Ինչն է ինձ հուզում խորագրի արխիվներ

Anahit Badalyan

Ամիս, ամսաթիվ, ապագա, 2020…

Կյանքը շրջվել է՝ մեզ իր շուրջը պտտեցնելով։

Մեր առաջվա երազանքները, որոնք գուցե անիրական էին թվում մի ժամանակ, հիմա արդեն իրագործելի են թվում, որովհետև գիտակցում ենք, որ սովորելու, աշխատելու, փորձ ձեռք բերելու դեպքում կկարողանանք նվաճել աննվաճելի թվացողը։ Մեր երազանքների բանաձևերը մեզ թվում են պարզ ու դյուրին՝ տնից դպրոց ճանապարհը տասնհինգ րոպեում անցնելու չափ։ Փոխարենը տնից դպրոց ճանապարհն անցնելը դադարել է առաջվա պես պարզ ու դյուրին լինելուց։ Դժվարացել է՝ դժվարացնելով նաև մեր մեծ ու փոքր երազանքներին հասնելը։

Մի շա՜տ լուսավոր օր, երբ անցյալ կդառնա այն, ինչը ներկա է այսօր, մենք կսրբենք մեր գրքերի փոշիներն ու խնամքով կդասավորենք դրանք գրադարակում, որովհետև լիովին հասկացած կլինենք՝ ինչքան լավն են գրքերը, ինչքան օգտակար ու ինչքան կարևոր։ Այդ օրը, երբ դպրոց մտնենք, կնստենք մեր նստարանին ու վեր չենք կենա անգամ դասամիջոցին, որովհետև կհասկանանք՝ ամենահարմարն է այդ կոշտ ու մեզ միշտ անհարմար թվացած սեղան-աթոռը, որ հասցրել էինք նկարագրել չկարողանալու չափ կարոտել։

Այդ շա՜տ սիրուն օրը, երբ կարիք չի լինի օրը 15-16 ժամ անցկացնել համակարգչի դիմաց ու լիքը պահել մարտկոցը՝ օնլայն դասերին պարտաճանաչ հաճախելու համար, մենք մի փոքր ավելի շատ ուշադրություն կդարձնենք մեր ուսուցչի ձեռքերի շարժումներին ու կոշիկներին, որոնց ժամանակի հետ հասկացանք, որ քիչ էինք նայել, կամ որոնք գուցե երբեք չէինք նկատել։ Այդ ջերմ օրը մեզ կվերադառնան մեր ականջակալները։ Ոչ նրանք, որոնք դնում էինք՝ օնլայն դասերին մասնակցելու։ Այլ նրանք, որոնք միանում էին հեռախոսին ու մեր սիրելի երգերը շշնջում կամ աղմկում մեր ականջների մեջ փողոցով քայլելիս։ Կամ էլ մեզ հավետ կլքեն ականջակալները։ Որովհետև կուզենանք լսել մեր կողքով անցնող-դարձող մարդկանց, կուզենանք լսել այն առօրյա հոգսերի մասին, որոնք բանտարկվել էին տան պատերի ներսում, որոնք մատնվել էին անուշադրության՝ իրենց չնչին ու մանր լինելու պատճառով։ Իրար զանգելու փոխարեն մենք կնախընտրենք հանդիպել մի տեղ, քայլել մի քիչ։ Մենք նորից լուսանկարներ կունենանք միմյանց հետ ու հա, ինչու՞ ոչ, կվերադառնան ժամանակին «ձանձրալի» դարձած սելֆիներն ու իրար ծիծաղներով լցված կարճ հոլովակները։ Մենք ծննդյան տորթեր կթխենք իրար համար ու անակնկալներ կմատուցենք կեսգիշերին։ Պինդ կգրկենք իրար ու լաց կլինենք։ Շա՜տ ու անկեղծ․․․

Այդ չափազանց բարի օրը օդանավակայանները լիքը կլինեն մարդկանցով, ովքեր կճամփորդեն՝ աշխարհի սիրուն երկրներն ու քաղաքները տեսնելու։ Անհամբեր կլինեն բոլոր ուղևորները, լիքը կլինեն նրանց տեսախցիկների մարտկոցներն ու․․․նրանց սրտերը։ Նրանք, ովքեր չէին հասցրել տուն վերադառնալ, կփայլեն արդարացվող սպասումի անսուտ ժպիտից։ Նրանք, ովքեր իրենց մանկության երազանքի հետևից գնում էին՝ տեսնելու Փարիզը կամ Հռոմը, իրենց գլխին կկրեն գեղեցիկ գլխարկներ՝ ճիշտ ֆիլմերի միջի ճանապարհորդների նման։ Նրանք, ովքեր վերջապես գնալու էին մտերիմներին այցի, կքայլեն անհանգիստ ու անհամբեր՝ լցված կարոտից ծնված ամենաիսկական սպասումով։ Օդանավակայանը կեռա ջերմությունից՝ դրսում տիրող եղանակից անկախ։ Օդանավակայանը կլինի ջերմ ու սիրելի, որովհետև սկիզբն է նրա, ինչը մի ժամանակ թվում էր սովորական, հեշտ ու պարզ, բայց հիմա դարձել է միայն հուսալու, հավատալու ու նույնիսկ երազելու։

Օդանավակայանը կողջունի մեզ չգիտեմ՝ որերորդ անգամ, ուղղությունը կլինի նույնը, որը եղել է վերջին երկու տարիներին։ Մեր կողքին կլինեն մաման, պապան, քույրիկն ու գուցե զարմիկները, որ միշտ սիրել են մեզ ճանապարհել։ Մենք լիքը կլինենք։ Մեր մտքում կլինեն նրանք, որոնց չհասցրինք ու չկարողացանք հրաժեշտ տալ, որովհետև էդպես էլ չիմացանք, որ տեսնում էինք վերջին անգամ։ Մեր գլուխը կպտտվի էն բոլոր երգերից, որ չհասցրինք երգել միասին, ու կցավեն մեր աչքերը պակասից էն բոլոր ֆիլմերի, որոնք չհասցրինք դիտել միասին։ Կչորանա մեր կոկորդը բացակայությունից բոլոր էն տաք թեյերի, որոնք մնացին քոլեջի բնակավայրերի մեր սենյակներում։ Կցավեն մեր մատները այն թեթևությունից, որը կզգանք, որովհետև էդպես էլ չգրեցինք էն սիրուն ու վերջին նամակները, որոնք ավանդույթն էին մեր քոլեջի։ Մեր ականջները կխլանան այն լռությունից, որը Ադրիատիկի ալիքների հեռու լինելով է պայմանավորված, և կմարի այլևս հեռախոսի նկարներին անթարթ նայելու մղումը, որովհետև ծովի ու երկնքի հատումից առաջացած մանուշակագույնը այլևս արխիվում կլինի։ Կսառեն մեր սրտերը իրար ասել չհասցրած շնորհակալությունների ցրտից, կցավենք մենք իրար չնվիրած բոլոր պահերի համար ու կափսոսանք, որ ժամանակը թռչում է բոլոր ինքնաթիռներից ու թռչուններից արագ։

Օդանավակայանում կազդարարեն մեր թռիչքը, մենք կվերցնենք մեր փոքր ճամպրուկը, որովհետև այս անգամ լքում ենք քիչ ավելի կարճ ժամանակով, կգրկենք ու հաջողություն կասենք մեզ ճանապարհելու եկած մեր մտերիմներին, կլքենք մեր սրտի Հայաստանը, որ պինդ ու ամուր կլինի և այդ ժամանակ, ինչպես բոլոր այլ ժամանակներում է եղել ու կա՝ ինչպես միշտ վերադառնալու մտքով, ու երբեմնի ամենաանկեղծ սպասումը մեր մեջ, կգնանք՝ աշխարհի ամենագողտրիկ անկյունում ավարտելու մեր դպրոցը․․․ Ավարտելու էնպես, ոնց երազում էինք բոլորովս՝ շատ ժպիտներով, մեր՝ դեռ տարեսկզբին տնից բերած հատուկ զգեստներով, ու ոնց հայտնի երգում է ասվում՝ ծաղիկներով ու մի քիչ թաց աչքերով։ Ավարտելու էն բեմից, որի վրա հայկականը էնքա՜ն հարազատ է զգացվել, որի վրա բեմադրել ենք հնդկական, պարել K-Pop, որից երգել ենք «Կուզես»-ն ու «Երազ իմ երկիր»-ը․․․

Այդ ամենասիրուն օրը մենք կժամանենք Վենետիկ, Միլան կամ Հռոմ, և այդ ժամանակ Իտալիան էլի կլինի ապաքինված աշխարհի կյանքով լի ամենաշնչող անկյունը․․․

Դա կլինի մեր կյանքի ամենասպասված ու ամենասիրելի ciao-ն․․․Դա կլինի․․․

eva harutyunyan

6/8-ի տակ ռաբիսվելու զարմանահրաշ արվեստը կամ աստիճանական հրաժարում մեր ինքնությունից

«Ռաբիզ- ռաբիզ երգում եմ,

Եվրոպական հագնվում,

Ողջ աշխարհը ման եմ գալի,

Հայերիս ուրախացնում»։

«Անուշս, քո ցավը տանեմ»։

«Հավանել է քեզ իմ սիրտը ու պոկվել տեղից»։

«Քեզ հետ ասել-խոսելը

Եվ ցավ է, և մուրազ է»։

«Առաջին սերը ձնծաղիկի պես

Ինձ ոտից գլուխ մի անգամ չափեց»։

Այս և այլ փառահեղ արտահայտություններ կարող ենք ամեն վայրկյան լսել, որովհետև 6/8-ը դարձել է մեր երգարվեստի արքան։ Այս արքայի ամենամտերիմ ու անբաժան բարեկամներից մեկն էլ մուղամն է՝ համեմված լացակումած դուդուկով ու աղավաղված կլարնետով։ Այնքան շատ ենք կլարնենտն այս ոլորտում տեսնում, որ դասական համերգներին այն նկատելիս էլեկտրաշոկի ենք ենթարկվում, մտածելով՝ մի՞թե կարելի է արժեզրկել այդ գործիքը՝ դասական երաժշտության մեջ օգտագործելով։

Հիշում եմ, թե փոքր տարիքում ինչպես էի ամեն օր անհամբերությամբ սպասում, որ ռադիոյով երգեր լսեմ։ Այն ժամանակ մի տեսակ ջերմություն ու բարություն կար երգերում, իմաստ կար բառերի մեջ, իսկ երաժշտության մեջ՝ մեղեդի, հոգի։ Չեմ ասում, թե այսօրվա երգերն անիմաստ են, ոչ։ Փառք Աստծո, կան որոշ երգիչ-երգչուհիներ, խմբեր, որ բարձրորակ երաժշտություն են մատուցում, բայց ցավոք այդ երաժշտությունը շոուբիզնեսի երևի թե 20 տոկոսն է կազմում, եթե ոչ ավելի քիչ։ Դե, որովհետև շոուբիզնեսից վաղուց միայն բիզնես արմատն է մնացել, իսկ շոուին փոխարինելու են եկել գռեհիկ ու վուլգար հագուկապը, անհասկանալի ազատ ու անճաշակ բեմական կեցվածքը։ Այսօր ագռավից մի փոքր մեղմ կռկռացողը կարող է երգիչ հայտարարել իրեն, որովհետև երաժշտական ստուդիաներում կարելի է անհավանական հրաշքներ գործել, դե իսկ բեմում անկենդան երգելը նրանց ամենացանկալի զբաղմուքն է։ Այսօր ամեն երկրորդն իրեն կարող է պոետ հռչակել, որովհետև երգեր լսելիս երբեմն ապշում ես, թե ընդամենը մի քանի հանգեր համաձայնեցնելով, ինչպիսի գլուխգործոցներ կարելի է ստեղծել։ Տասն անգամ կարդալուց հետո էլ զգում ես, որ ոչ մի իմաստ չես գտնում բառերում, բայց ախր, ո՞վ է հարցնում քո կարծիքը, չէ՞ որ այդ խոսքերի հեղինակը քեզնից տասնյակ անգամ ավելի իմաստուն է ու փորձառու։ Էլ չեմ ասում, որ եթե մի քիչ էլ գումար ունենաս, ապա մի քանի օրում աննկարագրելի ճանաչում ձեռք կբերես։ Այսօրվա վեցության երգերի մեծ մասը կորած սիրո, գտնված սիրո, գտնվելիք սիրո, թաքնված սիրո, մոռացված սիրո, կարճ ասած՝ սիրո հազարավոր դրսևորումների մասին են։ Ամա՜ն, իսկ եթե այս երգերը չլինեին, ինչպե՞ս էինք իմանալու, որ սերը կարող է կորչել, թաքնվել, ծնվել ու մեռնել․․․ Վերջապես սիրուն հասնելուց հետո թեման միանգամից անցնում է մեկ այլ մակարդակի՝ գալիք հարսանիքին։ Զարմանալի է, որ կոնկրետ նշանդրեքի մասին շատ երգեր չունենք, բայց պետք չէ անհանգստանալ, հաստատ դա էլ կունենանք։ Հարսանիքի ժամանակ չենք մոռանում գովերգել զույգ ծաղիկներին, քավոր-քավորկնոջը, ծնողներին, ընկերներին, հարսի շորը․․․ Շուտով կսկսենք փառավորել հարսի կոշիկի համարը, զգեստի երկարությունը, փեսայի կոստյումի գինը, հարսի շրթներկի համարը, փեսայի փողկապի գնման օրը, մեղրամսի ինքնաթիռի տոմսի գինը և այլ կարևոր ու իմաստալից հարցեր։ Չմոռանանք, թե ինչպիսի ողբերգական վիճակ է լինում, եթե հանկարծ նորապսակները բաժանվում են։ Դե, ինչպես գիտենք ցավ զգալիս ավելի զգացմունքային ու խորը երգեր են գրվում։ Չգիտեմ՝ արդյոք դա այս դեպքում էլ է գործում իր ուղիղ իմաստով, թե ոչ, բայց այն, որ ցավոտ երգերի յութուբյան հոլովակները ընդամենը մի քանի օրում կես միլիոնից ավելի դիտումներ են հավաքում․․․ Բոլորս տառապում ենք այդ զույգի հետ միասին և երբ վերջապես կարողանում ենք հաշտեցնել, արդեն անցնում ենք երեխաների թեմային։ Ու այսպես մինչև խորը ծերություն։

Նախկինում, երբ այս 20 տոկոսը 6/8-ը կամ մի փոքր ռաբիսն էր, երբեմն գուցե հաճելի էր դա լսելը, իսկ այսօր․․․ Այո, հարսանիքների բոլորս ենք մասնակցում։ Բոլորս էլ հավաքույթներին պարում ենք դրա ներքո։ Երբ ընկերներով հավաքվում ենք, երեկոյի մեկ պատվավոր համարը շախով-շուխով երգին ենք նվիրում, մանավանդ՝ գինովցած ժամանակ, բայց խոսքն այն մասին է, որ դա կարող է ուղղակի ամենօրյա կյանքի անբաժանելի մասը դառնալ։ Վատն այն է, որ այդ աղբը երբեմն հեռուստատեսությամբ է ցուցադրվում։ Ի՞նչ պետք է սովորեն դա նայող երեխաները։ Ի՞նչ արժեքային համակարգ, մտածելակերպ պետք է ունենան։ Դե, տղաները հավանաբար իրենց ապագա յարի համար բազմաթիվ գեղեցիկ արտահայտություններ կսովորեն, աղջիկներն էլ փոքր տարիքից հարսանիքի պատրաստություն կտեսնեն կամ էլ կսովորեն հագուստը տանը մոռանալ ու այդ տեսքով դուրս գալ տնից։ Այսօր կան դեռահասներ, որոնք հպարտանում են իրենց հնչեցրած կլկլոցների քանակով ու, երևի թե, ծաղրում են իրենց դասարանում ջութակ նվագող երեխաներին։ Ախր ,այդ պաշտելի վեցության ռաբիս երաժշտությամբ դաստիարակվողի բնավորությունը, պահվածքը, աշխարհայացքն էլ այդպիսին լինելու։ Այդ երգերի տեսահոլովակները դիտելով պահելաձև, վարվելակերպ է սովորելու։ Ցավոք, նրանք չեն իմանա Էլվինա Մակարյանի, Տաթևիկ Հովհաննիսյանի, Զառա Տոնիկյանի մասին, դե իսկ Կոմիտասի, Արամ Խաչատրյանի, Առնո Բաբաջանյանի մասին հիշատակելն ավելորդ է։ Հույս ունեմ, որ գոնե մեր այսօրվա որակյալ երաժշտություն մատուցողներից մի քանիսին կիմանան, որ մեր ժողովրդական երգերը չեն մոռացվի, հակառակ դեպքում մենք քայլ առ քայլ գիտակցված անմտությամբ կհրաժարվենք մեր արմատներից, մեր մշակույթից, մեր հարստությունից՝ վերջնականապես տեղը զիջելով արաբաթուրքական ելևէջներին։ Լավ է, որ դեռ ունենք մի քանիսին․ մութ թունելի վերջում դեռ մի փոքր լույս է երևում։ Հուսամ, որ այդ լույսը մի օր այնքան պայծառ կշողա, որ կկուրացնի վեցության իրականությունը ու ուշքի կբերի, կվերածնի մեր երգարվեստը։

Վերջում ուղղակի կասեմ, որ անշուշտ, ճաշակին ընկեր չկա։ Իմ նախընտրած երաժշտությունն էլ մեկ ուրիշի համար կարող է անորակ լինել։ Համենայնդեպս, ես մանկուց չեմ նախապատրաստվել հարսանիքիս ու հինգ բառով տասը երգ չեմ փորձել գրել։

seda mkhitaryan

Լինենք գրագետ

Հայերենը, ինչպես ցանկացած լեզու, իր զարգացման ընթացքում ենթարկվել է բազմաթիվ փոփոխությունների։ Փոփոխություններից բացի, լեզվում հաճախ հայտնվում են նաև սխալներ, որոնք ևս զարգացման արդյունք են։ Վանաձորի պետական համալսարանի կայքի գլխավոր խմբագիր Լևոն Սարգսյանը այսպես է ներկայացնում այդ գործընթացը. «Լեզուն, ինչպես յուրաքանչյուր կենդանի օրգանիզմ, ենթակա է «հիվանդությունների»։ Դրանցից են նաև․․․ սխալները։ Կարող է տարօրինակ թվալ, բայց սխալները լեզվի համար երբեմն զարգացման ճանապարհ բացող հնարավորություններ են, հետևաբար այդ սխալների դեմ պայքարելուց առաջ պետք է կարողանալ տեսնել նաև դրանց հնարավոր կենարար լիցքը լեզվի համար՝ սխալների դեմ պայքարն այդպիսով չդարձնելով ինքնանպատակ»։

Գրավոր և բանավոր խոսքում հայտնվող սխալները, ըստ լրագրող Նարինե Վարդանյանի, հետևանք են հեռուստատեսությամբ հեռարձակվող ցածրորակ հաղորդումների և սերիալների։ «Այս ազդեցությունը հիմնականում բանավոր խոսքն է կրում: Գրավոր խոսքի սխալները, կարծում եմ, գալիս են համացանցային տիրույթից. մենք ամեն օր ահռելի քանակությամբ անգրագետ տեքստեր ենք կարդում, իսկ դա մնում է հիշողության մեջ»,-նշում է լրագրողը։

Բանավոր և գրավոր խոսքում հնչող սխալները ուղղելու և մատնանշելու ժամանակ, ըստ Լևոն Սարգսյանի, պետք է տարբերակում մտցնել։ Բանավոր խոսքի դեպքում սխալները անընդհատ ուղղելը կարող է անքաղաքավարի լինել, իսկ գրավոր խոսքում այդ սխալները մատնանշելը կարող է նպաստել դրանց կրճատմանը։ Խմբագիրը կարծում է, որ պետք է անզիջում պայքար մղել հատկապես լայն տարածում գտած սխալների դեմ, ինչպիսին է օրինակ «ա»-ախոսությունը։ «Ես համարում եմ, որ «ա»-ախոսությունը մեր լեզվին պատուհասած ամենամեծ սպառնալիքն է։ Դա մեր լեզվի կորոնավիրուսն է, որի վերջնական զոհը կարող է լինել հայոց լեզվի հազարամյա ավանդականությունը»,- նշում է Լևոն Սարգսյանը։

Ժամանակակից աշխարհում արտահայտչամիջոցները շատ են, սակայն գրագետ և բովանդակալից տեքստը միշտ էլ պահպանում է իր կարևորությունը։

-Ոչ մի արտալեզվական արտահայտչամիջոց չի կարող փոխարինել բուն լեզվին- ասում է խմբագիր Լ. Սարգսյանը,- հնչյունային և գրային տեքստերն անփոխարինելի են, ոչ մի սիմվոլիկա (ասենք՝ ֆեյսբուքյան) ի զորու չէ հաղորդելու այն ամբողջ կենդանի եռանդը (մեր օրերում շատ տարածված է ասել՝ էներգիան), որ հորդում է այդ տեքստերից։

Իսկ լրագրող Նարինե Վարդանյանն էլ նշում է. «Նորմալ է, երբ 21-րդ դարի մարդը 5 տողից ավելի կարդալու համար պետք է տրամադրվի: Սակյան պետք է ընդունել, որ նույնիսկ այդ 5 տողը պետք է լինի գրագետ»։

Լեզվական սխալների առկայությունը լեզվի զարգացման ապացույցներից մեկն է, և սխալների դեմ պետք է պայքարել ոչ թե ամեն անգամ դրանք մատնանշելով, այլ գրագետ և որակյալ տեքստերի քանակը ավելացնելով։

janna sargsyan lori

Կընդունվեմ

Ասում են՝ երազանքները իրականանալու հատկություն ունեն, եթե սպասում ես, հավատում ու նաև ինչ-որ քայլ ես անում դեպի դրա իրականացումը:

Երազել սկսեցի 10-11 տարեկանից։ Տիկնիկներ, խաղալիքներ ու հեռախոս ունենալը չի եղել իմ երազանքը, այլ մեծանալ ու լավ գործ ունենալը։ Երազանքս կոտրվեց 17-18 տարեկանում, երբ հասկացա, լավ գործ ունենալու համար նախ և առաջ ուսում էր հարկավոր, որը ինձ համար անհասանելի էր։ Վերջին տարիներին, երբ դասարանում խոսում ու քննարկում էին` ով ուր է ընդունվելու, ես լռում էի, միայն մտքումս երազելով ու ինձ պատկերացնելով ուսանողական կյանքում, ինչ-որ ոլորտում հաջողությունների հասած, հետո երազանքներիցս կտրվում էի ու էլի հետ գալիս անգույն իրականություն։ Դպրոցս ավարտեցի, ու եթե նախկինում դասարանի մի անկյունը նստել ու երազելու անկյունս էր, ավարտելուց հետո դա էլ վերացավ, ու դրա հետ՝ երազանքներիս մի մասն էլ։ Դպրոցից հետո սկսվեց իսկական անգույն իրականությունը։ Առանց ուսման, առանց աշխատանքի հնարավորության ու առանց երազանքի ապրելը դժվար էր, դժվար էր, երբ արթնանում էի՝ առանց ապագայի մասին մտածելու, արթնանում էի՝ գիտակցելով, որ ժամանակին երազածս լավ գործը էլ երբեք չեմ ունենալու։

Էսպես մտածելով ապրեցի մի տարի։

Երազանքս կիսով չափ վերակենդանացավ 19 տարեկանում, երբ որոշեցի անգույն օրերս իմ ձեռքով ներկել և ինչ-որ հետաքրքրություն մտցնել իմ կյանք։ Սկսեցի ինքնակրթությամբ զբաղվել, հետո մեծ դժվարությամբ առաջին քայլերս արեցի, ոչ ֆորմալ կրթությամբ զբաղվեցի, դասընթացներին մասնակցություն ունեցա ու սկսվեց ակտիվ գործունեության շրջան։ Կյանքիս էս փուլը տևեց 2 տարի, ակտիվությունս մեծացավ, զբաղվածությունս՝ ևս, էս շրջանում ամեն ինչ այնքան լավ էր, որ բարձրագույն ուսում ստանալու ձգտում էլ չունեի։ Չունեի այնքան ժամանակ, մինչև աշխատանք փնտրելիս չլսեցի էս արտահայտությունը․ «Դու ինչի՞ վրա էս քո հույսը դրել, մեկ ա՝ չես ընդունվելու, դիպլոմ չունես»։ Էս խոսքերից հետո աշխատանքի հարցազրույցներ էլ չեմ անցել ու չեմ էլ փնտրել, այս խոսքերը հիշել եմ ամեն օր, ամեն ժամ ու էլի մի անկյուն գտել լացելու ու մի քիչ թեթևանալու համար։ Այս խոսքերը վերջնականապես կկոտրեին ինձ, եթե չլինեին մարդիկ, ովքեր իմ ուժերին ինձնից ավելի շատ էին հավատում։ Ընդամենը մի քանի օր առաջ ես լսում եմ, որ տարիների երազանքս կիրականանա, հա, խոսքը բարձրագույն կրթություն ունենալու մասին է։ Զգացողություններս աննկարագրելի են՝ հուզմունք, ուրախություն ու ապագայի հանդեպ մեծ ծրագրեր։ Վերջին օրերը փոխել են իմ կյանքը, վերջին օրերի մարդիկ, որոնք օգնեցին ինձ իմ երազանքի իրականացման հարցում, կողքիս են լինելու միշտ, իրենց օգնությամբ ես անում եմ իմ առաջին քայլը, իրենց օգնությամբ ես ունեմ էն հնարավորությունը, որին միշտ սպասել եմ։ Իմ խոստումը պետք է իրականանա, ես դառնալու եմ այն մարդը ու այն մասնագետը, որի անունն իմանալով՝ ամեն անգամ հպարտանալու եք։

Ես իմ երազանքին կհասնեմ 22 տարեկանում, դու կհասնես 30-ում կամ 35-ում, մյուսը՝ միգուցե 50-ում։ Կյանքի դժվարությունները թող երբեք չկոտրեն քեզ ու ամենակարևորը՝ չկոտրեն երազանքներդ։

shushanhakobyan

Դպրոցում

Գիտեմ, որ սխալ կլինի միայն մեկ դպրոցի անցուդարձին ծանոթ լինելով կարծիք հայտնել հանրապետության դպրոցներում տիրող վիճակի մասին, բայց, համենայնդեպս, կներկայացնեմ, թե ինչ է տեղի ունենում մեր դպրոցում, և թե ինչ է ստիպում մտածել այդ իրողությունը ուսուցչի «վեհ» աշխատանքի մասին:

Վերջերս 17.am-ում տեղադրված նյութերից մեկում հավանաբար ավագ դպրոցի աշակերտներից մեկը դպրոցին տվեց «ճաղերով փակված շենք» բնութագրումը: Դրա հետ, իհարկե, համաձայն եմ, բայց այն դպրոցում, որտեղ սովորում եմ ես, այս արտահայտությունը կարելի է հասկանալ ուղիղ իմաստով. դպրոցի դուռը մի՛շտ փակ է և պահակն այն բացում է միայն այն ժամանակ, երբ ներկայացվում է դասղեկի և տնօրենի կամ փոխտնօրենի ստորագրությունը: Բազմաթիվ դեպքեր կարող եմ նշել, երբ տնօրենը բարձր ջերմություն ունեցող աշակերտին թույլ չի տվել գնալ տուն հետևյալ խոսքերով. «Դուք սատկելուց էլ լինեք, պիտի գաք, դպրոցում սատկեք»։ Սա՝ մեկ:

Ուսուցիչները ոչ մի կերպ չեն վերահսկում իրենց բառապաշարն աշակերտների հետ խոսելիս: Դասի ժամանակ անում են արտահայտություններ, որ հավատացեք, բոլորի պատկերացումներից դուրս են: Չհաշված, որ տնօրենն ուսուցիչների հետ, ի դեպ՝ իրենից տարիքով մեծ, խոսում է նույն ձևով, ինչպես աշակերտների հետ խոսում են այդ նույն ուսուցիչները… Շա՜տ լավ օրինակ են ծառայում, ինչ խոսք: Սա՝ երկու:

Այսքանից հետո կրթության որակի մասին նույնիսկ հարկ չկա խոսելու, որովհետև այն ակնհայտորեն ցածր մակարդակի վրա է: Դժվար թե գտնեք մեկին, ով դպրոցից դուրս գալու վայրկյանները չի հաշվում: Նման կերպով մատուցվող դասերը միայն ձանձրույթ են հարուցում, իսկ ուսուցիչները ոչինչ չեն անում այդ 45 րոպեն՝ ավելի հետաքրքիր, իսկ դպրոցական ծրագրի յուրացումն առավել դյուրին դարձնելու համար: Սա էլ՝ երեք:

Այնուամենայնիվ, դպրոցում կան հիանալի մանկավարժներ ու իրենց անելիքն իմացող ուսուցիչներ, սակայն նրանք միշտ մնում են այն ստվերում, որն առաջացնում են մեծ թվով «ուսուցիչ» բառից կիլոմետրերով հեռու անձինք:

Sose Martirosyan

Մի բաժակ թեյ բաժանման համով

Իսկ դուք փորձե՞լ եք թեյել օդանավակայանում: Այո՞: Ուրեմն կհասկանաք ինձ:
Աշուն էր՝ մռայլ, անձրևոտ եղանակ: Օդում տխրություն կար, բայց ոչ եղանակի պատճառով։
Քույրս ծնվածս օրվանից եղել է կողքիս: Մարդ, ով գրկել է ինձ, երբ լալիս էի, քնեցրել գրկի մեջ, տաքացրել, երբ մրսել եմ, վախեցրել հեռուստացույցի վահանակը թռցնելու համար, նետել ինձ ջրով լի դույլի մեջ, սիրել, ջղայնացել, ապրել ինձ հետ տարիներ շարունակ, գնում էր երկրից: Դա էլ հերիք չէ, հետը տանում էր որդուն` Հայկին: Իսկ ի՞նչ էր ինձ մնում անելու: Երևի միայն համակերպվել: Բայց ինչպե՞ս, երբ կյանքիդ ամենահարազատ մարդուն պետք է այլևս էկրանի մյուս կողմից տեսնել, իսկ երբ կապը վատ է, նույնիսկ չտեսնել: Սովորել գրկել միլիոնավոր մղոններից, օդային համբույրներ ուղարկել, ժպտալ մեկ ժամ շարունակ նրա հետ խոսելիս, հետո անջատել հեռախոսը և լացել կարոտից: «Ժամանակը ամեն ինչ իր տեղը կգցի», – ասում են բոլորը: Ժամանակը երբեք չի բուժում կարոտը: Երբե՛ք:

…Օդնավակայանում էինք: Մի մեծ շինություն, որտեղ ճակատագրեր են որոշվում։ Ոմանք բաժանվում են, ոմանք` միանում: Ու հարց ես տալիս ինքդ քեզ.

-Ինչո՞ւ են ստեղծվել սահմանները…

Այնտեղ եմ բոլորի հետ, բայց բոլորից առանձին: Սիրտս զգում է մոտալուտ բաժանում, բայց ուղեղս հանգստացնում է` դեռ ժամանակ կա, կհասցնես: Բայց ոչ, մոտենում է բաժանման պահը: Ահա, բոլորը սկսեցին գրկել մեկնողներին. հիմա իմ հերթն է գալիս: Ինչպե՜ս պետք է գրկեմ, որ լրացնեմ բոլոր բացակա օրերը: Ու եկավ այդ պահը: Գրկում եմ: Չեմ էլ զգում՝ այնքան ուժեղ եմ գրկում, որ մկաններս բռնվում են: Ու այլևս չեմ մտածում ոչնչի մասին, որովհետև արցունքներս իրենք իրենց հոսում են ու ասում բոլոր բառերն իմ փոխարեն: Շնչում ես հարազատիդ օծանելիքի հոտը ու պահում հիշողությանդ մեջ: Անթարթ նայում ես նրանց, որ մտովի հիշես իրենց հետ անցկացրած թերևս վերջին պահերը:
Բացվում են ընդունարանի դռները: Գնում են: Իսկ ես նայում եմ ծնողներիս ու հույս տալիս.

-Այ կտեսնե՛ք, շուտով կգան, շատ շուտով: Պետք է ուղղակի սպասել։

Այդ պահին օդանավակայանի թեյարանը միակ փրկությունն էր…

Elen Hakobyan Ararat

Հանկարծ շրջվեցի

Քննությունների թոհուբոհի մեջ հաճախ շատ բաներ ենք անտեսում ու մոռանում։ Մոռանում ենք ուշադրություն դարձնել նրանց, ովքեր անհանգստանում են մեզ համար, մոռանում ենք մեզ շրջապատող մանրուքների կարևորությունն ու անգամ մեզ ենք մոռանում։ Դադարում ենք մտածել, թե ինչ նախասիրություններ ունենք, ինչ ժանրի ֆիլմ կդիտեինք կիրակի երեկոյան և թե որտեղ կզբոսնեինք ուրբաթ օրը դասերից հետո։

Մի օր հայոց լեզվի ուսուցչուհիս երկար նայեց մեզ ու ասաց.

-Ի՞նչ եք դարձել, մոռացել եք ձեզ,- ու հառաչելով ավելացրեց,- կրթական համակարգը փչացնում է իմ երեխաներին, ձեր աչքերի փայլը կորել է։

Ինչևէ, ճանապարհը ինքս եմ ընտրել և բոլորովին չեմ բողոքում, բայց և այնպես ցանկացա մի բան պատմել իմ զբաղված առօրյայից։

Օրվա դասին էի շտապում՝ հաջորդ օրվա դասերի մասին մտածելով, եթե մի փոքր էլ շտապեի, քայլերս վազքի կվերածվեին, ու Նեմրա էի լսում (այդ այլընտրանքային ռոք խմբի երգերը իմ այլընտրանքային կյանքի համար են)։ Երգը վերջացավ, ու մի քանի վայրկյանից պիտի նորը սկսվեր, բայց հաջորդ երգին անցնելու այդ դադարը փոխեց իմ այդ օրվա և գալիք օրերի մասին ակնկալիքները։ Մի նվաղած ձայն լսեցի, բայց չկարծեցի, որ ինձ է ուղված, շարունակեցի քայլերս, բայց ավելի դանդաղ ընթացքով, երգի ձայնն անջատեցի և լարեցի լսողությունս, և այո, չէի սխալվում, ինձ էր կանչում մի անծանոթ։ Շրջվեցի, մի ծեր մարդ էր, մի քանի անգամ ձայն էր տվել, բայց չէի լսել, ներողություն խնդրեցի, պատճառաբանեցի, որ երգիս ձայնը բարձր էր ու հարցրի՝ ինչով օգնեմ։ Հառաչեց, նստեց մոտակա քարին, ինձ էլ կանչեց իր մոտ։ Չնայած, որ ուշանալու էի, բայց գնացի պապի հետ։ Նայեց ինձ, նայեց հեռախոսիս, հետո՝ գրքերիս ու ասաց.

-Աղջիկ ջան, սովորում ես՝ լավ ես անում, արևդ ապրի, բայց կբացատրե՞ս՝ ինչի ես դասի գնում աչքերդ ու ականջներդ փակ, զգայարաններդ անջատած ու անտարբեր մարդկանց նկատմամբ։

Երբ փորձեցի բացատրել պապին, որ ուղղակի երգ էի լսում լիցքաթափվելու համար, նա ինձ ընդհատեց ու շարունակեց.

-Ականջներդ փակ քայլում ես ու չես էլ զգում, որ մեկը բղավում ա, որ շրջվես օգնես, վա՞տ կլինի, ասա՛, վա՞տ կլինի։ Ինչի՞ են հիմա ջահելները էսքան անտարբեր, ինչի՞ են էսքան էգոիստ։ Չէ, բալես, դու մեղավոր չես, բոլորն են տենց, բոլորն անխտիր կույր են, խուլ են, համր են ու զոմբի են դարձել։

Պապը լացեց, ես էլ ամոթից չգիտեի՝ ինչ անել, զգացվեց, որ պապի սիրտը ուղղակի լցված էր, ու ոչ թե բարկացավ իմ ականջակալներից, այլ ուղղակի էդ պահին ես դարձա իր համբերության բաժակի էն վերջին կաթիլը։ Միակ բանը, որ կարողացա ասել, ներողությունն էր ու գրեթե ծնկած՝ պապին խոսք տվեցի, որ էլ երբեք անտարբեր չեմ լինի, զգոն կքայլեմ, որ ամեն քայլիս իմ կարիքը ունեցողին օգնեմ։

-Գնա, բալես, ինձ բան պետք չի, գնա հանգիստ երգդ լսելով, Աստված քեզ հետ։ Ապրի, բալես, հասցրու ապրել, էդ զիբիլից դուրս շատ սիրուն աշխարհ կա (հայացքով ցույց տվեց հեռախոսս)։ Կողքերդ նայելով քայլի, որ մեկին պետք գաս՝ միանգամից ձեռք մեկնես, անտարբերությունը սարսափելի բան ա, բալես։ Կյանքը շատ դառն ա, օձի լեղի ա, եթե մարդու լավ գործը չլինի, կյանքը կյանք չի (զգացի, որ շատ սիրուն գործից մի հատված ցիտեց)։
Պապին գնաց, ես մնացի տեղում։ Ուշացա պարապմունքից, բայց մի բան հասկացա ու հասկացա ամբողջ կյանքիս համար։

Հ.Գ․ Երբ դուրս գաս փողոց քո սովորական ճամփով քայլելու, ուշադիր եղիր, որ նրան, ով ունի քո կարիքը, օգնես։ Անտարբերությունը շա՜տ սիրուն բաներ սպանելու տարօրինակ ու զարմանալի ուժ ունի։ Տարբեր հոգսերով ու տառապանքներով շտապ-շտապ քայլող մարդկանց մտահոգ դեմքին ժպիտ նվիրողներից մեկը եղեք։

nane exiazaryan

Կեղծ լուրերի և խոսքի ազատության սահմանը

Մի պահ է գալիս, երբ հոգնում ես դասերից ու փորձում ես ցրվել, բայց քանի որ նայել ես քեզ հետաքրքրող բոլոր ֆիլմերը, ընկերներդ ամեն մեկն իր գործով է, հերթը հասնում է սոցիալական ցանցերին, կամ էլ միանգամից է հասնում:

Մտնում ես, օրինակ, Facebook ու փորձում ես դրական էմոցիաներ ստանալ հոգնած օրվանից հետո:

Ըհըն, արդեն նշանվել են, էս մեկը բալիկ է ունեցել, էն մեկը նոր բանաստեղծություն է նորից գրել ու նորից տակը «լայք» ես դնում, կամ «սրտիկում» ես: Մնացած էմոջիներն էլ ես օգտագործում: Մի պահ պանիկայի մեջ ես ընկնում. ո՞նց թե, ես իր նկարը «սրտիկեցի», արագ փոխեմ էմոջին, կամ էլ հակառակը. Վայ, ինքը իմ նկարը «սրտիկել ա: Ու գնաց. վերջ, արդեն մտքում իր հետ ամուսնանալուց հետո բաժանվում է այդ խեղճ, կարելի է ասել, այդ պահին արդեն սոցցանցի գերի դարձած օգտատերը: Նույնիսկ, եթե այդ նկարը, կամ արած գրառումը արժանի էր այն արձագանքին (էմոջիին), որ ստացել էր, մեկ է, չի կարելի «անիմաստ» սրտիկել, վատ բան կստացվի, վայ:

Լավ, վերջապես շատերը օգտագործում են սոցցանցերը` ինֆորմացիա ստանալու համար, կապ չունի` ինչ-որ անհատի, թե երկրի մասին: Այսօր այնքան շատ են կեղծ տեղեկատվություն հաղորդող էջերը, որ երբ ինչ-որ մեկից լսում ես. «Էս մի կայքը ստուգում, նոր է ինֆորմացիան տեղադրում» արտահայտությունը, մեկ է, չես կարողանում մինչև վերջ հավատալ այդ կայքի տված ինֆորմացիային: Մեր հայաստանյան մամուլը հասել է այն վիճակին, երբ նույնիսկ մարդու մահվան լուր ես կարդում, մինչև նկարներ տեսնելը, կարելի է ասել, չես հավատում (չնայած դա էլ հիմա շատ հեշտությամբ կարելի է կեղծել):

Երբ ասում են` խոսքի ազատություն, կամ նման ինչ-որ արտահայտություններ են մեջբերում ինչ-որ տեղ, հասկանում ես, որ շատ հաճախ հենց մեջբերողն էլ այդ ազատությունները չարաշահում է, բայց դե իհարկե, ինքը իր թերությունները ու սխալները ինչո՞ւ պիտի ընդունի, որ…

Լավ, ինչ-որ տեղից գտնում ես ինֆորմացիա, որը մոտ է իրականությանը, շատ հազվադեպ, հենց իրականութունն է, և դրա մասին սկսվում են տարբեր գրառումներ կատարել տարբեր ոլորտներից մարդիկ, նույնիսկ նրանք, ովքեր մեկ րոպե առաջ գաղափար էլ չունեին այն նյութի մասին, որի մասին այդ պահին կարող են դոկտորական պաշտպանել: Հետո, ինչպես միշտ, հասնում է այն պահը, երբ բանիմաց մեկը մեկնաբանություններում փորձում է բացատրել իրավիճակը, բայց քանի որ ոչ մեկին չէր հետաքրքրում, թե տվյալ ոլորտի մասնագետները ինչ կարծիքի են, սկսում են նույնիսկ անձնական վիրավորանքեր հասցնել տվյալ մարդկանց` իրենց կարծիքը չկիսելու (սխալ կարծիք ունենալու) համար, որոնցից շատերն էլ հետագայում նման իրավիճակներից խուսափելու համար, այլևս չեն էլ արձագանքում իրենց ոլորտին վերաբերվող նյութերին: Եվ այսպես, ավելանում է մեր շատ սիրելի «կեղծ» ինֆորմացիան:

Մամուլը շատ կարևոր դեր է խաղում մարդկանց կյանքում, ու ես վստահ եմ, որ գրագետ մատուցված ինֆորմացիան կարող է դառնալ հիմք` ավելի քաղաքակիրթ հասարակության համար:

Գրում էի դրական էմոցիաներ ստանալու մասին, բայց հաստատ այս ամենը տեսնելուց հետո ոչ մի սոցկայքի օգտատեր դրական էմոցիաներ չի ստանա:

Լուսանկարը` Զարինե Կիրակոսյանի

Կյանքի մեկ րոպե. Անմահները

-Ափսոս, որ չեք կարող ծանոթանալ իմ ընկերոջ հետ: Հոյակապ տղա էր, բոլորը նրան շատ սիրում էին: Գիտե՞ք, այդպիսի մարդիկ կան, որ թշնամիներ չեն ունենում: Այսինքն` ոչ թե չեն ունենում, որովհետև խեղճ են, կամ ոչ մեկի չեն հետաքրքրում, այլ ուղղակի բոլորը նրանց հավանում են և ուզում են այդպիսի ընկեր ունենալ: Նա էլ հենց այդպիսի մարդկանցից էր. բոլորի հետ կարող էր ընդհանուր լեզու գտնել:

Եթե ես ինչ-որ դժվար իրավիճակում էի հայտնվում, կամ ուղղակի ուզում էի ինչ-որ մի բանով մեկի հետ կիսվել, միշտ նրա հետ էի զրուցում: Դե, գիտեք էլի, բաներ կան, որ ծնողներին չես պատմի: Այսինքն` հիմնականում ծնողներին աշխատում ես ոչինչ էլ չպատմել, ճիշտ չե՞մ ասում: Այդ դեպքերում գնում էի ընկերոջս մոտ: Նա շատ յուրահատուկ բնավորություն ուներ. նույնիսկ եթե ինչ-որ բան լավ չէր հասկանում, միևնույն է, կարողանում էր շատ օգտակար խորհուրդ տալ, կամ այնպես ոգևորել, որ հասկանում էիր` քեզ տանջող խնդիրը դատարկ բան է:

Հետո` խաղերից էր շատ լավ գլուխ հանում: Համակարգչային խաղերից նկատի ունեմ: Մեր քաղաքում դա միակ հետաքրքիր զբաղմունքն է, ուրիշ անելու շատ բան չունենք: Միասին ժամերով կարող էինք խաղալ, նա համարյա միշտ հաղթում էր: Եթե ինչ-որ դժվար մակարդակի էի հասնում ու չէի կարողանում խաղալ, միշտ նրան էի կանչում օգնության: Որ հարցնում էի` ինչպես ես այդքան լավ խաղում, որ մեզ չեն սպանում, միշտ ասում էր` որովհետև մենք անմահ ենք:

Ես նրա գերեզմանին հաճախ եմ այցելում: Նայեք, փոշին նոր է մաքրած: Երևի իր մայրն է եկել առավոտյան: Նա ամեն օր գալիս է այստեղ, ես աշխատում եմ ուշ ժամերի գալ: Ամաչում եմ նրանից, որ տեսնում եմ` չգիտեմ, թե ինչ ասեմ:

Երբ կռիվները սկսվեցին, ես վստահ էի, որ մեզ հետ ոչինչ չի լինի: Վստահ էի, որովհետև դրանք մեր հարևաններն էին: Պատկերացրեք` ձեր կողքի տանն ապրող մարդիկ մի օր գան ու հարձակվեն ձեզ վրա: Հիշում եմ` քեռիս եկել` համոզում էր, որ փախնենք: Փախեք այստեղից, փախեք, ասում էր: Բայց չփախանք: Ընկերոջս ընտանիքն էլ չփախավ: Ո՞ւր փախնեինք, ամբողջ կյանքում այստեղ ենք ապրել:

Սկզբում շատ էի ուզում վրեժ լուծել: Ուղղակի մեռնում էի, ուրիշ բանի մասին չէի կարող մտածել: Գիտեի, որ ինձ էլ կսպանեն, բայց դա ինձ շատ չէր հետաքրքրում: Բայց հետո հասկացա, որ այդ ամեն ինչը հիմարություն է:

Ի՞նչ ծաղիկներ: Մենք ծաղիկներ չենք դնում գերեզմանին: Դուք քրիստոնյա՞ եք: Տեսնո՞ւմ եք, այդ պատճառով էլ չգիտեք: Մահմեդականները գերեզմաններին ոչինչ չեն դնում: Նայեք շուրջը, գերեզմաններից ոչ մեկի վրա ծաղիկ չկա: Մեր շիրմաքարերին նկարներ էլ չկան: Միայն անունն է գրած, ու վերջ: Մարդիկ գալիս են այստեղ, աղոթում ու գնում են: Մենք մարդկանց մեր մտքում ենք պահում, ոչ թե նկարներում ու ծաղիկներում: Միայն սա եմ բերել ծրարով` մեր սիրած խաղն էր: Բայց շիրմաքարի վրա չեմ դնի, այս քարին կդնեմ: Մտածեցի` բերեմ, թողնեմ իր մոտ: Չգիտեմ` ինչի համար, ուղղակի, էլի: Ես մի հատ էլ ունեմ, թող այս մեկն էլ այստեղ մնա: Բացի այդ` ես ուզում եմ գնալ Ամերիկա` սովորելու, իսկ այնտեղ խաղեր շատ կլինեն: Ամերիկայում եղե՞լ եք: Իսկ ես մեր քաղաքից բացի ուրիշ տեղ դեռ չեմ եղել: Բայց անպայման կգնամ սովորելու, եղբայրս խոստացել է, որ կօգնի: Սցենարիստ պետք է դառնամ: Ու կդառնամ, դա դժվար չէ, ես արդեն մի քանի սցենար ունեմ գրած: Կսովորեմ ու կդառնամ հայտնի սցենարիստ, Հոլիվուդում կաշխատեմ: Դա խաղի պես է` անընդհատ փորձում ես, մինչև ստացվի, ու կարևոր չէ, թե քանի անգամ քեզ կսպանեն, չէ՞: Որովհետև մենք անմահ ենք:

 

Խոջիագբար, 17 տարեկան: Ղրղզստանի Օշ քաղաքում տեղի ունեցած միջէթնիկ բախումների ժամանակ այրել են մտերիմ ընկերոջն ու սպանել են բազմաթիվ ազգակիցների:

zarine kirakosyan

Ճոխ ֆասադների ու մաքուր կոշիկների հետևում

Թե համալսարանական չորս տարիներիս մեջ մի դրական բան կար, նկարիչ Սրապիոն Դանիելյանի արվեստանոցում մի քանի ամիս նկարելն էր: Ասում էր. «Երկրորդ հարկի պատուհանից ամեն օր տեսնում եմ, թե ոնց են տասը օր նասկիները չփոխած տղաները, գրպանից հանում թաշկինակը ու կոշիկների փոշին մաքրում: Էս մեր հասարակությունն ա…»: Ասում ու լռում էր, ավելին նկատի ունենալով։ Մեկը մտածում էր, ո՞նց կարելի ա տասը օր նույն նասկին հագնել, մեկը թե` թաշկինակով ո՞նց կարելի ա կոշիկ մաքրել։
Կներեք, բայց մեր հասարակություննը էդ տասը օր չփոխած նասկիներն ա, մեզնից արդեն հոտ ա գալիս: Կարանք փտենք, բայց մենք կոշիկներն ենք մաքրում, որ բոլորը տեսնեն, որ փայլում ա, մեզ հուզում ա ամեն ինչի երևացող կողմը, մնացածը կարելի ա ծածկել։
Նկատե՞լ եք, մեր քաղաքի շենքերն ու տները, էդ մեր արժեհամակարգի արտացոլումն ա: Քայլում ես կողքով` թանկ քարերով, ճարտարապետությամբ, մաքուր, կարևորը` ճոխ ֆասադ: Անցնելիս տպավորում ա: Բայց էս քաղաքին Մոնումենտից նայե°լ եք: Ախր, էդ ֆասադի հետևի քանդված բակերը, չմշակված պատերը երևում ա: Ո՞ւմ ենք խաբում, ո՞ւմ ենք ցույց տալիս, որ ամեն ինչ լավ ա, ու խնդիրներ չունենք։

ՀՀ֊ում սպանությունների 17 %-ը ընտանեկան բռնության դեպքեր են, (ամեն 10-ից համարյա երկուսը մահացել են ամուսնու, զուգընկերոջ, եղբոր, որդու կողմից):
Կանանց 40%-ը ֆիզիկական կամ սեռական բռնության զոհ ա դարձել, էլ չխոսենք տնտեսական բռնության մասին, որ ուղղակի էնքան սովորական ու ուղեկցող երևույթ ա մեր հասարակությունում, որ մոռանում ենք, որ էդ էլ ա բռնություն։

Է հա, բոլոր հասարակություններում էլ բռնություն կա, բայց երևի բոլորում չի, որ հասարակության ձայնը բարձրացնող պատգամավորը դեռ կնոջ շալվար հագնել-չհագնելն ա քննարկում: Բոլորում չի, որ հասարակությունը տառապում ա խմբակային ինքնախաբեությամբ, թե բա` մեր ընտանեկան արժեքները (սելեկտիվ աբորտներով աշխարհում առաջատար պետություն)… Ազգովի կոմպլեքս ունենք բարձրաձայնելու, որ մեր հասարակությունում էլ խնդիր կա։ Վայ, չէ, հարևանը, մեծ մասշտաբների դեպքում «թուրքը կտենա` կուրախանա», կարևորը` հարևանների «ավանդական լավ ընտանիք ա» հեղինակավոր պիտակին արժանացել ենք։

էս մեր ապրելակերպի, մտածելակերպի, ճարտարապետության մեջ ա, մեր սարքած ու մեզ լիովին բնութագրող Երևանի ամեն շենքի ու տան մեջ ա, էն մենակ ճոխ սարքած ֆասադների մեջ ա։

Իսկ մարդիկ իրենց խնդիրներով շարունակում են ապրել ֆասադների հետևում, ոչ թե վրա, կոշիկների մեջ, ոչ թե վրա, բռնության մեջ, ոչ թե «ավանդական» ընտանիքներում։

Եկեք խնդիրները տենց սիրուն չփաթեթավորենք ուրիշների համար, մենք էդ ամեն ինչի ներսում ենք ապրում։