Մեզ համար կարևոր բաների մասին խոսելը միշտ էլ ամենադժվարն է, դրա համար մի կերպ եմ հաղթահարում «ՖեմՔեմփ»-ի մասին չպատմելու ցանկությունս: Մի տեսակ՝ իմ ունեցածը ուրիշին տալու վախ կա մեջս, բայց լավ, կպատմեմ:

Ես մեկն եմ 209 համարի աղջիկներից, որը հայտնվել էր ֆեմինիստական ֆորումում: Հանգստացի՛ր: Այս բարդ բառն ունի շատ պարզ բացատրություն: Ֆեմինիզմը գաղափարախոսություն է, որի նպատակը կանանց իրավունքների հավասարության սահմանումն է:

Այո, Հայաստանում ևս կան մարդիկ, ովքեր հետաքրքրվում ու պայքարում են կանանց իրավունքների համար: Այդ մարդկանց մի հաճելի խումբ աշխատում է «Հասարակությունն առանց բռնության» կազմակերպությունում: Հենց այդ մարդկանց «թեթև ձեռքով» էի ընտրվել որպես ֆորումի մասնակից:

Ճամբարի ընթացքում տեղի են ունենում բանախոսություններ՝ գենդերային անհավասարությունների, կանանց իրավունքների, մեդիայում սեքսիզմի առկայության, կանանց և գիտության, կանանց և քաղաքականության թեմաներով: Անչափ հետաքրքիր թեմաներով լի դասընթացներն ուղեկցվում են հաճելի ու ընկերական տաք միջավայրով:

Եվ ամենահաճելիի մասին. բախտի բերմամբ իմ կյանքի բոլոր ուրախ պահերին իմ կողքին է վաստակավոր 17-ցի Անի Ղուլինյանը, ում հետ մենք ճամբարի միակ 15 տարեկաններն էինք: Ափսոս, որ մենք քույրեր չենք, որովհետև բոլորն այդպես էին կարծում:

Գրում էի, ու որքան էլ ինձ ստիպում էի զգացմունքային չլինել, պիտի ասեմ: Ես արդեն կարոտում եմ բոլորին: Ես զգում եմ, որ ֆեմինիզմի մի մասնիկ իմ մեջ բնակություն է հաստատել, ու ես կօգնեմ նրան մեծ տուն կառուցել, որը կբավականացնի բոլոր կանանց՝ ապրելու իրենց իրավունքների գիտակցմամբ ու պաշտպանությամբ:

Անուշ Մկրտչյան

Մեծերի միջավայրում

Ոչ մի անգամ ինձանից մեծերի շրջապատում ինձ այնքան լավ չէի զգացել, որքան «ՖեմՔեմփ 2017»-ում: Ճամբարի հայտի մեջ տարիքային սահմանափակում կար, բայց չէի պատկերացնի, որ առաջին անգամ իմ գնացած ճամբարներից որևէ մեկում ես ամենափոքրը կլինեմ: Ինչպես հետո նշեցին կազմակերպիչները՝ 15 տարեկաններին ֆորումում ներառել չէին պատրաստվում, բայց իմ ու Անուշ Մկրտչյանի հայտերը հավանել են և որոշել հրավիրել:
Դե, ինչպես բոլոր դեպքերում, այս անգամ էլ բախտս բերեց, ու ֆորումը շատ հետաքրքիր էր: Այնտեղ ես ինձ մեծ էի զգում, բայց և ուրախ էի, որ մեծ չեմ:
Ինձ հետ էր նաև արդեն սովորություն դարձած անտեղյակությունը՝ սպասվելիք լավ բաների նկատմամբ: Այդ անտեղյակությունն ինձ հետ էր, երբ առաջին անգամ «Մանանա» կենտրոնի կազմակերպած դասընթացին էի գնում: Ամեն անգամ, երբ մի լավ ճամբարի հայտ եմ լրացնում, միշտ այդպես է լինում: Երևի կյանքը շատ է սիրում ինձ անակնկալներ մատուցել, կամ էլ՝ ես ինքս ինձ:
Ֆորումում օգտակար տեղեկատվություն ստանալուց բացի ինձ համար նոր մարդկանց բացահայտեցի: Մեկին, ով բոլորին լսում, բայց շատ քիչ էր խոսում, մեկին, ում տեսնելով՝ բոլորը մտածում են, որ էլի են տեսել, մեկին, ում հանգստությանը նախանձել կարելի էր միայն: Բացահայտեցի նաև ինձ:
Արդեն զգում եմ, որ պատանեկությունս կամաց-կամաց անցնում է՝ տեղը զիջելով երիտասարդությանը, բայց ասեմ՝ շատ լավ է անցնում:

Անի Ղուլինյան

-Է-լե-նա՛…

-Երեխեք, սպասե՛ք, իջնում եմ:

-Չին-գա-չո՛ւնգ, չին-գա-չո՛ւնգ…

-Օ՜յ, ես հաղթեցի, իմ թիմը առաջինն ա խաղում:

Ահա այսպես է սկսվում Մարտունի քաղաքի միկրոթաղամասում բնակվող երեխաների առօրյան՝ իրենց կազմակերպած կամ հորինած խաղերով:

-Լավ, երեխեք, էս խաղից հոգնեցի, եկեք ուրիշ բան մտածենք:

-Ես մտածեցի, խաղում ենք ձմերուկ:

-Էդ ի՞նչ խաղ ա:

-Ուրեմն, բոլոր գնդակները հավաքում ենք, շրջան ենք կազմում, ու սկսում ենք գնդակները տալ իրար: Ում ձեռքից ընկավ, նա դուրս է գալիս խաղից:

-Խաղո՜ւմ ենք:

-Ո՜ւֆ, երեխեք, արդեն քիչ-քիչ մթնում է, ու շուտով կկանչեն տուն:

-Չէ, չեն կանչի, ծնողները դրսում են, ու լավ էլ զրուցում են: Մենք դեռ երկար կխաղանք:

-Երեխե՜ք, տղաները հեծանիվ են քշում, եկեք գնանք մենք էլ քշենք:

-Բայց կտա՞ն:

-Հա բա ո՞նց չեն տա, կխնդրենք՝ կտան:

Այս թաղամասը լայն խաղադաշտ է ֆուտբոլ խաղալու համար, հարմարավետ թաքստոցեր ունի պահմտոցի խաղալու համար, իսկ երեկոյան ժամերին խաղերից հոգնած դառնում է հրապարակ՝ հեծանիվ քշելու համար:

Հունիսի 27-29-ը Սևանի «Ժայռ» ռազմամարզական ճամբարում «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի միջնորդությամբ իրենց ակտիվ հանգիստն էին անցկացնում ինչպես կրթահամալիրի միջին դպրոցի աշակերտները, այնպես էլ այլ դպրոցների երեխաներն ու պատանիները։ Նրանց թվում էի նաև ես:

-Ճամբարը կրում է ամենամյա բնույթ. ամեն տարի կրթահամալիրը հնարավորություն է ընձեռում դպրոցականներին մի քանի օրով կտրվել սովորական առօրյայից, համատեղել հանգիստն ու զարգացումը, ձեռք բերել ինքնուրույնություն, տարբեր հմտություններ ու նոր ընկերներ,- նշում է «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ուսուցիչ, մեր խմբի պատասխանատուներից մեկը՝ Լուսինե Ներսեսյանը:

Մասնակիցների տարիքը տատանվում էր 6-17 տարեկանի սահմաններում, ու յուրաքանչյուրն ուներ իր առանձնահատկությունը. մեկն ուներ գիտելիքների լայն պաշար, մյուսը՝ բազում ունակություններ, երրորդը լավ սպորտսմեն էր։ Իսկ նրանց գիտելիքների ու ունակությունների մասին պատկերացումն արդեն հասցրել էի կազմել ճանապարհի ընթացքում՝ նրանց հետ զրուցելով։ Տեղ հասնելուն պես ճամբարային կարգուկանոնն ու կազմակերպվածությունը հաստատված էր։ Ամեն խումբն անցավ մի գործի. մեկը տեղանքին էր ծանոթանում, մյուսը՝ վրան էր տեղադրում, մի մասը հարմարվում էր իրենց հատկացված տնակում, մինչև բոլորս տեղավորվեցինք։ Տեղավորվելուց ու սնվելուց հետո, իհարկե, չէինք կարող դիմանալ կապուտաչյա գեղեցկուհու գայթակղությանը. լողալուց ու հանգստանալուց հետո անցանք գիտամարզական զբաղվածության։ Ընթերցանության ժամ էր, կարդում էինք Վախթանգ Անանյանի «Սևանի ափին» գիրքը։ Գտնվելով նույն Սևանի ափին, ընթերցելով պատմվածքները՝ ավելի էինք ընկղմվում բնության հրաշքի մեջ։ Այնուհետև հաջորդեցին մարզական ու զարգացնող խաղեր։ Իսկ մայրամուտին Սևանն ավելի գեղեցկացավ ու կանչեց իր ափի մոտ՝ հիանալու իրենով: Մերոնք սկսեցին երգել ու պարել՝ օրն ուրախ ավարտելով։

Հաջորդ օրը սկսվեց մարմնամարզությամբ, ապա սկսեցին պատրաստվել քայլարշավի՝ դեպի մոտակա բլուրը, որտեղից երևում է Սևանի մեծ մասն իր ողջ հմայքով:

Թեև ես ապրում եմ լեռներով շրջապատված բնակավայրում և բլուր բարձրանալն ինձ այնքան էլ յուրահատուկ չէր թվում, բարձրանալուց հետո հասկացա, որ ամեն օր ու ամեն լեռ բարձրանալիս չէ, որ նման կախարդական պատկերի ականատես կլինես ու ամեն օր չես տեսնի նման անկեղծ ոգևորությամբ լեռան գագաթը ձգտողների, որոնք թեև շտապում էին հասնել բարձունքին, միևնույնն է, չէին մոռանում միմյանց օգնելու մասին։

Քանի որ խոսեցի օգնելու մասին, չեմ կարող չնշել նաև պատասխանատուների հոգատար վերաբերմունքի մասին, որոնք այդ օրերի ընթացքում երեխաներին հետևում ու ամեն հարցով աջակցում էին այնպիսի ուշադրությամբ ու պատրաստակամությամբ, ինչպես վարվում են սեփական երեխայի, եղբոր կամ ընկերոջ հետ։
Բարձունքը հաղթահարված էր, և այնտեղից որպես պարգև բացվող գեղեցկությունը վայելելուց հետո վերադարձանք ճամբար։
Երեկոն իր հետ բերեց տեղանքին հատուկ ցուրտ, որը մենք որոշեցինք հաղթահարել խարույկի ու տաք զրույցների միջոցով:

Հաջորդ օրն արդեն վերադառնալու ժամանակն էր։ Մեր փոխարեն ակտիվ հանգիստը վայելելու հերթը կրկին «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի միջնորդությամբ ժամանած մյուս խմբինն էր։
Կարծում եմ՝ գովելի է կրթահամալիրի այսպիսի գործունեությունը, որը հնարավորություն է ընձեռնում ծրագրերից օգտվել ոչ միայն տվյալ կրթահամալիրի, այլ նաև այլ դպրոցների աշակերտներին։ Կուզեի, որ նման նախաձեռնություններ հաճախակի լինեն նաև մարզաբնակ երեխաների համար և ավելի երկար ժամանակով, քան մեկ-երկու օրն է։ Ես այս օրերին ավելի շատ համոզվեցի, որ մեր սերունդը լավն է, մնում է միայն օգնել ու ոգևորել նրանց՝ կանգնել ճիշտ ուղու վրա ու առաջ շարժվել։