diana hovsepyan

Ճանապարհ դեպի տիեզերք՝ մարդկության երազանքը

«Սիրելի ընկերներ, ծանոթներ և անծանոթներ, համաերկրացիներ, բոլոր երկրների մարդիկ՝ մի քանի րոպե հետո, տիեզերանավը ինձ կտանի դեպի հեռավոր տիեզերքի սահմանները…»

58 տարի առաջ 1961թ. ապրիլի 12-ին հենց այս խոսքերով, թռիչքից մեկ ժամ առաջ, Յուրի Գագարինը դիմեց մարդկանց, որոնց համար նա կատարեց այդ վտանգավոր ճանապարհորդությունը Երկիր մոլորակի մթնոլորտից դուրս: Գագարինը անցկացրեց 108 դժվար րոպեներ, որոնց շունչները պահած հետևում էին շատ ու շատ մարդիկ տարբեր երկրներից: Այս քայլը մեծ հնարավորություններ ստեղծեց հետագա տիեզերական ճանապարհորդությունների համար: Գագարինից հետո տիեզերագնացներն արդեն հանգստության և գիտելիքների մեծ պաշարով էին ուղևորվում տիեզերք: «Նա մեզ բոլորիս համար հարթեց ճանապարհ դեպի տիեզերք», – ասել է Գագարինի մասին Նիլ Արմսթրոնգը (առաջին մարդը, ով ոտք դրեց Լուսին):

Եղե՞լ են արդյոք կանայք տիեզերքում կամ ունեցե՞լ են որևէ ազդեցություն տիեզերագնացության զարգացման հարցում: Միանշանակ այո՛: 1963թ. հուլիսի 16-ին իրականացվեց առաջին կին-տիեզերագնացի  թռիչքը՝ Վալենտինա Տերեշկովայի: ‹‹Հե՜յ, երկի՜նք, հանի՛ր գլխարկդ››, – ասաց Վալենտինա Տերեշկովան, նախքան լեգենդ դառնալը: Այս խոսքերը պատմության մաս դարձան, ինչպես Գագարինի հայտնի «Թռա՜նք» արտահայտությունը:

Քեթի Բոումենի շնորհիվ աշխարհն առաջին անգամ տեսավ Սև անցքի լուսանկարը, հենց նա էր գլխավորում այդ ծրագրի ալգորիթմների մշակումը: Մարգարետ Համիլտոնի շնորհիվ 1969թ. մարդկային ոտքը առաջին անգամ  դիպչեց Լուսնին:

Դեռ վաղ ժամանակներից մարդկանց հետաքրքրել է իրենց գլխավերևում գտնվող աստղազարդ երկինքը: Նրանք հիանում էին դրանով և բազում առեղծվածներ կապում նրա հետ: Շատերը հաստատում էին աստղերի մեծ ուժի մասին, հորինում էին լեգենդներ, պատմություններ երկնքի մասին, այդ բոլորը փոխանցվելով սերնդեսերունդ հասել է մինչև մեր օրերը:

Վինսենթ Վան Գոգը ասել է. «Չգիտեմ թե ինչու, բայց ամեն անգամ նայելով աստղերին ուզում եմ միշտ երազել…», ես համաձայն եմ մեծանուն նկարչի հետ, բոլոր երազող մարդիկ նայելով այդ կայծերին, ակամա սկսում են երազել են ինչ-որ «Մեծ» բանի մասին: Մի քանի դար առաջ դեպի Տիեզերք տանող ճանապարհը ևս եղել է ինչ-որ մեկի  «Մեծ» երազանքը, որն անիրականանալի էր թվում, բայց քանի որ երազանքներն իրականանալու հատկություն ունեն՝ դեպի տիեզերք տանող ճանապարհն էլ գտնվեց:

Մեզանից շատերին երևի թե հետաքրքրել են նմանատիպ հարցերը. «Ի՞նչ է գտնվում այնտեղ՝ վերևում» կամ «Այս ի՞նչ մարգարիտներ են վառվում երկնքում…»: Ինձ թվում է մեզանից ամեն մեկը յուրովի է պատասխանել այս հարցերին: Օրինակ՝ Հին Հնդկաստանում կարծում էին, թե Երկիր մոլորակը գտնվում է երեք փղերի մեջքի վրա, որոնք էլ իրենց հերթին կանգնած էին հսկա կրիայի վրա, Հին հույները կարծում էին, որ Երկիր մոլորակը ոչ թե նման է գնդի կամ օվալի, այլ սկավառակի տեսք ունի: Ես փոքր տարիքում Արեգակնային համակարգը նմանեցնում էի թաց սարդոստայնի, որի կենտրոնում՝ կաթիլի տեսքով, Արեգակն էր, իսկ շուրջը հավաքված կաթիլները՝ մյուս մոլորակները: Դե, ինչպես գիտենք, Երկիր մոլորակը կլոր է, իսկ մնացած բոլոր վարկածները մարդկանց երևակայության արդյունքն են:

Ինձ համար տիեզերքը ասոցացվում է անսահմանության հետ՝ մարդկանց անսահման հնարավորությունների հետ: Չնայած նրան, որ տիեզերական գիտությունը համեմատաբար դանդաղ տեմպերոով է առաջ շարժվում, այնուամենայնիվ այն ևս առաջ է գնում: SpaceX ընկերությունը՝ Իլոն Մասկի գլխավորությամբ, 2026թ. ծրագրել է առաջին անգամ մարդ ուղարկել Մարս մոլորակ: Կարելի է ասել, որ մենք քիչ-քիչ մոտենում ենք նոր բացահայտումներին, բայց այս ամենը դեռ չնչին մասն է կազմում նրա, ինչը դեռ պիտի բացահայտվի: Մենք դեռ չենք կարող թռչել դեպի մեր մոլորակի մոտ գտնվող աստղերը, նույնիսկ դժվարությամբ ենք դուրս թռչում մեր Արեգակնային համակարգի սահմաններից: Այս ճանապարհը դեպի տիեզերք դեռ փակ է մեզ համար:

Միակ բանը, որ մենք պետք է անենք՝ պահպանենք մեր մոլորակը, ախր, այն այնքան գեղեցիկ է և առեղծվածային: Երկիր մոլորակի գեղեցկության մասին նշել է նաև Գագարինը. «Շրջապտույտ կատարելով երկիր մոլորակի շուրջը օդանավ-ուղեծրով, ես տեսա, թե որքա՜ն գեղեցիկ է մեր մոլորակը: Մարդի՜կ, եկեք պահպանենք և կրկնապատկենք այս գեղեցկությունը, այլ ոչ թե կործանենք այն»:

sargismelknyan12

Ոչ մի համայնքապետարան չի մաքրի քո բակը քո փոխարեն

Մի քանի օր առաջ Երեւանի Աջափնյակ համայնքի բնակիչ, տասնվեցամյա Անի Գեւորգյանի նախաձեռնությամբ տեղի ունեցավ թվով չորրորդ էկո-վազքը, որին մասնակցեցին շուրջ 40 կամավորներ, ընդ որում՝ ոչ միայն Երեւանից։ Կամավորների թվում էի նաեւ ես։

Առավոտյան 9։04 էր, ու ես հասա նախապես սահմանված վայրը՝ Գեւորգ Չաուշի արձանի մոտ, որտեղ մեզ տվեցին ձեռնոցներն ու տոպրակները։ Սկսեց Էկո-վազքը, բաժանվեցինք երեք խմբի, որոնցից մեկը պիտի գետնից վերցներ պլաստիկը, մյուսը՝ ապակյա իրերը, իսկ երրորդը՝ ընդհանուր աղբը։

Մոտ 2 ժամվա ընթացքում հավաքվեց շուրջ 50 կիլոգրամ աղբ, որից 29,5-ը ընդհանուր աղբն էր, 14,25 կգ ապակին եւ 6,25 կգ պլաստիկը։ Ընդհանուր առմամբ ամեն ինչ ֆանտաստիկ էր ու դրական, թիմը՝ անկրկնելի, տրամադրությունը՝ բարձր․․․

Բայց ինչպես միշտ՝ ինչ-որ տեղ ինչ-որ բան սխալ է, ինչպես Սարոյանն էր ասում։ Ու էդ սխալը էս անգամ մարդկանց վերաբերմունքի մեջ էր։

Մի շենքի բակ էինք մտել, որտեղ ծառեր կան, ու վստահաբար երեխաներ էլ են խաղում, նստարաններ կան, որտեղ մարդիկ են նստում․․․ Ուղղակի զարմանալ կարելի էր կոտրած ապակու կտորներն ու պոլիէթիլենային տոպրակները, կոնֆետների եւ անգամ լվացքի փոշու տարաներ, պլաստիկե եւ մետաղական հյութերի շշեր, նույնիսկ մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկե բաժակներ։ Կներեք, բայց քաղաքի մաքրությունից բողոքելուց առաջ գոնե կարելի՞ է քթի դիմացի պլաստիկե շիշը կռանալ եւ վերցնել, թե՞ կռանալու մեջ ամոթ բան կա։ Իսկ գցելուց ինչ-որ մեկը մտածու՞մ է, որ հենց դա է իսկապես ամոթը․․․ բայց էս ամենը դեռ մի կողմ, երբ շենքի բակում հավաքում էինք աղբը, մարդիկ էին գալիս-գնում ու «Ապրեք, լա՛վ մաքրեք, երեխեք ջան․․․»-ից բացի ուրիշ ոչ մի բան։ Իսկ լուսամուտներից որոշ մարդիկ նայում էին, թե կամավորներն ինչպես են մաքրում տարածքը։ Բայց կարելի՞ էր իջնել ու ինչ-որ կերպ օգնել կանգնած նայելու փոխարեն, գոնե տոպրակ պահել, ի վերջո ոչ ոք ձեզնից բացի պարտավոր չէր մաքրել ձեր բակը, չէ՞։

Շատ հաճախ, երբ ինչ-որ իրադարձություն է լինում, ես փորձում եմ միշտ այն համեմատել իմ տարածաշրջանի հետ, թե ինչպես այն կլիներ, եթե մեզ մոտ լիներ, կամ՝ եթե արդեն չէր եղել։ Ու ես հիշեցի, թե ինչպես մայիսին Արմանի նախաձեռնությամբ մաքրվեց հարյուր մետր երկարությամբ ու երեւի մի այդքան էլ լայնությամբ տարածք՝ մարդու հասակի խոտից, ընդհանուր եւ շինարարական աղբից, պլաստիկից ու ապակուց։ Սկզբում ընդամենը մի քանի հոգի էինք, հետո շենքի մյուս բնակիչները տեսնելով էս ամենը, եկան ու միացան, մյուսները սառը թան, ջուր ու սուրճ էին բերում աշխատող մարդկանց, մի ամբողջ շենք էր պայքարում հանուն բակի այդ հատվածի մաքրության։ Ուղղակի մի կայծ էր պետք, որ մարդիկ հավաքվեին իրար գլխի ու մաքրեին էդ ամենը։

Բայց Երեւանին վախենամ դա էլ չի փրկի, քանի որ շատերը չեն գիտակցում, որ քաղաքն իրենց տունն է, բակը իրենցն է, հետո՞ ինչ, որ տասնյակ մարդիկ են ապրում նույն շենքում։

Ինչեւէ, ես չեմ կորցնում հույսը, որովհետեւ դա եւս մեկ անգամ գտա էն երիտասարդների աչքերում, ովքեր այդ եւ ոչ միայն այդ օրը ապացուցեցին, որ երկրի ցանկացած խնդիր նաեւ իրենցն է, ու իրենք պարտավոր են դա լուծել որպես քաղաքացի։ Երիտասարդներ, ովքեր միայն կարդալով հայտարարությունը, եկել ու մասնակցել էին նախաձեռնությանը հանուն ավելի մաքուր քաղաքի։ Ես վերագտա հույսը, երբ եկել էին ուրիշ մարզերից երիտասարդներ, եկել էին օգնելու իրենց ընկերներին սեփական գաղափարներն իրագործելու։ Ես եւս մեկ անգամ գտա հույսը եւ շարունակում եմ վառ պահել։

Ու թեեւ ոչ մի համայնքապետարան չի մաքրի քո բակը քո փոխարեն, ես հույս, մեծ հույս ունեմ, որ դրա կարիքը շատ շուտով չի լինի, ու դուք կկարողանաք ինքնակազմակերպվել ու հոգալ սեփական տարածքի մաքրությունը։

Հ․Գ․

Չեմ հիշում, թե ով է այս խոսքերի հեղինակը, բայց «Նրանք, ովքեր չեն ցանկանում ինչ-որ բան անել, որոնում են պատճառներ։ Նրանք, ովքեր ցանկանում են ինչ-որ բան անել, որոնում են ուղիներ․․․»։

Պարը պայքարի արվեստ է

Նկարի գեղեցկուհին Նարեն է: Նրան գիտեն բոլորը՝ պարով է ապրում ու շնչում: Պարում է ամեն տեղ՝ լինի տանը, բակում, ուսումնարանում, թե ընկերների հետ, թե մենակ, լինի երաժշտություն, թե առանց դրա:

Պարուհի է դառնալու, միշտ իմացել է դրա մասին:

4 տարեկան է եղել, երբ սկսել է հաճախել պարի, ուսուցչուհին միանգամից հասկացել է, թե ինչ մեծ ապագա է ունենալու այս ոլորտում և ասել է. «Այս աղջիկն ինձ հացից կկտրի, մեծ ապագա ունի»:

-Ինչո՞ւ որոշեցիր դառնալ պարուհի:

-Չեմ կարող ասել, թե ինչու հենց պարը ընտրեցի: Երևի պարով արտահայտում եմ ներքին հույզերս:

-Ի՞նչ ես զգում ամեն անգամ բեմ դուրս գալուց առաջ:

-Ամեն անգամ բեմ դուրս գալիս մի նոր բան եմ սովորում, հուզված ապրումները ինձ ավելի համարձակ են դարձնում:

-Ոչ միայն պարում ես, այլ նաև ուսուցանում: Ի՞նչ ես զգում երեխաների հետ աշխատելիս:

-Այո, աշխատում եմ երեխաների հետ: Նրանցից նույնպես շատ բան կա սովորելու: Անհատական դասեր նույնպես տալիս եմ: Երեխաների հետ աշխատելիս կրկնակի անգամ զգում եմ ու համոզվում, որ շատ եմ սիրում իմ մասնագիտությունը:

-Ի՞նչ է պարը քեզ համար:

-Ինձ համար պարը դա կյանք է: Այն թողնում է նույն ազդեցությունը, ինչ լողը, դահուկասահքը, սակայն լողի համար անհրաժեշտ է ջուր, դահուկասահքի համար` ձյուն, իսկ պարի համար` երաժշտություն ու ցանկություն: Պարը իմ սնունդն է:

-Եթե չդառնայիր պարուհի, ապա կլինեիր ո՞վ:

-Այլ մասնագիտություններով նույնպես հետաքրքրված եմ, օրինակ, հոգեբանությամբ, բժշկությամբ, բայց միայն պարից հետո: Հավանաբար կդառնայի հոգեբան:

-Պարը քեզ համար պարզապես մասնագիտությո՞ւն է, թե՞ ավելին:

-Կարծում եմ, որ յուրաքանչյուրն էլ մասնագիտություն ընտրելուց դրա մեջ հոգեհարազատ բան է տեսնում: Ես նվիրված եմ պարին, իսկ պարը` ինձ: Պարելիս խոսում ենք մարմնով:

-Ի՞նչ խորհուրդ կտաս բոլոր նրանց, ովքեր պատրաստվում են մուտք գործել պարարվեստ:

Կարևորը լինեն աշխատասեր, չհանձնվեն, քանի որ պարը պայքարի արվեստ է:

qnarik.mkhitaryan

Պարզապես ամառ է

-Նառա, հել ջուրը մնաց, Արուսի հարսը գնաց ջուրը կապեց, հենա ջրի պրծնի` գնա կանգնի գլխին, որ բերես մերը ջրենք։

Չէ, մեր տատիկները ագահ չեն, մեր կանայք չեն մտածում ամեն ինչին տիրանալու մասին, պարզապես ամառ է: Գյուղի ոչ բոլոր տներում տղամարդ կա, բոլորը արտագնա աշխատանքի են, ու էլի հոգսը՝ չորացած բոստանը, չքաղված խոտը, թաց վառելիքը, անասնակերը, կաթը, պանիրը ու այս ամենը խեղճ կանանց ուսերին է։

Ռիմա տատիկը երբեք չի բողոքում իր արած աշխատանի ծանրությունից։

-Ռիմա, դե հերիք է էդ պարկը ուսիդ գնաս հացատուն գաս, ոտքերդ չի՞ ցավում։

-Բա որ հիմա ոտքս ցավի, ձմեռն ի՞նչ եք ուտելու։

-Դե հերիք է, տղերքդ կգան կանեն։

-Էշ մի սատկի` գարուն կգա։

Դէ չէ, էլի, պատմում են, որ Ռիմա տատը ջահել ժամանակ փոցխը ուսին դրած հեկտարներով խոտ էր հավաքում, տան գործերն անում, դա էլ հերիք չի, տանը ապրում էին 4 եղբայրներ իրենց կանանցով, ու պարտադիր էդ չորս կանանցից երկուսը տան թամբալ հարսներն են եղել։

Հիմա էլ հո ուրի՞շ է: Էն ժամանակ ո՞վ կարար նայեր տեգոր երեսին: Հիմիկվա հարսները …

-Նառա, ջուրը մնաց, հել, չանեդ թուլցնելու վախտը չի,- պատմությունս քաղցր ընդհատեց Ռիմա տատը։

-Էն աղջկադ ասա հելնի տեղերից, թե չէ` վաղը, մյուս օրը տանելու են հարս, ասեն` ամոթ քեզ ու քեզ դաստիարակողին։Ամբողջ օրը քնած, թե բա` դաս եմ անում, հել երկու քոլ քյախան արա։

-Նառա, հել, Քնարի հարսը ոնց որ հելավ, գնա տես` չտանի ջուրը։

Ռիմա տատի կռիվներին ոչ մեկը ուշադրություն չէր դարձնում: Այ թե մեկը մտներ տուն.

-Այ բալա, էս պանիրը նոր եմ գցել, էս մածունը երեկվա ա, հարսիս ձեռի թխած հացն ա, աղջի Լիլո, մի հատ կոֆե դիր: Կեր, բալես, կեր։ Նառա, մի հատ հացատնից կարագ բեր, մեկ էլ լուսամուտից նայի, տես` ի՞նչ եղավ, չպրծա՞վ: Էդ հարսը առավոտից մի թիքա տեղը ջուր ա անում, դրան մերը լավ հաց չի տվել, անուժ ա։

Ռիմա տատի ձեռքերը ճաքճքած էին, բայց ծերացած չէին: Նրա աչքերը թախծոտ էին, բայց հուսալքված չէին: Նա սիրում է կյանքը: Նա Ռիմա տատն է, կախարդական գոգնոցով, կապույտ լաչակով, սիրունը տեսնող իր հայացքով։

֊Աղջի Նառա, էդ բահը բեր տուր ինձ, հա, քեզնից բոստանչի դուրս չի գա …

sveta davtyan

Անասնաֆերմա

Մարդու որոշիչ հատկանիշը ձեռքն է՝ չարիք գործելու նրա հարմարանքը

Ջ. Օրուել «Անասնաֆերմա»

Մեր օրերում դժվար է պատկերացնել, որ տարիներ առաջ եղել են այնպիսի գրքեր, որոնց ընթերցանությունը արգելված է եղել: Սակայն դա չի խանգարել, որ գրքերը ձեռք բերեն մեծ ճանաչում, գտնեն տարածում աշխարհի բոլոր կողմերում:

Արգելված գրականության մեջ ամենահայտնի վեպերից է Ջորջ Օրուելի «Անասնաֆերմա»-ն:

Անասնաֆերման հակաուտոպիական վեպ է, որտեղ բոլոր չարիքների պատճառը մարդու բռնակալությունն է:

Օրուելը վեպը գրել է 1943-ի նոյեմբերից մինչև 1945 թվականի փետրվարը: Գիրքը քաղաքական ենթատեքստի պարունակության պատճառով երկար տարիներ արգելված էր: Այն էկրանավորվել է երկու անգամ` 1954 թվականին Մեծ Բրիտանիայում՝ որպես անիմացիա և 1999-ին ԱՄՆ-ում՝ որպես հեռուստատեսային ֆիլմ:

Գրքում նկարագրվում է մարդկային հասարակությունը, սակայն մարդկանց փոխարեն գործում են կենդանիները, որոնք աշխատում են շատ կանոնակարգված և համախմբված, միևնույն ժամանակ, փորձելով չգնալ մարդկանց հետքերով ու չվարվել նրանց նման: Նա այլաբանական  ոճով գրված վիպակում ներկայացնում  է 1917 թվականին Ռուսաստանում տեղի ունեցած հեղափոխության, դրա սկզբունքների, գաղափարների հետագա ընթացքի  մասին, որն էլ հանգեցրեց բռնապետության:

Օրուելը կենդանիների կերպարներով ցույց է տալիս, որ ազատ կյանքով ապրելու համար նրանք ամեն ինչի պատրաստ են: Նպատակը մեկն էր՝ ազատվել իրենց ագարակատիրոջ՝ Ջոնսի ճնշող ենթակայությունից: Նրանց ապստամբության է պատրաստում մի ծեր խոզ: Չնայած նա մահանւմ է, բայց մյուսները շարունակում են պայքարը: Նրանք ստեղծում են պատվիրաններ, մշակում ծրագրեր, նրանց ոչինչ չէր կարող կանգնեցնել: Սակայն վիճակը փոխվում է, խոզերից մեկը՝  Նապոլեոնը, պաշտոնը իր ձեռքը վերցնելու համար մոռանում է բոլորին և ամեն ինչ: Այն, ինչը մի ժամանակ ոգեշնչում էր բոլորին, ոչնչացվում է: Իսկ ովքեր ընդիմանում են, նրանց սպանում են:

Օրուելը վեպում ցույց է տալիս, որ պաշտոնի հասնելու ցանկությունը հաճախ այնքան շատ է լինում, որ ստիպում է մոռանալ ընկերություն, համախմբվածություն, սկզբունքները: Դրա արդյունքում, երբ ծնվում են հեղափոխական գաղափարներ, կարճ ժամանակ անց դրանք մոռացվում են, և գալիս է փոխարինելու բռնատիրությունը: Հեղինակը ցույց է տալիս անհատի ոչնչացման ընթացքը ռեժիմի պայմաններում:

Մանկության իմ իրավունքը

anna vardanyan

Արտենի գյուղի մարդիկ

-Ես Հարությունյան Գառնիկն եմ, ծնվել եմ Վրաստանի Մոլիթ գյուղում, գյուղացու ընտանիքում: Իմ մանկությունս անցկացրել եմ գյուղում, աշխատել եմ օգնել ծնողներիս: Մեր ընտանիքում 11 հոգի կային բացի հորիցս ու մորիցս. Հետո ինչ ասեմ… 17 տարեկանում գնացել եմ բանակ:

- Որտե՞ղ ես ծառայել, պապ:

-ՍՍՀՄ-ի Կիրով քաղաքում: Բանակից զորացրվել տուն եմ եկել, ամուսնացել եմ, տեղափոխվել Հայաստան, բնակություն հաստատել գյուղ Քարակերտում, աշխատել եմ բանվոր, հետո բրիգադավար, հետո հաշվապահ, և այդպես կյանքս շարունակել եմ անդուլ  աշխատելով: Ունեմ երեք երեխա՝ երկու աղջիկ, մեկ տղա:

- Ինչո՞ւ որոշեցիր այդքան վաղ տարիքում ամուսնանալ, հնարավո՞ր է որ դա ծնողների պարտադրանքն էր:

-Իմ ծնողները ինձ ասացին, որ պետք է ամուսնանաս, տարիքդ արդեն չափահաս է, պետք է ընտանիք կազմես:

-Ինչո՞ւ որոշեցիր գալ Հայաստան, եթե կարող էիր ապրել ձեր գյուղում, ծնողներիդ կողքին:

-Հայաստան գալը այսպես էր: Քանի որ Հայաստանը իմ երկիրն է, ես եկա Հայաստան, որ իմ երեխաները, ինչղ ըսած, հայ ազգով մեծանան և հայ ազգով կրթություն ստանան, դա է եղել նպատակը:

20190714_154015(0)

-Դու նշեցիր, որ աշխատել ես բանվոր, բրիգադավար և հաշվապահ, ինչպե՞ս ստացվեց, որ բանվորից դարձար հաշվապահ:

-Բանվորից դարձա հաշվապահ, որովհետև գնացի սովորելու, և սովորեցի, և աշխատեցի:

-Ինչո՞ւ որոշեցիր կրթություն ստանալ:

-Որոշեցի կրթություն ստանալ, որովհետև կրթությունը ամենապետքականն  է աշխարհում: Մարդ եթե կրթություն ունենա, նա խելացի մարդ է դառնում: Ուրիշ նպատակ չկար. Ընտրեցի հաշվապահի մասնագիտությունը:

-Սիրո՞ւմ էիր մասնագիտությունդ, սի՞րով էիք աշխատում:

-Այո, այո, այո… Նվիրված էի:

-Երեխաներիդ առաջարկեցի՞ր շարունակել քո մասնագիտությունը ընտրել:

-Ոչ, քանի որ նրանք պետք է սովորեին իրենց նախասիրություններին համապատասխան:

-Դժվա՞ր չէր նրանց կրթության տալը:

-Դժվար էր, բայց ինչ արած, մարդը եթե  ընտանիք է  կազմել, երեխա ունի, պետք է առաջնահերթ իր երեխայի համար մտածե, տանջվի, ստեղծե, որպեսզի երեխան ոչնչի կարիք չունենա:

-Հիմա որ չես աշխատում, ինչո՞վ ես զբաղվում:

-Ես հիմա թոշակառու եմ, դրա համար չեմ աշխատում: Չնայած իմ տնտեսական հարցերի համար: Սիրով եմ մշակում իմ այգին և էլի ինչով կարողանում եմ` օգնում եմ իմ երեխաներին:

Վարդավառյան Հայաստան

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Արարատի մարզ, ք. Վեդի

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Արարատի մարզ, ք. Վեդի

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Արարատի մարզ, ք. Վեդի

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Արարատի մարզ, ք. Վեդի

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Մանե Մինասյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Ալբինա Հովսեփյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Ալբինա Հովսեփյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Ալբինա Հովսեփյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Ալբինա Հովսեփյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Լոր

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սուրեն Կարապետյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սոնա Մխիթարյանի, Արմավիրի մարզ, գ. Ակնալիճ

Լուսանկարը` Սոնա Մխիթարյանի, Արմավիրի մարզ, գ. Ակնալիճ

Լուսանկարը` Սեդա Հարությունյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Սեդա Հարությունյանի, Կոտայքի մարզ, ք. Հրազդան

Լուսանկարը` Մարինե Նիկողոսյանի, Շիրակի մարզ, գ. Կաքավասար

Լուսանկարը` Մարինե Նիկողոսյանի, Շիրակի մարզ, գ. Կաքավասար

Լուսանկարը` Մարինե Նիկողոսյանի, Շիրակի մարզ, գ. Կաքավասար

Լուսանկարը` Մարինե Նիկողոսյանի, Շիրակի մարզ, գ. Կաքավասար

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի, Գեղարքունիքի մարզ, ք. Գավառ

Լուսանկարը` Մարիամ Տոնոյանի, Գեղարքունիքի մարզ, ք. Գավառ

Լուսանկարը` Իզա Ասծատրյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Հալիձոր

Լուսանկարը` Իզա Ասծատրյանի, Սյունիքի մարզ, գ. Հալիձոր

Լուսանկարը` Անի Ավետիսյանի, Արագածոտնի մարզ, գ. Ոսկեհատ

Լուսանկարը` Անի Ավետիսյանի, Արագածոտնի մարզ, գ. Ոսկեհատ

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Լուսանկարը` Անուշ Հովհաննիսյանի, Արմավիրի մարզ, ք. Արմավիր

Susanna Grigoryan

Մարզասրահի ու վանիլային պաղպաղակի մասին

Ինչ-որ պարադոքսալ բան կա, երբ մարզասրահի մասին գրում ես մի բաժակ սառը, մի քիչ հալված վանիլային պաղպաղակը ձեռքիդ, ինչպես ամեն երեկո հավատով լոտո ջնջողը կպատմեր իր կյանքում երբեք չպատահած շահումից կամ ինքնասպանը՝ կյանքը սիրելուց։ Զարմանալի է, բայց մարզասրահի մասին իմ բոլոր պատմությունները այս կամ այն կերպ կապված են մի բաժակ սառը, մի քիչ հալված վանիլային պաղպաղակի հետ։ Հենց այդպիսի պաղպաղակը ձեռքիս՝ ես առաջին անգամ մտածեցի, որ կյանքում մեկ անգամ ենք ապրում, արժի գեղեցիկ ապրել, ու առաջին անգամ ոտք դրեցի մարզասրահ։

Լայն, լուսավոր ընդունարանը դժբախտություն չէր կանխագուշակում, հանդերձարանն էլ էր զարմանալիորեն հանգիստ։ Ամեն ինչ լավ էր, չափից դուրս լավ, կասկածելի լավ։

Մարզիչը ցույց էր տալիս վարժությունները, մենք էլ հերթով կրկնում էինք։ Առաջին վարժությունից հետո նույնիսկ սկսել էի ափսոսել, որ բավականին բոյով չեմ, ու արդեն ուշ է մոդելի կարիերա սկսելու համար։ Այս պահին կսազեր ցանկացած լրատվականի ցանկացած շոկային վերնագիր՝ «Աղջիկը կատարեց առաջին վարժությունը, իսկ այն, ինչ եղավ հետո, ձեզ կապշեցնի»։

Պարզվեց, որ առաջինը վարժություն չէր, ընդամենը՝ նախավարժանք։ Վարժությունների սկսվելը ես մաշկիս վրա զգացի, երբ պատերին գրված մոտիվացնող ցիտատները կտրուկ դադարեցին մոտիվացնել։ «Մեկ անգամ ենք ապրում, պետք է գեղեցիկ ապրենք»-ին փոխարինելու եկավ «Մեկ անգամ ենք ապրում, պետք է հաճույքով ապրենք»-ը։ Արդյունքում 1-ժամյա պարապմունքից հետո արդեն մոռացել էի, թե որտեղ եմ, ու ինչի համար ենք հավաքվել։

Իհարկե լավ կլիներ, որ պատմության վերջում ես իմ մեջ ուժ գտնեի, հաղթահարեի բոլոր դժվարությունները ու ցույց տայի, թե ինչպես համառությամբ ու կամքի ուժով կարելի է հասնել նպատակներին։ Կամ էլ գոնե ավարտվեր այնպես, ինչպես սկսվել էր՝ մի բաժակ սառը, մի քիչ հալված վանիլային պաղպաղակով։ Բայց ամեն ինչ ոչ սև է, ոչ էլ սպիտակ, մոխրագույն է՝ անհասկանալի ու կիսատ։ Երբ դեռ մարզասրահ ես գնում՝ ինքդ քեզ ապացուցելու, որ ինչ-որ բանի ընդունակ ես ու ամեն անգամ պաղպաղակ ուտելուց խիղճդ տանջում է։