Քայլում եմ փողոցով, ծննդյանս օրն է։ Սովորաբար մենք ծննդյան տոները նշում ենք ժամը երկուսից հինգը։

Ընկերներիս տեսնելու եմ գնում, քնիցս մոտ կես ժամ առաջ եմ արթնացել։ Քայլում եմ եղբորս հետ, նա իր ընտանիքի հետ ծնունդիս հյուր էր եկել։

Ճիշտ հասկացաք. հյուրերը մեր տանն են, կենացս են խմում, երևի չգիտեն էլ, որ այնտեղ չեմ։ Դե դա էական չի մեզ մոտ։ Մեզ ասելով՝ հայերի։ Հա, մենք ուրախանում ենք նույն ձևով, անկախ առիթից ու պայմաններից։ «Եկա, կերա, գնացի» ենք էլի անում։ Գիտեք, ծնունդիս նախօրյակին մերոնց ասացի, որ չեմ ուզում նման կերպ նշել, մի պահ լուրջ կասկածեցին, որ ես կարող եմ Եհովայի վկա լինել։ Անիմաստ ա էլի, հաց ուտել ու ալկոհոլ օգտագործել ինչ-որ իրադարձության համար, բայց դե դարերից եկածն էլ էդ ա։

Մինչև էս տողը ոմանք կասեն, չէ, անկապ հաց չենք ուտում, պարում ենք էլ։ Լավ, պարում ենք էլ։ Բայց խոսքս էնքան նշման ձևի մասին չի, ինչքան միօրինակության։ Էսօր հաց կերեք, պարեք, բայց վաղը կարող եք արշավ գնալ, կամ խաղասրահ, չգիտեմ։ Ոչ թե ծնունդ՝ ուտել-խմել։ Հարսանիք՝ ուտել-խմել։ Քառասունք՝ ուտել-խմել… Հավերժական սովա՞ծ եք

Հենց սրա համար ա ատամհատիկը սիրածս տոնը, դե Նոր տարին չհաշված:  Նոր տարին ներքին լավ խորհուրդ ունի, սեղանների «քոփի փեսթին» չեմ նայում։

Կարծում եմ, միտքս որոշ չափով հասկանալի արտահայտեցի։ Սպասենք, երբ ղեկի առաջ ես ու տարեկիցներս կկանգնենք, կգա այդ օրը։

-Պապ, մի նորություն եմ ասում, բայց պիտի մաղարիչ անես,- ասաց եղբայրս ինքնագոհ հայացքով:

-Է՜, այ տղա, էլի սկսեցիր, ասա` տեսնեմ,- Արմանի նեղացած հայացքը տեսնելով պապն ասաց,- կտամ, կտամ, ասելիքդ ասա:

-Պապ, հոպարն էր զանգել, ասեց, որ գալիս են:

Պապիս աչքերն արցունքով լցվեցին, երկար էր սպասել այդ պահին:

Տատս էլ էր սպասում, մինչև վերջ: Բայց այդպես էլ չտեսավ: Տատս ինձ համար ամենակարևոր մարդկանցից մեկն էր, շատ եմ կարոտում, կրում եմ հենց իր անունն ու հպարտանում: Հիմա էլ, երբ պատմում եմ, հուզմունքս չեմ կարողանում զսպել: Խոսում եմ իր հետ միշտ, պատմում ամեն ինչ, ու հա, ինքը գիտի, որ հորեղբայրս գալիս է: Ինչո՞ւ եմ միշտ տատիկիս մասին ներկայով խոսում, որովհետև ինքն ապրում է, ապրում է իմ մեջ, ինձ հետ:

Հորեղբայրս տարիներ առաջ էր հեռացել Հայաստանից ու բնակություն հաստատել ԱՄՆ-ում, մոտավորապես տասներեք տարի առաջ: Ոչ թե հորեղբայրս, այլ հորեղբայրներս, բայց մյուս հորեղբայրս ավելի վաղուց էր տեղափոխվել և անցյալ տարի եկավ հայրենիք. ոչ պակաս երկար դադարից հետո:

Ճիշտ չէ այն միտքը, թե ծնողներնն ուրախ են, որ զավակները գնում են «ավելի լավ կյանք կառուցելու», նրանք մինչև վերջ սպասում են զավակներին, ինչպես տատս:

Շուտով կլրանա պապիս ութսուներորդ տարեդարձը, իսկ տատս, տատս էլ չկա:

Որոշել ենք մեծ շուքով նշել պապիս տարեդարձը, չէ որ ընտանիքս միասին է գրեթե: Ինչու գրեթե, որովհետև տատս է պակասում:

Տատս չկա, բայց նայում է մեզ վերևից, ու ջրում ծառը՝ իր սիրուց ծնված սիրո տոհմածառը:

Հետհաշվարկ. մնաց տասնհինգ օր:

Վերջերս Եվայի հետ Հրազդանի դրամատիկական թատրոնի տնօրենի հետ թատրոնում նստած խոսում էինք: Եվան ասաց, որ գնում է Ամերիկա մի տարով: Պարոն Սարգսյանը հարցրեց, թե արդյո՞ք ծնողները դեմ չեն կամ, ասենք, կհարմարվի Եվան Ամերիկայում: Դե, Եվան էլ ասաց, որ զուտ սովորելու համար է գնում: Ես ուշադիր նրանց էի լսում ու շատ կտրուկ ասացի.
-Ուզում եմ ապրել ու մնալ Հայաստանում:
-Հալալ ա քեզ,- պատասխանեց պարոն Սարգսյանը:
-Ու հա, ես ուզում եմ հենց մեր գյուղում ապրել:
-Կարինե ջան, քո բախտը բերել ա, որ դու գյուղում ես ապրում. բոլոր մարդկային խառնվածքները քո աչքի առաջ են, կարող ես վերլուծել, գրելիք դարձնել, իսկ ի՞նչ անի այն երեխան, ով ծնվել է քաղաքում և իր ողջ կյանքում իր շենքի դիմաց որևէ հյուրանոց պիտի տեսնի: Չէ, հաստատ իմացած եղիր, որ բախտդ բերել է:

Հավատացեք, որ մեր քաղաքում լիքը խնդիրներ կան, որոնց մասին, վստահ եմ, դեռ շատ կխոսվի, դե, բնական է: Չկարծեք, թե ես դրանք չեմ տեսնում կամ չեմ խոսում դրանց մասին, բայց էդ ամենը չի խանգարում, որ ես իսկապես սիրեմ ու ձուլվեմ գյուղաշխարհին կամ, առհասարակ, քաղաքին:
Բայց սրա հետ զուգահեռ քայլում է մի այլ երևույթ. Ռուսաստանից ամառը հյուր եկած դեռահասների մի ստվար զանգված կա, ովքեր մեզ հարցնում են՝ ո՞նց եք էստեղ գոյատևում, ո՞նց եք սովորում եմ մի դպրոցում, որտեղ ճաշարան, դռնապահ կամ նորմալ պայմաններ չկան: Սկսում են զարմացած քեզ ն այել ու դրանով իսկ հասկացնել, որ, չէ, ինքը էստեղ չէր ձգի: Նման դեպքերում եմ ես հարցնում եմ՝ հայերեն գրել-կարդալ գիտե՞ս, տեղյա՞կ ես՝ ինչեր են կատարվում երկրի ներսում կամ, առհասարակ, երկրի հետ:
Հետո սկսում եմ քրքրել իրեն. տարբեր հարցեր եմ տալիս արվեստից, գրականությունից, գրքերից, ֆիլմերից ու հասկանում եմ, որ էս էրեխեն իր դպրոցից դուրս բան չգիտի, իր Black star-ից էն կողմ ոչ մի ճաշակով երգչի կամ խմբի չի ճանաչում, գրքեր չի կարդում, նորմալ ֆիլմեր չի դիտում, բայց դրա փոխարեն մարդը Հայաստանին «անտեր երկիր» պիտակն է կպցրել:

Անկեղծ եմ ասում, ես նման մարդկանց առաջ ինձ երբեք ու երբեք վատ չեմ զգացել: Որովհետև արի ու տես, որ իրենց ասած «անտեր երկրում» կամ, ինչպես իրենք են ասում, «քոսոտ» գյուղում մարդ կարող է զարգանալ, աճել, ճաշակ ձևավորել…
Ինձ պետք չեն իրենց ռուսաստանները և ամերիկաները, ինձ պետք են այն ճամփաները, որոնք ինձ միշտ տանելու են դեպի մեր տուն:
Ես սկսել եմ նեղանալ իմ երկրի համար և այն երազանքների համար, որոնք պետք է ու պիտի հենց էս երկրում իրականանան:

Հեչ մտածե՞լ ես եղջերուների մասին: Էն, որ սիրուն աչքեր ու անհավանական սիրուն եղջյուրներ ունեն: Մեծ, երկար: Կուզեի, գիտե՞ս, որ դու մտածած լինեիր եղջերուների մասին: Կասես՝ ցնդե՞լ ես, ի՞նչ մտածեմ: Կասեմ՝ քեզ ինչ, ինչ ուզում ես մտածի: Իսկ ինձ համար կարևորը եղջերուների մասին մտածելն ա:

Երևանի շոգը, գիտես, չէ՞, ինչ ա: Պատկերացրու մի 40 աստիճան, արևը վառում է, դու էլ լիքը երթուղայինով տուն ես գնում: Ու մի 40 րոպեի էլ ճանապարհ կա: Պետք ա, չէ՞ մի բանով քեզ զբաղեցնես, որ ավելի շատ չմտածես շոգի մասին: Այստեղ էլ եղջերուներն են գալիս: Կամ քույրդ ասում է՝ Սարգիս ձյաձյային հիշո՞ւմ ես: Ասում ես՝ հա, մենակ թե էդ չասես: Ասում է՝ էդ եմ ասում: Թոքերից: Մեկ էլ հիմա ես կապ հաստատում եղջերուների հետ: Եղջերուները իմ ուղեղի ինքնապաշտպանական ռեակցիան են: Երբ պահ ա գալիս, որ պետք ա մտածես, պետք ա էնքան մտածես մինչև մեռնելդ գա, պետք ա մտածես՝ ինչի՞ ա մանկությունդ փլվում առանց քեզ հարցնելու: Ո՞վ էր հարցրել ինձ՝ ուզո՞ւմ եմ, թե չէ: Այ, էդ պահին եմ մտածում եղջերուների մասին:

Չգիտեմ՝ ինձ հասկացա՞ր, թե չէ: Կարող ա տեսնես ինձ՝ ինչպես միշտ դժգոհ դեմքով, կարող ա հարցնես՝ քեզ ի՞նչ ա եղել: Կասեմ՝ քեզ ինչ: Կներես, եթե կոպիտ լինեմ, ուղղակի կզգամ, որ քեզ չի հետաքրքրում: Ուրիշ բան, եթե առանձին հարցնեիր, նայեիր աչքերիս մեջ, ու ես զգայի, որ քեզ հետաքրքիր ա: Կարող ա՝ պատմեի: Մյուսի էլ լյարդն ա: Ամենայն հավանականությամբ քիչ ա մնացել: Դե, ես արդեն հասցրել եմ ծանոթանալ էդ հիվանդության հետ: Իսկ ինքն ասում է՝ օրերը տաքանան, կլավանամ, էլի: Եթե մենակ լինեինք մի հով տեղ, մի քիչ էլ մութ լիներ, ես քեզ կպատմեի: Կպատմեի, որ նա ոչ թե իր հարազատներին ա էդպես հույս տալիս, այլ իսկապես տենց ա մտածում: Այ, այդքան միամիտ ա: Կպատմեի, եթե իհարկե աչքերիդ մեջ հետաքրքրություն տեսնեի, թե ամեն անգամ ինձ գյուղում տեսնելիս ոնց ա ուրախանում, ու ամեն անգամ ինձ նվերներ առնում, բայց հնարավորություն չունի, գիտե՞ս: Ուղղակի իմ մանկության ամենաջերմ մասն ա: Ես իրեն տատիկ եմ ասում, էդպես ենք ասում փոքր ժամանակվանից, բայց տարիքը տատիկի չի: Նորից, այս մի դեպքն էլ համակերպվելու չի:

Կպատմեի, մենակ թե դու ճիշտ հասկանաս: Հասկանաս, որ չէ, ես «դարդ» չեմ դարձել: Դու էդ, հուսով եմ, չես հասկանա, բայց հենց հետդ մի վատ բան ա լինում, բոլոր ընկերներդ, հատկապես՝ լավագույնները, էլ չեն ուզում հետդ շփվել: Մտածում են՝ «դարդ» ես դարձել, ու քո ամեն երկրորդ բառը դրանից ա լինելու: Մեկը ծնունդին չի կանչի մի հատ ստից պատճառաբանությամբ, որ չես էլ հավատա, մյուսը ընդհանրապես էլ չի խոսի հետդ: Մենակ թե դու այդպես չմտածես, հա՞: Քեզ կպատմեմ, երբ մենակ լինենք մի մութ տեղ, եթե նայես աչքերիս մեջ, ու աչքերիդ մեջ հետաքրքրություն տեսնեմ: Հետո հումորներ կանեմ, խոստանում եմ, նույնիսկ կծիծաղես: Ես էլ քո հումորների վրա կծիծաղեմ, խոստանում եմ: Ես դեռ ծիծաղել գիտեմ: Մենակ թե դու էլ չմտածես, որ մոռացել եմ: Թարսի պես էսօր գնացիր: Ես չէի ուզում:

Քայլելիս էլ երբեք վերև չեմ նայի, հիմար սովորություն էր: Կամ կնայեմ, եթե դու հետս քայլելիս լինես: Մեկ-մեկ ինձ «մեր օրերի հերոսը» կզգամ: Դու ինձ ներիր էդ մեծամտությանս համար, չէ մի, Լերմոնտովն էլ հենց ինձ ա ճանաչել: Դու ուղղակի նստիր ու հետս Ռախմանինով լսիր: Չնայած՝ եթե դու հետս լինես, կարող ա՝ «Սան-Սանս» լսելու տրամադրություն էլ լինի: Ասացի, չէ՞, ես «դարդ» չեմ: Ու եթե էսքանը կարդացիր, եթե մի մութ, հով տեղ նայեցիր աչքերիս մեջ, ու ես հետաքրքրություն տեսա, եթե լսեցիր մինչև վերջ ու չմտածեցիր, որ նվնվում եմ, ես քեզ ուղղակի շնորհակալ եմ: