Ինչն է ինձ հուզում խորագրի արխիվներ

zarine karapetyan

Տո անխի՜ղճ

Նոյեմբերի հերթական ցուրտ ու մռայլ օրն էր։ Կյորեսյան արևի վերջին ճառագայթները աստիճանաբար իրենց տեղը զիջում էին ավանդական թոխպին։ Ամենքը իրենց տանը նստած հոգ էին անում ձմեռվա համար։

Այդ եղանակին միայն մի ծերունու կարելի էր նկատել. նվաղած աչքերով, կնճռոտված ձեռքերով միջահասակ ծերուկ էր, ով քայլում էր իր այգու միջով։ Վերարկուն ուսերին անփույթ գցած, ձեռնափայտը՝ ձեռքին՝ մոտեցավ իր սարքած նստարանին՝ թթենու տակ։ Նա հիացած նայում էր իր շուրջը։ Բայց հանկարծ մի միտք մռայլեցրեց ծերուկի գոհ ժպիտը։ Կարծես մի անախորժ բան հիշելով՝ հանդարտ շարժումով նստեց, ճակատը հենեց ձեռնափայտին, աչքերը հառեց գետնին՝ անտարբեր շրջապատի նկատմամբ։

Մտորումների այդ թեժ վայրկյանին մի չորացած տերև ծառից պոկվեց ու օրորվելով ընկավ ծերունու ոտքերի առաջ։ Դա գրավեց նրա ուշադրությունը։ Նոր մտքերի մեջ չնկատեց էլ, թե թոռն ինչպես թռչկոտելով մոտեցավ իրեն.

-Պապի, ե՛կ, տատին ասում ա՝ ճաշը սառեց։

Ծերունին կամաց բարձրացրեց գլուխը. այնպիսի տպավորություն էր՝ ասես չէր լսել փոքրիկին։ Նրա գլխի մի շարժումից տղան հասկացավ ու մոտեցավ սիրելի պապիկին, որի սառած շրթունքները համբուրեցին նրա ճակատը։ Այդ վայրկյանին երկու խոշոր արցունքներ պոկվեցին ծերունու աչքերից։

Խախտելով իր համար անտանելի լռությունը՝ տղան հարցրեց.

-Պապի՛, մաման ալ ա քու պես լյաց ինում իրիգյունին, ամա ինձ չի ասում, թե՝ խէ։

-Բալաս, քինա, տատուն ասի՝ կյամ եմ,- ասաց ծերունին ու աչքերը հառեց այն նույն տերևին։

-Պապի՛,- անփութորեն շարունակեց թոռը,- տատին պապուն ճաշն ալ ա լյիցալ, բա խէ՞ կյամ չի։

Այս խոսքերը սթափեցրին ծերունուն։

-Բալա՛ս, սպասում ենք։

-Պապի, բա խէ ա ուշանում։ Ես տեսած չեմ պապուն։

Պապը հայացքը հառեց հեռվին.

-Սահմանապահ էր բալաս, մի օր քինաց, ասեց՝ կկյամ։

Փոքրիկը դադարեց հարցեր տալը։ Պապի հոգոցը նշանակում էր, որ հերթական անգամ չի պատասխանելու իր հարցերին։ Ու որպես եզրափակիչ խոսք՝ ասաց.

-Պապի՛, վեր ես ալ մեծանամ, զինվոր եմ տռնալու, քինամ պոստերը։ Բայց ես յետ կկյամ, պապի՜, ես խաբում չեմ պապուն նման…

Ու լռեց տղան։ Խիստ վրդովմունքից կծեց շրթունքը։ Աչքերը լցվեցին, շուռ եկավ ու փախավ։

Պապը աչքերով հետևեց սիրելի թոռնիկին ու հազիվ լսելի ձայնով ասաց.

-Էս աշխարհքում աման հինչ տեսած եմ, ամա սենց պան… Բա չասե՞ս էս բախտ պիժանողին՝ տո անխի՛ղճ, մինչև մինուճար տղուս տանելը, էս խոխի մասին մտածա՞լ ես, հի՞նչ պատասխանեմ ես։

Մի հուսահատ հոգոց հանեց։ Աչքովն ընկավ այն տերևը։ Արհամարհական կերպով ոտքով քշեց մի կողմ, ուսերի վերարկուն ուղղեց ու քայլեց դեպի տուն։ Ծերուկի ունքերը դեռ խոժոռված էին։

anna gasparyan

Ուսանող եմ

Բարև ձեզ, հարգելի՛ դասախոսներ․․․ Զարմացած եք, չէ՞, որ ինչ սկսվել են օնլայն դասերը, ես չեմ մասնակցում դրանց։ Երևի մտածում եք, թե հենց այնպես եմ ընդունվել համալսարան, անիմաստ, առանց ոչ մի մտադրության, ուղղակի դիպլոմի համար։ Ու հիմա ձեր կասկածները հաստատվեցին, չէ՞, որ չեմ մասնակցում դասերին, չեմ գրում ձեր հանձնարարած աշխատանքները։ Բացակա, բացակա, ու էլի բացակա, մեյլով ուղարկված ոչ մի նամակ իմ անունից։ Այսօր ուզում եմ իմանաք, թե ինչու չեմ մասնակցում դասերին։

Ես և եղբայրս ուսանողներ ենք, երկուսս էլ Երևանի պետական համալսարանի, երկուսս էլ ընդունվել ենք լրագրություն բաժինը։ Եղբայրս երրորդ կուրսում է, ես՝ առաջին։
Երբ սովորում էի դպրոցում, մտածում էի ուսանողական կյանքիս մասին, մտածում էի՝ ոնց պետք է գնամ դասի, վերադառնամ տուն։ Ինչ բնավորության տեր մարդկանց հետ շփվեմ, որ թեքումով գնամ։ Եվ այդպես շարունակ։ Ամեն ինչ պատկերացնելը այնքան հեշտ էր։
Եվ ահա դասերը պետք է սկսվեին։ Հասկանում եք՝ իմ պատկերացրած կյանքը այդքան էլ հեշտ չէր։
Երբ պետք է դասերը սկսվեին, մնացել էր մի քանի ամիս, սկսեցի մտածել ծախսերի մասին։ Չէ՞ որ համալսարանում սովորելու համար գումար է հարկավոր։
Հիմա կմտածեք՝ ծնողներս կապահովեն ամեն ինչով։ Չէ՞ որ տվել են սովորելու, պարտավոր են պահել։
Հայրս ու մայրս ապրում են գյուղում ու առանց աշխատանքի։ Ապրում են հորս ու պապիս թոշակով։ Ու այդքան քիչ գումարով կարող են պահել 2 ուսանողի, մեկ դպրոցականի ու հաշմանդամ պապիկի։ Դպրոցական եղբորս պետք է ապահովեին թույն հեռախոսով, բրենդային հագուստով, որ չտարբերվեր իր հասակակիցներից, որ իրեն վատ չզգար։ Այդ ամենը հաշվի առնելով՝ սկսեցի աշխատել։ Սկսեցի աշխատել սուպերմարկետում։

Արդեն մի քանի ամսվա աշխատող էի։ Դասերը սկսվեցին, գնացի համալսարան ու առաջին հերթին տեսա դասացուցակը։ Ու վախենում էի նրանից, ինչ եղավ։ Աշխատանքս խանգարում է դասերիս։ Ի՞նչ պետք է անեմ։ Դասերս ավելի կարևոր էին, բայց դասի գնալու համար էլ գումար էր հարկավոր։
Գնացի աշխատանքի, մոտեցա տնօրենիս, ասացի, որ պետք է դուրս գամ աշխատանքից։ Պատմեցի, որ չեմ կարող հարմարացնել դասերիս հետ․ դասերս երկրորդ հերթ են ու չեմ կարող գնալ աշխատանքի։ Խոսելուց հետո արցունքներս աչքերիս դուրս եկա սենյակից ու մտքումս մի հարց էր պտտվում, թե ինչ պետք է անեմ։

Հաջորդ օրը տնօրենը զանգեց ինձ և կանչեց խանութ՝ խոսելու։ Նա առաջարկեց, որ դուրս չգամ աշխատանքից, և իմ գրաֆիկը մի քիչ տարբեր կլինի մյուս աշխատողներից։ Հարցրեցի, թե ոնց պետք է գնամ։ Նա ասաց, որ առավոտյան կգնամ աշխատանքի մինչև 12-ը, հետո կգնամ դասի, դասերից հետո էլի կգնամ աշխատանքի։ Շատ ուրախացա, որովհետև այդ աշխատանքը ինձ շատ էր պետք։ Ու ես առավոտյան գնում էի աշխատանքի, հետո՝ դասի, հետո՝ էլի աշխատանքի։ Տուն բացարձակ չէի մտնում ու դասերս էլ անում էի գիշերը 12-ից հետո, ուշ էի քնում, շուտ զարթնում։ Ժամանակ է եղել, որ քնել եմ դասերի ժամանակ։ Ինչևէ․․․

Ես արդեն ուսանող եմ ու ամենակարևորն այն է, որ ես կարողանում եմ ինձ ապահովել ամեն ինչով ու ծնողներիս նեղություն չեմ տալիս։ Ապրում եմ Երևանում՝ վարձով։ Տանը չունեմ Wi-Fi-ի սարք, չկա համակարգիչ։ Հարգելի դասախոսներ, այդ պատճառով էլ չեմ կարող մասնակցել օնլայն դասերի, Word-ով չեմ կարող հավաքել ձեր տված հանձնարարությունները։ Հուսով եմ՝ ինձ խիստ չեք դատի իմ բացակայությունների համար։ Ինձ այս ուսանողական կյանքը հեշտ չի տրված։ Ու ես ամեն կերպ պայքարում եմ նպատակիս հասնելու համար, որ մի օր դառնամ լավ լրագրող։

Շնորհակալ եմ տնօրենիս ինձ միշտ աջակցելու համար և ձեզ, որ ձեր դասերի ժամանակ պահ է եկել, երբ քնել եմ, ու ինձ չեք արթնացրել։ Երևի ընկերներս պատմել էին, որ աշխատանքից եմ եկել։ Շնորհակալ եմ ընկերներիս ամեն կերպ ինձ օգնելու, բացակա ժամերի դասերը բացատրելու, քննությունների առաջադրանքները ուղարկելու համար։ Երախտապարտ եմ Աստծուն, որ ունեմ սրտացավ ընկերներ, աջակցող տնօրեն և նման բարի դասախոսներ։

mane tonoyan

Արտակարգ դրություն

Զարթուցիչ, դաս, ընկերներ, քննարկումներ՝ գնացած վայրերի, նայած ֆիլմի, ֆուտբոլային երեկվա հանդիպման, լավ դիմահարդարի մասին, տուն, դուրս, պարապմունքներ, տուն, դուրս, չես հասցնում, վազքից դժգոհություններ, վաղվա պլաններ, շաբաթվա, ամսվա կտրվածքով պլանավորած իրադարձություններ։ Արտակարգ է։ Արտակարգ էր ամեն ինչ, քանի դեռ չսկսվեց չարաբաստիկ վարակը։

Գիտեմ, սիրելի պատանիներ, ամեն ինչ այնքան լավ էր գնում։ Զայրույթը մեծ է, մանավանդ, երբ դա մեկի պատճառով է, որին սովորական մանրադիտակով հնարավոր չէ տեսնել, իսկ ասեղի ծայրին նա 100 միլիոն օրինակով կարող է տեղավորվել: …Եվ …Մի օրում ամեն ինչ փոխվում է, ժամանակը կարծես կանգ է առնում, աշխարհը խոսում է միայն համաճարակի մասին։ Բոլոր լրատվականների առաջին թեման թագադրված վիրուսն է։ Թվում է, որ դա երբևէ եղած միակ թեման է․ ցանկացած հարց դիտարկվում է համաճարակը հաշվի առնելով։ Ծրագրերը, ապագա ու առօրյա անելիքները մի վայրկյանում ոչնչանում են։ Ոչնչանում են նաև համաշխարհային առողջապահական զարգացած մտքի մասին մեր համոզմունքները․․․ Մենք բոլորս էլ վստահ էինք, որ մեր օրերում բժշկությունը հրաշքներ է գործում, իսկ հիմա, հաշված օրերի ընթացքում այդ համոզմունքը փշրվում է։ Պարզվում է բժշկությունն այնքան էլ ամենազոր չէ, առավել ևս այն պարագայում, երբ միակ բանը, որ մեզ առաջարկում են, տանը մնալն է, ֆիզիկական շփումները սահմանափակելը և ձեռքերը հաճախ լվանալը։ Ստիպված ենք համակերպվել իրավիճակի հետ․․․
Միտքը, որ ամեն ինչ այնքան լավ էր գնում, սկսում է ավելի հաճախ պտտվել մեր գլխում։ Որքան պատուհանից դուրս ենք նայում, այնքան ավելի շատ են մեզ այցելում «անհոգ» օրերի դրական պատկերները՝ ընկերներ, զբոսանքներ, սիրած վայրերի տեսարաններ, դրվագներ, հարազատների, սիրելի մարդկանց հետ հանդիպումներից։ Երբեմն այդ մտքերը ստիպում են մեզ զայրանալ, այնպես անելով, որ ինքներս մեզ բանտարկված զգանք։
Նյարդայնացնող է․․․ Ի՞նչն է այդքան զայրացնում, գուցե տխրություն պատճառում: Փորձեք, սիրելի պատանիներ, բառերով ձևակերպել, թե ինչն է ձեզ հատկապես անհանգստացնում․․․ Ստացվո՞ւմ է․․․ Կիսատ թողա՞ծը, այդքան երկար սպասվա՞ծը, օրեր, իսկ գուցե ամիսներ շարունակ պլանավորա՞ծը․․․ Սա նման է մի իրավիճակի, երբ ինչ-որ մեկը քեզ ստիպում է մի կողմ դնել պլաններդ, ինչու չէ՝ նաև երազանքներդ, իսկ դու անգամ հնարավորություն չունես ինչ-որ կերպ այդ ինչ-որ մեկի նկատմամբ զայրույթդ արտահայտելու։ Զայրույթին միանում են անորոշությունն ու տագնապը։ Անընդհատ լսում ենք վարակվածների թվի, տարբեր երկրներում վարակից մահացածների մասին․․․ Տագնապ, վախ, ինչ-որ անորոշ ուրվականից։ Այսպես կարելի է խճճվել, կորցնել ինքնատիրապետումը․․․
Բայց կարևոր է հիշել մի բան, որ իրավիճակի ելքը կախված է նաև մեզանից։ Այստեղ բոլորս ունենք հնարավորություն պատասխանատվություն դրսևորելու, իրար նկատմամբ հոգատար լինելու, եսասիրությունը մի կողմ դնելու և ընդհանուր նպատակի շուրջ կենտրոնանալու։ Սա յուրօրինակ հասունության դրսևորում կարող է լինել յուրաքանչյուրիս կողմից։ Մեզ առաջարկում են հաճախ լվանալ ձեռքերը, պահպանել սոցիալական տարածությունը։ Համաձայնեք, սիրելիներ, պարզ քայլեր են, որոնք դժվար չէ կատարելը, մանավանդ, որ նժարին, այս կերպ ասած, հանրային առողջությունն են (ինչի պահպանմանը մենք անմիջականորեն մասնակցում ենք), բացօթյա զբոսանքները, արևի տաք ճառագայթները, այնքան սպասված ազատությունը․․․ Ազատ տեղաշարժվելու հնարավորության մասին մինչ սա երևի չէինք էլ մտածել․ ինչ է դա, ինչ արժեք է մեր կյանքում։
Այս վերջին միտքն  ինձ տարավ մի քանի տարի ետ, երբ ես մի բանի մասին էի երազում, զարթնում ու քնում էի դրա մասին մտածելով։ Երևի ծանոթ իրավիճակ է․․․ Անկեղծ ասած այս արտակարգ վիճակը լավ հնարավորություն է տալիս մտածելու ինքներս մեր մասին։ Ինչ եմ ես ուզում իրականում և, մյուս կողմից, որքանով է իրական, արժեքավոր այն, ինչը ես ուզում եմ։ Պարզվում է՝ կան բաներ, որոնց համար տարիներով, ամիսներով երազում ենք և ընդամենը մի օրում հասկանում, որ դրանք իրականում մեզ երջանկություն չեն պատճառում, անգամ չեն ուրախացնում։ Սա յուրօրինակ հնարավորություն է՝ կենտրոնանալու ու մտածելու, թե ինչ է մեզ իրականում պետք, ինչն է մեզ դուր գալիս։ Ի՞նչն է պակասում մեզ դրան հասնելու ճանապարհին, գուցե աշխատասիրությո՞ւնը, կա՞մքը, հավա՞տը սեփական ուժերի նկատմամբ․․․  Իսկ ինչն է, որ մեզ պետք չի, բայց շարունակ սևեռված ենք դրա վրա: Բավականին ժամանակ կա կանգ առնելու և հասկանալու՝ ինչ կտա մեզ այսինչն ունենալը, կամ այնինչը չունենալը, ինչն է մեզ համար օգտակար, ինչը՝ անօգուտ, ինչը՝ գոհացնող, իսկ ինչը՝ նյարդայնացնող։ Լավ առիթ է մտածելու նաև նյութական և հոգևոր արժեքների մասին։ Արդյո՞ք անսահմանափակ ֆինանսական միջոցներ ունենալն այս օրերին նշանակում է օգտվել կյանքի բոլոր բարիքներից։ Ամենակարո՞ղ են արդյոք փողը և նյութական արժեքները․․․ Այս օրերին, երբ անորոշությունը շատ է, կարելի է ժամանակը ծախսել, մտածելով, թե ինչն է մեր կյանքում իրական արժեք, ովքեր են անփոխարինելի, ինչը՝ առաջնահերթ։

Սոցիալական հեռավորություն․․․ Եկեք դա անվանենք ֆիզիկական հեռավորություն, քանի որ, իրականում մենք պետք է իրարից որոշակի ֆիզիկական հեռավորություն պահպանենք։ Բայց սոցիալական հեռավորությունը այս օրերին կարող է ավելի մոտենալ։ Լավ ժամանակ է շփվելու սիրելի մարդկանց հետ, նաև կապերը թարմացնելու մարդկանց հետ, ում հետ ցանկանում եք շփվել, բայց ամենօրյա վազքը թույլ չի տալիս։ Նկատած կլինեք, որ սոցիալական հարթակներում մարդիկ սկսել են ավելի շատ քննարկել գրքեր, կիսվել հետաքրքիր մտքերով։ Փոխվել է մեր շփման որակը, ինչ-որ իմաստով սոցիալական հեռավորությունը անտանելի չէ, շնորհիվ համացանցի, մենք կարողանում ենք խուսափել մենակությունից։
Սահմանափակումները նպաստում են, որ մարդու միտքը ևս գործի արտակարգ ռեժիմում, այլընտրանքներ փնտրի, դուրս գա լուծումների ստանդարտ շրջանակից։ Շատերն այս օրերին գտնում են իրար տարեդարձ շնորհավորելու յուրօրինակ եղանակներ (միայն ե՞ս եմ այն կարծիքին, որ ծաղիկ+փուչիկ+12։00+առաքում+այսինչ վայրում չեքին վիճակը տաղտկալի էր դարձել)․․․ Մարդու զարմանահրաշ ուղեղը տիեզերքի է նման՝ գիտնականները ուսումնասիրում ու հետազոտում են՝ փորձելով հասկանալ, թե ինչպես է մարդը կարողանում այլընտրանքային լուծումներ գտնել, հաղթահարել անելանելի իրավիճակները, ստեղծել զարմանալին, ստեղծագործել հիասքանչը․․․

Հասցրեցի՞ ձանձրացնել։ Սոցիալական կայքերում մարդիկ կիսվում են իրենց փորձով՝ ինչով զբաղվել, ամեն մեկը կիսվում է ձանձրույթը փարատելու իր միջոցով, ի դեպ, կարելի է օգտվել ու շատ բազմազան ցանկ կազմել՝ գիրք կարդալ, ֆիլմեր դիտել, նկարել, սպորտով զբաղվել, բաղադրատոմսեր փորձել, փազլ հավաքել, կարել, ձևել, կոլաժներ պատրաստել, դարակները դասավորել, կարելի է տեսազանգով շփվել ընկերների, բարեկամների հետ, որոնց հետ շփվելու ժամանակը չէր հերիքում անընդհատ վազքի մեջ լինելու պատճառով, ու էլի մի շարք զբաղմունքներ, որոնց մասին գուցե չեք էլ լսել։ Ի դեպ, պատերազմ վերապրած մեր ավագ սերունդը կարող է այնպիսի զբաղմունքի տեսակներ ասել, որոնց անունն անգամ լսած չեք լինի։ Պատկերացրեք իրավիճակ, երբ սահմանին մարտնչում են հազարավոր հայրեր ու եղբայրներ, վախ, սպասում, ի հավելումն դրա, չկա էլեկտրաէներգիա, համացանց, սնունդ, ջեռուցում, որոնք պատերազմի ֆոնին իրավիճակից բխող «մանրուքներ» են։ Այդ օրերը վերապրած մարդիկ, կասեք, որ հերոսներ են, այո, այդպես է, և նրանք մեր կողքին են։ Եթե հարցնեք ձեր տանեցիներին, թե ինչպես են հաղթահարել այդ սարսափը, այնպիսի պատմություններ կլսեք, որ կզարմանաք մարդկային համբերատարության, ուժի, կամքի ու ստեղծարարության վրա։ Խորհուրդ կտայի հարցնել ու ուշադիր լսել այդ օրերի պատմությունները։
Անորոշությունը շատ տհաճ է, նեղսրտելու բան է, մանավանդ, երբ չգիտենք, թե որքան կարող է այն տևել․․․ Բայց փորձեք հետևել այս մի քանի փոքրիկ խորհուրդներին և կնկատեք, որ այդքանն իսկ անելով, ձեզ համար նորովի կբացահայտեք կյանքը, որը գուցե սրանից հետո էլ առաջվանը չլինի։ Ինչպիսի՞ն կլինի։ Չգիտեմ։ Թերևս այնպիսին, ինչպես որ մենք կվերաբերվենք այս արտակարգ դրությանը և այնպիսին, ինչպիսի դասեր որ կքաղենք սրանից։

 

 

SvetlanaDavtyan

Հասարակության մի մասնիկը

«Հասարակությունը պետք է հաշմանդամություն ունեցող անձանց ընդունի որպես սովորական մարդ, ինչպես ընդունում է իր երեխաներին և հարազատներին»

Դիանա

Դիանայի մոտ լսողական խանգարումը չի եղել բնածին, այլ սխալ բուժման արդյունքում է ձեռք բերվել: 1 տարեկանում բժշկի սխալ նշանակած դեղերի արդյունքում ծանրացել է աղջկա լսողությունը: Ծնողները բուժման ընթացքում հասկացել են, որ երեխան սկսել է չարձագանքել և Երևան բերելով ստուգել են լսողությունը և պարզել, որ նա չի լսում:

«7 տարեկան էի, երբ ընդունվեցի Երևանի լսողական խանգարումներ ունեցող երեխաների կրթահամալիր: Որոշ ժամանակ սովորելուց հետո մայրիկս ցանկանում էր դիմել հանրակրթական դպրոց, բայց ես չհամաձայնեցի: Քանի որ արդեն սովորել էի ուսուցիչներին, ընկերներիս և միջավայրին և բացի դրանից՝ մտավախություն ունեի, որ չեմ կարողանա սովորել հանրակրաթական դպրոցում: Չէի հարմարվում անգամ տեղափոխվելու մտքին»,- մեզ հետ զրույցում իր փորձով է կիսվում Դիանան:

Դիանան նշեց, որ իրեն մշտապես օգնել են ծնողներն ու ուսուցիչները, այլ կազմակերպություններ չեն եղել, որոնք աջակցել են: Դպրոցում սովորեցրել են ամեն ինչ, կրթվելուն զուգահեռ ձեռք է բերել նաև այլ մասնագիտություններ՝ խոհարարություն, դիմահարդարում, նկարչություն և այլն: Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի սուրդո (հոգեբանության ճյուղ, որն ուսումնասիրում է հոգեբանական և ֆիզիկական խանգարումներով անձանց հոգեկան զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները) ֆակուլտետ:

«Իմ շրջապատում բոլորն ինձ սիրում են այնպիսին, ինչպիսին կամ և ես ինձ երբեք կարիքավոր մարդ չեմ համարել: Հաշմանդամություն ունցող անձանց պետք է օգնի ոչ միայն իշխանությունը, այլ հենց առաջին հերթին՝ մարդիկ: Հասարակությունը հաշմանդամություն ունեցող անձին պետք է ընդունի որպես սովորական մարդ, և վերաբերվի այնպես, ինչպես իր երեխաներին, հարազատներին, քույրերին կվերաբերվեր: Իսկ իշխանությունը իր բաժին հատվածը պետք է կատարի հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց ներառելով աշխատանքային բոլոր բնագավառներում, որպեսզի մարդ իրեն զգա հասարակության լիարժեք անդամ» – ասում է Դիանան։

«ԷԽՈ» հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպության նախագահ Սերյոժա Օհանջանյանը նշում է, որ հաշմանդամ մարդկանց վերաբերող շատ որոշումներ են ընդունվել, բայց դրանք գործնականում չեն կիրառվում: Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց կյանքում փոփոխություն չի գրանցվում:

«Հաշմանդամությունը կյանքի մեկ բնագավառով չի սահմանափակվում, չի կրում լոկալ բնույթ։ Այն համամարդկային երևույթ է, այդ պատճառով հաշմանդամություն ունեցող անձինք կարող են ունենալ խնդիրներ կյանքի բոլոր բնագավառներում՝ իրավունքների պաշտպանությունից մինչև հասարակական վերաբերմունք ու մատչելի միջավայր։ Մեր կազմակերպությունը գործում է հիմնականում երկու ուղղությամբ՝ իրավապաշտպանություն և սոցիալական-առողջապահական աջակցություն։ Ունենք հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների 8580 թեժ գիծը, որն այս օրերին կրկին ծանրաբեռնված է։ Նաև կուզեի նշել, որ մեր գաղափարախոսությունը արձագանքելն է, արձագանքում ենք այնտեղ, որտեղ պետությունը լուռ է և այնտեղ, որտեղ պետությունը կարող է ինչ-որ բան անել, սակայն տեղեկատվության պակաս կամ իրավունքների պաշտպանության խնդիր կա»։

Սերյոժայի խոսքով չկան մարդիկ, ովքեր ունեն անսահամանափակ կարողություններ, այլ կան մարդիկ, ովքեր ունեն դժվարություններ և խնդիրներ։ Օգտագործելով սահմանափակում բառը՝ առաջացնում ենք կարծրատիպային մոտեցումներ հաշմանդամություն ունեցող անձանց վերաբերալ, իսկ երբ խոսում ենք դժվարություններից, ապա դրանք կարելի է հաղթահարել։

«Պետք է նշեմ, որ ինտեգրվել բառի փոխարեն անհրաժեշտ է օգտագործել ներառել բառը։ Այստեղ շատ կարևոր է, ոչ միայն հասարակության մեջ հաշմանդամություն ունեցող անձանց առկայությունը, այլ նաև այնպիսի քայլերի ձեռնարկումը, որը թույլ կտա հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց և նրանց ընտանիքներին ապրել լիարժեք հասարկական կյանքով, ունենալ հավասար հնարավորություններ, ինչ հաշմանդամություն չունեցող մարդիկ և բացառել խտրականության դրսևորումները։ Ահա թե ինչու է անհրաժեշտ, որ իշխանությունն իր կայացրած որոշումներում հաշվի առնի համընդհանուր դիզայնի սկզբունքը, այսինքն՝ արդյոք կայացրած որոշումները հարմար են բոլորի, այդ թվում հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար։

Ինտեգրումը դեռևս չի բացառում խտրականությունը, խտրականությունը կարող է բացառվել միայն համընդհանուր դիզային սկզբունքի լիարժեք գործելու դեպքում։ Բայց մենք ՝ հասարակական կառույցներս, պետք է անդադար աշխատենք, խոսենք խնդիրների, հաջողված պատմությունների, հաղթանակների մասին, որոնք ունենում են հաշմանդամություն ունեցող անձինք։

Մյուս կողմից՝ պետությունը պետք է անի ամեն ինչ հասարակության բոլոր անդամների, այդ թվում հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար հավասար հնարավորությունների ապահովման գործում»:

Anahit Badalyan

Ամիս, ամսաթիվ, ապագա, 2020…

Կյանքը շրջվել է՝ մեզ իր շուրջը պտտեցնելով։

Մեր առաջվա երազանքները, որոնք գուցե անիրական էին թվում մի ժամանակ, հիմա արդեն իրագործելի են թվում, որովհետև գիտակցում ենք, որ սովորելու, աշխատելու, փորձ ձեռք բերելու դեպքում կկարողանանք նվաճել աննվաճելի թվացողը։ Մեր երազանքների բանաձևերը մեզ թվում են պարզ ու դյուրին՝ տնից դպրոց ճանապարհը տասնհինգ րոպեում անցնելու չափ։ Փոխարենը տնից դպրոց ճանապարհն անցնելը դադարել է առաջվա պես պարզ ու դյուրին լինելուց։ Դժվարացել է՝ դժվարացնելով նաև մեր մեծ ու փոքր երազանքներին հասնելը։

Մի շա՜տ լուսավոր օր, երբ անցյալ կդառնա այն, ինչը ներկա է այսօր, մենք կսրբենք մեր գրքերի փոշիներն ու խնամքով կդասավորենք դրանք գրադարակում, որովհետև լիովին հասկացած կլինենք՝ ինչքան լավն են գրքերը, ինչքան օգտակար ու ինչքան կարևոր։ Այդ օրը, երբ դպրոց մտնենք, կնստենք մեր նստարանին ու վեր չենք կենա անգամ դասամիջոցին, որովհետև կհասկանանք՝ ամենահարմարն է այդ կոշտ ու մեզ միշտ անհարմար թվացած սեղան-աթոռը, որ հասցրել էինք նկարագրել չկարողանալու չափ կարոտել։

Այդ շա՜տ սիրուն օրը, երբ կարիք չի լինի օրը 15-16 ժամ անցկացնել համակարգչի դիմաց ու լիքը պահել մարտկոցը՝ օնլայն դասերին պարտաճանաչ հաճախելու համար, մենք մի փոքր ավելի շատ ուշադրություն կդարձնենք մեր ուսուցչի ձեռքերի շարժումներին ու կոշիկներին, որոնց ժամանակի հետ հասկացանք, որ քիչ էինք նայել, կամ որոնք գուցե երբեք չէինք նկատել։ Այդ ջերմ օրը մեզ կվերադառնան մեր ականջակալները։ Ոչ նրանք, որոնք դնում էինք՝ օնլայն դասերին մասնակցելու։ Այլ նրանք, որոնք միանում էին հեռախոսին ու մեր սիրելի երգերը շշնջում կամ աղմկում մեր ականջների մեջ փողոցով քայլելիս։ Կամ էլ մեզ հավետ կլքեն ականջակալները։ Որովհետև կուզենանք լսել մեր կողքով անցնող-դարձող մարդկանց, կուզենանք լսել այն առօրյա հոգսերի մասին, որոնք բանտարկվել էին տան պատերի ներսում, որոնք մատնվել էին անուշադրության՝ իրենց չնչին ու մանր լինելու պատճառով։ Իրար զանգելու փոխարեն մենք կնախընտրենք հանդիպել մի տեղ, քայլել մի քիչ։ Մենք նորից լուսանկարներ կունենանք միմյանց հետ ու հա, ինչու՞ ոչ, կվերադառնան ժամանակին «ձանձրալի» դարձած սելֆիներն ու իրար ծիծաղներով լցված կարճ հոլովակները։ Մենք ծննդյան տորթեր կթխենք իրար համար ու անակնկալներ կմատուցենք կեսգիշերին։ Պինդ կգրկենք իրար ու լաց կլինենք։ Շա՜տ ու անկեղծ․․․

Այդ չափազանց բարի օրը օդանավակայանները լիքը կլինեն մարդկանցով, ովքեր կճամփորդեն՝ աշխարհի սիրուն երկրներն ու քաղաքները տեսնելու։ Անհամբեր կլինեն բոլոր ուղևորները, լիքը կլինեն նրանց տեսախցիկների մարտկոցներն ու․․․նրանց սրտերը։ Նրանք, ովքեր չէին հասցրել տուն վերադառնալ, կփայլեն արդարացվող սպասումի անսուտ ժպիտից։ Նրանք, ովքեր իրենց մանկության երազանքի հետևից գնում էին՝ տեսնելու Փարիզը կամ Հռոմը, իրենց գլխին կկրեն գեղեցիկ գլխարկներ՝ ճիշտ ֆիլմերի միջի ճանապարհորդների նման։ Նրանք, ովքեր վերջապես գնալու էին մտերիմներին այցի, կքայլեն անհանգիստ ու անհամբեր՝ լցված կարոտից ծնված ամենաիսկական սպասումով։ Օդանավակայանը կեռա ջերմությունից՝ դրսում տիրող եղանակից անկախ։ Օդանավակայանը կլինի ջերմ ու սիրելի, որովհետև սկիզբն է նրա, ինչը մի ժամանակ թվում էր սովորական, հեշտ ու պարզ, բայց հիմա դարձել է միայն հուսալու, հավատալու ու նույնիսկ երազելու։

Օդանավակայանը կողջունի մեզ չգիտեմ՝ որերորդ անգամ, ուղղությունը կլինի նույնը, որը եղել է վերջին երկու տարիներին։ Մեր կողքին կլինեն մաման, պապան, քույրիկն ու գուցե զարմիկները, որ միշտ սիրել են մեզ ճանապարհել։ Մենք լիքը կլինենք։ Մեր մտքում կլինեն նրանք, որոնց չհասցրինք ու չկարողացանք հրաժեշտ տալ, որովհետև էդպես էլ չիմացանք, որ տեսնում էինք վերջին անգամ։ Մեր գլուխը կպտտվի էն բոլոր երգերից, որ չհասցրինք երգել միասին, ու կցավեն մեր աչքերը պակասից էն բոլոր ֆիլմերի, որոնք չհասցրինք դիտել միասին։ Կչորանա մեր կոկորդը բացակայությունից բոլոր էն տաք թեյերի, որոնք մնացին քոլեջի բնակավայրերի մեր սենյակներում։ Կցավեն մեր մատները այն թեթևությունից, որը կզգանք, որովհետև էդպես էլ չգրեցինք էն սիրուն ու վերջին նամակները, որոնք ավանդույթն էին մեր քոլեջի։ Մեր ականջները կխլանան այն լռությունից, որը Ադրիատիկի ալիքների հեռու լինելով է պայմանավորված, և կմարի այլևս հեռախոսի նկարներին անթարթ նայելու մղումը, որովհետև ծովի ու երկնքի հատումից առաջացած մանուշակագույնը այլևս արխիվում կլինի։ Կսառեն մեր սրտերը իրար ասել չհասցրած շնորհակալությունների ցրտից, կցավենք մենք իրար չնվիրած բոլոր պահերի համար ու կափսոսանք, որ ժամանակը թռչում է բոլոր ինքնաթիռներից ու թռչուններից արագ։

Օդանավակայանում կազդարարեն մեր թռիչքը, մենք կվերցնենք մեր փոքր ճամպրուկը, որովհետև այս անգամ լքում ենք քիչ ավելի կարճ ժամանակով, կգրկենք ու հաջողություն կասենք մեզ ճանապարհելու եկած մեր մտերիմներին, կլքենք մեր սրտի Հայաստանը, որ պինդ ու ամուր կլինի և այդ ժամանակ, ինչպես բոլոր այլ ժամանակներում է եղել ու կա՝ ինչպես միշտ վերադառնալու մտքով, ու երբեմնի ամենաանկեղծ սպասումը մեր մեջ, կգնանք՝ աշխարհի ամենագողտրիկ անկյունում ավարտելու մեր դպրոցը․․․ Ավարտելու էնպես, ոնց երազում էինք բոլորովս՝ շատ ժպիտներով, մեր՝ դեռ տարեսկզբին տնից բերած հատուկ զգեստներով, ու ոնց հայտնի երգում է ասվում՝ ծաղիկներով ու մի քիչ թաց աչքերով։ Ավարտելու էն բեմից, որի վրա հայկականը էնքա՜ն հարազատ է զգացվել, որի վրա բեմադրել ենք հնդկական, պարել K-Pop, որից երգել ենք «Կուզես»-ն ու «Երազ իմ երկիր»-ը․․․

Այդ ամենասիրուն օրը մենք կժամանենք Վենետիկ, Միլան կամ Հռոմ, և այդ ժամանակ Իտալիան էլի կլինի ապաքինված աշխարհի կյանքով լի ամենաշնչող անկյունը․․․

Դա կլինի մեր կյանքի ամենասպասված ու ամենասիրելի ciao-ն․․․Դա կլինի․․․

eva harutyunyan

6/8-ի տակ ռաբիսվելու զարմանահրաշ արվեստը կամ աստիճանական հրաժարում մեր ինքնությունից

«Ռաբիզ- ռաբիզ երգում եմ,

Եվրոպական հագնվում,

Ողջ աշխարհը ման եմ գալի,

Հայերիս ուրախացնում»։

«Անուշս, քո ցավը տանեմ»։

«Հավանել է քեզ իմ սիրտը ու պոկվել տեղից»։

«Քեզ հետ ասել-խոսելը

Եվ ցավ է, և մուրազ է»։

«Առաջին սերը ձնծաղիկի պես

Ինձ ոտից գլուխ մի անգամ չափեց»։

Այս և այլ փառահեղ արտահայտություններ կարող ենք ամեն վայրկյան լսել, որովհետև 6/8-ը դարձել է մեր երգարվեստի արքան։ Այս արքայի ամենամտերիմ ու անբաժան բարեկամներից մեկն էլ մուղամն է՝ համեմված լացակումած դուդուկով ու աղավաղված կլարնետով։ Այնքան շատ ենք կլարնենտն այս ոլորտում տեսնում, որ դասական համերգներին այն նկատելիս էլեկտրաշոկի ենք ենթարկվում, մտածելով՝ մի՞թե կարելի է արժեզրկել այդ գործիքը՝ դասական երաժշտության մեջ օգտագործելով։

Հիշում եմ, թե փոքր տարիքում ինչպես էի ամեն օր անհամբերությամբ սպասում, որ ռադիոյով երգեր լսեմ։ Այն ժամանակ մի տեսակ ջերմություն ու բարություն կար երգերում, իմաստ կար բառերի մեջ, իսկ երաժշտության մեջ՝ մեղեդի, հոգի։ Չեմ ասում, թե այսօրվա երգերն անիմաստ են, ոչ։ Փառք Աստծո, կան որոշ երգիչ-երգչուհիներ, խմբեր, որ բարձրորակ երաժշտություն են մատուցում, բայց ցավոք այդ երաժշտությունը շոուբիզնեսի երևի թե 20 տոկոսն է կազմում, եթե ոչ ավելի քիչ։ Դե, որովհետև շոուբիզնեսից վաղուց միայն բիզնես արմատն է մնացել, իսկ շոուին փոխարինելու են եկել գռեհիկ ու վուլգար հագուկապը, անհասկանալի ազատ ու անճաշակ բեմական կեցվածքը։ Այսօր ագռավից մի փոքր մեղմ կռկռացողը կարող է երգիչ հայտարարել իրեն, որովհետև երաժշտական ստուդիաներում կարելի է անհավանական հրաշքներ գործել, դե իսկ բեմում անկենդան երգելը նրանց ամենացանկալի զբաղմուքն է։ Այսօր ամեն երկրորդն իրեն կարող է պոետ հռչակել, որովհետև երգեր լսելիս երբեմն ապշում ես, թե ընդամենը մի քանի հանգեր համաձայնեցնելով, ինչպիսի գլուխգործոցներ կարելի է ստեղծել։ Տասն անգամ կարդալուց հետո էլ զգում ես, որ ոչ մի իմաստ չես գտնում բառերում, բայց ախր, ո՞վ է հարցնում քո կարծիքը, չէ՞ որ այդ խոսքերի հեղինակը քեզնից տասնյակ անգամ ավելի իմաստուն է ու փորձառու։ Էլ չեմ ասում, որ եթե մի քիչ էլ գումար ունենաս, ապա մի քանի օրում աննկարագրելի ճանաչում ձեռք կբերես։ Այսօրվա վեցության երգերի մեծ մասը կորած սիրո, գտնված սիրո, գտնվելիք սիրո, թաքնված սիրո, մոռացված սիրո, կարճ ասած՝ սիրո հազարավոր դրսևորումների մասին են։ Ամա՜ն, իսկ եթե այս երգերը չլինեին, ինչպե՞ս էինք իմանալու, որ սերը կարող է կորչել, թաքնվել, ծնվել ու մեռնել․․․ Վերջապես սիրուն հասնելուց հետո թեման միանգամից անցնում է մեկ այլ մակարդակի՝ գալիք հարսանիքին։ Զարմանալի է, որ կոնկրետ նշանդրեքի մասին շատ երգեր չունենք, բայց պետք չէ անհանգստանալ, հաստատ դա էլ կունենանք։ Հարսանիքի ժամանակ չենք մոռանում գովերգել զույգ ծաղիկներին, քավոր-քավորկնոջը, ծնողներին, ընկերներին, հարսի շորը․․․ Շուտով կսկսենք փառավորել հարսի կոշիկի համարը, զգեստի երկարությունը, փեսայի կոստյումի գինը, հարսի շրթներկի համարը, փեսայի փողկապի գնման օրը, մեղրամսի ինքնաթիռի տոմսի գինը և այլ կարևոր ու իմաստալից հարցեր։ Չմոռանանք, թե ինչպիսի ողբերգական վիճակ է լինում, եթե հանկարծ նորապսակները բաժանվում են։ Դե, ինչպես գիտենք ցավ զգալիս ավելի զգացմունքային ու խորը երգեր են գրվում։ Չգիտեմ՝ արդյոք դա այս դեպքում էլ է գործում իր ուղիղ իմաստով, թե ոչ, բայց այն, որ ցավոտ երգերի յութուբյան հոլովակները ընդամենը մի քանի օրում կես միլիոնից ավելի դիտումներ են հավաքում․․․ Բոլորս տառապում ենք այդ զույգի հետ միասին և երբ վերջապես կարողանում ենք հաշտեցնել, արդեն անցնում ենք երեխաների թեմային։ Ու այսպես մինչև խորը ծերություն։

Նախկինում, երբ այս 20 տոկոսը 6/8-ը կամ մի փոքր ռաբիսն էր, երբեմն գուցե հաճելի էր դա լսելը, իսկ այսօր․․․ Այո, հարսանիքների բոլորս ենք մասնակցում։ Բոլորս էլ հավաքույթներին պարում ենք դրա ներքո։ Երբ ընկերներով հավաքվում ենք, երեկոյի մեկ պատվավոր համարը շախով-շուխով երգին ենք նվիրում, մանավանդ՝ գինովցած ժամանակ, բայց խոսքն այն մասին է, որ դա կարող է ուղղակի ամենօրյա կյանքի անբաժանելի մասը դառնալ։ Վատն այն է, որ այդ աղբը երբեմն հեռուստատեսությամբ է ցուցադրվում։ Ի՞նչ պետք է սովորեն դա նայող երեխաները։ Ի՞նչ արժեքային համակարգ, մտածելակերպ պետք է ունենան։ Դե, տղաները հավանաբար իրենց ապագա յարի համար բազմաթիվ գեղեցիկ արտահայտություններ կսովորեն, աղջիկներն էլ փոքր տարիքից հարսանիքի պատրաստություն կտեսնեն կամ էլ կսովորեն հագուստը տանը մոռանալ ու այդ տեսքով դուրս գալ տնից։ Այսօր կան դեռահասներ, որոնք հպարտանում են իրենց հնչեցրած կլկլոցների քանակով ու, երևի թե, ծաղրում են իրենց դասարանում ջութակ նվագող երեխաներին։ Ախր ,այդ պաշտելի վեցության ռաբիս երաժշտությամբ դաստիարակվողի բնավորությունը, պահվածքը, աշխարհայացքն էլ այդպիսին լինելու։ Այդ երգերի տեսահոլովակները դիտելով պահելաձև, վարվելակերպ է սովորելու։ Ցավոք, նրանք չեն իմանա Էլվինա Մակարյանի, Տաթևիկ Հովհաննիսյանի, Զառա Տոնիկյանի մասին, դե իսկ Կոմիտասի, Արամ Խաչատրյանի, Առնո Բաբաջանյանի մասին հիշատակելն ավելորդ է։ Հույս ունեմ, որ գոնե մեր այսօրվա որակյալ երաժշտություն մատուցողներից մի քանիսին կիմանան, որ մեր ժողովրդական երգերը չեն մոռացվի, հակառակ դեպքում մենք քայլ առ քայլ գիտակցված անմտությամբ կհրաժարվենք մեր արմատներից, մեր մշակույթից, մեր հարստությունից՝ վերջնականապես տեղը զիջելով արաբաթուրքական ելևէջներին։ Լավ է, որ դեռ ունենք մի քանիսին․ մութ թունելի վերջում դեռ մի փոքր լույս է երևում։ Հուսամ, որ այդ լույսը մի օր այնքան պայծառ կշողա, որ կկուրացնի վեցության իրականությունը ու ուշքի կբերի, կվերածնի մեր երգարվեստը։

Վերջում ուղղակի կասեմ, որ անշուշտ, ճաշակին ընկեր չկա։ Իմ նախընտրած երաժշտությունն էլ մեկ ուրիշի համար կարող է անորակ լինել։ Համենայնդեպս, ես մանկուց չեմ նախապատրաստվել հարսանիքիս ու հինգ բառով տասը երգ չեմ փորձել գրել։

seda mkhitaryan

Լինենք գրագետ

Հայերենը, ինչպես ցանկացած լեզու, իր զարգացման ընթացքում ենթարկվել է բազմաթիվ փոփոխությունների։ Փոփոխություններից բացի, լեզվում հաճախ հայտնվում են նաև սխալներ, որոնք ևս զարգացման արդյունք են։ Վանաձորի պետական համալսարանի կայքի գլխավոր խմբագիր Լևոն Սարգսյանը այսպես է ներկայացնում այդ գործընթացը. «Լեզուն, ինչպես յուրաքանչյուր կենդանի օրգանիզմ, ենթակա է «հիվանդությունների»։ Դրանցից են նաև․․․ սխալները։ Կարող է տարօրինակ թվալ, բայց սխալները լեզվի համար երբեմն զարգացման ճանապարհ բացող հնարավորություններ են, հետևաբար այդ սխալների դեմ պայքարելուց առաջ պետք է կարողանալ տեսնել նաև դրանց հնարավոր կենարար լիցքը լեզվի համար՝ սխալների դեմ պայքարն այդպիսով չդարձնելով ինքնանպատակ»։

Գրավոր և բանավոր խոսքում հայտնվող սխալները, ըստ լրագրող Նարինե Վարդանյանի, հետևանք են հեռուստատեսությամբ հեռարձակվող ցածրորակ հաղորդումների և սերիալների։ «Այս ազդեցությունը հիմնականում բանավոր խոսքն է կրում: Գրավոր խոսքի սխալները, կարծում եմ, գալիս են համացանցային տիրույթից. մենք ամեն օր ահռելի քանակությամբ անգրագետ տեքստեր ենք կարդում, իսկ դա մնում է հիշողության մեջ»,-նշում է լրագրողը։

Բանավոր և գրավոր խոսքում հնչող սխալները ուղղելու և մատնանշելու ժամանակ, ըստ Լևոն Սարգսյանի, պետք է տարբերակում մտցնել։ Բանավոր խոսքի դեպքում սխալները անընդհատ ուղղելը կարող է անքաղաքավարի լինել, իսկ գրավոր խոսքում այդ սխալները մատնանշելը կարող է նպաստել դրանց կրճատմանը։ Խմբագիրը կարծում է, որ պետք է անզիջում պայքար մղել հատկապես լայն տարածում գտած սխալների դեմ, ինչպիսին է օրինակ «ա»-ախոսությունը։ «Ես համարում եմ, որ «ա»-ախոսությունը մեր լեզվին պատուհասած ամենամեծ սպառնալիքն է։ Դա մեր լեզվի կորոնավիրուսն է, որի վերջնական զոհը կարող է լինել հայոց լեզվի հազարամյա ավանդականությունը»,- նշում է Լևոն Սարգսյանը։

Ժամանակակից աշխարհում արտահայտչամիջոցները շատ են, սակայն գրագետ և բովանդակալից տեքստը միշտ էլ պահպանում է իր կարևորությունը։

-Ոչ մի արտալեզվական արտահայտչամիջոց չի կարող փոխարինել բուն լեզվին- ասում է խմբագիր Լ. Սարգսյանը,- հնչյունային և գրային տեքստերն անփոխարինելի են, ոչ մի սիմվոլիկա (ասենք՝ ֆեյսբուքյան) ի զորու չէ հաղորդելու այն ամբողջ կենդանի եռանդը (մեր օրերում շատ տարածված է ասել՝ էներգիան), որ հորդում է այդ տեքստերից։

Իսկ լրագրող Նարինե Վարդանյանն էլ նշում է. «Նորմալ է, երբ 21-րդ դարի մարդը 5 տողից ավելի կարդալու համար պետք է տրամադրվի: Սակյան պետք է ընդունել, որ նույնիսկ այդ 5 տողը պետք է լինի գրագետ»։

Լեզվական սխալների առկայությունը լեզվի զարգացման ապացույցներից մեկն է, և սխալների դեմ պետք է պայքարել ոչ թե ամեն անգամ դրանք մատնանշելով, այլ գրագետ և որակյալ տեքստերի քանակը ավելացնելով։

janna sargsyan lori

Կընդունվեմ

Ասում են՝ երազանքները իրականանալու հատկություն ունեն, եթե սպասում ես, հավատում ու նաև ինչ-որ քայլ ես անում դեպի դրա իրականացումը:

Երազել սկսեցի 10-11 տարեկանից։ Տիկնիկներ, խաղալիքներ ու հեռախոս ունենալը չի եղել իմ երազանքը, այլ մեծանալ ու լավ գործ ունենալը։ Երազանքս կոտրվեց 17-18 տարեկանում, երբ հասկացա, լավ գործ ունենալու համար նախ և առաջ ուսում էր հարկավոր, որը ինձ համար անհասանելի էր։ Վերջին տարիներին, երբ դասարանում խոսում ու քննարկում էին` ով ուր է ընդունվելու, ես լռում էի, միայն մտքումս երազելով ու ինձ պատկերացնելով ուսանողական կյանքում, ինչ-որ ոլորտում հաջողությունների հասած, հետո երազանքներիցս կտրվում էի ու էլի հետ գալիս անգույն իրականություն։ Դպրոցս ավարտեցի, ու եթե նախկինում դասարանի մի անկյունը նստել ու երազելու անկյունս էր, ավարտելուց հետո դա էլ վերացավ, ու դրա հետ՝ երազանքներիս մի մասն էլ։ Դպրոցից հետո սկսվեց իսկական անգույն իրականությունը։ Առանց ուսման, առանց աշխատանքի հնարավորության ու առանց երազանքի ապրելը դժվար էր, դժվար էր, երբ արթնանում էի՝ առանց ապագայի մասին մտածելու, արթնանում էի՝ գիտակցելով, որ ժամանակին երազածս լավ գործը էլ երբեք չեմ ունենալու։

Էսպես մտածելով ապրեցի մի տարի։

Երազանքս կիսով չափ վերակենդանացավ 19 տարեկանում, երբ որոշեցի անգույն օրերս իմ ձեռքով ներկել և ինչ-որ հետաքրքրություն մտցնել իմ կյանք։ Սկսեցի ինքնակրթությամբ զբաղվել, հետո մեծ դժվարությամբ առաջին քայլերս արեցի, ոչ ֆորմալ կրթությամբ զբաղվեցի, դասընթացներին մասնակցություն ունեցա ու սկսվեց ակտիվ գործունեության շրջան։ Կյանքիս էս փուլը տևեց 2 տարի, ակտիվությունս մեծացավ, զբաղվածությունս՝ ևս, էս շրջանում ամեն ինչ այնքան լավ էր, որ բարձրագույն ուսում ստանալու ձգտում էլ չունեի։ Չունեի այնքան ժամանակ, մինչև աշխատանք փնտրելիս չլսեցի էս արտահայտությունը․ «Դու ինչի՞ վրա էս քո հույսը դրել, մեկ ա՝ չես ընդունվելու, դիպլոմ չունես»։ Էս խոսքերից հետո աշխատանքի հարցազրույցներ էլ չեմ անցել ու չեմ էլ փնտրել, այս խոսքերը հիշել եմ ամեն օր, ամեն ժամ ու էլի մի անկյուն գտել լացելու ու մի քիչ թեթևանալու համար։ Այս խոսքերը վերջնականապես կկոտրեին ինձ, եթե չլինեին մարդիկ, ովքեր իմ ուժերին ինձնից ավելի շատ էին հավատում։ Ընդամենը մի քանի օր առաջ ես լսում եմ, որ տարիների երազանքս կիրականանա, հա, խոսքը բարձրագույն կրթություն ունենալու մասին է։ Զգացողություններս աննկարագրելի են՝ հուզմունք, ուրախություն ու ապագայի հանդեպ մեծ ծրագրեր։ Վերջին օրերը փոխել են իմ կյանքը, վերջին օրերի մարդիկ, որոնք օգնեցին ինձ իմ երազանքի իրականացման հարցում, կողքիս են լինելու միշտ, իրենց օգնությամբ ես անում եմ իմ առաջին քայլը, իրենց օգնությամբ ես ունեմ էն հնարավորությունը, որին միշտ սպասել եմ։ Իմ խոստումը պետք է իրականանա, ես դառնալու եմ այն մարդը ու այն մասնագետը, որի անունն իմանալով՝ ամեն անգամ հպարտանալու եք։

Ես իմ երազանքին կհասնեմ 22 տարեկանում, դու կհասնես 30-ում կամ 35-ում, մյուսը՝ միգուցե 50-ում։ Կյանքի դժվարությունները թող երբեք չկոտրեն քեզ ու ամենակարևորը՝ չկոտրեն երազանքներդ։

shushanhakobyan

Դպրոցում

Գիտեմ, որ սխալ կլինի միայն մեկ դպրոցի անցուդարձին ծանոթ լինելով կարծիք հայտնել հանրապետության դպրոցներում տիրող վիճակի մասին, բայց, համենայնդեպս, կներկայացնեմ, թե ինչ է տեղի ունենում մեր դպրոցում, և թե ինչ է ստիպում մտածել այդ իրողությունը ուսուցչի «վեհ» աշխատանքի մասին:

Վերջերս 17.am-ում տեղադրված նյութերից մեկում հավանաբար ավագ դպրոցի աշակերտներից մեկը դպրոցին տվեց «ճաղերով փակված շենք» բնութագրումը: Դրա հետ, իհարկե, համաձայն եմ, բայց այն դպրոցում, որտեղ սովորում եմ ես, այս արտահայտությունը կարելի է հասկանալ ուղիղ իմաստով. դպրոցի դուռը մի՛շտ փակ է և պահակն այն բացում է միայն այն ժամանակ, երբ ներկայացվում է դասղեկի և տնօրենի կամ փոխտնօրենի ստորագրությունը: Բազմաթիվ դեպքեր կարող եմ նշել, երբ տնօրենը բարձր ջերմություն ունեցող աշակերտին թույլ չի տվել գնալ տուն հետևյալ խոսքերով. «Դուք սատկելուց էլ լինեք, պիտի գաք, դպրոցում սատկեք»։ Սա՝ մեկ:

Ուսուցիչները ոչ մի կերպ չեն վերահսկում իրենց բառապաշարն աշակերտների հետ խոսելիս: Դասի ժամանակ անում են արտահայտություններ, որ հավատացեք, բոլորի պատկերացումներից դուրս են: Չհաշված, որ տնօրենն ուսուցիչների հետ, ի դեպ՝ իրենից տարիքով մեծ, խոսում է նույն ձևով, ինչպես աշակերտների հետ խոսում են այդ նույն ուսուցիչները… Շա՜տ լավ օրինակ են ծառայում, ինչ խոսք: Սա՝ երկու:

Այսքանից հետո կրթության որակի մասին նույնիսկ հարկ չկա խոսելու, որովհետև այն ակնհայտորեն ցածր մակարդակի վրա է: Դժվար թե գտնեք մեկին, ով դպրոցից դուրս գալու վայրկյանները չի հաշվում: Նման կերպով մատուցվող դասերը միայն ձանձրույթ են հարուցում, իսկ ուսուցիչները ոչինչ չեն անում այդ 45 րոպեն՝ ավելի հետաքրքիր, իսկ դպրոցական ծրագրի յուրացումն առավել դյուրին դարձնելու համար: Սա էլ՝ երեք:

Այնուամենայնիվ, դպրոցում կան հիանալի մանկավարժներ ու իրենց անելիքն իմացող ուսուցիչներ, սակայն նրանք միշտ մնում են այն ստվերում, որն առաջացնում են մեծ թվով «ուսուցիչ» բառից կիլոմետրերով հեռու անձինք:

Sose Martirosyan

Մի բաժակ թեյ բաժանման համով

Իսկ դուք փորձե՞լ եք թեյել օդանավակայանում: Այո՞: Ուրեմն կհասկանաք ինձ:
Աշուն էր՝ մռայլ, անձրևոտ եղանակ: Օդում տխրություն կար, բայց ոչ եղանակի պատճառով։
Քույրս ծնվածս օրվանից եղել է կողքիս: Մարդ, ով գրկել է ինձ, երբ լալիս էի, քնեցրել գրկի մեջ, տաքացրել, երբ մրսել եմ, վախեցրել հեռուստացույցի վահանակը թռցնելու համար, նետել ինձ ջրով լի դույլի մեջ, սիրել, ջղայնացել, ապրել ինձ հետ տարիներ շարունակ, գնում էր երկրից: Դա էլ հերիք չէ, հետը տանում էր որդուն` Հայկին: Իսկ ի՞նչ էր ինձ մնում անելու: Երևի միայն համակերպվել: Բայց ինչպե՞ս, երբ կյանքիդ ամենահարազատ մարդուն պետք է այլևս էկրանի մյուս կողմից տեսնել, իսկ երբ կապը վատ է, նույնիսկ չտեսնել: Սովորել գրկել միլիոնավոր մղոններից, օդային համբույրներ ուղարկել, ժպտալ մեկ ժամ շարունակ նրա հետ խոսելիս, հետո անջատել հեռախոսը և լացել կարոտից: «Ժամանակը ամեն ինչ իր տեղը կգցի», – ասում են բոլորը: Ժամանակը երբեք չի բուժում կարոտը: Երբե՛ք:

…Օդնավակայանում էինք: Մի մեծ շինություն, որտեղ ճակատագրեր են որոշվում։ Ոմանք բաժանվում են, ոմանք` միանում: Ու հարց ես տալիս ինքդ քեզ.

-Ինչո՞ւ են ստեղծվել սահմանները…

Այնտեղ եմ բոլորի հետ, բայց բոլորից առանձին: Սիրտս զգում է մոտալուտ բաժանում, բայց ուղեղս հանգստացնում է` դեռ ժամանակ կա, կհասցնես: Բայց ոչ, մոտենում է բաժանման պահը: Ահա, բոլորը սկսեցին գրկել մեկնողներին. հիմա իմ հերթն է գալիս: Ինչպե՜ս պետք է գրկեմ, որ լրացնեմ բոլոր բացակա օրերը: Ու եկավ այդ պահը: Գրկում եմ: Չեմ էլ զգում՝ այնքան ուժեղ եմ գրկում, որ մկաններս բռնվում են: Ու այլևս չեմ մտածում ոչնչի մասին, որովհետև արցունքներս իրենք իրենց հոսում են ու ասում բոլոր բառերն իմ փոխարեն: Շնչում ես հարազատիդ օծանելիքի հոտը ու պահում հիշողությանդ մեջ: Անթարթ նայում ես նրանց, որ մտովի հիշես իրենց հետ անցկացրած թերևս վերջին պահերը:
Բացվում են ընդունարանի դռները: Գնում են: Իսկ ես նայում եմ ծնողներիս ու հույս տալիս.

-Այ կտեսնե՛ք, շուտով կգան, շատ շուտով: Պետք է ուղղակի սպասել։

Այդ պահին օդանավակայանի թեյարանը միակ փրկությունն էր…