Կիրակնօրյա ընթերցանություն խորագրի արխիվներ

marat sirunyan

Խատուտիկի նման

Խատուտիկի նման միշտ մենակ ես մնում,
Բայց ամենքի համար դառնում սիրո «նամակ»:

Խատուտիկի նման
դու ամենքի առաջ
հոգիդ բաց ես անում,
բայց ամենքը՝ անգութ
մի շարժումով դժխեմ
քեզ անում են ծվեն-ծվեն…
Անխղճորե՜ն…

Խատուտիկի նման թևաթափ ես լինում,
Բայց ամենքի համար թռչում կրկի՜ն-կրկի՜ն…

Խատուտիկի նման,
հազար կյանք է քո մեջ,
ու հազարն էլ նման,
ու հազարն էլ տարբեր,
ու հազարն էլ մեկին
նվիրելու պատրաստ…
Վերանալո՜ւ…

Խատուտիկի նման քեզ էլ չեն նկատում,
Քանզի ծակելու տեղ դու շոյում ես հոգին…

Խատուտիկի նման,
դու առաջ ես մեկնում՝
ձեռքդ քամուն… Իսկ այն,
խլում ու տանում է
ամեն հուշ ու գաղտնիք.
թողնում միայն մի բուռ…
կարո՜տ…

Լուսանկարը՝ Մարատ Սիրունյանի

Լուսանկարը՝ Մարատ Սիրունյանի

Gohar Petrosyan

Նա, ով հեռացավ մնալու պահին

Դատարկ փողոցում քայլում ես մենակ՝
Մարդկանց ամբոխից կտրված մտքով,
Հիշում պատկերներ ստվերների տակ
Ու հոգոց հանում մի թունդ կարոտով։

Հիշում ես դեմքեր՝ դիմակներ հագած,
Որ ծանր մի օր հանկարծ հեռացան.
Միայնակ հոգիդ պատվեց մշուշով
Ու սուզվեց մտքիդ ծովը ցամաքած։

Նա, ով հեռացավ մնալու պահին՝
Կարոտախտ ծնեց քո այրված սրտում,
Եվ նրանք, ովքեր մնալ ուզեցին՝
Կորուստներ դարձան ցավածդ կյանքում։

Հաշվիր… մեկ, երկուս, հարյուր երկուս…
Կարոտած դեմքեր՝ արդեն անցյալով,
Որ խորտակվեցին կյանքի մշուշում
Ու քեզ մեծացրին լոկ հեռանալով…

***

Լավ է չունենաս, քան թե կորցնես

Աչքերդ փակիր, որ տեսնես կյանքը
Եվ ցավ էլ չզգաս, որ այն չտեսնես,
Փակիր ականջներդ՝ չլսես ձայները,
Որ վաղն էլ չլսելուց չխելագարվես։

Ձեռքդ բռնած սիրած էակդ
Կարող է թողնել քեզ ու անհետանալ,
Վզիդ կարոտով փաթաթված զավակդ
Կարող է հանկարծ անդարձ հեռանալ։

Եվ լավ է չսիրել, քան թե մոռացվել,
Եվ լավ է չծնել, քան ցավով կորցնել։

Քեզ «բալես» ասող լուսավոր մայրդ
Կարող է մի օր խամրել ցավերից,
Քեզ միշտ ուժ տվող քույր կամ եղբայրդ
Կարող են հիշել քեզ միայն նեղ օրին։

Միշտ քեզ հետ քայլող հավատարիմ ընկերդ
Կարող է մի օր գամվել սայլակին,
Քեզ կերպար տվող գրքերը մի օր
Կարող են այրվել ինչ-որ կրակից։

Գլխիդ վերևում փայլող արևը
Կարող է մի օր խավարել լուսնից,
Ցավդ մեղմացնող այն արցունքներն էլ…
Է՜հ, մի օր էլ կխեղդվես այդ արցունքներից։

Լավ է չզգաս, քան թե դատարկվես,
Լավ է չգրկես, քան ցավով հիշես,
Լավ է չսիրես, քան թե կարոտես,
Լավ է չունենաս, քան թե կորցնես…

marat sirunyan

Այդ ո՞ւր կորան հրաշքները աշխարհի

Մեր տան դիմաց մի ծիրանի ծառ ունեինք,
Երբ ես փոքր էի, իսկ նա՝ մատղաշ ու փարթամ,
Որ ծաղկում էր, կարծես զուգված հարս լիներ,
Վազվզում էի ու խաղում էի շյուքի տակ,
Անմտաբար ճյուղերն էի ջարդոտում,
Բայց նա նորից ներողաբար ու սիրով,
Խոնարհում էր սաղարթները իր սիրուն,
Ու մայրաբար էլի ինձ գիրկն առնելով՝
Ցույց էր տալիս հրաշքները աշխարհի:

Երբ տարիներն խենթ ու խելառ, անհոգի,
Իմ մանկական անմտությունը առած,
Երազներս փշրեցին ու լուռ կորան,
Ծիրանենիս արդեն շատ էր խեղճացել,
Որ ծաղկում էր, ասես ճերմակ մազերով,
Որդեկորույս ու սգավոր մայր լիներ։
Ես՝ տարիքից խեղճացած իմ ոտքերը,
Քարշ էի տալիս ու նստում էի նրա տակ,
Իր վերքաշատ բնին հենում մեջքս կոր,
Ե՛վ տխրում էինք, և՛ բերկրանում միասին,
Ջահելության օրերն էինք մեր հիշում,
Ու ես պանդուխտ ու տարագիր որդու պես,
Պատմում էի՝ ինչ որ տեսա աշխարհում:

Իսկ նա գթոտ ու ծերացած մոր նման,
Իր բարակած ու չորացած «մատներով»,
Լուռ շոյում էր իմ ճերմակած մազերը,
Ու մտորո՜ւմ, ու մտորո՜ւմ էր երկար,
Թե ո՞ւր կորան գարունքները աշխարհի:

Հիմա արդեն ճերմակազարդ ու սիրուն,
Իմ նորահարս ծիրանենու փոխարեն,
Տե՛ս, հողակերտ սնարս է ինձ ժպտում,
Ու կանչում է, որ պատմի ինձ, թե ինչո՞ւ
Ծիրանենիս արդեն վաղուց չի ծաղկում…

Այդ ու՞ր կորան հրաշքները աշխարհի…

Սելմա Լագերլյոֆ. Կարմրավզիկը

Սա պատահել է արարման առաջին օրերին, երբ Աստված ստեղծում էր երկինքն ու երկիրը, բույսերն ու կենդանիները և բոլորին անուններ էր տալիս:

Եթե մենք շատ բան իմանայինք այն ժամանակների մասին, ապա ավելի լավ կհասկանայինք Աստվածային խորհուրդը և շատ բաներ, որոնց իմաստը հիմա չենք կարողանում հասկանալ…

Եվ այսպես, մի անգամ Տեր Աստված նստել էր դրախտում և գունավորում էր թռչունները: Երբ հերթը հասավ փոքրիկ կարմրակատարին, ներկերը վերջացան, և նա կարող էր անգույն մնալ: Սակայն վրձինները դեռ չէին չորացել: Այդ ժամանակ Տերը վերցրեց վրձինները և մաքրեց թռչնակի փետուրների վրա: Ահա թե ինչու է կարմրակատարը այդքան խայտաբղետ:

Հենց այդ ժամանակ էլ ավանակը ստացավ իր երկար ականջները, որովհետև չէր կարողանում հիշել իր անունը: Ավանակը մոռանում էր իր անունը դրախտի մարգագետիններում մի քանի քայլ անելուց հետո, և երեք անգամ վերադարձավ ու հարցրեց, թե ինչ է իր անունը: Ի վերջո Աստված համբերությունը կորցնելով բռնեց նրա ականջներից ու մի քանի անգամ կրկնեց.

-Ավանակ է քո անունը: Հիշիր. ավանակ, ավանակ…

Եվ այս ասելիս, Աստված թեթևակի քաշում էր ավանակի ականջներից, որպեսզի լավ լսի և մտապահի իր անունը:

Այդ նույն օրը պատժվեց նաև մեղուն: Դեռ նոր էր Աստված ստեղծել մեղվին, թռավ նեկտար հավաքելու: Կենդանիներն ու առաջին մարդիկ, մեղրի քաղցր հոտն առնելով, որոշեցին համտեսել: Բայց մեղուն ոչ մեկի հետ չէր ուզում կիսվել, և սկսեց բոլորին իր փեթակից հեռու քշել իր թունավոր խայթոցով: Տեր Աստված տեսնելով սա, կանչեց իր մոտ մեղվին և այսպես ասաց.

-Դու ինձնից հազվագյուտ շնորհ ստացար. մեղր հավաքել` աշխարհի ամենաքաղցր բանը: Բայց ես քեզ իրավունք չտվեցի մերձավորների հանդեպ այդքան ագահ ու չար լինել: Ուրեմն հիշիր: Սրանից հետո, հենց խայթես մեկին, ով կուզի համտեսել քո մեղրը, կմեռնես:

Հզոր ու գթասիրտ Աստծո կամքով այդ օրը շատ հրաշքներ կատարվեցին: Իսկ մայրամուտից առաջ Աստված ստեղծեց մի փոքրիկ մոխրագույն թռչնակ:

-Հիշիր, քո անունը կարմրավզիկ է,-ասաց Տերը թռչնակին, նստեցնելով իր ափի մեջ և բաց թողնելով:

Թռչնակը սավառնեց այսուայն կողմ, հիացավ երկրի գեղեցկություններով, որտեղ բախտ էր վիճակվել ապրելու, և ցանկացավ ինքն իրեն էլ տեսնել: Եվ տեսավ, որ ինքը ոտքից գլուխ մոխրագույն է, անգամ վզիկն է մոխրագույն: Կարմրավզիկը պտույտ էր գալիս չորս կողմն ու անընդհատ նայում իր արտացոլանքին ջրի մեջ, բայց ոչ մի կարմիր փետուր չէր տեսնում:

Թռչնակը վերադարձավ Աստծո մոտ:

Տերը նստած էր բարեհամբույր ու հեզ: Նրա ափերի միջից դուրս էին թռչում թիթեռնիկներ ու թևածում գլխի շուրջը: Աղավնիները ղունղունում էին ուսին նստած, իսկ ոտքերի շուրջ ծաղկել էին վարդեր, շուշաններ և երիցուկներ:

Փոքրիկ թռչնակի սրտիկը վախից ուժգին տրոփում էր, սակայն օդում մի քանի պտույտ գործելով, նա զգուշորեն ավելի էր մոտենում, և վերջապես իջավ Աստծո ձեռքին:

Եվ Աստված հարցրեց, թե ինչու է վերադարձել:

-Ես ընդամենը մի բան էի ուզում քեզնից հարցնել,-պատասխանեց թռչնակը:

-Ի՞նչ ես ուզում իմանալ,-հարցրեց Աստված:

-Ինչո՞ւ է իմ անունը կարմրավզիկ, երբ ես կտուցից մինչև պոչս մոխրագույն եմ: Ինչո՞ւ կարմրավզիկ, երբ ես ոչ մի կարմիր փետուր չունեմ:

Թռչնակն իր սևուկ աչուկներով աղերսող հայացքով նայեց նրան, ապա թեքեց գլուխը: Նա տեսավ շուրջը ճեմող հրեղեն, ոսկեփայլ փասիանների, կարմիր փարթամ փետուրներով թութակների, կարմրակատար աքաղաղների, էլ չասենք խայտաբղետ թիթեռների, ոսկեգույն ձկնիկների և ալ կարմիր վարդերի մասին: Եվ թռչնակը մտածեց, որ իրեն անգամ մի կաթիլ կարմիր գույնն էլ պարանոցին հերիք կլիներ, որպեսզի դառնար գեղեցիկ թռչուն ու արժանի իր անվանը:

-Ինչո՞ւ եմ կարմրավզիկ կոչվում, եթե ոտքից գլուխ մոխրագույն եմ,-դարձյալ հարցրեց նա, ակնկալելով, որ Աստված կասի. «Ախ, սիրելիս, ես մոռացել եմ գունազարդել քո պարանոցի փետուրները: Մի րոպե սպասիր, ես հիմա ամեն ինչ կուղղեմ»:

Բայց Աստված լուռ ժպտաց և ասաց.

-Ես քո անունը կարմրավզիկ եմ դրել, և դու միշտ այդ անունն ես կրելու: Սակայն ինքդ ես վաստակելու կարմիր փետուրները քո պարանոցին:

Եվ Աստված պարզեց ձեռքն ու դարձյալ բաց թողեց թռչնակին:

Կարմրավզիկը պտույտներ գործեց դրախտում, մտքերի մեջ ընկավ: Ինչ կարող է անել իր նման փոքրիկ թռչնակը, որպեսզի վաստակի կարմիր փետուրները:

Եվ միայն մի բան մտածեց. մասուրի թփերի մեջ հյուսել իր բույնը: Նա հանգրվանեց փշերի մեջ, մասրենու թփի ճիշտ մեջտեղում: Թռչնակը հույս ուներ, որ մի օր ծաղկաթերթերը կփակչեն իր կոկորդին և իրենց գույնը կփոխանցեն իրեն:

Տիեզերքի ամենաերջանիկ այդ օրից անցան անթիվ անհամար տարիներ:

Կենդանիներն ու մարդիկ վաղուց թողել էին դրախտն ու ցրվել աշխարհով մեկ: Մարդիկ սովորեցին հող մշակել, նավարկել ծովերով, կառուցել հսկայական տաճարներ ու այնքան մեծ քաղաքներ, ինչպիսիք էին Թեբսը, Հռոմը, Երուսաղեմը:

Եվ ահա եկավ այն օրը, որին նույնպես վիճակված էր հավերժ հիշվել մարդկության պատմության մեջ:

Այդ օրն առավոտյան կարմրավզիկը նստել էր Երուսաղեմի պարիսպներից դուրս գտնվող բլրին աճած մասրենու փշերի մեջ հյուսված իր բնի մեջ:

Նա իր ձագուկներին էր պատմում արարման հրաշափառ օրվա մասին և թե ինչպես էր Աստված անուններ տալիս իր արարածներին: Այս պատմությունն իր ձագերին էր փոխանցում յուրաքանչյուր կարմրավզիկ, սկսած այն առաջին թռչնակից, ով լսել էր Աստծո խոսքն ու թռչել նրա ձեռքերի միջից:

-Եվ ահա տեսնում եք,-իր խոսքն ավարտեց վշտահար կարմրավզիկը,- ինչքան տարիներ են անցել այդ օրից, ինչքան վարդեր են բացվել, ինչքան ձագեր են դուրս թռել իրենց բների միջից, իսկ կարմրավզիկը մնացել է նույն փոքրիկ մոխրագույն թռչնակը: Նրան այդպես էլ չի հաջողվել կարմիր փետուրների արժանանալ:

Ձագուկները լայն բացեցին իրենց կտուցներն ու հարցրեցին. մի՞թե իրենց նախնիները ոչ մի սխրանք չեն գործել, որպեսզի վաստակեն այդ անգին կարմիր փետուրները:

-Մենք ինչ կարող էինք, արել ենք,-պատասխանեց մայրը,-բայց երբեք հաջողության չենք հասել: Ամենաառաջին կարմրավզիկը, հանդիպելով մի այլ թռչունի, իր զույգին, այնքան ուժգին սիրեց նրան, որ թվաց հրդեհ է կրծքի տակ բռնկվել: «Ախ,-մտածեց նա,-հիմա ես հասկանում եմ. Աստված կամենում է, որ մենք այնքան ջերմորեն սիրենք իրար, որպեսզի մեր սրտի մեջ ապրող սիրո հրդեհը կորմիր ներկի մեր փետուրները»: Բայց նա կարմիր փետուրներ չունեցավ, ինչպես նաև իրենից հետո եղած բոլոր մյուսները, ու նաև դուք:

Թռչնակները տխուր ծլվլացին, արդեն վշտանում էին, որ մնալու են առանց կարմիր փետուրների:

-Մենք հույս ունեինք, որ մեր երգը կարմիր կներկի մեր փետուրները,-շարունակեց մայր-կարմրավզիկը,- առաջին կարմրավզիկն այնքան գեղեցիկ էր երգում, որ ոգեշնչումից և հիացմունքից կուրծքը թրթռում էր, և նրա սրտում դարձյալ հույսն արթնացավ: «Ախ,-մտածում էր նա,- իմ հոգու կրակն ու բոցը. ահա թե ինչը կգունազարդի իմ կուրծքն ու վիզը»: Բայց նա դարձյալ սխալվեց, և սխալվեցին նաև իրենից հետո եկողները, կսխալվեք նաև դուք:

Դարձյալ լսվեց վշտահար ձագերի տխուր ձայնը:

-Մենք մեր հույսը դրել էինք նաև մեր խիզախության ու արիության վրա,-շարունակեց թռչնակը,- դեռ առաջին կարմրավզիկը հերոսաբար պայքարում էր այլ թռչունների դեմ, և նրա կուրծքը հրդեհվում էր ռազմատենչ խիզախությունից: «Ախ,-մտածում էր նա,-մարտի բոցն ու հաղթանակի ծարավը, որ այրում են սիրտս, ալ կարմիր կներկեն իմ փետուրները»: Բայց դարձյալ հիասթափություն ապրեց, ինչպես և դուք եք ապրելու:

Թռչնակները անվախ ծլվլում էին, որ իրենք էլ կփորձեն վաստակել կարմիր փետուրներ, բայց մայրը տխուր պատասխանում էր, որ դա անհնար է: Ինչի վրա հույս դնեն, եթե իրենց հիասքանչ նախնիները ոչնչի չհասան: Ինչ կարող են անել իրենք, եթե…

Թռչնակն իր խոսքը կիսատ թողեց, որովհետև Երուսաղեմի դարպասներից մի բազմամարդ թափոր դուրս եկավ, որն ուղևորվում էր դեպի իրենց բլուրը, որտեղ մասրենու մացառների մեջ թաքնված էր կարմրավզիկի բույնը:

Թափորի մեջ կային հեծյալներ, որոնք հեծնել էին հպարտ ձիերին, երկար նիզակներով մարտիկներ, մուրճ ու մեխերով զինված դահիճներ, սեփական կարևորության գիտակցումով շարժվում էին քահանաներ ու դատավորներ, անցնում էին դառնաղի արտասվող կանայք ու բազմաթիվ անգործ փողոցային թափառաշրջիկներ:

Փոքրիկ մոխրագույն թռչնակը նստել էր բնի մեջ ու ողջ մարմնով դողում էր: Նա վախենում էր, որ ամբոխը կտրորի մասրենու թուփը և կոչնչացնի իր ձագուկներին:

-Զգույշ մնացեք,-ասում էր նա անպաշտպան ձագուկներին,-պինդ կպեք իրար ու ձայն մի հանեք: Ուղիղ մեզ վրա է գալիս մի ձի: Ահա մի զինվոր է մոտենում: Այս ամբողջ վայրենի ամբոխը մեզ վրա է գալիս:

Եվ հանկարծ թռչնակը լռեց ու պապանձվեց: Նա ասես մոռացավ վտանգի մասին, որը սպառնում էր իրեն ու իր ձագուկներին:

Հանկարծ նա թռավ բնի մեջ ու ձագերին ծածկեց իր թևերով:

-Ոչ, սա շատ սարսափելի է,-ասաց նա,-ես չեմ ուզում, որ դուք դա տեսնեք: Նրանք խաչելու են երեք ավազակների:

Եվ նա լայն բացեց թևերը, ծածկելով ձագերին: Լսվում էին մուրճերի խուլ հարվածները, մահապարտների աղեկեզ աղաղակները և ամբոխի վայրի ճիչերը:

Կարմրավզիկը հետևում էր անցուդարձին, նրա աչքերը սարսափից լայնացել էին: Նա չէր կարողանում հայացքը կտրել երեք դժբախտներից:

-Ինչքան դաժան են մարդիկ,-ասաց նա իր ձագուկներին,-բավական չէ` խաչել են տառապյալներին, դեռ մեկի գլխին էլ փշե պսակ են դրել: Տեսնում եմ, որ փշերը մխրճվել են ճակատը ու արյունը հոսում է երեսն ի վար: Ու թեև ամեն ինչին, այդ Մարդն այնքան սքանչելի է, հայացքն այնքան հեզ ու խոնարհ է, որ անհնար է նրան չսիրել: Ասես մի նետ խոցի իմ սիրտը, երբ տեսնում եմ Նրա տառապանքները:

Եվ խղճահարությունը Խաչյալի հանդեպ ուժգին լցնում էր կարմրավզիկի սիրտը:

«Եթե ես արծիվ լինեի,-մտածում էր նա,-ես կհանեի մեխերը Տառապյալի ձեռքերի միջից և իմ ամուր ճանկերով հեռու կվանեյի նրան տանջողներից»:

Կարմրավզիկը տեսնում էր արյունը Խաչյալի երեսին և այլևս չէր կարողանում նստել իր բնի մեջ:

«Թեև ես փոքր եմ, և ուժերս չնչին են, բայց պետք է ինչ-որ բան անեմ այս դժբախտի համար»,-մտածեց կարմրավզիկը: Եվ նա դուրս թռավ բնի միջից, պտույտներ գործեց Խաչյալի գլխավերևում:

Մի որոշ ժամանակ նա պտտվեց գլխավերևում, չհամարձակվելով ավելի մոտ թռչել, քանի որ երկչոտ փոքրիկ թռչնակ էր, որը երբեք մարդուն մոտ չէր գնացել:  Բայց կամաց-կամաց նա համարձակություն հավաքեց, թռավ ուղիղ Խաչյալն ու կտուցով պոկեց փշերից մեկը, որը մխրճվել էր ճակատը:

Հենց այդ պահին նրա պարանոցին կաթաց Խաչյալի արյունը: Արյունն արագ տարածվեց ու ներկեց թռչնակի պարանոցի կրծքի նուրբ փետուրները:

Խաչյալը բացեց աչքերն ու շշնջաց կարմրավզիկին. «Իբրև պարգև քո գթասրտության համար դու ստացար այն, ինչի մասին երազում էր քո ցեղը արարման առաջին օրից»:

Հենց թռչնակը վերադարձավ իր բույնը, ձագերը ճչացին.

-Մայրիկ, քո պարանոցին ու կրծքին կարմիր վարդեր կան:

-Սա ընդամենը արյան կաթիլ է, որ կաթացել է թշվառ Տառապյալի ճակատից,-ասաց թռչնակը,-հենց լողանամ աղբյուրի մեջ կանհետանա:

Բայց ինչքան էլ լողանում էր կարմրավզիկը, կարմիրը չէր անհետանում նրա պարանոցից, և երբ նրա ձագուկները մեծացան, կարմիրը, իբրև արյուն, շողարձակեց նաև նրանց փետուրներին, և փայլում է մինչ օրս յուրաքանչյուր կարմրավզիկի պարանոցի ու կրծքի վրա:

goharpetrsoyanervn

Կրակս հանգչում է

Կրակս հանգչում է,
Մի կտոր կյանք տուր.
Հերիք է ծխա օրս վերջին,
Արդեն խեղդվում եմ բացակայությունիցդ։
Սիրում ես նստել ու վրաս նայել,
Տեսնես՝ մխում եմ ու անվերջ մխում,
Եվ չես էլ ուզում մեկ բաժակ ջրով
Հանգիստ բերել իմ այրվող մարմնին։
Աչքերումդ խավարներ կան,
Որ դիվային էակների բար են դարձել։
Մի սպիտակ լույս ճառագայթի խավարներիդ սև պատերին՝
Տեսնես ստվերս կողքիդ կանգնած ու վերջ դնես արհամարհանքին։
Տե՛ս, մխում եմ ու ծուխ դառնում,
Խիղճդ սատանի բաժի՞ն դարձավ.
Ափսոսում ես մի սառը ջուր լցնել վրաս,
Այլ ցանում ես, որ լա՜վ ցավի, մի լա՜վ տանջվեմ,
Նայես մոխրիս ու լիանաս,
Ինձ չհիշած լոկ մոռանաս։
Եվ չես ուզում մի կտոր կյանք վրաս գցես,
Հաճելի է քեզ ցավը իմ.
Խավարները այդ աչքերիդ լցվեն ծխով, ինձ չտեսնեն,
Ու փոթորկվեն, լա՜վ փոթորկվեն մոխրիս վրա…

***

Մանկությունս լալիս է մի խենթ կարոտով

Ուզում եմ պատմել կարոտիս մասին,
Որ երազանքիս ճանապարհներին
Հանկարծ կորցրի ընկնող աստղի պես,
Եվ տողերումս պահել ուզեցի:

Աշնան մեգի մեջ խամրեց պատկերը,
Թառամած վարդի պես գլուխը թեքեց,
Առանց մի վերջին մնաս բարովի
Մեր ճամփան երկար հանկարծ բաժանվեց:

Ավարտվեց կյանքիս մանկությունը այդ՝
Երկինք ճախրելով տանս պատերից,
Չորացավ ծաղիկս… հեռացավ անդարձ՝
Մանկությանս ձեռքն ամուր բռնելով:

Հոգիս լցվել է լոկ դատարկությամբ,
Քամին՝ պատվել խնկի թունդ բույրով,
Տանս դատարկված այն անկյուններում
Մանկությունս լալիս է մի խենթ կարոտով:

Ծխե՛լ եմ ուզում… հարբե՛լ… խելագարվե՛լ…
Կրակայրիչս վառվել չի ուզում, գինին՝ հարբեցնել,
Խելագարվել էլ չկարողացա.
Կյանքում կրկնակի ոչինչ չի լինում:

goharpetrsoyanervn

Ապրելը դարձել է մի բաժակ օդ

Ապրելը դարձել է մի բաժակ օդ,
Հեշտ է ու դյուրին շնչելը միայն,
Խմել մի սափոր գինի ու հարբել,
Մոռանալ որ կա և՛ սեր, և՛ պատրանք։
Նայել հայելու մեջ ու հայելի դառնալ
Բոլորի համար, բոլորի նման,
Միայն նմանվել, սահմանափակել
Եվ զգո՜ւյշ կոտրվել բոլորի առաջ։
Շնչել-արտաշնչել, ծնվել ու մեռնել,
Կանգառից կանգառ մտովի վազել ու դոփել տեղում.
Կյանքը գնում է իր մեղմ ընթացքով,
Իսկ դու էլ շտապում դեպի ապագա
Ու դառնում անցյալ՝ ներկան չապրելով։
Ու դու էլ մի մարդ քո ողջ բնույթով,
Դատապարտված լոկ խամաճիկության,
Հեռանում ես քո ստեղծածից անգամ,
Դադարում լինել այն, ինչ ծնվել ես, կաս։
Եվ քո աստվածն էլ վախում է անգամ՝
Իջնի ու կանգնի քեզ դեմ հանդիման,
Նայի աչքերիդ ու չսարսափի,
Եվ չի էլ իջնի. կխաչեք նորից։
Փշրվում են հայելիները քո խոր աչքերի,
Որ տեսնես կյանքը՝ քեզանից այն կողմ,
Որ չնմանվես ու չստրկացնես քո նման մեկին,
Որ չկործանես ու խաչին չհանես
Քեզ, քո ստեղծողին ու քեզ խաբողին…

***

Ես չունեմ ոչինչ այլևս կորցնելու

Ես չունեմ թագ՝ թագավորելու
և չեմ էլ ուզում լինել թագավոր,
Բայց դուք էլ չունեք աստվածային ուժ՝
ինձնից իմ կյանքը խլել, տանելու:

Ես չունեմ զենքեր՝ մարմիններ խոցելու
և չեմ էլ ուզում լինել մարդասպան,
Բայց դուք էլ չունեք սուր խոսք ձեր լեզվում՝
հոգիս խոցելու, կոտրելու համար:

Ես չունեմ թևեր՝ երկինք ճախրելու
և չեմ էլ ուզում լինել հրեշտակ,
Բայց դուք էլ չունեք աղոթք ձեր հոգում՝
իմ ճամփան երկար կտրելու համար:

Ես չունեմ թմրանյութ՝ օդերում սավառնելու
և չեմ էլ ուզում լինել թմրամոլ,
Բայց դուք էլ չեք անցել փշոտ ճամփեքով
իմ անցած ուղին քննադատելու համար:

Ես չունեմ ոչինչ այլևս կորցնելու
և չեմ էլ ուզում կորցնել կրկին,
Բայց դուք էլ չունեք կարևորություն
և չեք էլ լինի կորուստ աշխարհին:

Ես ունեմ լուսին՝ երկնքում պահած
որ լուսացնում է մութ գիշերներն իմ,
Իսկ դուք գեթ մի աստղի ընկնել չտեսաք
և կարոտ դարձաք երազանքներին:

Ես ունեմ տիեզերք իմ հոգու խորքում
որ աստղաբույլերի թաքստոց է դարձել,
Իսկ դուք էլ հավերժ սև խոռոչներում
տիեզերք տեսնել եք անվերջ տենչացել:

sona mkhitaryan

Նամակ՝ քեզ

Վերջերս 17-ը «Տարվա մարդը» խորագրով մրցույթ էր հայտարարել, որին չմասնակցեցի՝ չկողմնորոշվելու պատճառով։ Ես գրում եմ հիմա մեկի մասին, ով եղել է իմ 2019-ի տարվա մարդը, ներկայիս 2020-ինը ու լինելու է իմ գալիք բոլոր տարիներինը։

Բարև, նորից կամ կրկին։ Երբ երկու հարազատ մարդիկ հանգամանքների բերումով հայտնվում են օվկիանոսի երկու տարբեր կողմերում և միմյանց հրաժեշտ են տալիս՝ մի օր կրկին հանդիպելու պայմանով, ուրեմն ինչ-որ բան դեռևս լավ է։ Առանց քեզ բացվող ամեն նոր օրվա հետ ինչ-որ բան փոխվում է ներսումս։ Չէ՜, դեպի լավը, դրականը։ Մարդիկ հայտնվում են քո կյանքում ինչ-որ նպատակ հետապնդելով, ու նման մարդիկ քեզ փոխելու հատկություն ունեն։ Դու սկսում ես շատ ավելին հասկանալ ու գնահատել, քան մինչ այդ։ Քեզ զգում ես մի պլաստիլին՝ երեխայի ձեռքում, ընդ որում՝ այդ երեխան հենց դու ես, ու սկսում ես պատկեր ստանալ։ Սկսում ես քեզ խմորի պես հունցել, իսկ լավ խմորի համար անհրաժեշտ է մի քիչ թթխմոր, որը քեզ տալիս է նա։

Ես բազմիցս ինչ-որ տողերով փորձել եմ բացատրել քո կարևորությունը, իսկ հիմա՝ օվկիանոսից այս կողմ բառեր գտնելու հարցում դժվարանում եմ։

Ինչ-որ տեղ կարդացել եմ, որ կարևոր մարդկանց մասին չեն բարձրաձայնում, բայց ես ուզում եմ բոլորին պատմել քո՝ այդքան խելացի տեսակի մասին, ուզում եմ փողոցում քայլող անծանոթներին մոտենալ ու պատմել քո նախասիրությունների մասին, ընկերներիս ուզում եմ ասել այն արտահայտությունները, որոնք միայն դու ես ասում։

Ես երջանիկ եմ այս տողերը գրելու համար, և գիտե՞ս՝ դու կարող ես ուղղակի լինել։ Հեռու, մոտիկ, բայց լինել։

Գիշերային թռչուններ

Թուրմուդ Հաուգենը ծնվել է 1945 թվականին Նորվեգիայի Տրիսիլ քաղաքում: Նա ավարտել է Օսլոյի համալսարանի համեմատական գրականագիտության և արվեստի պատմության բաժանմունքը: Երկար տարիներ աշխատել է հանրահայտ նորվեգացի նկարիչ Մունկի թանգարանում, իսկ հետո դարձավ գրող և թարգմանիչ: Հաուգենը գրում է երեխաների համար, սակայն ոչ այնպես, ինչպես սովոր ենք պատկերացնել: Նրան հետաքրքրում է մանկան հոգեբանությունը, նրա ներաշխարհը, և ամենակարևորը՝ հույզերը: Կարեկցանքով և ըմբռնումով է Հաուգենը գրում երեխաների և մեծահասակների մասին, երազում մի այնպիսի աշխարհի մասին, որտեղ կարող են միմյանց վստահել և զարգացնել իրենց ունակությունները: Հաճախ դա անհնար է, քանի որ ոչ ոք ի զորու չէ ինչ-որ բան փոխելու: 

«Ես նստում եմ գրելու երեխաների համար, բայց միևնույն ժամանակ նաև մեծահասակների: Մանկությունը միակ վայրն է, որտեղ կարող են հանդիպել իրար մեծերն ու երեխաները: 

Մենք բոլորս երեխաներ ենք եղել, և բոլորս կապված ենք մանկության հետ: Եթե մենք մեր մեջ բավականաչափ ուժ ենք գտնում ընդառաջ գնալու մեր մանկությանը, դա նշանակում է, որ մեր սրտում ցավ ենք զգում, հոգում՝ թախիծ և ավելի լավ կյանք երազանք»:

Վախ, անվստահություն, մերժվածություն, ճնշվածություն՝ ահա այն հիմնական ուղղությունները, որոնք տեղ են գտել նրա ստեղծագործություններում: Մեծահասակների խնդիրները ցավ են պատճառում երեխաներին: Նրանք տեսնում են այն ամենը, ինչը փորձում են ծածուկ պահել երեխաներից, նրանք զգում են կեղծիքը, թեպետ չեն հասկանում պատճառները: Երեխաներին տիրում է սարսափը և անվստահությունը, երբ մեծահասակները, փորձելով խնայել երեխաներին, թաքցնում են նրանցից իրենց անհաջողություններն ու հոգսերը, դրանով իսկ ավելի խորացնելով անջրպետը և զրկելով երեխաներին մեծերին հասկանալու ամենափոքր հնարավորությունից:

Հաուգենի գրքերը զուսպ են, կենտրոնացած երեխայի ներքնաշխարհի վրա, գրված են պարզ լեզվով և հեշտ են կարդացվում: Նրա գրքերը արժեքավոր են ոչ թե նրանով, թե ինչ են արտահայտում բառերով, այլ թե ինչ է թաքնված բառերի հետևում:

Ցավոք, Հաուգենի գրքերից և ոչ մեկը մինչ այսօր հայերեն չի թարգմանվել: Ձեզ ենք ներկայացնում մի հատված նրա «Գիշերային թռչուններ» վեպից` հուսալով մի օր տեսնել այն ձեր սեղանին:

 

Թուրմուդ Հաուգեն

Գիշերային թռչուններ

-Ճիշտ եմ ասում,-ասաց Յուակիմը,- Սառան իր աչքով է տեսել:

Սառան, Ռոգերը, Թոմին, Յուլիան և Թորան կանգնել էին դարպասների առաջ:

Ռոգերն արդեն լսել էր մարդասպանի մասին, սակայն այնքան էլ չէր հավատում քրոջը:

-Ես երբեք սուտ չեմ խոսում,-ասաց Սառան,- ես իմ աչքերով եմ տեսել նրան:

-Էդ դեպքում գնա և բեր նրան այստեղ,-հրամայեց Ռոգերը:

-Չեմ գնա:

-Ինչո՞ւ չես գնա,-հետաքրքրվեց Ռոգերը:

-Հենց էդպես,-կտրուկ ասաց Սառան:

Ռոգերը շուրջը նայեց:

-Այդ դեպքում Յուակիմը կգնա: Սա նրանց նկուղն է:

-Ճիշտ է,-միաբերան որոշեցին նրանք,-Թող Յուակիմը գնա, սա նրանց նկուղն է…

Բայց Յուակիմը չէր ուզում նկուղ իջնել:

-Նկուղն իմը չէ,-առարկեց նա,-ես ոչ մի անգամ նկուղում չեմ եղել:

-Դե հիմա կմտնես, ճիշտ ժամանակն է,-ասաց Թոմին:

Թոմին ու Ռոգերը բռնեցին Յուակիմի թևերից ու քարշ տվեցին նկուղի դռան մոտ:

Յուակիմը ինչքան ուժ ուներ, դիմադրում էր: Բայց ամեն ինչ զուր էր: Մյուսները գալիս էին իր հետևից ու հրում մեջքից:

Վերջապես հայտնվեցին մուտքում:

-Նկուղի դռան բանալին ունե՞ս,-հարցրեց Թոմին:

Յուակիմը տարուբերեց գլուխը:

-Խաբում է,-ասաց Սառան,-մուտքի դռան բանալին համընկնում է նկուղի դռան փականին:

-Ի՞նչ ես կանգնել, դե գնա,-կարգադրեց Ռոգերը,-Եվ մեզ ապացույցներ բեր, որ մարդասպանն այնտեղ է:

Յուակիմը չէր կարող նկուղ մտնել: Վախից արցունքները ողողեցին դեմքը, միևնույն ժամանակ էլ թրջեց տակը:

Ինքը դեռ նկուղի դռանը չհասած վախից կմեռնի:

Սառան նայեց նրան և այնպես շշնջաց, որ բոլորը լսեն:

-Մեզ արնաշաղախ մի բան բեր: Մենք պետք է համոզվենք, որ մարդասպանը նկուղում է թաքնվում:

-Չմոռանաս սպանվածի ձեռքն էլ բերել,-ավելացրեց Թոմին:

-Կամ էլ նրա գլուխը,-աչքերը փայլեցնելով շշնջաց Ռոգերը:

Տորան բռնեց Յուլիայի ձեռքից ու կպավ ընկերուհուն:

-Ես շատ երկար սպասեցի, որ նա դուրս գա,-կամացուկ ասաց Սառան,-հենց այստեղ կանգնած: Շատ, շատ երկար: Սպասումից արդեն նվաղել էի: Բայց ես գիտեի, որ ի վերջո մարդասպանը դուրս կգա, որպեսզի տեսնի, թե ով է նկուղի մոտ կանգնած իրեն հետևում:

Սառան ավելի ցածրացրեց ձայնը: Ռոգերը հրեց Յուակիմին, և վերջինս բոլորից երկու քայլ առաջ անցավ:

-Վերջապես դուռը դանդաղ բացվեց,-շշնջաց Սառան,-Դուռը ճռռում էր, և ասես չէր ուզում բացվել: Դռան ճեղքը գնալով ավելի ու ավելի էր մեծանում:

Յուակիմի մեջքով սառը դող անցավ: Տորան կամացուկ ծիծաղում էր:

-Եվ ահա,-շարունակեց Սառան,- դռների միջից դուրս ցցվեց գլուխը: Հատակին ստվեր ընկավ…

Այդքանից ավել նա ոչինչ չհասցրեց ասել:

Բոլորը քարացել էին և աչքները չռած նայում էին:

Որովհետև նկուղի դուռն իսկապես էլ սկսեց դանդաղ բացվել: Դուռը կամաց ճռճռում էր, սակայն բացվում էր: Աստիճանաբար դռան ճեղքն ավելի ու ավելի էր մեծանում: Վերջապես հատակին մեկի ստվերն ընկավ, և դռան արանքից դուրս ցցվեց ինչ-որ մեկի գլուխը:

Ստվերը…

Ինչ-որ մեկը սարսափից ճչաց, այնուհետև բոլորը միասին սկսեցին բղավել: Եվ Սառան, և Յուլիան, և Տորան, և Ռոգերը, և Թոմին:

Յուակիմը չէր բղավում: Նա բացել էր բերանը, սակայն ոչ մի ձայն չէր լսվում: Ու բոլորը միասին լեղապատառ սկսեցին վազել, իրար հրմշտելով, փորձելով իրարից առաջ անցնել: Նրանք լռվեցին դռների մեջ, որովհետև ամեն մեկն ուզում էր ինքն առաջինը դուրս պրծնել:

Միայն Յուակիմը տեղից չշարժվեց: Նա քարացել էր: Թվում էր, թե ոտքերը թաղվել ու աճել են հատակի մեջ:

Հեկեկոցը սեղմվել էր կոկորդում: «Հիմա ես կմեռնեմ»,- մտածեց նա:

-Այս ի՞նչ աղմուկ-աղաղակ եք բարձրացրել այստեղ,-զայրացած ձայնով հարցրեց ստվերը:

Նա խիստ հայացքով նայեց Յուակիմին: Կառլսենն էր:

-Սա… Սա…. Դո՞ւք եք,-կակազելով հարցրեց Յուակիմը,- և տղայի ոտքերն իսկույն պոկվեցին հատակից: Առաջին անգամ Յուակիմն անչափ ուրախացավ Կառլսենին տեսնելով:

-Դուք… Դուք նկուղում մարդասպան տեսե՞լ եք,- հարցրեց Յուակիմը:

Կառլսենը թավ հոնքերի տակից հայացք նետեց Յուակիմի վրա:

-Ի՞նչ մարդասպան,-զարմացավ նա,-ի՞նչ անհեթեթ բաներ ես ասում: Նկուղում բացի ինձնից ոչ ոք չկար:

Յուակիմը աչքը չէր կարողանում նրանից կտրել:

-Նման բաների մասին սուտ չեն խոսում: Դա շատ լուրջ մեղադրանք է,-ասաց Կառլսենը,-Չէ, դուք միայն լսեք, թե ինչեր է դուրս տալիս այս տղան… Մարդասպան: Այն էլ մեր նկուղում,- Կառլսենը փնչացրեց և աստիճաններով վեր բարձրացավ:

Յուակիմը մենակ մնաց: Նա փակել էր աչքերը: Կյանքում այսքան երջանիկ չէր եղել:

Սառան սուտ էր խոսել: Եվ ոնց էլ լեզուն պտտվել է: Բայց Յուակիմի անդրավարտիքը միևնույն է, թաց էր: Նա ամաչում էր այդ տեսքով տուն գնալ, բայց մայրիկը ոչինչ չհարցրեց: Նա հասկացավ, որ ավելի լավ է ձևացնել, թե բան չի պատահել:

astghik hunanyan

Անկապ նյութ

Բարև։ Եթե դեմքս մոռացել ես, ոչինչ։ Բայց էլ չկրկնվի։

Հենց հիմա դու «հառ ես եղել» տիեզերքի ամենածույլ մարդուն, դրա համար էլ կարդալու ես մի նյութ, որը գրվել է ու պիտի ուղարկվեր ամռանը։ Կարող ես անգամ չկարդալ էլ, անիմաստ նյութ է (եթե իհարկե չի հետաքրքրում, թե որն է հավի ձվի ենթակճեպի ու կճեպի արանքում գտնվող փոքրիկ օդախորշի կենսաբանական նշանակությունը)։

Բրիտանացի գիտնականները պնդում են՝ եթե սոց. կայքերում բավականին ակտիվ, ամեն ֆստըֆլուշկայի արձագանքող աղջիկը (այստեղ կարող է լինել քո նախընտրած սեռը) դարձել է պասիվ օգտատեր, ու մինչև անգամ չի էլ մտածում․ «մի բան պոստեմ, մարդիկ իմանան՝ սաղ եմ», ուրեմն արդեն երջանիկ է, գտել է իր կեսին։ Կամ էլ ձիուկի պես սովորում է։ Ձիուկը ո՞րն ա, կարգին նժույգի պես էլ սովորում եմ։ Լա՜վ, իյա։

Մի խոսքով՝ ամեն հիմարության վերաբերյալ համացանցում հեղինակային կարծիք չեմ հայտնում միմիայն այն պատճառով, որ պարապում եմ հայոց լեզու, անգլերեն, կենսաբանություն։

Ինչպես միշտ երկար ու լիքը բառերով գրված նախադասություններիցս երևի հասկացաք, որ լեզվիս հարցն առաջ չի գնացել։ Միայն թե հիմա կարող եմ ասել, թե էդ ապուշ նախադասությունների մեջ քանի չափ ու քանակի մակբայ եմ անտեղի օգտագործել։ Էն ժամանակ չէի կարող։ Հա, մեկ էլ հարաբերական դերանվան «որ»-ը արդեն տարբերում եմ շաղկապի «որ»-ից։ Բա դո՞ւ։

Հենց նոր ուսուցչիս՝ գյուղում գտնվող տնից եմ գալիս։ Դե ոտքով եմ գնում, մի քանի կիլոմետր հազիվ լինի ճանապարհը։ Ինձ ճանաչողները գիտեն, որ խելագարվում եմ գյուղի հանգստության ու ներդաշնակության համար, բայց էս մեր գյուղի ճամփին մի թաղամաս կա՝ մինչև անցնում ես, հոգիդ Աստծուն ես հանձնում. ողջ ճամփան թարմ, մխացող թրիքով է բուրում (ի դեպ՝ կմեռնեմ, թե չնշեմ՝ էս հայերը վառելու «մանյակ» են, զգացե՞լ եք, ամռանը գոմաղբ են վառում, աշնանը՝ տերև, իսկ կլոր տարի՝ իրենցից տարբերվողներին…)։

Ու երբ Ռամշթայն լսելով, գոմաղբի հոտը հաղթահարելով անցնում ես էդ գրողի տարած թաղամասը՝ պիտի առնվազն երեք անգամ շնորհակալություն հայտնես Աստծուն, որ 5 րոպե քիթդ փակ կարողացել ես քայլել ու չես սատկել հենց էնտեղ։ Էդքան չարչարանքից հետո ինքդ քեզ գովելու համար մոտակա ծառից մի փեշ շլոր ես քաղում ու սկսում ուտելով գնալ։ Ճաշակում ես առաջինը՝ կես որդի հետ միասին։ Արագ-արագ բերանիդ պարունակությունը դուրս ես հանում, հետո հիշում ռեգեներացիայի մասին։ Թու՜հ։

Ուսուցչիս տունն իսկական դրախտ է, 18-19-րդ դարերի մեծահարուստի տուն ոնց որ լինի («թոբաթե» գիտեմ էդ դարերում մեծահարուստի տունը ոնցն ա եղել)։ Լողավազան, բիլիարդ, մեծ պարտեզ, տրոպիկական ծառեր, էն ամենահին հեռախոսներից։ Ցանկացած ռետրո ոճի ճոխություն կգտնես ընկեր Մարգարյանենց տանը։ Ո՜նց կմնայի էդտեղ մի քանի օր։ Ու կմնայի հատկապես այն պատճառով, որ գիշերով տուն չգնայի։ Իրականում ոչ մի արտասովոր բան, միայն թե դասատուս վերջում ասում ա՝ ամեն դեպքում զգույշ կլինես, շները չհարձակվեն։ Հա՜, բա ոնց։

Ես՝ խեղճ, բազմազավակ ու միայնակ մայրս, վերադառնում եմ տուն, որտեղ ինձ են սպասում փոքրիկներս՝ մի քանի հաստափոր կենսաբանության շտեմարան, տետրեր, կենդանաբանության, բուսաբանության, բջջաբանության գրքերը։ Իրականում իրենցից և ոչ մեկը փոքրիկ չի, բայց ոնց ասում են՝ ամեն մոր համար նույնիսկ իր 30 տարեկան «յեքա էշը» փոքրիկ է։

Կենսաբանություն ես սիրում եմ։ Երբ գիտես, որ բջջի միտոքոնդրիումների ու պլաստիդների միջոցով ես էներգիա ստանում, երբ գիտես, որ մի փոքրիկ շարժում իրականացնելու համար ազդակը դառնում է գրգիռ, կենտրոնաձիգ նյարդերով փոխանցվում գլխուղեղի համապատասխան բաժին՝ մեծ կիսագնդեր՝ շարժողական գոտի՝ ճակատային բիլթ, հետո պատասխան ազդակը կենտրոնախույս նյարդերով ուղարկվում ծայրամասային օրգան՝ կմախքային մկաններ, ու վերջապես տեղի ունենում մկանների կծկում, երբ գիտես, որ երիկամում գտնվող նեֆրոնների պատիճներից դուրս եկող գալարուն խողովակը ծնկածալ է տալիս ու հենց էնտեղ էլ երկրորդային մեզ առաջանում, երբ գիտես, որ դու ընդամենը մեկ բջջից ես առաջացել՝ էն էլ ինչ դժվարությամբ՝ մեյոզ, միտոզ, գաստրուլացում, բլաստուլ, բջիջների մասնագիտացում, համապատասխան սպիտակուցների սինթեզ, քնած գեներ, մատրիցա… ու երբ գիտես, որ մատիտը, գրիչը կամ գնդասեղը չի կարելի մտցնել ականջի մեջ (պարապողները կհասկանան), մի տեսակ պատասխանատվություն է առաջանում մոտդ՝ կյանքդ լիովին ապրելու։ Չէ՞ որ էդքան գործ են անում բջիջներդ։ Միայն թե չգիտեմ էդ ամենի իմացությունը հոգեբանության բնագավառում ինչպես է պետք գալու ու ոնց եմ մտքերս հավաքելու՝ այցելուիս պրոբլեմները լսեմ, ոչ թե նկատեմ վահանաձև գեղձի մակերեսի մեծացումը ու առաջարկեմ յոդացված աղ օգտագործել։

Անգլերեն էլ շատ լավ գիտեմ։ Կենսաբանության պարապմունքներն անգլերեն երգեր լսելով եմ անում։ Դե, մերոնք չգիտեն, որ տանը Նապոլեոն են պահում։ Թխվածք։

Մեկ-մեկ պարապմունք անելուց առաջ նախապատրաստություն եմ տեսնում. համով բաներ եմ առնում, սուրճ եփում, ժամերով հարմար տեղավորվում անկողնուս վրա, խմում սուրճս, ուտում ռուլետը, պառկում քնելու։ Հետո երազիս մեջ ուսուցիչներիս տեսնում, ովքեր ասում են «ծն ծն ծն, մարդ չդարձար»։ Ի, բայց ես հենց մարդ եմ ծնվել, ի՞նչ դառնալ, մի րոպե, դառնալը բաղադրյալ ստորոգյալի հանգույց չի՞, ողնուղեղային հանգո՞ւյց, զգայական նեյրոնի մարմի՞ն, «ստուկ» տված ուղե՞ղ։ Կոֆե՞, քնե՞լ… Արժի։

Հ․Գ․ Ձվի օդախորշում ընդամենը մեկ անգամ ներշնչելու օդ կա։ Ձվից դուրս եկող ձագը ներշնչում է այդ օդը, էներգիա «ստանում», որ կարողանա կտուցով ջարդել կեղևն ու դուրս գալ։ Սա էլ օդախորշի կենսաբանական նշանակությունը։ Ինչքան մանրակրկիտ է մտածված աշխարհը, չէ՞…

anna khachatryan

Իսկ ո՞ւր էր տարվա մեր եղանակը

Առավոտյան սարսափելի վատ տրամադրությամբ կարթնանաս, կանջատես զարթուցիչի նողկալի ձայնը, կփաթաթվես փափուկ վերմակովդ, մի ձեռքով կբռնես տաք թեյիդ բաժակը, մյուսով՝ դարակիդ խորքերից գտած, խոնավությունից դեղնած էջերով հին գիրքն ու դեմքիդ լուրջ արտահայտություն տված՝ կսկսես ընթերցանությունդ: Հետո վեր կկենաս, կավելացնես թեյդ, կփակես գրքիդ կիսատ էջն ու ծալապատիկ կնստես բազմոցին: Կդնես ականջակալներդ, խլացնելու չափ բարձր կմիացնես ձեր սիրած երգն ու կզգաս, որ թացանում են աչքերդ, որ դուք այդպես էլ չգտաք տարվա ձեր եղանակը, որ դուք անտեղի վատնեցիք ձեր ժամանակը այն գտնելու համար: Այն չեկավ, որովհետև չկար, կամ գուցե եկավ ու աննկատ անցավ ձեր կողքով: Դուք անտեղի չափչփեցիք երևանյան փողոցները, տրորեցիք գետնի չոր ու տանջահար տերևները: Դուք իզուր սրճարաններում սպանեցիք ձեր ժամանակը թեյ խմելով, իզուր իրար աչքերի չնայեցիք ու չխոստովանեցիք իրար, որ ախր չկա այդ անիծյալ հինգերորդ եղանակը: Դուք իզուր իրար գտաք ու իզուր էլ իրար կորցրիք: Դուք իզուր գրախանութներից չգնեցիք Վահան Տերյանի ժողովածուներից ու իզուր իրար համար չարտասանեցիք ինչ-որ սիրուն բանաստեղծություն: Դուք իզուր իրարով անցաք, երբ առաջին անգամ տեսաք իրար ու իզուր իրարից անցաք, երբ պատահաբար հանդիպեցիք փողոցում: Դուք իզուր չուզեցիք խմել ձեր իսկ պատրաստած թեյը, այլ փոխարենը նախընտրեցիք ինչ-որ մեկի պատրաստածը: Դուք իզուր կուչ եկած չնստեցիք բուխարու առաջ: Ի վերջո, իզուր էիք այդքան «քաղաքավարի» իրար հետ. աղջիկն իզուր էր մազերը կոկիկ հարդարում: Ավելի լավ չէ՞ր լինի՝ երկար մազերն անփութորեն պոչիկ աներ, շրթներկ ու դիմափոշի չքսեր, լավ արդուկված վերնաշապիկը չհագներ, իսկ տղան մանրակրկտորեն չածիլվեր ու չհագներ տոնական կոշիկները: Դուք իզուր էիք արևագալի փոխարեն միշտ հանդիպում սարսռեցնող արևամուտին:
Ու դուք այդպես էլ չգտաք այդ կործանարար հինգերորդ եղանակը: Փոխանակ գտնելու՝ կորցրիք իրար, որովհետև իզուր էիք գտել իրար ու այդպես իզուր էլ կորցրել…