amalya harutyunyan

Բողոքս հայտնում եմ գրականության միջոցով

Անի Սիմոնյանը, նույն ինքը` Անի Յավրենցը, երիտասարդ գրող է:
Սիրում է կարդալ, գրել, ստեղծագործել, իրեն համարում է «ջրված արև»: -Ինչպե՞ս ես սկսել ստեղծագործել, և կա՞ն ընտանիքում մարդիկ, ումից ժառանգել ես քո տաղանդը:
-Ստեղծագործական առաջին փորձերս եղել են 9-10 տարեկանում, երբ հեքիաթներ ու առակներ էի գրում: Գրելուս հիմնական նպատակը պապիկիս նմանվելն էր: Ինքը գրող էր, ու ինձ դուր էր գալիս իրեն հատուկ միամտությունը, աշխատասենյակը, գրելաոճը: Սակայն 11 տարեկանում «գրողի կարիերաս» կանգ առավ: Ստեղծագործելու կարողությունը որպես «ժառանգություն» դիտարկելը փոքր ինչ հակասական պատկեր կստեղծի: Չեմ կարող ասել, որ ժառանգել եմ այն: Քանի որ շատ էի կապված պապիկիս հետ, իր մահը մեծ ազդեցություն թողեց աշխարհայացքիս ու էությանս վրա: Իր մահից հետո մի պահ կանգ առա ու որոշեցի, որ պիտի իր կիսատ մնացած տողատակերը շարունակեմ: Սկզբում գրում էի իր համար, թղթին ասում էի էն, ինչ պիտի ասեի պապիս, բայց չհասցրի ասել: Հետո նորից մի ժամանակահատված կանգ առա ու սկսեցի հղկել գրելաոճս, հստակեցնել, կապ ստեղծել ընթերցողի հետ, ուսումնասիրել, կարդալ: Ու էդպես սկսեցի գրել ոչ թե բացառապես իմ, այլ իմ ու ընթերցողիս համար, ու սկսվեց ստեղծագործական կյանքս:

-Ո՞ր զգացմունքներն են մղում գրելու:
- Երբեք չեմ մտածել էդ հարցի շուրջ, բայց կարծում եմ այն բողոքը, պայքարը, որը ես չեմ կարողանում բարձրաձայնել, հայտնում եմ գրականության միջոցով:

-Ո՞վ է առաջին ընթերցողդ և ի՞նչու:
- Առաջին ընթերցողս եղել ու շարունակում է լինել քույրս՝ Մարիամը: Դժվարանում եմ պատասխանել, թե ինչու՞: Ուղղակի, ես երևի իրեն նույնականացնում եմ ինձ հետ ու իր կողմից տրված քննադատություններն ինձ համար շատ կարևոր են: Ինքն իմ գրվածքներին նայում է հարազատի աչքերով: Էն, ինչը ինձ համար օտար կթվար, ինքն զգում է ու հավանական փոփոխության մասին հայտնելիս՝ միշտ նշանակետին է խփում:

-Ի՞նչպես ես վերաբերվում քննադատություններին:
-Էս հարցը շատ եմ սիրում: Ցեխ շպրտելը քննադատությունից պիտի տարբերվի: Այսինքն, եթե ասվում է, որ խնձորը վատն է, ապա պիտի հիմնավորվի՝ ինչո՞ւ է արդյոք վատը և ինչպե՞ս ավելի լավը կլիներ: Քննադատությունը, որպես էդպիսին, շատ զիլ գաղափար է, որովհետև չի թողնում նույն տեղում դոփես, ու անընդհատ շարժվում ես առաջ:

-Ո՞րն է քո ամենանվիրական ցանկությունը:
- Ցանկություններ, երազանքներ շատ ունեմ, բայց ամենանվիրականը՝ ունենալ սեփական խմբագրություն:

-Ի՞նչն ես համարում քո երջանկությունը, և ի՞նչը կարող է քեզ ուրախություն պարգևել:
-Երջանկություն է ունենալ մի սենյակ, որի մի պատը շոկոլադ է, մյուս երեքը՝ ամերիկյան ու հայ գրականություն…

-Քեզ համարո՞ւմ ես հաջողակ մարդ, և ըստ քեզ, ո՞րն է քո հաջողության գրավականը:
-Լինել բացարձակ հաջողակ, կնշանակի հեռու մնալ ամենատարբեր փորձություններից, որ կյանքը կարող է քեզ մատուցել: Բայց անհաջողակն էլ մի բան չէ: Դրա համար ես ինձ կհամարեմ կիսահաջողակ:

-Քեզ համար ո՞րն է մարդկային ամենաբարձր զգացմունքը, և ունե՞ս արդյոք իդեալներ:
- Իդեալներ չունեմ: Ընդհանրապես աշխատում եմ հերքել իդեալականացված կյանքի ու գաղափարների երևույթը: Ստեղծված իդեալները խոչընդոտ են հանդիսանում՝ գաղափարների զարգացման հարցում: Էդ պատճառով չունեմ իդեալներ:

-Ո՞ր սկզբունքով ես առաջնորդվում կյանքում:
-«Որդան Կարմիր» խումբը մի երգ ունի, ասում է՝ «Քայլ արա՛»: Գաղափարը, որպես էդպիսին շատ զիլ է: Այսինքն, դու քայլ արա, եթե ստացվի, ալտերնատիվ տարբերակներ կգտնես: Կյանքի տարբեր փուլերում հասկանում ես, որ էդ քայլը օդի ու ջրի պես պետքական մի բան է: Էդ քայլերն են, որ քեզ տանում են դեպի հաջողություն:

-Սիրածդ հեղինակը, գիրքը, և ինչո՞ւ:
-Սիրածս հեղինակը՝ Բուկովսկի, Քերուակ, Չարենց: Գիրքը՝ Ֆրանսուա Սագան «Մի քիչ արև պաղ ջրի մեջ»: Գիրքն ինձ համար ծայրահեղ հոգեհարազատ է, երևի որովհետև կարդացի այն կյանքիս կարևորագույն ժամանակաշրջանում:

-Ի՞նչ արժեք ունի քեզ համար հայ գրականությունը և ո՞ւմ ես համարում հայ գրականության գագաթնակետը:
-Կարծում եմ գրականությունը էն ոլորտն է, որտեղ չպիտի լինեն գագաթներ ու իդեալներ: Որպես էդպիսին Չարենցին համարում եմ հայ գրականության հանճար, բայց կարծում եմ պետք չի սառեցնել «հայ գրականության գագաթ»ի գաղափարը:

-Գրականությունը քեզ համար ճանապարհ է փրկությա՞ն, թե՞ հարցադրում, բողոք:
-Կարծում եմ ավելի շատ՝ հարցադրում, բողոք: Չես կարող միանշանակ ասել, որ գրականությունը կփրկի ժողովրդին, ազգին, բայց այն, որ գրականությունն ունակ է արթնացնելու բողոք, պայքար, դա միանշանակ է:

-Ի՞նչն է մեզ պակասում այսօր:
-Մենք այսօր ինֆորմացված երիտասարդների պակաս ունենք: Երիտասարդներ, ովքեր ունակ կլինեն լսել, ընկալել, բանավիճել ու զարգանալ: Թվում է, թե 21-րդ դարում ինֆորմացիայի պակաս պիտի չլինի. այո՛, բայց կա սահմանափակության երևույթը: Պիտի չբավարարվել սահմանափակ ինֆորմացիայով, պիտի ունակ լինեն վերցնել էնքան, ինչքան հնարավոր է: Բացի այդ, կարևոր է գրականությունը մտցնել արդի կյանք: Մենք ժամանակակից գրականության հրաշալի ներկայացուցիչներ ունենք, ովքեր ստվերում են մնում: Կարծում եմ, իրավիճակը շտկելու համար պետք է կոտրել դպրոցների սառեցված գաղափարները: Եկող սերնդին հասկացնել, որ կարելի է հիմա էլ ստեղծագործել, գրել ու մոտ լինել արվեստին:

heghine enoqyan

Ինչո՞ւ չգիտենք

Մոտավորապես երկու տարի առաջ «Այրուձի» հեծյալ ակումբը իր կազմավորման 35-ամյակի կապակցությամբ կազմակերպել էր շրջագայություն Հայաստանի տարբեր վայրերով: Այդ մասին տեղեկացա համացանցի միջոցով: Խումբը լինելու էր նաև Ապարանի տարածաշրջանում, ավելի կոնկրետ՝ Լուսագյուղում: Պետք է ներկայացվեին ազգային ձիախաղեր, սակայն ձիերի հոգնածության պատճառով իրականացվեց ծրագրի միայն մի մասը՝ խումբը կատարեց ազգային երգեր, պարեր, ցուցադրվեց մոռացության ճիրաններից փրկված ստվերների թատրոն: 

Մեր տարածաշրջանում այսպիսի շրջագայություններ հազարից մեկ են լինում՝ մանավանդ ազգային երգ ու պարով ուղեկցվող: Դպրոցի մուտքի հարթակը վերածվել էր համերգային հրապարակի: Կային մեծահասակներ, դպրոցականներ ու մայրիկներ՝ երեխաներին գրկած: Հենց երգի առաջին հնչյուններից պատանիները շրջան կազմեցին դպրոցի տնօրենի հետ և պարեցին մինչև համերգի ավարտը: Երեկոն վերածվեց իսկական տոնի: Բոլորի աչքերում ուրախություն էր ու կարոտ՝ տոնախմբության, երգի, պարի:

Այս ամենը տեսնելով՝ առաջանում են մի շարք հարցեր: Իսկ մենք ինչո՞ւ ենք տարբեր միջոցառումների ժամանակ պարում ինչ-որ անհասկանալի ծագումով, ազգություն չճանաչող երաժշտության տակ: Ի՞նչն է պատճառը: Ինչո՞ւ չգիտենք հայկական պարեր, հայկական երաժշտություն՝ կոմիտասյան մշակումներով: Չէ որ ծանր գնով է վիճակվել փոխանցել սերունդներին մեր ազգային նկարագիրը, ստեղծել պետություն ու պահպանել այն: Վերջապես ժամանակն է վերադառնալու մեր արմատներին, վերականգնելու մեր ինքնությունը, տարածելու ու փոխանցելու մերը՝ ազգայինը:

Lilit Grigoryan

Նեղանալու բան է

Մոտենում են ընտրությունները, մոտենում է ապրիլի երկուսը: Մոտենում է այն օրը, որ պիտի Հայաստանի բնակչության կեսից ավելին գոնե հինգ րոպեով դուրս գա տանից, շնչի գարնան զովությունը: Բայց ոչ ոք չի մտածում, որ դա կարելի է անել անգամ հիմա, այս րոպեին, կարելի է դուրս գալ տանից, տեսնել, որ բողոքից, հիասթափությունից, քննադատությունից առավել հաճելի բաներ կան աշխարհում: 

Արդեն ապրիլն է, գարնան կեսը: Սա այն ժամանակն է, երբ բնությունը մի տեսակ նոր սկիզբ է մտնում, կարելի է ասել՝ գարունը բնության Ամանորն է: Բայց ոչ ոք չի շնորհավորում բնությանը: Ոչ ոք չի նկատում, որ երկինքը փոխել է իր զգեստը, ավելի բաց կապույտն է հագել, արևը կարծես թե փոխել է իր հզորության շարժիչը, ավելի ուժեղ շարժիչ է գնել: Չեն նկատում, որ թռչունները վերջապես հետ են եկել իրենց արտասահմանյան շրջագայությունից: Բոլորը գեթ մի բանի մասին են մտածում. ընտրություններ, կաշառք, պատգամավոր, քարոզարշավ:

Իմ կարծիքով երիտասարդ հայությունը չի էլ հասկանում քարոզարշավի էությունը: Վերջերս Արաբո Իսպիրյանն էր եկել Հրազդան: Իմ տարիքի երեխաները վազելով գնացին Արաբոյի հետ նկարվելու, բայց չէ՞ որ դա քարոզարշավ էր: Անհասկանալի բան է աշխարհը:
Էս վերջերս հաճախ եմ անցնում մի շենքի բակով, որտեղ տեղակայված է քննադատությունների ու բողոքների շտեմարանը: Տարիքն առած մարդիկ են հավաքվում, ամեն մեկն իր կուսակցությունն է առաջ քաշում, կռվում են, գոռում, բողոքում, վերջում էլ զայրացած դեմքերով տուն են գնում: Ու կարևորն այն է, որ գնում են տուն ու բողոքում, որ Գագիկ Սուրենյանը մի օր չեղավ, որ լավ բան ասի: Բայց ոչ մեկի մտքով անգամ չի անցնում, որ գարունն է մեզանից նեղացել: Անգամ ծանոթիս հետ խոսելիս հարցրի, թե արդյոք գիտի՞, որ գարուն է հիմա: Տնաշենը չգիտեր էլ, որ ձմեռ չէ հիմա, գարուն է, գարուն: Ասում էր, թե շատ բան ունի մտածելու, գարո՞ւնն էլ ինչու պիտի ավելանա…
Գարունը մեղք չունի, չէ՞, որ հենց իր ժամանակ են կատարվում այդ ընտրությունները:
Խոսում եմ ընկերներիս հետ, ամեն մեկն իր կռիվն է տալիս կառավարության հետ, ինձ էլ են խորհուրդ տալիս խոսել, ասել, չլռել, բայց դե ես էլ իմ գարունն եմ ապրում, մեկ էլ յոթ-ութ ամիս հետո այն կգա: Ես վայելում եմ, ես չեմ անտեսում, ես ժպտում եմ, անգամ եթե դրսում մառախուղ լինի, ձյուն գա, անձրև գա: Իսկ նրանք միանգամից խոժոռում են իրենց հայացքները: Նրանք մտածում են, թե ես ոչինչ չեմ հասկանում քաղաքականությունից, դրա համար էլ լռում եմ: Իրականում ես իրավագետ եմ դառնալու, ու այդ դեպքում ես շատ ժամանակ կունենամ քաղաքական գործերի մեջ խառնվելու համար: Բայց չեմ ունենա այլևս մանկություն:
Մենք ենք մեր կյանքը գունավորում, մեզ է պատկանում մեր կյանքի վրձինը, կառավարության ձեռքին չէ դա: Մեզանից լավ ոչ մեկն էլ չի կարողանա փոխել աշխարհը:
Դե, ուրեմն, եկեք մեկ-մեկ ազատվենք խառը մտքերից, դուրս գանք, շրջենք, մաքուր օդ շնչենք, ու կտեսնենք, որ աշխարհը հիանալի մի բան է:

Գարունն էլ լաց լինել գիտի: Նա մեզանից իսկապես նեղացել է:

Կորած թաշկինակները

Լուսանկարը` Անահիտ Գասպարյանի

Լուսանկարը` Անահիտ Գասպարյանի

Երկու օր առաջ քայլում էի փողոցով ու ինչ պետքական ու անպետք բաների մասին ասես մտածում էի: Գլուխս լրիվ լցված էր բառերով, որոնք արդեն հոգնել են իրենց գոյությունից և անտեղի շատ ծեծված լինելուց:

Հանկարծ մի միտք. կանացի անձեռոցիկներ… Տղամարդու թաշկինակներ… Թաշկինակդ ո՞ւր է, Դեզդեմոնա:
Մի հետաքրքիր բան նկատեցի: Առաջ բոլորը միայն թաշկինակներ էին օգտագործում, իսկ այսօր հազվադեպ եմ մեկի ձեռքին թաշկինակ տեսնում: Ի՞նչն է պատճառը: Ինչո՞ւ մարդիկ թաշկինակ չեն սիրում: Միգուցե աղջիկները մտածում են, որ թաշինակների վրա շատ մանրէներ կա՞ն, իսկ տղաները չգիտե՞ն դրա մասին: Կամ թե աղջիկները մտածում են՝ այլևս կանացի և նրբագեղ չէ թաշկինակ պահելը:

Սիրում եմ թաշկինակներ՝ բազմապիսի, բազմերանգ ու բազմանախշ: Մանկուց մի սովորություն ունեի: Միշտ դարակից թաքուն վերցնում էի հայրիկիս թաշկինակները, չնայած մայրս նկատում էր դա, բայց բան չէր ասում: Չգիտեմ, գուցե հայրիկի թաշկինակը գրպանումս ես ինձ ավելի պաշտպանվա՞ծ էի զգում:

Հետո միշտ էի այդպես անում, նույնիսկ ավելի մեծ տարիքում: Միշտ տղամարդու թաշկինակներ էի վերցնում, ու այն հարցին, թե ինչու կանացի թաշկինակներ չեմ օգտագործում, պատասխանում էի. «էս մեկը ավելի հարմար է», «Ավելի փափուկ է», կամ թե՝ «էս մեկի գույները ավելի սիրուն են»:

Հիմա էլ եմ նույն կարծիքին, ուղղակի ես էլ թաշկինակ չեմ օգտագործում: Չգիտեմ պատճառը: Բայց կուղղեմ բաց թողածս, վստահ եմ:

Իսկ դու սիրո՞ւմ ես թաշկինակ:

Մինչ նոր հանդիպում 17.am-ում

mariana manukyan

Ողջույն, ես Մարիանան եմ, 2017 թվականին շատ նպատակներ ունեմ, որոնք ցանկանում եմ իրագործել: Դրանց մեծ մասը կապված է 17.am-ի հետ: Ես նոր թղթակից եմ և հիմա գրում եմ իմ աոաջին նյութը: Ցանկանում եմ պատմել իմ, իմ անվան և իմ ծագման մասին:

Այո` ճիշտ նկատեցիք, իմ անունը գրված է մի ն-ով, և դա սխալ չէ: Ինձ շատ է դուր գալիս իմ` մի ն-ով անունը, որով էլ ես տարբերվում եմ մյուս մարիաննաներից: Հայրիկս ցանկացել է ինձ Մարիամ անվանել: Իսկ մայրս և եղբայներս մի փոքր ձևափոխելով` ինձ անվանել են Մարիանա: Անունս իրականում էլ առաջացել է Մարիամ անունից: Մինչ Մարիամ Աստվածածնի ծնունդը, նշանակել է դառնության ծով, որի հետ ես բոլորովին համաձայն չեմ: Մարիամ Աստվածածնի ծնունդից հետո այն նշանակում է Տիրուհի:

Իմ անունը միշտ գրում են երկու ն-ով, նույնիսկ դասամատյանի մեջ է այդպես գրված: Ես միշտ պայքարում եմ իմ անվան ճիշտ գրելաձևի համար:

Պատմելով իմ մասին` կարծում եմ նախ պիտի ներկայացնեմ արմատներս: Թեև ես ծնվել եմ Երևանում, սակայն իմ հայրիկը մարտունեցի է: Իմ պապերը այնտեղ են գաղթել պատմական Հայաստանի Մուշ քաղաքից` փախչելով 20-րդ դարասկզբի ջարդերից: Հայրիկս պատմել է, որ Մանուկյանների ազգը շատ հարուստ է եղել և կարասով ոսկիներ է թաքցրել մեր հողերի, ծառերի տակ, սակայն գաղթի ժամանակ ոչինչ չեն կարողացել վերցնել իրենց հետ: Հաստատվելով Մարտունի քաղաքում` սկսել են նոր կյանք: Ահա, թե որտեղից է սերում իմ ազգը և ես:

Կհանդիպենք:

karen karapetyan portret

Խաղաղություն ամենեցուն

Քեռիս 1990-ական թվականներին մասնակցել է Արցախի ազատագրական պայքարին: Մի օր հարցրեցի նրան․

-Քե՛ռ, ի՞նչ կլինի, պատմիր էդ ժամանակներից:

-Է՜, բալե՛ս… Պատմելու բան ա՞, որ պատմեմ:

-Լավ էլի, քեռի՛, ի՞նչ կլինի, շա՜տ եմ խնդրում, պատմի՛ր:

Այն, ինչ պատմեց քեռիս, կյանքում չեմ մոռանա.

-Մի անգամ, առավոտ-գիշերով խրամատում կագնած էի, նայեցի ժամին, տեսնեմ՝ 6-ին հինգ է պակաս: Ծխախոտս վառեցի, սկսեցի ծխել ու հիշեցի, թե ինչպես էր ամեն օր առավոտյան 6-ին մերոս տնից դուրս գալիս ու աղոթք անում ամբողջ աշխարհի խաղաղության համար: Կրկին նայեցի ժամին՝ տեսնեմ ուղիղ 6-ն է: Չգիտեմ՝ ինչ կատարվեց հետս, գլուխս բարձրացրի ու մեծ արագությամբ գնդակը ականջիս մոտով անցավ: Աչքերիս դիմաց սևացավ, հասկացա, որ գնդակը ինձ չի դիպել: Սկսեցի լաց լինել.

-Վախ, մերոս հենց հիմա դուրսը կանգնած աղոթում է..․

Ու քեռիս այլևս չկարողացավ շարունակել: Այդ ժամանակ ես նկատեցի նրա արցունքները, որոնք կյանքում առաջին անգամ էի տեսնում: Հիմա էլ, երբ փակում եմ աչքերս, հիշում եմ նրա դեմքի արտահայտությունն ու թաց աչքերը:

Թևեր տալու ու թռչելու մասին

Լուսանկարը՝ Սոնա Մխիթարյանի

Լուսանկարը՝ Սոնա Մխիթարյանի

Առավոտյան արթնացա արևի ճառագայթներից, որոնք պատուհանից թափանցում էին ներս: Պայծառ օր էր: Հիշեցի, որ բժիշկն ասել էր՝ հեռախոսներից, համակարգիչներից կտրվել է պետք, ու որոշեցի գնալ ֆոտո անելու: Գնացի մեր հարևանի բակ, որտեղ նա աղավնիներ է պահում: Սկսեցի լուսանկարել, և այդ պահին եկան հարևանի թոռները՝ Ալլան ու Մանվելիկը:

-Սոնա, նկարո՞ւմ ես աղունիկներին,- հետաքրքրությամբ հարցրեց Մանվելիկը:

-Ըհը:

-Բա ինչքա՞ն ես նկարելու: Սաղին նկարելու ես, նոր գնա՞ս:

-Հա, կուզե՞ս քեզ էլ նկարեմ:

Վազեցին երկուսով դեպի ինձ, որ նկարեմ:

-Ինձ մի հատ սենց կնկարե՞ս:

Մի քանի հատ նկարեցի ու նայեցի դեպի երկինք. հոսանքի լարերին ու տան տանիքին մի քանի աղունիկ էին կանգնել, իսկ ես համբերատար սպասում էի, թե երբ են թռչելու, որ նկարեմ:

Լուսանկարը՝ Սոնա Մխիթարյանի

Լուսանկարը՝ Սոնա Մխիթարյանի

Գիտե՞ք՝ ինչքան երկար սպասեցի: Այդ ընթացքում մտածում էի թռչելու մասին, որ այն արվեստ է, որ նույնիսկ մարդիկ են կարողանում թռչել. ուղղակի մարդկանց լավ սովորեցնող է պետք, որ թռչելիս չընկնեն: Մեկ-մեկ ես էլ եմ ուզում թռչել, բայց վախենում եմ ընկնելուց: Երբեմն մարդիկ կարողանում են թևեր տալ, սովորեցնել թռչել, բայց հենց նույն մարդիկ էլ կտրում են իրենց տված թևերը:

Մտքերիցս շեղվեցի Ալչկայի ու Մանվելիկի կռվի պատճառով: Եղբայրը խոստացել էր գնդակը տալ քրոջը խաղալուց հետո, իսկ քույրը համբերատար, ժպիտով սպասում էր: Չտվեց այդպես էլ:

Կռվից հետո ես նայեցի երկնքին, իսկ աղավնիներն արդեն չկային: Ես այդպես էլ չնկարեցի նրանց խաղաղ թռիչքը:

Լուսանկարը՝ Սոնա Մխիթարյանի

Լուսանկարը՝ Սոնա Մխիթարյանի

Նույն օրը պատուհանիս մոտ (այն հենց աղավնիների «տնակի» դիմաց է) կրկին ինձ շեղեցին աղունիկները՝ իրենց թռիչքով: Ես անմիջապես վերցրի ֆոտոապարատը ու վազեցի դուրս, բայց կրկին չհասցրի: Այդ պահին ես էլ էի թռչում, տանից էի թռչում, որ հասցնեմ, բայց ով թևեր տալիս է, նա էլ կտրում է: Ես սպասեցի որոշ ժամանակ, բայց չերևացին այլևս: Ես էլի չնկարեցի թռիչքը:

Բայց ես չեմ սպասում, որ ինձ թևեր տան, նոր թռչեմ: Ես կթռչեմ ու կհասցնեմ նկարել աղավնիների խաղաղ թռիչքը:

milana gevorgyan

Է՜ն կորած քաղաքը

Հրազդանը մերն է, մեր կորած ու մոռացված քաղաքը: Ավելին ասեմ՝ Կոտայքի մարզկենտրոնն է: Ժամանակին (1930-50 թթ.) Ախտա գյուղն էր: Հետագայում վերանվանվեց Հրազդան: Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ մեր քաղաքում ապրում է 59 364 մարդ, բայց ընդամենը ասում են, էլի: Վաղուց են լքել Հրազդանը, թողել են ու ընտանիքներով գնացել այլ երկրներ, շատերն էլ` մայրաքաղաք: Մեր քաղաքում կա 290 հատ շենք: Անգույն ու սառը շենքեր են՝ ձանձրույթ են առաջացնում, որովհետև դատարկ են, ոչ ոք չի ապրում էնտեղ:

Չքայլես այստեղով, կվախենաս: Դու կվախենաս միայնությունից, մարդկանց անտարբերությունից: Դու կվախենաս, երբ չլսես երեխաների ծիծաղ, երբ ծեր մարդիկ բարձրաձայն չեն խոսի փողոցում: Դու կվախենաս, երբ տեսնես դատարկ բակեր: Կվախենաս, երբ առավոտյան աշխատանքի շտապող մարդկանց չհանդիպես: Վախենալու ես, բայց ես չեմ վախենա: Հրազդանցին չի վախենա:

Դու չես տեսնի մանկապարտեզներում վազվզող երեխաներին: Չես տեսնի ինչպես են պատանիները խմբերով ջերմ մթնոլորտում զրուցում: Չես էլ տեսնի հրազդանյան պապիկներին, ովքեր նստած սպասում են, թե երբ պիտի թոշակ ստանան ու բողոքում են կառավարությունից՝ իմանալով, որ ոչ ոք նրանց ձայնը չի լսելու: Ոչ մի բան էլ չես տեսնելու, ու գիտես՝ ինչո՞ւ: Որովհետև էսպիսի լավ երևույթները մեր քաղաքում թաքնված են: Հրազդանցու աչքեր են պետք տեսնելու համար: Հրազդանցու՝ ամեն տեղ մի նոր բան փնտրող աչքեր: Մեր քաղաքում սրճարաններ չկան, կինոթատրոն չկա, մի խոսքով՝ ժամանցի ոչ մի վայր չունենք: Մենք էլ ենք ուզում ֆիլմ դիտելու գնալ, նկարվել ու գցել Facebook: Դե հա, մեզ մոտ «կյանքը չի եռում», բայց մենք չենք ուզում մոռացված քաղաք ունենալ: Ագահ չենք, չէ, ու շատ բան էլ չենք պահանջում: Պարզապես ուզում ենք վառ գույներով ներկապնակ նվեր ստանալ ու ներկել մեր քաղաքի մութ անկյունները:

heghine tsaturyan

Չինարի գյուղը

17.am-ի դասընթացի ժամանակ ծանոթացա Չինարի գյուղի երեխաների հետ: Ինձ շատ հետաքրքրեց գյուղի պատմությունը: Քանի որ գյուղի մասին համացանցում նյութ չգտա, օգտվելով «Տավուշ» գրքից, ձեզ կներկայացնեմ գյուղի պատմությունը: Գյուղը գտնվում է Խնձորուտ գետի հովտում, աջ ափին, ծովի մակարդակից 750 մ բարձրության վրա: Բերդ քաղաքից 26 կմ հարավ-արևելք: Որպես բնակավայր կազմավորվել է 1897 թ.: Պատմական աղբյուրները վկայում են, որ Չինարիի տեղանքը քանիցս բնակեցվել է, ապա ամայացել թշնամիների ձեռքով: Գյուղն իր զարգացումն ապրել է խորհրդային տարիներին: Չինարին ունի միջնակարգ դպրոց, ակումբ, գրադարան, բուժկետ, կինոթատրոն, մանկապարտեզ: Ցավոք, գրեթե չեն գործում մշակութային օջախները: Գյուղը սահմանամերձ է: Շրջանի ամենահեռավոր բնակավայրերից է: Գյուղից 1 կմ հեռավորության վրա Աղնջա գետի աջակողմյան անտառուտ լանջին, գտնվում է 13-րդ դարի առաջին կեսին կառուցված ճարտարապետական կոթողներից մեկը՝ Խորանաշատը: Գյուղը այսօր էլ գնդակոծվում է թշնամու կողմից, սակայն գյուղի բնակիչները չեն լքում գյուղը և ապրում են իրենց բնականոն կյանքով:

syuzi babayan voskehat

Իսկ նախասիրություննե՞րը

Հերթական պարապմունքիս օրն էր: Դպրոցից եկա տուն և գնացի պարապմունքի: Տեղ հասնելուն պես` տեսա ընկերուհիներիս, ովքեր զրուցում էին իրենց ընտրած մասնագիտությունների մասին: Հերթը հասավ ինձ.

-Ցանկանում եմ դառնալ տնտեսագետ:

Բոլորը զարմացած նայեցին ինձ: Աղջիկներից մեկը հարցրեց.

-Ինչո՞ւ ես հաճախում դաշնամուրի, եթե չես ընտրելու այդ մասնագիտությունը:

Ես պատասխանեցի.

-Ես չեմ հաճախում դաշնամուրի, որ հենց այդ ուղին շարունակեմ, ուղղակի շատ եմ սիրում նվագել: Անգամ նյարդայնացած ժամանակ, երբ նստում եմ դաշնամուրի առջև, ակամա ձեռքերս սկսում են նվագել: Դա ուղղակի իմ հանգստությունն է և նախասիրությունս:

Այդ օրվանից սկսած ընկերուհիներս ինձ անվանում են անճանաչելի և փոփոխական մարդ, քանի որ ամեն օր մի նոր միտք է ծագում գլխումս: Իսկ ես մտածում եմ, որ ձանձրալի է ապրել, երբ ամեն բան անում ես միայն ապագա մասնագիտության համար, իսկ ո՞ւր մնացին նախասիրությունները, հոբին, մի՞թե միակողմանի մարդ ենք մեծանալու: