը վերցնելով կանգ առավ ու հայացքն ընկերոջս կողմն ուղղեց.

- Էս մեգ փունջը ես հեդ գվերում, փողիցդ հեդ կուդամ։

- Ինչո՞ւ,- զարմացավ ընկերս։

- Պետկ է,- շշնջաց ծերունին ու շարունակեց իր գործը։

Վերջացնելուց հետո ձեռքը տաբատի գրպանը տարավ, ապա ընկերոջս կողմն ուղղեց մի քանի մետաղադրամ։

- Հարկավոր չէ, ատ մեկ փունջը ձեզի կնվիրեմ,- ժպտաց ընկերս։

Ժպիտի պես ինչ-որ դիմախաղ հայտնվեց նաև ծերունու դեմքին։ Ասես այդպես անծանոթները հաշտություն կնքեցին։ Ես ընկերոջս փոխարեն վերցրի արկղն ու առաջ շարժվեցինք։

-Ինչի՞դ են պետք այսքան ձնծաղիկներ,- քիչ հեռանալով հարցրի ես, չնայած ընկերս կարծես թե ամենևին էլ ինձ չէր լսում։

- Նայե՜,- կանգ առավ ու ձեռքով դիմացի մայթը ցույց տվեց ընկերս։ Այնտեղ ծաղկավաճառ ծերունին էր՝ ձնծաղիկի փունջը մեջքի ետևում պահած, զրուցում էր այնտեղ էլ ինչ-որ բան վաճառող մի կնոջ հետ։

Ընկերս կարծես այլևս քիչ առաջվա մտահոգը չէր, դեմքին չարաճճի ժպիտ էր հայտնվել։ Ծերունին մեջքի հետևից հանեց թաքցրածն ու մեկնեց վաճառական կնոջը, փողոցը զնգաց կնոջ ծիծաղից, քիչ անց ծերունին ժպիտը դեմքին հեռացավ։

- Ասա՜նգ բաներ,- ուսիս կամացուկ հարվածեց ընկերս, որի դեմքից չէր հեռանում լայն ժպիտը։

Շարունակեցինք քայլել։

- Չասեցի՛ր, ինչի՞դ է պետք այսքան ձնծաղիկ։

-Ըսեցի՛… Անոնք ինձի շա՜տ կնմանին։

- Էդ ո՞նց,- առանց զարմանքս թաքցնելու հարցրի ես։

- Կյանքիդ մեջ հող ու ջրեդ զատված ապրա՞ծ ես։

- Դե՜, չէ…

- Ես ամբողջ կյանքիս մեջ ատանկ եմ ապրած՝ օտարության մեջ, զատված հող ու ջրես։ Մրսած ու անքուն քանի՜ օրեր եմ անցուցած անծանոթ քաղաքներուն մեջ, և ինծի իր տան մեջ ոչ մեկ փոքրիկ անկյուն մը տվող չի եղած։ Աս մատղաշներուն ալ պոկած են իրենց հող ու ջրեն. լավ օրից չէ, որ ըրած են, ատ ալ կհասկնամ, բայց ասոնք ալ մեղք են, գոնե տուն տանենք…

Տարիներ անց էլ ահա հիշում եմ, ինչպես՝ երեկը, նրա գոհունակ ու երջանիկ ժպիտը։ Ձմռան այդ ցուրտ օրը, որը նաև հայրենիքում իր վերջին օրն էր, այլևս չէր վերաբերվում նրան, նա կտրվել էր աշխարհից ու առանձնացել, մի ամբողջ արկղից միայն իր ձեռքում մնացած մի փունջ ձնծաղիկի հետ, որին ինքն իր տուն պիտի տաներ…

Մի օր կգաս,  շատ անսպասելի կվերցնես ճամպրուկս, հագուստի փոխարեն կտեղավորես մեր երազանքները, կբռնես ձեռքս ու կտանես քեզ հետ։

Կփրկես ինձ քաոսից, շատախոս ու կյանքի դասեր տվող բարեկամներից, ապագաս կառուցել փորձող հարազատներից ու ամեն-ամենքից։

Առանց պլանավորելու ճանապարհ կընկնենք, ու նույն ճանապարհը մեզ  կտանի ամենաբարձր լեռան գագաթը, որտեղ լինելն ինձ համար երազանք է, ու որի մասին դու լավ գիտես։

Երկար թվացող ճանապարհը կանցնենք առանց դժվարության, մանր քարերը կհայտնվեն մեր կոշիկներում, ու նույնքան մանր ցավ կառաջացնեն մեր ոտքերում, բայց լուռ կտանենք ամեն բան, որովհետև միակ նպատակը` իրար ձեռք բռնելն ու երազանքին հասնելն է։

Քիչ-քիչ քայլերը կդադարեն, կհասկանանք, որ երազանքն այլևս իրականություն է, ու մենք կանգնած ենք կողք-կողքի, ու որ այլևս հրաժեշտ չի լինելու, դու գիտես, որ ես ատում եմ հրաժեշտները։

Մեր սիրո ու երազանքի իրականացման խորհրդանիշը կլինի մատանին, չէ, ոսկյա չէ, էն սովորականներից, որ երկուսիս ձեռքերում ավելի վառ փայլ է ստանում, քան ոսկին կփայլեր։

Մենք կամուսնանանք հենց լեռներում, առանց հանդիսավոր արարողության, առանց վկաների, առանց դասական կոստյումի ու սպիտակ հարսի զգեստի։

Դե, բարձրակրունկներին ու  դասական կոշիկներին էլ  կփոխարինի երազանքի ճանապարհ անցած սպորտային կոշիկը. դու գիտես, որ բարձրակրունկները տանել չեմ կարողանում։

Հարսանյաց երկհարկանի հանդիսությունների սրահին կփոխարինի մեր ձեռքերով պատրաստած փայտե փոքրիկ խրճիթը, որ անձրևի ժամանակ միակ թաքստոցն է դառնում։

Հարսանեկան առաջին տանգոյի ժամանակ ես առաստաղից չեմ իջնի, իսկ դու քեզ տանջելով մի քանի շարժում չես սովորի, մենք կպարենք առանց հստակ շարժումների, էն երգի տակ, որը ես շատ եմ սիրում, էն երգի, որն ինձ համար սկսեցիր սիրել ու հիմա հպարտ ես, որ երկուսս էլ նույն ճաշակն ունենք։

Տաք ու բազմապիսի ուտելիքներին կփոխարինի փոքրիկ լճակից մեծ դժվարությամբ բռնած ձուկը, որը քո ձեռքերով ես պատրաստել, ու որի համն անմահական է։

Իսկ հարսանյաց տորթի փոխարեն կհամտեսենք իմ ձեռքով պատրաստած ու պայուսակի մի անկյունում թաքցրած թխվածքաբլիթները։

Մեր կյանքի ամենակարևոր օրը մենք կլինենք ամենաերջանիկը, որովհետև չենք փորձի գոհացնել հյուրերին, ստիպված չենք լինի լսել բազմատեսակ կենացներ ու էն շատախոս բարեկամի կյանքի դասերը։

Մեր հարսանիքը կլինի լեռներում ու հավերժ կմնա մեր հիշողություններում։