Ինչն է ինձ հուզում խորագրի արխիվներ

janna sargsyan lori

Եթե ընտրության առաջ կանգնեք` հայրենիք կամ սեր, ընտրեք հայրենիքը

Հայրենասիրությունը փոքր աղջկա մտքում, սրտում ու հոգում ծնվեց 12-13 տարեկանում, չէ, ոչ ֆիլմերից էի ոգեշնչվել, ոչ էլ պատմության դասագրքից։

Հայրիկիս ընկերն էր էն մարդը, ում պատերազմում անցկացրած օրերն ու անցած ուղու պատմությունները նստում ու ժամերով լսում էի։

Ամեն պատմության հետ ինչ-որ մի բան էր փոխվում ներսումս, գիտակցումս, աշխարհայացքս, հայրենիքիս հանդեպ սերն էր մեծանում, քիչ-քիչ սկսում էի մտածել մեծանալու ու էդ ուղով գնալու մասին: Չէ, էդ միտքը ամենևին մանկական ցանկություն կամ հետաքրքրասիրություն չէր, այլ հստակ որոշում։

Զինվորական հագուստի հանդեպ առանձնահատուկ սեր ունեի (հիմա ավելի շատ), ու միշտ մտածել եմ, որ էդ հագուստը հենց էնպես ոչ մեկը չի կարող հագնել: Ախր, դա էնքան պարտավորեցնող քայլ է, որ ամենայն պատասխանատվությամբ պիտի մոտենաս։

Դեռահաս աղջկա մտքերը օր օրի սկսում էին ավելի հեռուն տանել, որոշումս քիչ-քիչ նպատակ էր դառնում, ու արդեն 16 տարեկանում, որպես մասնագիտություն հենց էդ ուղղությունն էի պատկերացնում, բայց հասարակությունը, ավանդույթներն ու բարքերը հաղթող դուրս եկան։

Իմ երազանքների ու նպատակների մասին առհասարակ ոչ մեկի հետ չեմ կիսվել, անգամ ծնողներիս, ու էդ դեպքն էլ բացառություն չէր: Գրեթե համոզված էի, որ որոշմանս մասին լսելուց հետո դեմ են լինելու, դե, որովհետև «ծառայությունը աղջկա խելքի բանը չի, աղջիկը պիտի իրան հարմար գործով զբաղվի»։

Անգամ համոզելն ու ամիսներով լաց լինելը էդպես էլ չօգնեցին, որ հասնեմ նպատակիս։

Բոլորն էին դեմ, բոլորը, բացի ինձնից: Ու չնայած դրան, մինչև ավարտական դասարանս, հույսս չէի կտրում, ամեն անգամ փնտրում ու գտնում էի ռազմական ինստիտուտ ընդունվելու հայտը, պահանջվող փաստաթղթերը, հանձնվող քննություններն ու էդպես ինձ հույս էի տալիս, որ մի օր կգա, ու ես էլ էնտեղի սովորողներից մեկը կդառնամ: Էդպես երազելով անցնում էին դպրոցիս վերջին տարվա ամիսները, բայց հույսիս վերջին թելն էլ կտրվեց, երբ սկսվեց Ապրիլյան պատերազմը: Էդ օրերից հետո մեր տանը վերջնական փակվեց իմ ռազմական ուղով գնալու խոսակցությունը, մտքերն ու ամեն-ամեն ինչ։

Երազանքս, տարիների ընթացքում հավաքած զինվորական հագուստի հետ փաթաթեցի ու դրեցի դարակում: Ամեն անգամ դարակս բացելուց էդ անկյունին եմ նայում, մի քիչ վերհիշում, լացում, թեթևանում ու նորից փակում։

Տարիներ հետո, երբ սկսեցի լրագրությամբ զբաղվել, նյութերիս մեծամասնությունը հենց ռազմականում սովորող ու աշխատող աղջիկների մասին գրեցի, հիմա էլ շարունակում եմ իրենց հաջողված պատմությունները տարածել ու հասարակության մի ստվար զանգվածին հասցնել, որ իրենց կարծրացած մտածելակերպը լիքը մարդկանց երազանքներն այլևս չկոտրի։

Ինձ համար հայրենասիրությունը, հայրենիքի հանդեպ սերն ու նվիրավածությունը երբեք պաթոս չի եղել: Հայրենիքը մեր սիրո կարիքն ունի, ու ես իրեն բաժին հասնող սերը անպայման տալու եմ։

Valya harutyunyan

Մի զինվորի հուշերից

«Երբ այս դեպքը պատահեց, պատերազմից 2 ամիս էր անցել, հունիս էր։ Դե, երևի, հասկացաք՝ պատերազմ ասելով ինչ նկատի ունեմ։ Հիմա, առհասարակ, հայերս այս չարաբաստիկ բառն արտասանելիս հիշում ու վերապրում ենք Քառօրյան… Մեծից փոքր… Ամեն դրվագ… Հատ առ հատ…

Հունիս էր, շոգ։ Արյունս երակներիս մեջ եռում էր։ Չէ’, շոգից չէր, անշուշտ… Վրեժից էր։ 19 տարեկան էի այն ժամանակ և այնքան կյանք չէի տեսել, որքան մահ։ Երբ մահն աչքերիդ առջևով է անցնում, և կարծում ես, որ հաջորդ վայրկյանդ կլինի վերջինը, էլ ո՞վ է մտածում կյանքի մասին։ Մի պահ մոռանում ես նույնիսկ, որ ապրում ես։ Երբ ապրողի աչքերում մահ ես տեսնում և մահացողի աչքերում կյանք, ակամայից վրեժով ես լցվում, վրեժ դեպի ամեն թշնամին։ Թշնամի… Ի՜նչ սարսափելի է, չէ՞, հնչում մարդու ականջին, պատերազմ տեսած զինվորի ականջին։

Այդ ժամանակ ես նման էի մի ռումբի, որ անպայման պայթել էր ուզում։ Չէ’, չմտածեք, թե չարացել էի, պարզապես ուզում էի հոգիս մի փոքր թեթևացնել ընկերներիս կորցնելուց հետո։ Գիտեի՝ կորցրածը հետ բերել չէի կարող, ես չէի էլ փորձում։ Ես ուզում էի, որ գոնե նրանց հոգիներին խաղաղություն իջներ։ Ուզում էի պարզապես մի թշնամի էլ ինքս սպանել։

Այդ օրերին հերթապահ էի։ Դիտակետիցս հետևում էի անցուդարձին ու հասցրել էի նկատել՝ ինչպես էին 2 զինվոր մոտենում դիրքից փոքր֊ինչ հեռու դրված հեռախոսին ու սկսում խոսել։ Եւ այսպես մի քանի օր շարունակ։ Այս ամենը քիչ-քիչ սկսում էր ուշադրությունս էլ ավելի գրավել։ Դե հասկացաք, չէ՞. ես արդեն ունեի փայլուն հնարավորություն՝ վրեժս լուծելու և հոգիս թեթևացնելու համար։

-Հրամանատա’ր, արդեն մի քանի օր է՝ 2 հոգու եմ նկատում…

-Հետո՞, սերժա’նտ։

-Ձեզանից թույլտվություն եմ ուզում, պարո’ն կապիտան։

-Հանի’ր գլխիցդ։ Դու մեր լավագույններից ես, հիշում ես, չէ՞։

-Բայց, ա՜խր, անընդհատ աչքիս առաջ են, ընդամենը 2 կրակոց, ու վերջ։ Ա՜խր, արյունը գլխիս է խփում, երբ հիշում եմ՝ ինչեր են արել մեր տղերքին։

-Ասում ես՝ դիրքից հեռու հեռախոսով են խոսում, հա՞։

-Ճի’շտ այդպես։

-Գիտես, տղա’ս, նրանց զորքերում մի փոքր ավելի խիստ են։ Հեռախոս չի կարելի օգտագործել։ Եթե բռնեն, վերջ։ Տեսնու՞մ ես՝ ոնց են կյանքերը վտանգում խոսելու համար՝ ընտանիքի, ընկերների, միգուցե, սիրած աղջկա հետ։ Նրանք էլ քեզ պես զինվոր են։ Նրանց էլ քո մոր նման մի մայր է տանը սպասում։ Կրակես՝ տուն չեն հասնի։ Մի մոր աչքեր արցունքով կլցնես, կանիծի քեզ։ Չի իմանա՝ ով ես, բայց կանիծի՝ որդու կյանքը խլելու համար։ Իսկ էդ անեծքի բեռով հետո կկարողանա՞ս ապրել։ Դժվա՜ր, տղա’ս։ Կարծում ես՝ նրանք ուզու՞մ են պատերազմ լինի։ Նրանց տանն էլ հիմա երևի մոմ են վառել ու տղերքի համար են աղոթում։ Ինձ չեմ ների, որ թույլ տամ՝ կրակես։ Չեմ թողնի՝ ձեռքերդ արյունոտվեն։ Դրանք մաքուր են՝ սրտիդ նման, մաքուր էլ կպահես։ Ինձ բարի գիշեր։ Քեզ էլ բարի հերթապահություն։

-Բարի գիշեր, պարո’ն կապիտան։

…Նրա խոսքերից հետո մի տեսակ թեթևություն զգացի, հանգստություն, որ մինչև այդ չէի կարողանում գտնել։ Պատկերացրի այն երկու զինվորների մայրերի աչքերը, նմանեցրի մորս աչքերին։ Երևի զինվոր֊մայրերի աչքերն իրար նման են՝ միշտ սպասումով լի։ Երակներիս մեջ վառվող արյունը հանկարծ սառեց, ցուրտ զգացի։ Դրսում հունիս էր, բայց ես մրսում էի. սառնությունը ներսից էր։ Մի անգամ էլ դիտակետիցս նայեցի այն երկու զինվորներին. մեկը դեռ խոսում էր։ Պատկերացրի ինձ՝ մորս հետ զրուցելիս։ Ժպտացի էնպես, ոնց միշտ ժպտում եմ՝ նրա քաղցր ձայնը լսելիս։ Մի պահ զգացի, թե ինչքա՜ն եմ կարոտել տունս, մայրիկիս։ Սկսեցի ժամերը հաշվել, որ ավարտվի հերթապահությունս, ու կարողանամ զանգել նրան։ Բայց չէ՞ որ գիշեր էր։ Ոչինչ, զինվոր֊մայրերը չեն քնում։ Նրանք իրենց որդիների զանգին են սպասում անընդհատ։ Բոլոր մայրերն են այդպիսին, բոլորը»…

anush davtyan

36 հարց, կամ ինչպես սիրահարվել ցանկացած մարդու

Մոտ վեց տասնամյակ առաջ Կալիֆորնիայի համալսարանի ուսանողներ Արթուր Արոնը և Էլեյն Սփոդլինգը համբուրվեցին գլխավոր դահլիճում ու անմիջապես սիրեցին իրար։ Տարիներ անց նրանք դեռ միասին էին, ամուսնացած։

Իրենց սիրո պատմությունը ոգեշնչում էր ու միևնույն ժամանակ, շատ հարցեր առաջացնում զույգի մոտ։ Արդյո՞ք հնարավոր է լաբորատոր պայմաններում ստեղծել մտերմություն ու ստիպել մարդկանց անմիջապես սիրահարվել։ Spoiler alert. այո։

Այդ դեպքում ո՞րն է սիրահարվելու ամենաարագ ու հաստատ տարբերակը։

Դե, հիմա այդքան էլ մեծ գաղտնիք չէ, քանի որ «The New York Times»-ն ամեն ինչ բացահայտել է։ Ամեն դեպքում պատմեմ։

Ուրեմն, երկու անծանոթ նստում են իրար դիմաց։ Եթե նայեն իրար աչքերի մեջ խոսելու ընթացքում, ապա սիրահարվելու շանսերը մեծանում են։ Նրանց դիմաց դրված են 36 հարցերով թերթիկներ, զույգը հերթով կարդում է դրանք, ու  երկուսն էլ պատասխանում են ամեն հարցի։ Արոնն իր թիմի հետ հատուկ այնպես է մշակել հարցերը, որ դրանք միանգամից քո հոգին չեն բացում դիմացինի առաջ, այլ անում են դա աստիճանաբար, բայց շատ արագ։ Մյուս կողմից էլ, պարզվել է, որ եթե հարցերը մեկումեջ լինեն ավելի խորը, հետո ավելի մակերեսային, ապա արդյունքն առավելագույնն է։

Արոնի անցկացրած փորձից քիչ անց մեկ զույգ ամուսնացել է, շատերը կրկին գնացել են հանդիպման։ Բացի Արոնից եղել են շատ ուրիշներ, որ կատարեն այս գիտափորձը, ու ամեն անգամ եղել են ամուսնացողներ։

Ու եթե ես գրեի երիտասարդ ու միջին տարիքի կանանց համար ամսագիր, ապա այստեղ անպայման կնշեի, որ մեր բլոգի խորհուրդներն օգտագործելով՝ քեզ կարող է սիրահարվել յուրաքանչյուրը։ Բայց ինչքան էլ որ անհավատալի թվա, ինչքան էլ մտածես, որ աշխարհում ինչ֊որ տեղ կա քո կեսը, եթե դեռ չես գտել, Արոնի հարցերը հաստատ անտարբեր չեն թողնի դիմացինին։

Ժամանակակից մոտեցմամբ՝ փորձի վերջում արդեն ծանոթները 4 րոպե առանց խոսելու պետք է նայեն իրար աչքերի մեջ։ Սա ամրապնդում է փորձի արդյունքները, երևի ինչ-որ կապ է ստեղծում զույգի միջև։

Չգիտեմ՝ ոնց դու, բայց ես հավատալու համար պետք է փորձեի։ Ցավոք սրտի, ոչ մի հարմար անծանոթ չկար մոտակայքում, ստիպված ընկերուհուս հետ փորձարկեցինք հարցերը։

Ինչ ասեմ, չեմ սիրահարվել, ինքն էլ, սպասելի էր։ Հասանք 16֊րդ հարցին, որովհետև պարզվեց, որ ծանոթներն իրար ավելի շատ բան են պատմում, ու երկու ժամ մենակ տասնհինգ հարցի վրա ենք ծախսել։ Հետո նաև իմացանք, որ ինչքան էլ մոտ լինենք, մնում են որոշ բաներ, որ չենք հասցրել իրար պատմել։

Մենք դպրոցից ենք ընկերություն անում, ու մինչև դպրոցական տարիքը կյանքում կատարվածների մասին չէինք խոսել։ Օրինակ՝ երբեք մտքովս չէր անցել պատմեմ, որ մանկապարտեզում քնի ժամին տեղիցս ցած էի թռչում, որ գետնին դրված կոշիկներս ուղղեմ, եթե ինչ֊որ մեկը անցնելիս շարժում էր դրանք։ Ինքն էլ ինձ չէր պատմել, թե ոնց էին տանեցիները խաբում ու առանց իրեն գնում ծով, նույն ինքը` «գրադարան»։

Հա, ու եթե շատ մոտ ես զրուցակցի հետ, ընկերներ եք, առավել ևս մոտ ընկերներ, հաստատ ավելի շատ չեք մտերմանա, մեր փորձագետներն ապացուցել են։

Եթե էդ հարցերը չգտնես կամ ալարես ման գալ, կուղարկեմ, բայց արդյունքների մասին պիտի կիսվես հետս։ Միայն գիտական հետաքրքրությունից ելնելով եմ ասում։

Իսկ եթե որևէ մեկը իմ այս անկեղծությունից հետո (մի քանի հարցի պատասխանել եմ տեքստում) հանկարծ ու սիրահարվեց ինձ, էդ էլ գրեք, սպասում եմ։

mamikon kirakosyan

Մադլենի ոտքերը երբեք այդքան կեղտոտ չէին եղել

16 տարեկան աղջիկ, չգիտեմ ինչ անուն ունի, անունը կարևոր չի։ Մեր իրականության մեջ, մեր մոռացված գյուղերում մարդու անունը, զգացմունքները ու կարիքները կարևոր չեն։

Մենք մի իրականության մեջ ենք, որտեղ շատերի համար նորմալ է 16 տարեկանում ամուսնանալը։ Սա ահավոր ցավոտ թեմա է։ Սա հնարք է երեխեքից արագ ազատվելու, վզին գցած պարանն էլ հանելու ու դեն նետելու։

Մադլենը 12 տարեկան մի աղջիկ էր, ով սոցիալական հարցում իրականացնելու ժամանակ փորձում էր օգնել ու շրջել գյուղով ինձ հետ։ Ես ուրախ եմ, որ մեզ հետ ապրող մադլեններ կան։ Մադլենի համար աննորմալ երևույթ էր իր քրոջ 16 տարեկանում ամուսնանալը։ Ոստիկան դառնալ էր երազում, անարդարություններ չէր սիրում, նեղվում էր, երբ ինձ վատ ապրող ընտանիքի տուն էր ուղեկցում։ Ասում էր՝ սիրում եմ գյուղս, ամեն բան անելու եմ գյուղիս համար։ Ու թեև Մադլենի ոտքերը, որոնք փոշուց սևացել էին, խոսում էին չհանձնվելու ու իրենից փոքր 5 եղբորը ու 2 քրոջը հոգ տանելու մասին։ Մադլենի մաշված հողաթափերը ու մոր չափից դուրս նորմալ կոշիկները տարածաշրջանում առկա անմարդկային ու ստորացնող իրավիճակի մասին էին պատմում։

Չէ՛, Հայաստանում ոչինչ լավ չի, չէ՛, Հայաստանում մարդիկ մարդ չեն, ու չէ՛ ,Հայաստանում փառահեղ արժեքները կարևոր էլ չեն. մարդիկ ուղղակի վախենում են քնել, աչքերը փակել, որովհետև մի օր սովից կանգ կառնեն։

Մարդիկ մարդ չեն, մենք էլ իրենց հետ: Մենք երբեմն զուրկ ենք մարդկային ամենահասարակ ապրումակցումից։

Մադլենի ընկերը քամին էր, որ բաց պատուհանով տուն էր մտնում, մեկ էլ Սամոն, որ դեռ չէր խառնվել մարդկային արջի ցեղերին, դեռ չէր հասկացել, որ ստամոքսում թանկ ուտելիքն է կարևոր ու մեկ էլ անճաշակ, բայց բրենդային խանութից առած ռոկոկո վերնաշապիկը։

aniharutyunyanarm

Իմ մահվան տեսիլը

Գիշերները սարսափելի վախեցած վեր եմ թռչում, նստում անկողնուս մեջ ու փորձում արդեն միլիոներորդ անգամ մարսել այն միտքը, որ ես մահանալու եմ: Փորձում եմ մարսել, որ դրանից խուսափել, թաքնվել ուղղակի հնարավոր չէ: Բայց այդպես էլ չեմ մարսում, ընդամենը հեռու եմ վանում ինձնից մահվան միքտը որոշ ժամանակով, սկսում մտածել այլ թեմաների մասին, մինչև քնում եմ: Ինքնախաբկանքը տևում է մինչև հաջորդ օրվա գիշերը, երբ նորից վեր եմ թռչում, նստում անկողնուս մեջ, ու մնացածն արդեն գիտեք: Մարդիկ ասում են` մտածիր, որ բոլորն էլ մահանում են: Նշանակում է, որ ես սկսելու եմ չվախենալ մահվանից միայն այն պատճառով, որ միայն ե՞ս չեմ մահանում: Իհարկե, եթե միայն ես մահանայի, ինձ կտանջեր անարդարության միտքը: Բայց ինձ նաև երբեք չի մխիթարել այն, որ բոլորն էլ մահանում են: Ֆրեդի Մերկուրին մահացավ 1991-ին, Ազնավուրը՝ բոլորովին վերջերս, Դոստոևսկու նման տղան էլ է մահացել, ես ո՞վ եմ, որ չմահանամ ու էդ ինչպե՞ս եմ համարձակվում վախենալ մահվանից:

Մի մասն էլ մարդկանց փորձում է վստահեցնել, որ այնուամենայնիվ, մահվանից հետո կա կյանք: Այսինքն՝ կա դրախտ, որտեղ ծառերից իմ սիրելի ուտելիքներն են աճելու, ես մոռանալու եմ, որ երբևէ սովորել եմ մանկավարժականում ու հասցնելու եմ նայել բոլոր չնայած ֆիլմերը: Իմ պատկերացրած դրախտը մոտավորապես այսպիսին է: Ես էլ հաճախ փորձում եմ գիշերները սարափից կլորացած աչքերով նայել դրսից ընկնող լույսերին ու ինձ հանգստացնել, որ կա, այնումենայնիվ, դրախտ ու առավել դժվարությամբ համոզել, որ ես հենց այնտեղ եմ հայտնվելու մահվանից հետո: Բայց ուսիս փոքրիկ, կարմիր սատանան չի համաձայնում երկնային կյանքին ու ուղեղումս միանգամից ծագում է միտքը, որ ես ուղղակի վերանալու եմ: Չեմ լինելու ու վերջ: Ինչպես քնած ժամանակ ոչինչ չեմ զգում, այդպես էլ չեմ զգալու մահվանից հետո: Վերջ: Չկամ ու վերջ:

Մի՞թե սարսափելի չէ, երբ չես հասցնելու հասկանալ, որ դու հենց նոր մահացար, որովհետև երբ մահանաս, էլ ոչինչ չի լինելու ու դու հասկանալու կարող չես լինելու: Ճանապարհներին մեքենայում մտածում եմ, որ եթե հանկարծ մեքենան պայթի, ես մինչև մահանալս մի քանի վայրկյան կկարողանամ ընկալել, որ մեքենան պայթել է, բայց հետո վերլուծել ու հասկանալ, որ մահացել եմ, չեմ կարողանա: Ինձ թվում է` մահվան մասին մտքերն ինձ խելագարության են հասցնում այս մտքի ամենաուղիղ իմաստով: Երբ գիշերները սկսում եմ ավելի երկար մտածել մահվան մասին, ինձ իրոք թվում է, որ մարդիկ խելագարվում են հենց այդպես:

Փիլիսոփայել մահվան մասին չեմ էլ փորձում, որովհետև բազմաթիվ նշանավոր փիլիսոփաներ (ի դեպ, նրանք նույնպես մահացել են) ինձնից դեռ շատ առաջ փորձել են հասկանալ՝ ի՞նչ է մահը, արդյո՞ք իմաստ ունի կյանքը, եթե մահանալու ենք ու ի վերջո հստակ պատասխանել չեն կարողացել:

Շատ մարդիկ չեն ուզում մահանալ, որովհետև կյանքում դեռ շատ նպատակներ իրականացնել չեն հասցրել, բայց ես ուղղակի չեմ ուզում մահանալ, որովհետև վախենում եմ մահվան անորոշությունից: Ընկերներիցս մեկը հարցրեց` մահվանի՞ց ես այդքան շատ վախենում, թե՞ կյանքն ես ահավոր շատ սիրում: Ու ես սկսեցի հասկանալ, որ այս համեմատության մեջ ես վախենում եմ մահվանից ոչ այն պատճառով, որ կյանքն եմ շատ սիրում: Ես ուղղակի վախենում եմ մահվանից ու չլինելուց:

Չգիտեմ` ինչպե՞ս են մարդիկ հաղթահարում մահվան վախը, կամ գուցե հաղթահարել բառը սխալ է: Ինչպե՞ս են համակերպվում այդ մտքի հետ ու գիշերները այդ մտքի հայտնվելուց հետո ոչ թե վեր են թռչում, այլ շրջվում ու քնում են:

margarita ghazaryan

Նորից դեպի դպրոց

Այս տարի շրջանցեցինք ամենասպասված ու ամենալուռ սեպտեմբերի 1-ը։ Երկար ժամանակ սրտի թրթիռով սպասել ենք հենց այս՝ 2020 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, որը կլիներ մեր աշակերտական կյանքի վերջին տարվա սկիզբը։ Վերջին անգամ էինք գիտելիքի օրը տոնելու մեր հարազատ կրթօջախում, որն անկասկած մեր հիշողության մեջ միշտ վառ էր մնալու։ Բայց…

Բայց լուռ էր այս սեպտեմբերի 1-ը։ Այն անցկացրինք առանց դպրոցի, առանց երգ ու պարի, առանց հարազատ դարձած դեմքերի ու կարոտած գրկախառնությունների։

Ամեն տարի, երբ սեպտեմբերի 1-ից դպրոց էինք գնում, մի փոքր դժվար էր լինում ամառվա ազատ կյանքից հետո կրկին համակերպվել դպրոցական առօրյային, իսկ հիմա պատկերացնո՞ւմ եք, թե որքան դժվար է լինելու։ Ոչ թե երեք, այլ հինգ-վեց ամիս մենք դպրոց ոտք չենք դրել, ամեն ինչ եղել է օնլայն՝ բարդ, հոգնեցնող, առանց էմոցիաների։ Եվ երևի բոլորս էլ կարոտել ենք մեր դպրոցական օրերի զավեշտալի դեպքերը, անկեղծ ժպիտները և անգամ վեճերը, իսկ առցանց տարբերակով անցկացրած դասերի ժամանակ մենք զուրկ եղանք այդ ամենից։

Սեպտեմբերի 15-ին նորից դպրոց կգնանք, նորից կտեսնենք իրար, բայց այս անգամ ամեն ինչ այլ կլինի։ Ոչ թե մեր երազած ուրախ միջոցառումով կսկսենք ուսումնական տարին, այլ միմյանցից պահպանելով հեռավորությունը և շնչահեղձ անող դիմակները դեմքներիս։

Առաջին դասարանցու նման ենք մուտք գործելու դպրոց, մի քիչ դժվար ու անսովոր է լինելու, բայց՝ սպասված ու անհրաժեշտ։

Իհարկե, մենք կարող ենք ներել համավարակին մեր չստացված սեպտեմբերի 1-ի համար, բայց մի՞թե այդքանով կբավարարվի կորանան։ Անկեղծ՝ որքան էլ, որ դա ցանկալի չէ ինձ համար, միևնույնն է, կասկածում եմ, որ կկարողանանք ողջ ուսումնական տարին անցկացնել դպրոցում՝ նորմալ ու բնականոն ձևով։

Ուղղակի ցանկանում եմ չհուսահատվել և մտածել, որ աշակերտական կյանքիս վերջին տարվա էջերը դատարկ չեն մնա, շատ ու շատ նոր հիշողություններ կթողնենք ապագայի համար, հետաքրքիր ու անմոռաց օրեր կանցկացնենք։

Դպրոցական կյանքի ամենանշանակալի տարիները հենց առաջին ու վերջին տարիներն են։ Կարծես երեկ էր, որ առաջին անգամ դպրոց մտա, որքա՜ն ոգևորված էի այդ օրը, անգամ չէի էլ գիտակցում, թե ուր եմ գնում, բայց հաստատ գիտեի, որ այդ օրն իմ կյանքի ամենակարևոր օրերից է լինելու։ Որքա՜ն արագ անցան տարիները…

Հուսանք՝ գոնե վերջին զանգով կավարտենք դպրոցը, մեր երազած չկրկնվող, ուրախ ու անմոռանալի միջոցառումով։ Բայց կյանքն արդեն մեզ սովորեցրել է, որ պետք չէ նախապես ամեն ինչ ծրագրել ու հետո ափսոսալ մեր չիրականացած երազանքների համար, չէ՞ որ երբեմն կյանքը մեզ համար լրիվ ուրիշ ուղի է պատրաստել։

Բոլորիս ուրախ, գիտելիքով լի ու հետաքրքիր ուսումնական տարի եմ մաղթում։ Ու թող դիմակները չխանգարեն մեր ժպիտներին։ Ժպտացե՛ք։

lusine araqelyan

Պատշգամբից ներքև

Ես մի անվախ աղջնակ էի, որին անգամ համավարակի իրական վտանգի ապառնալիքով տանը պահել հնարավոր չէր, ես մի ազատ թռչնակ էի, ով անկախ իրավիճակից՝ ճախրել էր ուզում։ Բայց այսօր, երբ ինձ համար շատ մտերիմ մարդն այդ լուրջ խնդրի առաջ է, հիմա այդ խենթ աղջիկը, նույն ինքը՝ ես, այնքան մտահոգ եմ, բայց անկախ ամեն ինչից՝ իմ սրտում կուտակված տխրության մեջ կային ուրախ բջիջներ, վերջինիս մոլեկուլներում՝ ցնծության նշույլ, քանզի ես գիտեմ, որ իմ սրտից բխած ոչ ցուցադրական աղոթքները տեղ են հասնում։

Գուցե իմ ուրախ առօրյան ինձ թույլ չի տալիս արտասվել, այսինքն՝ իրական էմոցիոնալ վիճակս ցույց տալ, բայց այդ պայծառ առօրյայի «միջանցքներում» հաճախակի հյուրընկալող տագնապ ու տխրություն կա։

Ինչևէ, թողնելով գործերս, զբաղվածությունս հաշվի չառնելով՝ վերցրի իմ ձեռքով սարքած մի գեղեցիկ նվեր, մի քանի համով բան գնեցի խանութից ու անհրաժեշտ դեղեր, հագա պաշտպանիչ, բայց և շնչառական խնդիրներ ի հայտ բերող դիմակս ու շտապեցի ընկերուհուս տուն, ավելի ստույգ՝ իրենց տան պատշգամբի տակ կանգնեցի ու մի փոքրիկ քարով հարվածեցի պատուհանին։ Վերջին գործողությանս նպատակն այն էր, որ դուրս գան տանից, որ տեսնեմ իրենց, թեև երկու մետր հեռավորությունից։

Արդեն երեկոյան ինն էր, երբ քաղաքի եռուզեռը, փողոցի լույսերը, մարդկանց անցուդարձը ուրախ թվացող փողոցում ինչ-որ յուրահատուկ տրամադրություն էին առաջացնում։ Այդժամ ես կանգնել էի ուղիղ իրենց տան պատշգամբի ներքևում։ Եվ կարծես թե իմ քարի հարվածները իրենց նպատակին էին ծառայում։

Երբ տեսա նրան ու իր ընտանիքի անդամներին, պայծառ ու շողացող ժպիտն ու աչքերի մեջ առկայծող կրակը, հասկացա, որ աշխարհում կա մի գեղեցիկ երևույթ, որը «հույս» է կոչվում։

Արցունքներս զսպելով՝ ես էլ ժպտացի իրենց, այնուհետև ընկերուհիս իրենց պատշգամբից մի երկար պարան ձգեց դեպի ինձ, ու ես դողացող ձեռքերով նվերները դրեցի իրենց պարանին կապած տոպրակի մեջ, և նա պարանի օգնությամբ դրանք վերև բարձրացրեց։

Դա կյանքիս մեջ պատահած այն գեղեցիկ երևույթն էր, որ երկու բառով նկարագրել եմ ուզում՝ բարություն և ինքս իմ անձի հանդեպ դրսևորված երախտագիտություն։

Այս ամենին հաջորդեցին օդային համբույրները, ու ես լայն ժպիտը դեմքիս տուն գնացի։

edita galstyan gyumri

Մի սրտիկի պատմություն

Ողջույն, սոցիալական ցանցերում խեղդվո՜ղ ընթերցասեր: Եթե դու հիմա սա կարդում ես, ուրեմն հավանաբար թերթում էիր ֆեյսբուքիդ էջը, տեսար հոդվածս, որոշեցիր մի քանի րոպե տրամադրել, կարդալ, անցնել առաջ:

Սոցիալական ցանցերը գրեթե բոլորի կյանքի մասն են կազմում: Կարելի է ասել, որ դրանք խլում են մեր օրվա մեծ մասը: Իհարկե, այս ամենը և՛ դրական կողմեր ունի, և՛ բացասական: Դրականն այն է, որ միշտ տեղեկացված ենք. մի ինչ-որ իրադարձություն է տեղի ունենում, անցնում են հաշված վայրկյաններ և մենք արդեն գիտենք դրա մասին՝ իր բոլոր մանրամասնություններով: Ցավոք, բացասական կողմերն էլ ավելի շատ են. կարող ենք աննպատակ ժամերով թերթել ֆեյսբուքն ու ինստագրամը, ժամերով ինչ-որ անիմաստ վիդեոներ նայել և այլն: Բայց սա ամենասարսափելին չէ. սոցիալական ցանցերի պատճառով շատերը կտրված են իրական շփումներից, կորցնում են ընկերներին և այլն: Հենց սրա մասին էլ այսօր կպատմեմ:

Մոտ երկու տարի առաջ էր, երբ տանից դուրս էի եկել՝ խանութ գնալու: Արևոտ եղանակ էր, հանգիստ քայլում էի, երբ լացի ձայներ լսեցի: Սկզբում ուշադրություն չդարձրի, հետո ձայնը ավելի ուժեղացավ: Զգացի, որ ձախ կողմից է գալիս: Նայեցի ձայնի ուղղությամբ: Պատի տակի նստարանին մի աղջիկ էր նստած լացում: Չկարողանալով զսպել ինքս ինձ՝ մոտեցա ու հարցրի՝ ինչ է պատահել: Աղջիկը հեծկլտում էր ու հազիվ էի հասկանում՝ ինչ է ասում: Ի վերջո պարզ դարձավ, որ ընկերուհին հերթական նկարն է ինստագրամում տեղադրել, ինքը չի տեսել ու չի «սրտիկել»: Ընկերուհին մտածել է, թե ինքը այլևս չի ուզում ընկերություն անել: Բոլոր տեղերից ջնջել է ընկերուհուն ու նամակ գրել՝ ասելով, որ իրենց ընկերությունը ավարտված է, որովհետև անտարբերություն է զգում:

Ես ամեն կերպ փորձեցի հանգստացնել աղջկան, նրան ուղեկցեցի մինչև իրենց տուն, հետ դարձա՝ մտքերի մեջ խճճված:

Պատմածս, իհարկե, շատ պրիմիտիվ է թվում առաջին հայացքից, բայց հերիք է մի փոքր խորանալ ու կզգաս ամբողջ ողբերգությունը: Ինչպե՜ս կարող է ինչ-որ անիրական բան, ինչ-որ մատի հպում էկրանին կործանել երկար տարիների ընկերություն: Իրոք, անհասկանալի է ինձ համար:

Ասածս ինչ է. սոցիալական հարթակները պետք է ադեկվատ օգտագործել, չնույնացնել իրական շփման հետ: Երբեք ինչ-որ անիրական բան չի կարող փոխարինել իրականին: Սոցիալական ցանցերից օգտվելը լավ է, դրանցում խեղդվելը՝ վատ:

Elen Hakobyan Ararat

Ամենակարևորը

Դե հա, իհարկե, ժամանակի ընթացքում սովորում ենք ամեն ինչի հետ ապրել, ապրել կողք կողքի ու շատ մոտ իրականությանը։ Մենք առաջ ենք գնում, գտնում ենք, կորցնում, բարձրանում, ընկնում։ Մեր սերունդը տեսավ նաև պատերազմ, ապրեց դժվար օրեր, հետո 16 թվի դեպքերը դարձան պատմություն, մեկուկես էջանոց մի սովորական թվացող պատմություն դպրոցական 12-րդ դասարանի գրքի մեջ։ Մենք սովորեցինք պատմել այդ դասը սառնասրտորեն՝ կանգնելով դասարանում, թվանշաններ ստացանք ու շարժվեցինք առաջ։ Ի՜նչ հեշտ է, չէ՞։

Չգիտեմ՝ բոլորն են գիտակցում դա, թե ոչ, բայց մենք այսօր էլ պատերազմում ենք, ուղղակի երկու կամ երևի թե երեք-չորս ճակատով։ Մենք պայքարում ենք համացանցում ապատեղեկատվության դեմ, հիվանդանոցներում՝ անտեսանելի վարակի դեմ, երկրի ներսում՝ թշնամու, ով կրկնակի վտանգավոր է և իհարկե, սահմանին՝ միշտ զգոն։
Լիրիկական զեղումներն անիմաստ են էստեղ, պարզապես մի բան, որ պիտի շատ ասվեր, արի ու տես՝ չի ասվում։

Վախենամ՝ այս վարակը թողնի իր անջնջելի հետևանքները։ Չէ՞ որ մենք սովորեցինք մարդկանց գրկել ու համբուրել հեռվից, սովորեցինք հեռվից սիրել, հեռվից կարոտել ու հենց էդպես էլ քիչ-քիչ հեռացանք իրարից։ Մենք սովորեցինք նայել աչքերին ու այնտեղ կարդալ ամեն ինչ, դիմակի ետևից տեսանք ժպիտներ, որոնք գուցե չտեսնեինք առանց դիմակի, իրար սկսեցինք դիմակներ նվիրել՝ որպես հոգատարություն, ու հեռացանք իրարից նույն հոգատարությամբ։

Պատերազմները խլում են մեզնից ամեն-ամեն ինչ, բայց մենք նորից սովորում ենք ապրել, ապրել առանց ոչնչի ու ոչնչի կողքին։

Եկեք թույլ չտանք, որ այս բազմաճակատ պատերազմը մեզնից խլի ամենաթանկը՝ մարդկային սերն ու շփումը։ Մենք բոլորս պատերազմում ենք, պիտի սովորենք սիրել ու առաջ շարժվել պատերազմի լայն ճակատում, պիտի չդադարենք սիրել, երբե՛ք։