Կրթություն խորագրի արխիվներ

amalya harutyunyan

Մի քիչ «չկրթական» համակարգից

Երբ ընդունելության քննություններ էի տալիս, բոլորի՝ «չես կարող»-ներին հակառակ առավելագույն միավոր ստացա:

Ես երազում էի համալսարանի մասին, գեղեցիկ սպասելիքներ գծում: Մտածում էի` կգնամ համալսարան ու էստեղ էլ հնարավորություններիս թերագնահատում չի լինի:

Առաջին անգամ հասկացա, որ մեծ սպասումներ ունեմ, երբ համակարգչային հմտությունների դասին. «Կարո՞ղ եմ ես քիչ անել, տեսողության հետ խնդիր ունեմ», խնդրանքիս դասախոսս պատասխանեց. «Էնպես անեիր՝ չունենայիր, ուրեմն, քննությանն էլ խնդիր կունենաս»:

Ու չնայած էսպիսի դեպքերն ինձ հետ շատ էին, ես շարունակում էի սովորել: Շարունակում էի, քանի որ հստակ գիտեի՝ ինչ եմ ուզում ու ինչ եմ տանելու համալսարանից: Որոշել էի ցույց տալ, որ ինձ երբեք ոչինչ չի խանգարի: Միջանկյալին, երբ առավելագույն 5-ից 5 էի ստացել, դասախոսս նայեց աչքերիս մեջ, ձեռքը բռունցք դարձրեց ու ասաց` «դուխով»: Սա բավական էր ինձ նորից առաջ գնալու ու հավատալու ինքս ինձ: Հետո ինչ լինում էր, հիշում էի էդ պահն ու նորից սկսում պայքարել:

Կիսամյակը ավարտեցի բավականին բարձր միավորներով: Սակայն բանավոր քննությունների ժամանակ փոխանակ տոմսիս հարցերը տային, լսում էի «Մեղք ես, 14 դնե՞մ, գնաս», «Բա սովորելը բարդ չի՞» արտահայտությունները:

Հա, բարդ է, երբեմն շատ: Բայց ես սովորում եմ, չէ՞: Ինչի՞ համար են տվյալ հարցերը: Ամեն անգամ, երբ դու իրոք ուզում ես սովորել, քեզ կոտրում են, խղճում, ասում, որ չես կարող, հավատացնում, որ կրթական համակարգը քեզ համար չէ:

Էս ամենն ինձ չխանգարեց, որ սովորեմ 2-րդ կիսամյակում, բայց լսել «Եթե նորմալ չի ամեն ինչ հետդ, եթե չես կարողանալու, ինչի՞ ես եկել» արտահայտությունը, մի քիչ շատ նյարդայնացնող էր:

Ու էդպես միշտ է: Դասախոսդ նայում է աչքերիդ մեջ ու հավատացնում, որ ներառում չկա, որ «աննորմալները առանձին պետք է սովորեն» էն դեպքում, որ իրենք ոչինչ չեն փորձել անել, երբ իրենք ոչ մի մատչելի դասախոսություն, գրականություն չեն տրամադրում, երբ մոնիտորները ամենաանհարմարն են, սլայդները` ամենափոքր տառաչափով, նյութերը` համարյա չերևացող տառերով, իրենք համարձակվում են էդպիսի հայտարարություններ անել:

Իրենք համարձակվում են էդպիսի բան ասել, երբ ոչ մի հարմարություն ու մատչելիություն չկա թե շարժողական, թե լսողական, և թե տեսողական խնդիրներ ունեցողների համար: Չկան թեքահարթակներ, հարմար լսարաններ ու նստարաններ, տեխնոլոգիաներ ու միջոցներ, չկան մարդիկ, ովքեր առաջնային պետք է ստեղծեն ներառումը:

Բայց համարձակվում են վիրավորական խոսքեր ասել ու այն դեպքում, երբ քննարկումների ժամանակ բարձրացված մատչելիության հարցին միակ ներկայացուցչական ուսանողական կառույցը ասում է, որ ինքը պարտավոր չի լուծել այդ խնդիրը, որ ինքը չի կարող այդքան բան անել 30 հոգու համար, որ դա առաջնային խնդիր չէ:

Իսկ 2005թ.-ին Հայաստանը միացել է Բոլոնյան համակարգին, ստորագրել համաձայնագիրը, ըստ որի կրթությունը պիտի բոլորի համար լինի, մատչելի լինի անկախ ամեն ինչից, անկախ տվյալ մարդկանց քիչ քանակից:

2010թ.-ին էլ Հայաստանը ստորագրել է ՄԱԿ-ի հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց իրավունքների կոնվենցիան, որտեղ նշվում է, որ բոլորը հավասար են և բոլորը ունեն կրթության իրավունք:

Բայց մինչ այժմ այս երկու փաստաթղթերից ոչ մեկը չի վերածվել թղթից գործի, և դեռ հակառակը` մարդկանց կարծիքը հարում է խտրականությանը:

Ու այսքանից հետո համարձակվում են հարցնել, թե ինչի եմ եկել:

Հա, ես հաճախ եմ մտածում, թե ինչի եմ եկել համալսարան, բայց ոչ նրա համար, որ չեմ կարողանում սովորել, այլ նրա համար, որ չգիտեմ` ինչ եմ ստանալու էստեղ, կրթությո՞ւն, թե՞ խղճահարության խոսքեր ու վիրավորանք:

sona mkhitaryan

Պատրաստի՞, թե՞ քո ուժերով

Մանկավարժական համալսարանում դասապրոցեսն իրականացվում է Classroom հավելվածի միջոցով և օգնությամբ: Այդ հավելվածի դեմ կան բազմաթիվ բացասական տրամադրված ուսանողներ, որոնց մի մասի բողոքը սահիկահանդեսների անընդհատ պահանջն է, ոմանցը` գնահատվող առաջադրանքները, ոմանք էլ հետ չմնալու համար հետևում են շատերի օրինակին ու ուղղակի դժգոհ են ամեն ինչից:

Ինձ համար այն ձևական բնույթ է կրում, միաժամանակ ունեմ և դրական, և բացասական կարծիք հավելվածի վերաբերյալ: Վերջինիս միջոցով կապ կարող ենք հաստատել դասախոսի հետ, օրվա ամեն պահի կարող ենք մուտք գործել, տեսնել հաջորդ դասախոսության նյութը, կամ թե սեմինարին որ թեմաներն ենք պատասխանելու: Ինձ համար մի քիչ տրամաբանական չէ այն, որ դասախոսը կարող է վաղվա սեմինարի նյութը տեղադրել գիշերը 2-ից հետո, կամ առավոտյան 7-8-ը, ինչը ես տեսնում եմ առավոտյան 8-ին: Կամ տեղադրել գնահատվող բավականին բարդ առաջադրանք միջանկյալներից մոտ 2 շաբաթ առաջ, ու վերջնաժամկետը՝ նախքան միջանկյալները: Ինձ համար դժվար է լինում միաժամանակ պատրաստվել միջանկյալներին ու կատարել բավականին ժամանակատար առաջադրանք:

Հիմա մենք լսարաններում ոչ մի դասախոսության նյութ չենք գրում, նախքան այդ դասը տվյալ նյութն արդեն տեղադրված է լինում մեր էջում: Հաշված ուսանողներ են, որ նյութերը կարդում են, սովորում: Շատերն ասում են, որ հիմա երիտասարդությունը գիրք չի կարդում: Ես համամիտ եմ, իհարկե, կան բացառություններ, օրինակ՝ որևէ թեմայով ռեֆերատ կամ որևէ այլ բան գրելիս նյութերը, կարելի է ասել, դասախոսները տրամադրում են, կամ տրամադրել են անցած դասախոսությունների մեջ, բայց միևնույնն է, կան ուսանողներ, ովքեր պատճառաբանում են, թե նյութ չեն գտնում: Եթե թեման տային ու ասեին՝ գնա որտեղից ուզում ես՝ գտիր և գրիր, հաստատ կգտնեին ու կգրեին, ու հավատացեք, թեկուզ միայն գրադարաններում այդ փնտրտուքների ժամանակ այնքան գիտելիք ձեռք կբերեին, որ իրենք էլ կզարմանային:

Ուզում եմ ասել, որ ոչ մեր ժամանակներում մեզնից մեծերը այդպես սովորելով է, որ նույնիսկ 5-րդ դասարանում անցած բանաստեղծությունները հիշում են: Հիմա համացանցով կարող ես գտնել շատ նյութեր, բայց այն, ինչ ուսանողին է պետք, միայն ճիշտ գրականության մեջ է: Չեմ ուզում ասածիս հակասել, կդառնա բանավեճ ինքս ինձ հետ, բայց պետք է գրքի երկու էջն էլ կարդալ:

Ես կուզեի ապրել այնպիսի ժամանակներում, որ թեկուզ ստիպված, բայց ամեն գնով գտնեի այն, ինչ ինձ պետք է, ոչ թե պատրաստի տրամադրվեր, որ հեշտ, ուղղակի «copy-paste» անեի, անցներ գնար: Բայց չգիտեմ՝ ապրելով նման կերպ՝ արդյո՞ք կդիմանայի ինձնից մեծերի ժամանակներում…

lilit vardanyan

Սովորել, սովորել

-Երեխաներ, այսօր անցնելու ենք սինուսների թեորեմը: Դա շատ կարևոր թեմա է:

-Իսկ ինչի՞ համար ա մեզ էդ պետք,- հարցրեց աշակերտներից մեկը:

-Կյանքում պետք կգա:

-Կյանքում ե՞րբ պետք կգա:

Հարցը մնաց անպատասխան:

Նկատե՞լ եք, որ մենք երբեմն սովորում ենք այն, ինչ մեզ պետք չի գալիս կյանքում: Իհարկե, խոսքը սինուսների թեորեմի մասին չէ: Բայց, իմ կարծիքով, եթե մենք իմանայինք օրինակներ, թե կյանքում ինչ նշանակություն ունի սինուսի թեորեմը, ապա մենք ավելի հաճույքով և գիտակցված կսովորեինք:

Վերցնենք պատմությունը՝ որպես օրինակ: Մենք սովորում ենք դասը: Ուսուցիչը պահանջում է պատմել դասն այնպես, ինչպես գրված է գրքում: Բոլորը դասը մեկնաբանում են այնպես, ինչպես ուսուցիչն է պահանջում: Աշակերտների մոտ չի ձևավորվում սեփական կարծիք:

Մեր պատմությունը կրկնվում է: Այս տարի ընդունվեցի քոլեջ, և մենք նույն թեմաներն ենք անցնում, ինչ դպրոցում: Արդեն անգիր եմ արել պատմության բոլոր դասերը: Միևնույն ժամանակ, ես համարյա ոչինչ չգիտեմ նորագույն շրջանի պատմության մասին:

Իսկ ինչի՞ համար ենք մենք անցնում քիմիան: Ինչքան հիշում եմ՝ քիմիայի դասերին մենք կա՛մ դաս ենք պատմում, կա՛մ խնդիր լուծում: Իսկ ավելի հետաքրքիր լաբորատոր փորձե՞րը: Այդպիսի բան էլ եմ հիշում, թե ինչպես լակմուսի թերթիկից ստանալ մորու գույն, ֆենոլֆտալեինից՝ նարնջագույն: Դե, այդ փորձը ես մոտ երեք անգամ եմ տեսել, ինչպե՞ս կարող եմ չհիշել: Դպրոցներում չկան լավ պայմաններ ավելի հետաքրքիր փորձեր անելու համար:

Ձմեռային արձակուրդներին գրականության ուսուցիչը մի քանի գիրք էր հանձնարարել կարդալ: Եթե ճիշտն ասեմ, ես դրանցից դեռ ոչ մեկը չեմ կարդացել: Գիտե՞ք ինչու: Որովհետև ուսուցիչները սկսում են պատմել այդ գրքի սյուժեն: Հանձնարարում են սովորել գրականության դասագրքի վերլուծությունը: Հետո էլ ասում են՝ կարդացեք:

Մարդիկ զարմանում են, թե ինչու աշակերտները այդքան չեն սիրում գրականությունը: Որովհետև գրականության դասաժամերը ձանձրալի են անցնում: Դպրոցում ամենաերկար 45 րոպեն գրականության դասաժամին էր: Քսանհինգ րոպե աշակերտներն էին պատասխանում, քսան րոպե ուսուցիչներն էին խոսում:

Իմ կարծիքով, ավելի լավ կլիներ, եթե ուսուցիչները աշակերտներին սովորեցնեին՝ ինչպես գտնել և սովորել այն, ինչ իրենց պետք է:

Կարելի էր ավելի հետաքրքիր, թեթև և օգտակար ծրագիր կազմել, որպեսզի աշակերտին ավելի հաճելի լիներ սովորելը: Օրինակ՝ պատմության ժամին քննարկումներ լինեին, իսկ քիմիայի լաբորատոր փորձերի համար լավ պայմաններ:

aneta baghdasaryan

Հետքննական

Ժամը մեկն անց կես տեղում էի: Ցուցակում գտա անունս ու հերթական համարս և գնացի դահլիճ՝ տեղավորվելու: Համալսարանի այս դահլիճում դեռ չէի եղել: «Ո՞նց կարող էի հաշվիչս մոռանալ, ախր, հավանականության քննության եմ, քարտս էլ թողել եմ պայուսակիս մեջ»: Ինչպես տեսնում ես՝ քննությունը շատ «լավ» է սկսվում:

Հսկիչները եկան ու սկսեցին բաժանել քսան էջանոց հարցաթերթիկները:

-Բա որտե՞ղ ենք գրելու պատասխանները, ձևաթուղթ չեք տվել,- հարցրեց հետևում նստածներից մեկը։

-Ձեր հետ բերած տետրերի մեջ կգրեք ու կհանձնեք։

-Ինչի՞ ա սենց մեծ հարցաթերթիկ, չենք հասցնի, ախր։

-Էս ի՞նչ ա գրած առաջին էջի վրա, լավ, բա էս ի՞նչ տառ ա։

Կարծես թե մենակ ես չէի, որ երկար ժամանակ չէի հասկանում թերթիկի վրայի գրածը: «Սիգմա տառին ա նման, բայց սիգման էս ա, էստեղի գրածը ուրիշ տառ ա լրիվ: Ինչի՞ ա խնդրի մեջ Սելինջերի մասին պատմում, ու որտե՞ղ ա գրված խնդրի պահանջը»: Լավ, գրեմ այն, ինչ գիտեմ, հետո կվերադառնամ սրան: Այսպես գրելով՝ լրացրի 96 թերթանոց տետրիս կեսը, երբ հսկիչներից մեկը մոտեցավ ինձ ու խնդրեց, որ տեղափոխվեմ հետևի շարք:

Պտտվեցի մյուս կողմ և բարձս գրկելով՝ նստեցի հետևի նստարանին: Թղթերի կույտի փոխարեն սեղանիս ոչինչ չկար, դահլիճն էլ փոքրացավ, հիմա ավելի շատ լսարան է հիշեցնում: Նստարանները անսովոր կերպով էին շարած, ու մենք նստած էինք ոչ թե մեկ-մեկ, այլ իրար կողքի: Նստարանի համարներն էլ չկային: Ներս մտան հսկիչներն ու բաժանեցին մեկ էջանոց հարցաթերթիկները։

«Ոնց, էլի հավանականության գրավո՞րն ա, նոր վերջացրի, ախր: Ու ինչի՞ ա քննության տևողությունը երեք ժամի փոխարեն գրված մեկ ժամ»: Վերջացրի գրավորը, արդեն պատրաստվում էի պատասխանները գրել թերթիկի վրա, մեկ էլ կողքիս նստած կուրսեցիս վերցրեց թերթիկս ու դրեց իր սեղանին:

-Ի՞նչ ես անում։

-Դու իրավունք չե՞ս անցել, չգիտե՞ս, որ ես շատ հանգիստ կարամ քո թերթիկը վերցնեմ ու արտագրեմ։

-Գոնե թող վերջացնեմ, հետո կտամ։

Բայց նա ոչ մի կերպ չէր պատրաստվում ինձ լսել և սկսեց նույնիսկ բղավել ինձ վրա: Խուճապի մատնվեցի. ժամանակը վերջանում էր, իսկ ես դեռ թերթիկը չէի լրացրել: Չհասկացա, թե ինչպես, բայց ես միանգամից վեր կացա տեղիցս ու դուրս եկա լսարանից:

-Բա գրավորդ, տենց կիսատ թողեցի՞ր:

-Հա, վաղը առավոտ շուտ կգամ համալսարան ու կշարունակեմ: Արի՝ գոնե էս հարցաշարը շուտ վերջացնենք, կես ժամից քննության ենք:

-Երեխեք, արագացրեք, տնտեսի ցուցակները կախել են: Անետ, դու ոնց որ էլի Բ դահլիճում ես:

Այո, «Բաղդասարյան Անետա- Salle B-33»:

Դահլիճում, բացի կուրսիցս, ով ասես չկար: Դեռ տասը րոպե կար տեղավորվելու համար, երբ ներս մտավ պարոն Աղազարյանը՝ տնտեսագիտության դասախոսը, ու սկսեց բողոքել, թե որքան վատ է պատրաստվել մարքեթինգի կուրսը: Հատ-հատ հանեց ինձ անծանոթ մարդկանց գրավորներն ու սկսեց սխալները ստուգել: Հետ շրջվեցի, որ գոնե մեկ ծանոթ դեմք գտնեմ, բայց դահլիճ մտավ Ալեքսանդրան՝ մեր նախկին գլխավոր քարտուղարը, ու մաքուր հայերենով ասաց, որ քնությունները վերջացան:

Մեսինջերում հաղորդագրություն ունեմ: Մակրոյի գնահատականներն են գցել, ու ինչպես հասկացար՝ առավոտը բարի չէր մարքեթինգի կուրսի համար: Էս ինչքան են խոսել չաթում: Ոնց տեսնում եմ՝ մենակ ես չեմ, որ հետքննական մղձավանջներ ունեմ:

Anna Andreasyan

Դպրոցական առարկաների տարբերությունները Ամերիկայի և Հայաստանի դպրոցների միջև

Նորից ես: Ինչքան հետաքրքիր է, չէ՞. մեկ տարի առաջ տանը նստած էի, իսկ այսօր արդեն օվկիանոսի մյուս կողմում եմ, հազարավոր կիլոմետրեր հեռու տնից: Բայց լավ, ուրիշ բանի մասին էի ուզում գրել, ուղղակի ինչպես միշտ թեմայից շեղվեցի: Ուրեմն այսպես՝ Ամերիկայի ու Հայաստանի դպրոցների տարբերությունների մասին բազմիցս խոսվել է: Եվ այդ տարբերություններից մեկի մասին էլ այսօր ես կխոսեմ: Խոսքս առարկաների բազմազանության մասին է: Այն, որ այստեղ բազմաթիվ և տարբեր մակարդակների առարկաներ կան, կարծում եմ շատերը գիտեն: Բայց այստեղ ի տարբերություն մեր դպրոցների, ավագ դպրոցներում կան այնպիսի առարկաներ, ինչպիսիք են՝ նկարչություն, 3D դիզայն, փայտագործություն, մետաղագործություն, կար, երաժշտություն և այլն: Ի դեպ երաժշտության ժամերին ոչ միայն երգել, այլ նաև տարբեր երաժշտական գործիքներ նվագել են սովորեցնում: Դրանք բոլորը առանձին առարկաներ են:

Իհարկե, Հայաստանում էլ ենք անցել այս առարկաներից որոշ բաներ, բայց միայն տարրական կամ միջին դպրոցում: Եվ սովորաբար մենք այնքան էլ ուշադրություն չենք դարձնում այդ առարկաներին, մի տեսակ «մատների արանքով» ենք նայում: Մեզ համար «լուրջ» առարկաներ են մաթեմատիկան, լեզուները, գրականությունը և այլ՝ այդ դասին պատկանող առարկաներ: Իհարկե, դրանք շատ կարևոր են, բայց երեխաների բազմակողմանի զարգացման համար, կարծում եմ, պետք է սկսենք ուշադրություն դարձնել նաև այն առարկաներին, որոնց մասին քիչ առաջ խոսում էի:

Եթե նկարչությունը կամ երաժշտությունը, կամ այդ առարկաներից մեկը ժամերով կարդալ ու գրել չեն պահանջում, դա դեռ պատճառ չի՝ դրանք ուշադրությունից դուրս թողնելու համար: Մենք հավելյալ պարապմունքների ենք գնում այդ ամենը սովորելու համար, իսկ այստեղ ավագ դպրոցը ավարտելով, արդեն տիրապետում ես այդ ամենին, իսկ եթե հետո ուզես, իհարկե, կարող ես խորացնել հմտություններդ այդ ոլորտներում:

Դպրոցը տրամադրում է բոլոր պայմանները՝ երեխաներին ապահովելու այդ ամենով: Ունենալով հիմնական հմտություններ այդ ամենից, ավելի հեշտ է կողմնորոշվել, թե ինչի մեջ ես ուզում խորանալ, ինչն է քեզ մոտ ավելի լավ ստացվում, ինչը՝ ոչ:

Հ. Գ. Ի միջի այլոց, կիսամյակայիններ գրելու շաբաթն է այստեղ, այնպես որ, ինձ հաջողություն մաղթեք:

Դասեր ընտրելու բարդ ճանապարհը

Լուսանկարը՝ Անի Ջիլավյանի

Լուսանկարը՝ Անի Ջիլավյանի

-Էրեխե՜ք, վա՞ղն ենք ընտրելու դասերը:

-Մեյլում դեկտեմբերի 29-ին էր գրած, այսինքն՝ վաղը:

-Հա՜, ապրես:

-Ո՞վ ինչ դաս ա ընտրել:

-Էրեխե՜ք, ո՞ր դասախոսն ա լավը:

Ու մի շարք նմանատիպ նամակներ անդադար լցնում էին իմ ուսանողական ընկերների հետ ունեցած ֆեյսբուքյան չաթերը: Մինչ ուզում էի մի նամակի պատասխանել, մի քանի հատ նորն էին գալիս…

Վա՜յ, մի րոպե բացատրեմ, թե ինչ է նշանակում՝ «դասեր ընտրել»: Ես սովորում եմ Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանում, ու մենք ինչ-որ չափով ինքներս ենք ընտրում մեր դասացուցակները: Այսինքն՝ տրված են առարկաների ցանկերը ու խմբերը՝ ամեն մեկն իր ժամով ու դասախոսով: Ուսանողը պիտի վերցնի որոշ պարտադիր առարկաներ և մեկ ընտրովի: Ուսանողն ինքն է որոշում, թե որ առարկան է ուզում ընտրովի լինի, իսկ հիմնական առարկաների համար որոշում է իր հարմար ժամն ու դասախոսին: Սա պլանավորման փուլն է, որին հաջորդում է ավելի բարդը՝ իրագործելունը: Նշանակված օրվա կոնկրետ ժամին բոլոր ուսանողները նստում են իրենց համակարգիչների դիմաց ու պայքարում իրենց նախընտրած դասացուցակի համար: Սակայն, հասցնել ու ընտրել ցանկացած դասերը այդքան էլ հեշտ գործ չէ, նամանավանդ, որ կայքը շատ ուսանողների ներխուժումից կա՛մ «կախում» է, կա՛մ էլ վերջնականապես հրաժարվում է աշխատելուց:

Եվ այսպես, դեկտեմբերի 29, 2017, 8:58: Ես համակարգչի դիմաց նստած ուշադիր նայում եմ բացված էջի իմ ցանկացած դասերին: Կողքս դրված է այն թուղթը, որին գրված է իմ իդեալական դասացուցակի մի քանի տարբերակ: 9:00, և պայքարն սկսված է: Ես մկնիկի թեթև հպումով ընտրեցի առաջին ցանկացածս դասը ու նայեցի էկրանին: Մի պտտվող շրջանագիծ հայտնվեց իմ դիմաց, որը խնդրում էր սպասել, առանց հասկանալու, որ ժամանակ չկա, և հիմա իմ ուզած մնացած դասերը կընտրեն այլ մարդիկ… Ես անթարթ նայում էի պտտվող շրջանագծին, երբ, ի վերջո այն անհայտացավ և փոխարինվեց տառակույտով. «Դուք չունեք թույլտվություն այս դասին գրանցվելու համար»: Ես շփոթված նայեցի ժամացույցին, հետո՝ էկրանին ու արեցի ևս մի փորձ: Մինչ ինձ արդեն ծանոթ շրջանագիծը նորից հյուրընկալեց ինձ, ես ստուգեցի իմ ֆեյսբուքը և հայտնաբերեցի, որ այդ խնդրին բախվել են բոլոր ուսանողները: Չաթերն ու խմբերը լիքն էին անհանգիստ՝ «Ձե՞զ էլ չի թողնում գրանցվել», «Էրեխե՜ք, մենակ ինձ մոտ ա՞ սայթը կախել», «Ի՞նչ պիտի անենք», «Մեյլ եմ գրում իրենց, տեսնենք՝ ի՞նչ ա կատարվում» արտահայտություններով…

Լուսանկարը՝ Անի Ջիլավյանի

Լուսանկարը՝ Անի Ջիլավյանի

Այն փաստը, որ խնդիրը միայն ինձ մոտ չէ, մի քիչ ինձ հանգստացրեց, սակայն նաև զայրացրեց: Ինչո՞ւ պիտի մի ամբողջ համալսարանի կայքն այդքան վատը լինի, որ ուղղակի հրաժարվի աշխատելուց ամենապատասխանատու պահին:

Քիչ անց մեզ նամակ եկավ, որ կատարվում են կայքը «ուշքի բերելու» աշխատանքներ, բայց նշված չէր, թե երբ այն կաշխատի, քանի որ իրենք էլ չգիտեին, թե երբ կկարողանան «վերակենդանացնել» այն: Եվ այդպես, հարյուրավոր ուսանողներ նստած մնացին համակարգիչների առաջ, առանց իմանալու, թե երբ իրենց բախտ կվիճակվի նորից պայքարել իրենց դասերի համար: Գոնե ասեին, որ երբ սարքեն, կսահմանեն մի ժամ, որի ժամանակ կբացվեն դասերը, այսպիսով մենք ստիպված չէինք լինի մնալ գամված համակարգիչների առաջ՝ նայելով պտտվող շրջանագծին:

Ամեն դեպքում, ես շատ զայրացած նստած էի, երբ, ի վերջո, ժամը 12:00 երեխաներից մեկը գրեց. «Բացվե՜ց», ու մի քանի րոպե չաթերը լռեցին, իսկ ուսանողներն էլ անցան իրենց մարտական դիրքերին ու սկսեցին գրավել իրենց ուզած դասերի ազատ տեղերը: Մի քանի րոպեից ես վերջապես ունեցա դասացուցակ, որը զարմանալիորեն, ինձ բավականին դուր է գալիս: Ու չնայած այլ բուհերի ուսանողներ միշտ ասում են. «Ձեզ համար լավ ա, դուք ինչ դաս ուզում եք՝ ընտրում եք, մի բողոքի», սակայն մի քանի րոպե դաս ընտրելու համար ահագին սպասելն ու նյարդայնանալը կարծում եմ լավ բողոքի թեմա է:

heghine grigoryan

Ինչ անել 12-րդ դասարանում

Չեմ ուզում շատ բողոքի նման ստացվի, բայց չեմ կարող չբողոքել: Ասեմ, որ շատ «լավ» կրթական համակարգ ունենք: 12-րդ դասարանում եմ սովորում, իբր թե սովորում, որովհետև առանձնապես սովորելու բան չկա, իսկ երկրորդ կիսամյակից ամբողջովին դասընթացի կրկնություն է լինելու: Ճիշտ է քննություններ ենք հանձնելու հիմա ու փաստացի ատեստատ ենք փակում, բայց դա էական չէ, պետք է երկրորդ կիսամյակում ուսումնասիրենք բոլոր առարկաները:

Եթե նախորդ տարի դեկտեմբերյան քննությունները հանձնում էին միայն դիմորդները, ապա հիմա հանձնում են անխտիր բոլորը: Քննական առարկաներն են` հայոց լեզու, մաթեմատիկա և ինձ համար չարաբաստիկ, (դե, ժամանակին չեմ սովորել, դրա համար, էլի) հայոց պատմությունը: Հա, մի հետաքրքիր և միգուցե բուհերում ընդունելությանը նպաստող փաստ` այս տարի ավարտականները քիչ են: Ասենք, մեր՝ Ներքին Գետաշենի դպրոցը, մոտ 800-900 աշակերտ ունի, և այդքանից ընդամենը 23-ն է շրջանավարտ: Գյուղի մյուս դպրոցում նրանց թիվը, եթե չեմ սխալվում, 18-ն է: Պատկերացնում եմ, թե սահմանամերձ գյուղերում ինչքան կլինեն: Էնպես չէ, որ 2000 թվականին ծնվածները քիչ են, ուղղակի 12 տարի առաջ էր, որ որոշեցին կրթությունը դարձնել տասներկուամյա, և մեր հասակակիցներից շատերը, իսկ ավելի ճիշտ, 2000 թվի սկզբի ամիսներին ծնվածները նախորդ տարի ավարտել են դպրոցը: Մենք առաջիններն ենք, ովքեր լիարժեք 12 տարի են սովորում:

Ինձ թվում է, որ բոլոր դիմորդներին հարմար կլիներ այս տարբերակը, եթե մյուս կիսամյակին տվյալ առարկան անցնելը լիներ ցանկությամբ: Այդ դեպքում կենտրոնացումը ավելի շատ կլիներ այն առարկաների վրա, որոնցից պետք է միասնական քննություն հանձնել: Իսկ հիմա մենք քննություն ենք հանձնում, գնահատում են մեր` 12 տարվա ընթացքում ձեռք բերած գիտելիքները, ստանում ենք մեր գիտելիքին համապատասխան գնահատական ու հետո էլ, կոպիտ ասած, մի տեսակ անկապ գնում դասի: Դե հա, գիտակցում եմ, որ ամեն դեպքում պետք է սովորել, բայց հիմա ամեն ինչ այլ է: Իմ օրինակով ասեմ: Ասենք, ես գիտեմ, որ մեկ-երկու առարկա ես 12 տարի կարգին չեմ սովորել, ու 5 ամիսը ոչինչ չի փոխելու: Բայց եթե այդ ամիսներին ավելի շատ կենտրոնանամ այն առարկաների վրա, որոնցից պետք է միասնական քննություն հանձնեմ, հաստատ գիտեմ, որ բուհ ընդունվելու շանսերս կմեծանան:

Ամեն դեպքում, հաջողություն մաղթեք ինձ ու բոլոր ավարտականներին: Եթե նյութիս վերաբերյալ կան կարծիքներ, հատկապես առարկություններ, սիրով կլսեմ:

lilit khlghatyan portret

405 թվականից սկսած

Ամեն ինչ սկսվեց 405 թվականին: Այդ ժամանակ էր, որ Մեսրոպ Մաշտոցը Եդեսիայում ճգնելով ստեղծեց հայոց տառերը, ու այսօր էլ առաջին դասարանցիները ճգնելով ու ծեծվելով սովորում են (խիստ չդատեք, այժմ ինձ համար այդ տարիները կյանքիս ամենավառ տարիներն են): Իրականում խնդիրը մինչև այդ էլ կար, բայց միայն 405 թվականին լուծվեց: Այդ թվից սկսած՝ շատերը՝ նեղվելով, մյուս մասը ուրախությամբ սովորում են Հայոց տառերը: Իրականում ես ինքս մինչև այսօր էլ չհասկացա՝ նեղվողների՞, թե՞ ուրախացողների մեջ էի: Բայց հաստատ գիտեմ՝ հաջորդ տարվանից տխրողների ցանկում եմ լինելու, քանի որ փակելու եմ կյանքիս ամենալուսավոր էջը: Ես փակում եմ, շատերը նոր բացում են ու պիտի բացեն: Երբ մայրերը, թողած իրենց ամենօրյա գործերը, զբաղվում են երեխային տառեր սովորեցնելով, դա ամենաբարդ գործերից մեկն է՝ շատ մեծ աշխատանք պահանջող, որովհետև հիմնաքարերը շարելիս պետք է հաշվի առնել ամեն տեսակ ճշգրտություն: Ա՜խ, գիտեմ՝ հիմքը դնելու ժամանակ երեխաների մեծամասնությունը տխրողների շարքում է, դժվար է, երբ ընկերներդ դրսում խաղում են, իսկ դու ինչ-որ տառեր ես սովորում, որով հետագայում ապագա պիտի կառուցես: Մայրիկն էլ մի փոքր բարկանում է, երբ իր ասածները մի ականջիցդ մտնում ու մյուսից դուրս են գալիս:

Այսօր էլ դպրոցում առաջին դասարանցիներ կան, շատերը չեն սիրում մենակ գալ դպրոց ու այսպես ասած՝ իրենց ծնողներին էլ իրենց հետ դարձնում են դպրոցական: Իմ բարեկամներից մեկի երեխան հենց այդպես էլ անում է՝ մի օր մայրիկին է դպրոց բերում, հաջորդ օրը՝ պապին: Մի օր էլ կրկին մոտեցա բարևելու ու հարցրի.

-Հըն, էլի չի՞ ուզում մենակ գա:

-Չէ,- պատասխանեց տատը,- մեզ դարձրել ա իր պես դպրոցական: Որ ասեմ՝ ընդունակ չի, չի սովորում, սուտ կլինի, բայց ասում ա՝ իմ հետ եկեք: Բա, Լիլո ջան, կգնաս կգրես՝ ընդունակ Սերոն մենակ դասի չի գնում…

Նման դեպքեր ամեն տեղ կհանդիպեն, այն մեկն էլ՝ չսովորող ու չարաճճի, միշտ ծնողի հետ է դասի գալիս, որովհետև ուսուցիչն է ծնող կանչել:

Իսկ ես մի քանի ամսից արդեն միայն հիշողություններ կունենամ իմ մանկության տնից՝ դպրոցից: Ժպիտով կհիշեմ դասարանս և այդ «ծանր օրերը»: Բայց ոչ մեկն էլ չի մոռանա, որ ամեն ինչ սկսվեց 405 թվականին ու կշարունակվի հավերժ: Ու կրկին կղողանջի «սովորիր» խոսքը ու կշարունակվի՝ սովորիր, որ սովորեցնես:

emma miqayelyan kotayk

Մրսելու պատճառը՝ դասերը

Առավոտյան սառը օդը շնչելով՝ արթնանում ենք ու «սրթսրթալով» գնում դպրոց: Մտնում ենք դասարան ու բարևը կորցրած՝ սկսում ենք.

-Երեխե՛ք, էս ի՜նչ ցուրտ ա:

-Երեխե՛ք, մեռա՜:

-Արդեն ձմեռ ա, «մառոզները սկսվեցին»:

Ու էսպես սպասում ենք զանգին: Զանգը դեռ չի հնչել, ուսուցչուհին մտնում է ներս.

-Վա՜յ, երեխե՛ք ջան, էս ինչ ցուրտ է, բայց ձեզ տեսա, տաքացա, շատ լուսավոր դասարան ունենք:

-Մենք ենք դասարանը լուսավորողները, ոչ թե ձմռան «սառը» արևը կամ անսարք մարտկոցները:

Ու մի պահ մտածում ենք՝ ինչո՞ւ ենք մրսում՝ ցո՞ւրտ է, թե՞ դաս չենք սովորել: Շատերիս համար՝ երկուսը մեկում, կամ էլ երկրորդը: Փորձում ենք դասը շեղել, խոսել ավելի արդի թեմաներից: Օրինակ՝ ի՞նչ եք մտածում կառավարության տարկետման վերաբերյալ որոշման մասին: Բայց ապարդյուն, չի ստացվում:

-Ո՛չ, երեխանե՛ր, մեր Վարուժանը կնեղանա, որ մենք շեղվենք,- ասաց ուսուցչուհին ու անցանք դասին:

Երրորդ-չորրորդ ժամին արդեն ազատվում ենք ձմռան տաք վերարկուներից և մեզ «տալիս ենք արևին»:

Շշուկներ… ԳԹԿ-ն դպրոցում է: Նորից սկսում ենք մրսել:

-Հաստատ ա, երեխե՛ք:

-Ո՞նց ենք գրելու:

-Լավ, մի մտածեք, կօգնենք էլի իրար:

Ուրախության ու տխրության ճիչեր: Մեկ ուրախանում ենք, որ դաս չենք անելու, մեկ տխրում՝ «Ախր, դաս էի սովորել», կամ էլ երրորդ տարբերակը՝ «Մեկ ա՝ տասը րոպեում գրելու եմ, դուրս գամ, դուք մտածեք»:

Օրը սկսվում և ավարտվում է նույն ձևով՝ մրսելով գալիս ենք, մրսելով գնում: Միակ ուրախալի փաստը վերջին ժամին զանգի ձայնն է:

Տանն ենք…

 

sona zaqaryan

Ոչ ավելի լավ, ոչ ավելի վատ, ուղղակի՝ տարբեր

Երբ իմացա, որ հնարավորություն եմ ունենալու ԱՄՆ-ում սովորելու, առաջին բառը, որը մտքիս եկավ, դա դպրոցն էր։ Անընդհատ հարցեր էի տալիս նախորդ տարիների Ֆլեքս շրջանավարտներին, որպեսզի ինչքան հնարավոր է՝ շատ բան իմանամ դպրոցի ու կրթական համակարգի վերաբերյալ։ Ամեն ինչ շատ հետաքրքիր, հեշտ և միևնույն ժամանակ, շատ բարդ էր թվում։ Բայց դե, ինչպես ասում են, լավ է մեկ անգամ տեսնել, քան հազար անգամ լսել։

Սկզբում, երբ սկսեցի այստեղ դպրոց հաճախել, շոկի մեջ էի, որովհետև ամեն ինչ իրոք շատ տարբեր էր, բայց քիչ-քիչ հարմարվեցի, և հիմա ամեն ինչ լրիվ սովորական է դարձել։

Ամերիկյան դպրոցն ու կրթական համակարգը իրոք շատ տարբեր են ու հետաքրքիր։

Օրինակ, ամերիկյան դպրոցում կա մի բան, որը Հայաստանում շատ աշակերտներ են ցանկանում ունենալ։ Գուշակեցի՞ք՝ ինչի մասին է խոսքը։ Եթե ոչ, ապա ասեմ, որ խոսքը կողպվող պահարանի, այսպես ասած լոքերի (locker) մասին է։ Լոքերը իրոք շատ պետքական բան է, չնայած շատ աշակերտներ անգամ այն չեն օգտագործում։ Ես անձամբ օգտագործում եմ, քանի որ այնպիսի ծանր գրքեր ունեմ, որ պետք է առնվազն ծանրամարտ պարապեմ դրանք դասարանից դասարան անընդհատ տանել-բերելու համար։ Բայց դա սկզբում էր, հիմա էլ արդեն չեմ զգում դրանց ծանրությունը, բավականին լավ ծանրամարտիկ եմ դարձել։ Ծանր գրքե՞ր։ Այո՛, ծանր գրքեր, բայց բնականաբար ոչ տասնհինգից ավելի առարկաների համար, քանի որ աշակերտները այստեղ սովորում են ընդամենը 7-8 առարկա։ Եվ իհարկե, ամեն օր նույն դասացուցակով։ Կարծում եմ այստեղից եզրակացրեցիք, որ բոլոր առարկաները այստեղ պարտադիր չեն։ Պարտադիր կարող են լինել ամենաշատը չորս առարկա, որոնց մեծ մասը հիմնականում նույնպես ընտրությամբ են։ Օրինակ, պետք է պարտադիր սովորել կա՛մ Միացյալ Նահանգների պատմության, կա՛մ Միացյալ Նահանգների կառավարման համակարգի մասին։

Հնարավոր է ընտրել ոչ միայն առարկաները, այլև որոշ դեպքերում դրանց մակարդակները։ Օրինակ, Իսպաներեն 1-ը սկսնակների համար է, իսկ Իսպաներեն 2-ը` ավելի լավ իսպաներեն իմացողների և այլն։

Ի դեպ, օտար լեզվի մասին։ Շատ ամերիկացի աշակերտների համար երկրորդ լեզու սովորելը (որը սովորաբար իսպաներենն է լինում) իրոք շատ բարդ է։ Շատերը անգամ զարմանում են, երբ իմանում են, որ շատ փոխանակման ծրագրի աշակերտներ երեքից ավելի լեզուների են տիրապետում։

Հայաստանում սովոր ենք, որ ամեն դասարան իրար հետ դաս անի, բայց այստեղ այդպես չէ։ Քանի որ առարկաները ընտրովի են և մակարդակներով, ապա ամեն մի դասաժամի կարող ես լինել տարբեր տարիքի ու դասարանների աշակերտների հետ։

9-12-րդ դասարանները համարվում են ավագ դպրոց։  9-րդ դասարանի աշակերտները կոչվում են freshman, 10-րդ դասարանցիները՝ sophomore, 11-երը՝ junior և վերջապես 12-ները՝ senior։

Դասաժամերի տևողությունները տարբեր են լինում, իսկ դասամիջոցները հիմնականում կարճ, այնքան կարճ, որ հազիվ ես հասցնում մի դասարանից մյուսը գնալ։ Իսկ կարո՞ղ եք ասել, թե ո՞րն է դպրոցում ամենասպասված և սիրելի ժամը։ Դե իհարկե, լանչի (ճաշի) ժամը։ Չնայած շատ աղմուկին և երկար հերթերին, սա դպրոցում ամենասպասված ժամն է։

Մի քիչ էլ գնահատման համակարգից խոսեմ։ Թվերի փոխարեն գնահատումը այստեղ տառերով է ու տոկոսներով։ Գնահատում են՝ A, B, C, D, F։ A-ը համարվում է ամենաբարձր գնահատականը, իսկ F-ը՝ ամենացածրը։ Տոկոսային հարաբերությամբ որոշվում է, թե որ տառն է քո գնահատականը։ Իսկ տոկոսները կազմվում են թեստերի և տնայինների հավաքած միավորների արդյունքում։ Իմ դպրոցում 90%-ից բարձրը համարվում է A։ Ինչու եմ կոնկրետ իմ դպրոցը նշում, քանի որ տարբեր դպրոցներում գնահատման համակարգը կարող է տաբեր լինել։

Չնայած այսքան տարբերությունների պատճառով կարող ենք շատ համեմամատություններ անել, բայց չեմ ուզում ասել, որ Հայաստանի կրթական համակարգը լավն է ԱՄՆ-ի կրթական համակարգից, կամ հակառակը, քանի որ յուրաքանչյուրն էլ ունի իր թերություններն ու առավելությունները։ Եվ ինչպես մենք՝ փոխանակման ծրագրի աշակերտներս ենք սովոր ասել. «Ոչ ավելի լավ է, ոչ ավելի վատ, ուղղակի տարբեր է»։